໖. ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວຓ຺ຓນາ

ປຖວີອາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິນາ ວຎ຺ຈິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນຘາຣຓປຣິຈຍມນສິກາຣວິມຸຂາ ປຖວີອາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຕຖາຄຕານໍ ປຏິປຕ຺ຕິວິເສສໍ ອຊານນ຺ຕາ ຈ ເວເນຍ຺ຍາ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ນິທານໍ. ເຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສວິນິມຸຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິເສສໍ ຊານນ຺ຕາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຠຍຫິຕປຣາຍຓາ ສເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປທນິພ຺ພຈນໍ ນິຣຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນິທານປທານໍ, ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິປທານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕສ຺ສາ ລີນຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ.

ປທປທຕ຺ຖເທສນານິກ຺ເຂປສຸຕ຺ຕສນ຺ຘິວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ ສນ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ປທສ຺ສ ປທນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປທສນ຺ຘິ, ຕຖາ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ປທຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປທຕ຺ຖສນ຺ຘິ, ໂຍ ‘‘ກິຣິຍາກາຣກສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນານານຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍອນຸສນ຺ຘີຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ປນ ປຸພ຺ພາປຣສມ຺ພນ຺ໂຘ ເທສນາສນ຺ຘິ. ຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິ ຍຖານຸສນ຺ຘີ’’ຕິ ຕິຘາ ວິຠຕ຺ຕາ. ອຊ຺ຌາສໂຍ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍຕິ ທ຺ວິຘາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ນິທານວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ນິກ຺ເຂປສນ຺ຘິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຕ຺ຕສນ຺ຘິ ອິຘ ປຐມນິກ຺ເຂປວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕເມວ ປຐມໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍມນຸໂຍໂຄ ກຕ຺ຖຈິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອປິຈ ຍສ຺ມາ ມຎ຺ຎນາມູລກໍ ສກ຺ກາຍໍ, ສພ຺ພມຎ຺ຎນາ ຈ ຕຕ຺ຖ ເອວ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕສ຺ສາ ສວິສຍາຍ ເລສມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຖວີອາທິວິຠາຄຠິນ຺ເນສຸ ມຎ຺ຎນາສຸ ຈ ສາຕິສຍໍ ນິພ຺ເພຘວິຣາຄສຎ຺ຊນນີ ອຸປຣິ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຕຖາຄຕຄຸຓວິຠາວນີ ຈ ອຍໍ ເທສນາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ຈ ວິເສສໂຕ ທິຏ຺ຐິວິນິເວຐນກຖາ, ຕສ຺ມາ ສນິສ຺ສຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອາທິໂຕ ອສາຣຠາວທີປນໍ ອຸປຣິ ຈ ສພ຺ເພສໍ ອຣິຍານໍ ຄຸຓວິເສສວິຠາວນມິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈ ສກ຺ກາເຍ ມຎ຺ຎນາມຎ຺ຎນາມຸເຂນ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສຸ ອາທີນວານິສໍສວິຠາວນໂຕ ສພ຺ເພສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປຏິປຕ຺ຕິວິຠາຄໂຕ ຈ ອິທເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ປນ ເອກິສ຺ສາ ເທສນາຍ ເທສນນ຺ຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນໍ, ອຍມ຺ປິ ເທສນາສນ຺ຘິ, ສາ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ…ເປ… ນິພ຺ພານໍ ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິ ອຍໍ ເທສນາ. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ…ເປ… ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ ມນສິກຣຓີເຍ ຘມ຺ເມ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອມນສິກຣຓີເຍ ຈ ຘມ຺ເມ ນປ຺ປຊານາຕິ, ໂສ ມນສິກຣຓີເຍ ຘມ຺ເມ ອປ຺ປຊານນ຺ໂຕ ອມນສິກຣຓີເຍ ຈ ຘມ຺ເມ ອປ຺ປຊານນ຺ໂຕ ເຍ ຘມ຺ມາ ນ ມນສິກຣຓີຍາ, ເຕ ຘມ຺ເມ ມນສິ ກໂຣຕິ…ເປ… ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ກາມາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ກາມາສໂວ ປວຑ຺ຒຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ຠວາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ຠວາສໂວ ປວຑ຺ຒຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໗) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ. ຕຖາ ‘‘ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ມນສິກາຣາ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສສ຺ສຕິ, ໂສ ສຣາໂຄ ສໂທໂສ ສໂມໂຫ ສາງ຺ຄໂຓ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ກາລໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໙) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ. ຕຖາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈາວຸໂສ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ. ຍໍ ເວເທຕິ ຕໍ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຍໍ ສຎ຺ຊານາຕິ ຕໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຍໍ ວິຕກ຺ເກຕິ ຕໍ ປປຎ຺ເຈຕິ, ຍໍ ປປຎ຺ເຈຕິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຣິສໍ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ. ຕຖາ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ…ເປ… ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ ຣູປໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ…ເປ…, ສຎ຺ຎໍ…ເປ…, ສງ຺ຂາເຣ…ເປ…, ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ…ເປ… ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີຕິ, ຕມ຺ປິ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ.

‘‘ໂຍປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ນິພ຺ພານໍ ມາຠິນນ຺ທີ’’ຕິ ອຍໍ ເທສນາ. ‘‘ອິຘ, ເທວານມິນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕໍ ໂຫຕິ ‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາ’ຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ເທວານມິນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕໍ ໂຫຕິ ‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາ’ຕິ, ໂສ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊານາຕິ, ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຊານາຕິ, ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທນໍ ເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ໂສ ຕາສຸ ເວທນາສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໐) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ໂຍປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ…ເປ… ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທາມີ’’ຕິ ອຍໍ ເທສນາ ‘‘ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ…ເປ… ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເວທນໍ…ເປ…, ສຎ຺ຎໍ…ເປ…, ສງ຺ຂາເຣ…ເປ…, ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມ຺ປິ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ‘ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອປິ ປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມ຺ປິ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ເອວໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ປຣິຕສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ເອວມາທິເທສນາຫິ ສໍສນ຺ທຕີຕິ, ອຍໍ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣ.