໘. ສລ຺ເລຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑. ‘‘ຈຸນ຺ໂທ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຫາເຖຣສ຺ສ ນາມໍ, ປູຊາວເສນ ປນ ມຫາຈຸນ຺ໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຈຸນ຺ທໍ ນາມ ຠາຄິເນຍ຺ຍຕ຺ເຖຣໍ ອຸປາທາຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຕາ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຫາຈຸນ຺ໂທ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ມຫາປນ຺ຖໂກ’’ຕິ. ສາຍນ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເອກໍ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາຍນ຺ຫກາເລ’’ຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕ ສໍໂຍໂຄ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣຫີຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກອຸປາສກາທິສຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ. ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ. ນິລີຍນນ຺ຕິ ວິເວຈນໍ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໂຕ ວິວິຕ຺ຕຕາ. ເອກີຠາໂວຕິ ຫິ ກາຍວິເວກມາຫ, ປວິເວໂກຕິ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ. ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຕໂຕ ທຸວິຘວິເວກໂຕ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສມາຄເມນ ຈ ອເປໂຕ. ອຠິວາທາເປຕ຺ວາຕິ ອຠິວາທໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຠິວາທວເສນ. ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ອຸນ຺ນາເມຕ຺ວາ. ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລານໍ ຕາວ ເອວໍ ອຠິວາໂທ ໂຫຕຸ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລານໍ ກິມຕ຺ຖິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄຕານ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ນ ຕຖາຄຕາ ສມ຺ປຣາຍິກໍເຍວ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂໍ ອາສີສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ເອວໍ ຕຖາຄຕາ ອຠິວທນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ສຸຂກາມາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຸຖຸກາຍາຕິ ພຫູ ສຕ຺ຕກາຍາ. ຍກ຺ຂາຕິ ເທວາ. ເຕ ຫິ ປູຊນີຍຕາຍ ‘‘ຍກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຠິວທນ຺ຕີຕິ ອາສີສິຕເມວຕ຺ຖໍ ຎາຓກຣຸຓາຫິ ອຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ.

ຍາຕິ ອນິຍມໂຕ ຄຫິຕາ ນິຍມໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາ’’ຕິ ອາຫ. ອິມາຕິ ຈ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິມຸຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕວິຍາ’’ຕິ, ຕໍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກໍ ຈິຕ຺ຕຄຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ປຸຣິມປທໂລເປນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ເຕສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ, ສຕ຺ເຕສຸ ວາ ວິສຍຠູເຕສຸ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ‘‘ສຕ຺ເຕສຸ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕວາເທນາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ເຕນ ວຈເນນ. ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄາເຫ ຄາຫເຓ ຈ ວິສຍຠາເວນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐິຄຕິເກນ ທິຏ຺ຐິໍ ຄາຫນ຺ເຕຫິ ຄຫເຓ ຄາຫາປເຓ ຈ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິວາທສ຺ສ ວິສໂຍຕິ ເຕນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ອິຘ ອຕ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ນ ຕສ຺ສາ ວິສຍຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ. ສາ ຈ ວິສຍຠາວໂຕ ຕຖາປວຕ຺ເຕນ ວາເທນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ. ໂລກວາທປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວີສຕິ ຠວນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ອຕ຺ຕວາທວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາ. ປຎ຺ຈປິ ຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ຄຓ຺ຫໂຕ ເອຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ສມ຺ຠໂວ, ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ ປນາຍໍ ວິສໂຍ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓາກາໂຣ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ. ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ຣູປາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ສສ຺ສໂຕ ສພ຺ພກາລຠາວີ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ ເຈວ ໂລໂກ ຈ ສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິອາທິ. ສສ຺ສໂຕຕິອາທີສຸ ປຐໂມ ສສ຺ສຕວາທວເສນ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ທຸຕິໂຍ ອຸຈ຺ເຉທວາທວເສນ, ຕຕິໂຍ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທວເສນ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຕກ຺ກີວາທວເສນ ປວຕ຺ໂຕ, ອມຣາວິກ຺ເຂປວເສນ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ອນ຺ຕວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈ຺ເຉທຕາວເສນ. ອນນ຺ຕວາຕິ ອປຣິຈ຺ເຉທຕາວເສນ. ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈາຕິ ຕທຸຠຍວເສນ, ອິຕໂຣ ຕກ຺ກີວາທວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອາທິເມວາຕິ ອາທິມນສິກາຣເມວ. ຕໍ ປນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສນາມິສ຺ສກປຐມມນສິກາຣເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ອປ຺ປຕ຺ວາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິມິນາ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ, ອຍໍ ອິຘ ອາທິມນສິກາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ອາຣມ຺ຠຠາວໂຕ. ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາສຫິຕຕາຍ ຈສ຺ສ ວິປສ຺ສນາມິສ຺ສກຕາ ວຈນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ ‘‘ເອຕ຺ຕເກເນວອຸປາເຍນາ’’ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອາທິມນສິກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕາສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕວາທໂລກວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐີນໍ. ກາມຎ຺ຈ ຕາສໍ ເຕນ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຫານໍ ໂຫຕິເຍວ, ຕໍ ປນ ນາຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສໍໂຍຊນຕາຍ ອນຘິມານິໂກປິ ສມາໂນ. ‘‘ອຣິຍຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ ມາໂນ ອຘິມາໂນ, ໂສ ເຍສໍ ອຕ຺ຖິ ເຕ ອຘິມານິກາ, ເຕສໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາຘິຄເມນ ອຘິມານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຕທວສາໂນ ຈ ມນສິກາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຫານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຖາປນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິມານປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາທິເມວ ນຸ ໂຂ…ເປ… ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ອນຠິສເມຕາວີ ວິຍ ວທນ຺ໂຕ ອຘິມາເນ ຐິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິມານິໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂສຕິ ເຖໂຣ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ຠຄວຕາ ເອຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຄາຫສ຺ສ ວິເວຈນຕ຺ຖາຍ. ເຖໂຣ ກິຣ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ.

໘໒. ຍຕ຺ຖາຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ. ທິຏ຺ຐີນຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓນິທສ຺ສນເມຕນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐີນໍ ອນຸສຍນຠູມິປິ ສມຸທາຈຣຓຏ຺ຐານມ຺ປິ ຂນ຺ຘາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເຈຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ ຕິອາທິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຣູປໍ ອຠິນິວິສ຺ສາຕິ ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ ມມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສວເສນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອາຣພ຺ຠ. ອຠິນິວິສມານາ ເອວ ຫິ ທິຏ຺ຐິ ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ ຍທິທໍ ຈກ຺ຂາທິສງ຺ຄຫໍ ຣູປໍ, ສຫພຸທ຺ຘິນິພນ຺ຘນຕາຍ ໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສຸຂາສຸຂໍ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍຕີຕິ ໂສ ໂລໂກ. ‘‘ໂສເອວາຫໍ ເປຈ຺ຈ ປຣໂລເກ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ຕຖາຠາເວນ ນິຈ຺ໂຈ, ຖິຣຠາເວນ ຘຸໂວ, ສພ຺ພທາຠາວິຕາຍ ສສ຺ສໂຕ, ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖເມກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓວເສນາ’’ຕິອາທິ. ນານາ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ນານາກຣຓໍ, ວິເສໂສ. ຊາຕິວເສນາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ເຍ ຫິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕປຸພ຺ພາ ສມານາວຕ຺ຖາ, ເຕ ອຸປ຺ປາທສງ຺ຂາຕວິກາຣສມງ຺ຄິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສມຎ຺ຎໍ ລຠນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິວເສນາ’’ຕິອາທິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວິຕາຕິ ອນາທິມຕິ ສໍສາເຣ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘາເສວນາ. ເອເຕນ ກິເລສານໍ ຠາວນຏ຺ເຐນ ອນຸສຍຕ຺ຖໍ ວິເສເສຕິ. ຖາມຄຕາຕິ ຖາມຠາວໍ ອຸປຄຕາ. ເອເຕນ ອນຸສເຍ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຖາມຄມນນ຺ຕິ ຈ ກາມຣາຄາທີນໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສຠາໂວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຖາມຄໂຕ ອນຸສເຍ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໒໑). ອປ຺ປຏິວິນີຕາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິນຍວເສນ ນ ປຏິວິນີຕາ. ອປ຺ປຫີນາ ຫິ ຖາມຄຕາ ກິເລສາ ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອເຕນ ເຕສໍ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ. ເອເຕນ ເຕສໍ ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອິມິນາວ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາວຕ຺ຖາ ທສ຺ສິຕາ.

ຕໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປເຠທໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເຈຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປເຠທໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອຕໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ນ ໂຫຕິ ມມ ກິຎ຺ຈນປລິໂພຘຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ອຠາວໂຕ. ເຕນສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ຕາວກາລິກາທິຠາວໂຕ. ອຫມ຺ປິ ເອໂສ ນ ອສ຺ມີຕິ ເອໂສ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປເຠໂທ ອຫມ຺ປິ ນ ອສ຺ມິ, ອຫນ຺ຕິ ໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນສ຺ສ ມານວຕ຺ຖຸຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂເຊຄຸຈ຺ຉາທິຠາວໂຕ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາປິ ນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕສຠາວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ມມຎ຺ຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈນປລິໂພຘຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ອຠາວໂຕ.

ຕຓ຺ຫາວ ມມນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ ເອເຕນາຕິ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫ. ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ປປຎ຺ເຈຕິ ສນ຺ຕານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ສໍສາເຣ ຈິຣາຍຕີຕິ ປປຎ຺ໂຈ. ຍຖາ ວຸຕ຺ຕປເຠທນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕປເຠທໍ. ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸກາຠາວວິຠາວເນນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຫາເນກຏ຺ຐາ. ເຕນ ເຕສໍ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຫເຊກຏ຺ຐາ ປນ ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຓ຺ຫາ ເອວ, ນ ມາໂນ, ສາ ຈ ໂຂ ອປາຍຄມນີຍາ. ຍຖາ ອຕ຺ຖີຕິ ເຍນ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາສຸຠານຕ຺ຕາກາເຣນ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອເຕເນວ ອາກາເຣນາຕິ ຣຸປ຺ປນາທິອນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣເນວ. ຄຍ຺ຫມານມ຺ປິ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາເສຫິ. ເຕນາກາເຣນາຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມ’’ນ຺ຕິອາທິອາກາເຣນ. ເນວຕ຺ຖິ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນວິປລ຺ລາສານໍ ຕທຠາວໂຕ. ສຸຏ຺ຐຸ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາ ປຸນ ຕຖາ ນ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສາຕິສຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ.

ນ ອາທິມນສິກາເຣເນວ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ອຘິມານິການໍ ປນ ອຘິມານມຕ຺ຕເມຕໍ ທສ຺ສນໍ. ມຄ຺ເຄເນວ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຠຊນ຺ໂຕຕິ ອຘິມານິການໍ ຌານານິ ອສລ຺ເລຂຠາເວນ ວິຠຊນ຺ໂຕ. ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອກາຣກຠາວໂຕ. ນ ອຣິຍສາວການໍ ປຫີນາຘິມານປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ນ ອຏ຺ຐານນິໂຍຊໂກ ສປ຺ປາຍກມ຺ມຏ຺ຐາເນເຍວ ນິໂຍຊນໂຕ.

ເຖໂຣ ‘‘ຍທຕ຺ຖໍ ສງ຺ໂຆ ປກ຺ໂກສຕິ, ໂສ ອຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຖ ວາສີນໍ ອາຄຕາຄຕານໍ ອິຘ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສງ຺ເຆນ ຍາວຕຕິຍໍ ປຫິໂຕປິ ນ ຄໂຕ ນ ອຄາຣເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈເມວ ກໂຣຕີຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕໍ ປາເຫສິ. ກິເມຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຓາຍ ອກຣຓໍ ນາມ ກິເມຕນ຺ຕິ ກຣເຓ ອາທຣໍ ທີເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ສຏ຺ຐິວສ຺ສາຕີໂຕຕິ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ເອວ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາຕີໂຕ. ຍສ຺ມາ ເປສລາ ເປສເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສມານາຘິມຸຕ຺ຕິຕາຍ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິມາປນາທິໍ ສພ຺ພໍ ອກາສິ.

ຕາທິໂສວາຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສທິໂສວ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ເອວ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາຕີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຸມຄຸມ຺ພນ຺ຕິ ກມລສຓ຺ຑໍ. ປາສາທໍ ປາວິສິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ໂອໂລກເນນສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ອຕ຺ຕນາວ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີຕິ. ຕິສ຺ສມຫາວິຫາເຣ ກິຣ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຕທາ ‘‘ສກຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປູເຊນ຺ຕາ ກາລສ຺ເສວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກາຣມ຺ມຓເມວ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ນ, ອິຘ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຐເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕາປິ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ກິຎ຺ຈິ ປຸຈ຺ຉິຕາປິ ນາໂຫສິ. ຄຸຓໍ ຊານາຕີຕິ ນິມຸຊ຺ຊນາທີສຸ ວິວຣທານາທິນາ ຄຸຓໍ ຊານາຕິ ວິຍ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ນ ຊານິຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕສ຺ສປິ ອກຣຓໂຕ. ສຕ຺ຖຸອາຓາວິລງ຺ຆິນີ ກີທິສີ ສາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກາ? ກຕິກາ ຈ ນາມ ສິກ຺ຂາປທາວິໂຣເຘນ ອນຸວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຊານນ຺ເຕຫິ ເມ ສໍວາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາກາເສ ອພ຺ຠຸກ຺ກມິ.

ຍໍ ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ ສລ຺ເລເຂນ ວິຫຣາມີຕິ ໂຍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິວິຘານໍ ກິເລເສ ສລ຺ເລຂຕິ, ເຕນ ສລ຺ເລເຂນ ອຫໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິ ອຘິມານວເສນ ເອວມສ຺ສ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ອຘິມານິກສ຺ສ ‘‘ຍຖາວິຠງ຺ຄໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສລ຺ເລໂຂ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ກິຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ສພ຺ພໂສ ຈ ກິເລເສ ລິຂຕີຕິ ສລ຺ເລໂຂ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຕທຸປາຍວິປສ຺ສນາ ສລ຺ເລຂປຏິປທາ. ຍໍ ປນ ຌານໍ ວິປສ຺ສນາປາທກໍ, ຕມ຺ປິ ຌານໍ ປຣິຍາເຍນ ມຄ຺ຄປາທກໍ ໂຫຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ.

ຌານຘມ຺ມວເສນາຕິ ວິຕກ຺ກາທິປຎ຺ຈກຊ຺ຌານຘມ຺ມວເສນ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຌານໍ ເອກາວຊ຺ຊນຕາຍ ເອກວີຖິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອກາ ສມາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປຊ຺ຌານານິ ຍຖາສກໍ ເອເກກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓເຠທາຠາວໂຕ’’ຕິ. ປຸຣິມກາຣຓທ຺ວຍວເສເນວາຕິ ‘‘ຌານຘມ຺ມວເສນ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣກາຣຓທ຺ວຍວເສເນວ.

ເຕສໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ກິເລສປຣິຬາຫາຠາເວນ ນິພ຺ພຸຕານິ ອງ຺ຄານິ, ຠາວນາວິເສສວເສນ ສຸຂຸມານິ ອາຣມ຺ມຓານິ. ຕສ຺ມາ ຕານີຕິ ເຕສໍ ວເສນ ຕານິ ຌານານິ ສນ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສນ຺ຕາ ເອເຕ ວິຫາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປີຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ.

໘໓. ໂສຕິ ອຘິມານິໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ອິໂຕ ພາຫິຣໂກ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາທິໂກ ນ ຫິ ສມ຺ມສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິມານິໂກ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາຍ ນ ສມ຺ມສຕິ, ອິຕໂຣ ອວິສຍຕາຍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສລ຺ເລຂວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ອວິຫິໍສກຕາທີຫິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ.

ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ສນ຺ຕປຓີຕາ ຘມ຺ມາ, ນ ຕຖາ ໂລກິຍາ ອວິຫິໍສາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ອວິຫິໍສາທໂຍ ເອວ ສລ຺ເລຂຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອິຕຣາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ໂຈທໂກ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຕໂຣ ກາມໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຕປຓີຕສຠາວາ, ວຏ຺ຏປາທກຕາຍ ປນ ກິເລສານໍ ສລ຺ເລຂປຏິປທາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອວິຫິໍສາທໂຍ ປນ ວິວຏ຺ຏປາທກາ ສລ຺ເລຂປຏິປທາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣປາທກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມິນາເຍວ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີຫິ ອວິຫິໍສາທີນໍ ວິເສສທີປເກນ ສຸຕ຺ເຕນ ຍຖາ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປກາຣຊາຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕຣຕາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ ມຫປ຺ຜລຕຣຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ນ ‘‘ສຣຓຄໂຕ’’ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຣຓຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໗໙) ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຕິສຣຓໍ ຄໂຕ ອຸປາສໂກປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມາ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ສມຕິກ຺ກມິຕຸກາໂມ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອຘິສີລາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ທສ຺ສນມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ.

ວິຫິໍສາທິວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຍເທຕໍ ວິຫິໍສາທີນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວທາມ, ອິມສ຺ມິໍ ວິຫິໍສາທິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ອນ຺ຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານໍ ອາທິມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ເທສນາກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ກມ຺ມປຖມິຈ຺ຉຕ຺ຕານໍ ອນ຺ເຕ ອາທິມ຺ຫິ ຈ ວຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເຕສໍ ອນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປສໍຫຣຕິ.

ປາຓນ຺ຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ຕໍ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຕິປາເຕນ຺ຕິ ສຣເສເນວ ປຕນສຠາວໍ ອຕິຈ຺ຈ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ປາເຕນ຺ຕິ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາເຕນ຺ຕິ. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣສນ຺ຕກໍ. ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສລ຺ເລຂຕີຕິ ສມໍ ເລຂຕິ, ປຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມປຖກຖາ ເອສາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຍສຸຎ຺ຎກຣຓໂຕ ປິສຸຓາ, ປິສຕິ ປເຣ ສຕ຺ເຕ ຫິໍສຕີຕິ ວາ ປິສຸຓາ. ຜຣຸສາຕິ ລູຂາ, ນິຏ຺ຐຸຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຣຫິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕວິນິມຸຕ຺ຕໍ. ມິຈ຺ຉາຕິ ວິປຣີຕາ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ. ປາປິກາຕິ ລາມິກາ. ເອກນ຺ຕາກຸສລຕາຍ ວິຎ຺ຎູຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຄຣຫິຕາ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອາທິວຕ຺ຖຸກາຍາຕິ ທສວຕ຺ຖຸກມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມາຫ. ນຕ຺ຖິກຠາວາຠິນິເວສນວເສນ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕິເຍວສ຺ສາ ກມ຺ມປຖປຣິຍາປນ຺ນຕາ. ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ຄນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ ອນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິ. ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ເອວ ຫິສ຺ສາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນຕາ. ສມ຺ມາຕິ ອວິປຣີຕາ, ຕໂຕ ເອວ ໂສຠນາ ສຸນ຺ທຣາ, ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ. ເສສເມຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອສຸຠາທີສຸ ສຸຠາທິອາກາຣຄ຺ຄຫຓໂຕ ອຍາຖາວອນິຍ຺ຍານິກາ ອໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ອກຸສລາຕິ ອຍາຖາວາອນິຍ຺ຍານິກາ ອກຸສລາ ສງ຺ກປ຺ປາ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຍາຖາວາ ອນິຍ຺ຍານິກາ ອກຸສລາ ວາຈາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຍາຖາວາທິອຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ວາຈາຕິ ເຈຕນາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕຖາ ກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາສຕິ ຈ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕີຕານຸສ຺ສຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ອຕີຕໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ເມ ປຫູຕໍ ຘນໍ ອໂຫສິ, ຕໍ ປມາທວເສນ ປນ ພຫຸໍ ຂີຓ’’ນ຺ຕິ. ສຕິປຕິຣູປເກນາຕິ ‘‘ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສຕຸປ຺ປຕ຺ຕິປຕິຣູປເກນ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຕຖາປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຫິ ມິຈ຺ຉາສຕິ. ສາ ປນ ໂກຘວເສນ ວາ ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໓) ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ຣາຄວເສນ ວາ ‘‘ຍານິສ຺ສ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຫສິຕລປິຕກີຬິຕານິ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໕໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຠໂຕ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ ‘‘ໂສ ໂຂ ປນ ເມ ອຕ຺ໂຕ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ’’ຕິອາທິນາ ມິຈ຺ຉາອຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸປາຍຈິນ຺ຕາວເສນາຕິ ຂິປ຺ປຊາລກຸມິນາທຸຫລາທິອຸປກຣຓສໍວິຘານາທີສຸ ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕນາທິວເສນ ປາປໍ ກຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ສຸກຕໍ ມຍາ’’ຕິ ປາໂມຊ຺ຊນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາກາເຣນ ໂມໂຫ ອຎ຺ຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອສິເວ ສິວາ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ວິຍ ຎາຓໂວຫາໂຣ. ມິຈ຺ຉາສຠາວຕ຺ຕາ ປນ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກູນວີສຕິເຠທໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ສມ຺ມາ ເປກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມາຎາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ຌານາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ຣູປາຣູປສມາປຕ຺ຕິລາຠິຕາມຕ຺ເຕນ ວຏ຺ຏໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕາເຍວ ສມານາ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ. ປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣຎາຓສງ຺ຂາຕາຍໍ, ຄຸຓວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສກຕ຺ຕນິ ອວຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕາຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສໂລກຕາ ຕສ຺ສ ສມີປຕາສໍຍຸຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕາຍໍ ວາ ອວິມຸຕ຺ຕິຍໍ ວິມຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎິໂນ. ເອກນ຺ຕາກຸສລຕາຍ ຫີນຕ຺ຕາ ປາປິກາ. ອຍາຖາວຕາຍ ວິປຣີຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ອວິມຸຕ຺ຕາເຍວ ສມານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ‘‘ມຍເມຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທີສຸ ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນິປິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິປກ຺ຂິກາເນວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ເພປິ ປນ ຜລຘມ຺ເມ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໂຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ສລ຺ເລຂວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ.

ຍທິ ນີວຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ຕີເຓວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາລູ’’ຕິອາທິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ. ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອຸທ຺ຘຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ທຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຸທ຺ຘຕາ’’ຕິ. ວິຈິນນ຺ຕາຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອາທິນາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຠາວໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕາ. ອຸປນາຫນສີລາຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ອນຸພນ຺ຘນສີລາ. ອິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸສູຍນ຺ຕິ. ສຐຍນ຺ຕີຕິ ສຐາ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຖາ ປເວທນກາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ນ ຍຖາຠູຕວາທິໂນ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ນ ສມ຺ມາ ຠາສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈນີກນເຍນາຕິ ‘‘ນ ໂກຘນາ ອກ຺ໂກຘນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖປຏິປກ຺ຂນເຍນ.

ທຸກ຺ຂໍ ວໂຈ ເອເຕສຸ ວິປ຺ປຏິກູລຄ຺ຄາຫິຕາຍ ວິປຈ຺ຈນີກຄາເຫສູຕິ ທຸພ຺ພຈາ. ເຕ ປນ ວຈນກ຺ຂມາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິ. ຫີນາຈາຣຕາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວາ ສມ຺ປາປກຕາຍ ປາປກາ. ອສທ຺ຘມ຺ມວເສນາຕິ ອສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມວເສນ. ອຕ຺ຕນາ ວິເສສິຕພ຺ພວເສນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣາທິຠາໂວ ວິຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິອສທ຺ຘມ຺ມສມນ຺ນາຄເມນອສຕໍ ອສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຕານິເຍວ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນິ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ນາມ, ເຕສໍ ວເສນາຫ ‘‘ສທ຺ຘາ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ອປ຺ປໍ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ, ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ນາ. ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຠາວຕ຺ໂຖ ອຍໍ ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑) ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນາຣມ຺ຠນໂຕ ກຸຈ຺ຉິຕາ ຄາຣຍ຺ຫາ ສີທນ຺ຕິ ໂອສີທນ຺ຕິ ສໍກິເລສປກ຺ເຂຕິ ກຸສີຕາ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອາຣທ຺ຘໍ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ວີຣິຍໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ. ອນຸປ຺ປາທເນນ ມຸຏ຺ຐາ ນຏ຺ຐາ ສຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ. ທຸຏ຺ຐາຕິ ທູສິຕາ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ນາມ ທູສິຕຠາໂວ ປຏິປກ຺ເຂນ ວິນາສິຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ນຏ຺ຐປຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຎ຺ຎາຍ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸພ຺ພຈກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາປຣິວາຣາຫິ ອິຘ ສທ຺ຘາທີຫິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ຠາຣສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາສມ຺ຠາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍຸຕ຺ຕິໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂປຣາຓານໍ ອາຓາ’’ຕິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓານໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓານໍ ອຘິຄມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ສໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາຄຫິຕທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອາມສນໂຕ ປຣາມາສີ. ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫີຕິ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຖິຣຄ຺ຄາຫຄ຺ຄາຫີ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນໂກ. ກຸມ຺ໂມວາຕິ ຍຖາ ກຈ຺ຉໂປ ອຕ຺ຕໂນ ປາທາທິເກ ອງ຺ເຄ ເກນຈິ ຆຏ຺ຏິໂຕ ສພ຺ພານິ ອງ຺ຄານິ ອຕ຺ຕໂນ ກປາເລເຍວ ສໂມທຫຕິ, ນ ພຫິ ນີຫຣຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ‘‘ນ ສຸນ຺ທໂຣ ຕວ ຄາໂຫ, ຉຑ຺ເຑຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອນ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ຫທເຍ ເອວ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ວທຕິ. ກຸມ຺ຠີລຄ຺ຄາຫນ຺ຕິ ສໍສຸມາຣຄ຺ຄາຫໍ. ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ສໍສຸມາຣາ ຄຫິຕໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

໘໔. ເອວໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ອວິຫິໍສນາທີຫິ ຈຕຸອຘິກຈຕ຺ຕາລີສປ຺ປກາເຣຫິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອວິຫິໍສາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ? ສພ຺ພຄຸຓານໍ ມູລຠາວໂຕ. ອວິຫິໍສາຕິ ຫິ ກຣຸຓາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ, ສາ ຈ ວິເສສໂຕ ສີລສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ ປຣູປຆາຕລກ຺ຂຓາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາ ໂອຣມາປນໂຕ. ຍຖາ ຫິ ປາຓາຕິປາໂຕ ປຣູປຆາຕລກ຺ຂໂຓ, ຕຖາ ປເຣສໍ ສາປເຕຍ຺ຍາວຫຣຓໍ, ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາຣໂຕປິ ຘນສ຺ສາວຫາໂຣ ຄຣຸຕໂຣຕິ. ຕຖາ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຄພ຺ຠຘາຣຓາທິທຸກ຺ຂາວຫນໂຕ, ປຣທາຣາຕິກ຺ກເມ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ປເຣສໍ ວິສໍວາທນເຠທນມມ຺ມຆຏ຺ຏນານໍ ປຣູປຆາຕຠາໂວ ປາກໂຏ ເອວ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ອຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາປນໂຕ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປາທນໂຕ, ອຠິຊ຺ຌາ ອທິນ຺ນາທານາທິເຫຕຸໂຕ, ພ຺ຍາປາໂທ ປາຓາຕິປາຕາທິເຫຕຸໂຕ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພານຕ຺ຖເຫຕຸໂຕ ປຣູປຆາຕລກ຺ຂຓາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຘມ຺ມິກປຏິຎ຺ໂຎປິ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣຕິ, ປເຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອິຕເຣ. ວິຫິໍສລກ຺ຂຓາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາ ໂອຣມາ ອວິຫິໍສລກ຺ຂຓາ ວິເສສໂຕ ສີລສ຺ສ ພລວກາຣຓໍ. ສີລປທຏ຺ຐາໂນ ຈ ສມາຘິ, ສມາຘິປທຏ຺ຐານາ ຈ ປຎ຺ຎາຕິ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ມູລຠູຕາ ອວິຫິໍສາ. ອປິຈ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສຍານໍ ນິສມ຺ມກາຣີນໍ ຘີຣານໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ສີລໍ ວິຍ ສມາຘິປຎ຺ຎາປິ ປເຣສໍ ຫິຕສຸຂາວຫາວ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ກຣຸຓາ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ມູລນ຺ຕິ ສາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕໂຕ ປຣໍ ວິເສສໂຕ ‘‘ອວິຫິໍສາສມຸຏ຺ຐານາ ອິເມ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ. ຕໂຕ ອິທໍ ຄຸຓານໍ ມູລຠູຕໍ ສີລໍ, ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐ ສມ຺ມຕ຺ຕາ ຄຫິຕາ. ເຕສໍ ວິໂສຘນາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອາທິໂຕ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນີວຣຓວິເວໂກ ຄຫິໂຕ, ອາທິໂຕ ນີວຣຓທ຺ວຍສ຺ສ ອຄ຺ຄຫເຓ ຄຫິຕາຄຫິຕກາຣຓໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ໂກຘສ຺ສ ປນ ພ຺ຍາປາທໂຕ ເຠໂທ ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຘາທິປ຺ປຫາເນນ ເຈຕ຺ຖ ສລ຺ເລຂສິທ຺ຘີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ອຸປກ຺ກິເລສວິສຸທ຺ຘິ ຄຫິຕາ. ສາ ຈ ສຸພ຺ພຈກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຫິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປກິຓ຺ຓກາ ຄຫິຕາ. ສມ຺ປນ຺ນໂສວຈສ຺ສຕາທິຄຸຓສ຺ສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສທ຺ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ອຍໍ ມິຈ຺ຉາຄາໂຫ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາຘິຄມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ, ຕສ຺ມາ ໂສ ທູຣໂຕ ວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສລ຺ເລຂໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວເມເຕສໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ສລ຺ເລຂາກາຣານໍ ຄຫຓປໂຍຊນໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ປໂຍຄໂຕ ສລ຺ເລຂປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທປິ ພຫູປກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສປິ ພຫູປກາຣຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອວິຫິໍສາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມສຸ. ອນຸວິຘິຍນາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ກາຍວາຈາຫິ ອນຸວິຘານາ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອວິຫິໍສາທິຘມ຺ມານໍ, ເຕສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ສຣຓຄມນໍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາເຍນ ວາ’’ຕິ. ‘‘ສີລໍ ກາເຍນ ສມາທິຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕສລ຺ລຫຸກກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ຕຖາຣູປກຸສລກາຍວຈີກມ຺ມານໍ ພຫູປກາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ນ ສຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ພຫູປກາຣຕໍ ຎາຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໘໕. ຫິຕາຘິຄມາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ເອວ ວາ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ເອກນ຺ຕຫິຕຕ຺ຕາ ຫິໂຕ ນາມ. ປຣິວຊ຺ຊນວເສນ ກມນໍ ປວຕ຺ຕິ ປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິກ຺ກມນາຍ ປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສມ຺ມາທສ຺ສນຸປາຍສໍວິຘາເນນ ອວິຫິໍສາ ປຏິຍຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ສຸເຂເນວາຕິ ອກິຈ຺ເຉເນວ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາຕິ ເອເຕເນວ ອວິຫິໍສາປເທ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ. ສພ຺ພປທານີຕິ ເສສານິ ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ປທານິ.

໘໖. ອກຸສລາ ປຏິສນ຺ຘິອຊນກາ ນາມ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ ອຎ຺ເຎປິ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕທາຍິໂນ, ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິປາກຊນກາ, ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອລທ຺ໂຘກາສາ ອໂຫສິກມ຺ມາທໂຍ ວາ ອຊນກາ. ຊາຕິວເສນາຕິ ອກຸສລຊາຕິວເສນ. ອໂຘຠາຄງ຺ຄມນີຍາຕິ ອປາຍຄມນີຍາ. ເອວໍນາມາຕິ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ສຠາວໍ ອຸປລກ຺ເຂຕິ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປາກກາເລ ອນິຏ຺ຐາກນ຺ຕວິປາກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກຸສລປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິອຊນກາ ອຠິຎ຺ຎາສຫຄຕຘມ຺ມາ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ສພ຺ເພ ອກຸສລາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫິໍສເມກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕເຣ ສພ຺ເພ ອກຸສລາ ອຸປມາຠູຕາ. ວິຫິໍສາ ຫິ ອຸປເມຍ຺ຍໍ. ສພ຺ເພ ກຸສລາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາຕິ ຍຖາ ວິຫິໍສານໍ ອຸປເມຍ຺ຍຕາ, ຕທວເສສານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ອຸປມາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ນເຍນ ອກຸສລໍ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສເລນ ອິຕເຣນ, ກຸສລຎ຺ຈ ປາຓາຕິປາຕາປຏິວິຣຕິອາທິກຸສເລນ ອິຕເຣນ ອຸປເມຕພ຺ພໍ.

໘໗. ປຣິນິພ຺ພາປເນຕິ ກິເລສປຣິຬາຫວູປສມເນ. ປຣິໂຕ ລິມ຺ປນຏ຺ເຐນ ປລິປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາກທ຺ທມໍ, ຕໍ ປນ ເອກນ຺ຕໂຕ ຄມ຺ຠີຣມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຄມ຺ຠີຣກທ຺ທເມ ນິມຸຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປລິປໍ ວິຍ ປລິປນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍສໍສນ຺ທນນເຍນ ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນາມ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ປາທສ຺ສ ວາ ອປລິປນ຺ນຠາໂວ, ໂສ ປນ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ອຸປເມຍ຺ເຍປິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ກສ຺ສຈິ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ‘‘ຠຄວໂຕ ເທສນານຸຠາເວນ ຠິກ຺ຂຸອາທໂຍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠຄວາເຍວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປມາຍ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕາວຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ສາວກສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິເສສານມ຺ປິ ອຣິຍານໍ ເທສນາ ສຕ຺ຖຸເຍວ ເທສນາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິ ເຕຫິ ເທສິຕສຸຕ຺ຕານິ ພຸທ຺ຘວຈນເມວ, ເຕສໍ ເທສນາຍ ລທ຺ຘວິເສສາປິ ອຣິຍາ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ.

ອນິພ຺ພິສຕາຍາຕິ ອນິພ຺ພິເສວນຕາຍ. ອສິກ຺ຂິຕວິນຍຕາຍາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິນຍານໍ ສາທຣໍ ອສິກ຺ຂິຕຠາເວນ. ເຕ ປນ ວິນຍາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ສິກ຺ຂາປເນນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ‘‘ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ກິໍ ປນ ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປລິປປລິປນ຺ນຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂສ ວຕ ຈຸນ຺ທາ’’ຕິອາທິນາ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ອຸປມາຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິເສສຕ຺ໂຖ ອຸປເມຍ຺ຍຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ສາຘາຣຓໂຕ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອສາຘາຣຓໂຕ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຣສ຺ສ ວິຫິໍສາເຈຕນໍ ນິພ຺ພາເປສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ໂຍ ອວິຫິໍສາສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປໂຣ ອວິຫິໍສໂກ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາເທສນຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ວຈນນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຍາ ເອສາ ວິຫິໍສກສ຺ສາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ວິຫິໍສກສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ວິຫິໍສາປຫານາຍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ອວິຫິໍສາຍ ວິຫິໍສາປຣິນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕນມາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕິສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕສຸ ເຕຈຕ຺ຕາລີສາຍ ປເທສຸ.

໘໘. ເອວນ຺ຕິ ເທສິຕາກາຣປຣາມສນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສລ຺ເລຂສ຺ສ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໓-໑໐) ວິຍ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສລ຺ເລຂກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວເສນາຕິ ສລ຺ເລຂານໍ ວເສນ. ເມຕ຺ຕາຍ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ ຫິຕໍ ເອສນ຺ເຕນ. ກຣຸຓາຍ ວເສນ ອນຸກມ຺ປມາເນນ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຣິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ, ປຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຈ຺ຈາຕິ ປຣິໂຕ ອິຕ຺ວາ, ສມນ຺ຕໂຕ ຜຣິຕ຺ວາ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຌາຍຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສມຖວິປສ຺ສນານໍ ອຎ຺ຎາເຓນ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ປມາທກາຣເຓນ ມາ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ຫິ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓມ຺ປິ ປມາໂທຕິ. ວິປຕ຺ຕິກາເລຕິ ສຕ຺ຕອສປ຺ປາຍາທິວິປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕກາເລ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ປຣິຍາຍາ ອຎ຺ເຎປິ ສພ຺ເພ ສາສນຄຸຓາ ອິເຘວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຌາຍຖ, ມາ ປມາທຕ຺ຖາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’ຕິ.

ສລ຺ເລຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.