໕. ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໓. ‘‘ລກ຺ຂຓຫາຣສ຺ສ ວິສຍໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ໂກ ປນ ຕສ຺ສ ວິສໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມານລກ຺ຂຓາ ອວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ສມາຣທ຺ຘາຍ ເວທນານຸປສ຺ສນາທໂຍ ສຸເຂເນວ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຈເນນ ເວທນາຄຕາສຕິອາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ສຕິປຏ຺ຐານຠາເວນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ສທ຺ຘານຸຄ຺ຄຫິຕານິ ວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສາຘນໍ, ເອວໍ ອິຕເຣສມ຺ປີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑) ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ເອກລກ຺ຂຓຕານິທ຺ເທເສສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວຓ຺ຓນາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໒໐).

ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ເວທນາທໂຍປິ ເອຕ຺ຖ ສິຕາ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘາຕິ ກາເຍ ເວທນາທິອນຸປສ຺ສນາປສງ຺ເຄປິ ອາປນ຺ເນ ຕທສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວຍວິຄາຫສມຎ຺ຎາຕິຘາວນສາຣາທານາຠິນິເວສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ກາຍໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ, ຕານິ ຈ ເກສາທີຫິ, ເກສາທິເກ ຈ ຠູຕຸປາທາຍຣູເປຫິ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ນ ກາເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາສາທາທິນຄຣາວຍວສມູເຫ ອວຍວິວາທິໂນປິ ອວຍວິຄາຫຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນຄຣໍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ສມຎ຺ຎາຕິຘາວນໍ ສິຍາຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສມຎ຺ຎາຕິຘາວເນ ນຄຣນິທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສຕ຺ຕາທິໂກ. ຍໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ, ປຸຣິສໍ ວາ. ນນຸ ຈກ຺ຂຸນາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາມິ, ປຸຣິສໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ປວຕ຺ຕສມຎ຺ຎາວເສນ ‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປາຍຕນໍ ໂຫຕິ, ຣູປາຍຕນໍ ວາ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕໍ ໂກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐໍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ຣູປາຍຕນໍ, ເກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ວາ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຠູຕໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ນ ອຎ຺ຎສຠາວານຸປສ຺ສີ, ອສຸຠາທິໂຕ ອຎ຺ຎາກາຣານຸປສ຺ສີ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຖວີກາຍນ຺ຕິ ເກສາທິໍ ປຖວີຘມ຺ມສມູຫຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ, ລກ຺ຂຓປຖວິເມວ ວາ ອເນກເຠທຠິນ຺ນໍ ສກລສຣີຣຄຕໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານໍ ສມູຫວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ.

ອາກາຣສມູຫສງ຺ຂາຕສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິອາກາຣສມຸທາຍປຣິຍາຍສ຺ສ.

ຕີສຸ ຠເວສຸ ກິເລເສຕິ ຠວຕ຺ຕຍວິສຍກິເລເສ. ສພ຺ພຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລີເນ, ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຈິຕ຺ເຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖາ, ສພ຺ເພ ວາ ລີເນ, ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຠາເວຕພ຺ພາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຕ຺ຖິກາ ເອຕາຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ອນ຺ໂຕ ສງ຺ໂກໂຈຕິ ອນ຺ໂຕ ໂອລີຍນາ, ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔. ຄຫິເຕສູຕິ ຠາວນາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິເຕສຸ, ຠາວິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວຈເນນ ວາ ຄຫິເຕສຸ. ຠາວນາຄ຺ຄຫຓທີປນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປນ ວຈເນນ ຄຫຓສ຺ສ ຠາວນາຄ຺ຄຫຓເມຕ຺ຖ ປຘານໍ. ຍສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາທໂຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ນ ຠາວິຕາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຈ ສມານລກ຺ຂຓຕາປເທເສນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປລ຺ລາສາ ປຫີຍນ຺ຕິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ. ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ ກາຍສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນານໍ ສມຸທໂຍ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘), ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑, ໓໙; ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑; ວິຠ. ໒໒໕) ວຈນໂຕ ກາຍາທີນໍ ສມຸທຍຠູຕາ ກພຬີກາຣາຫາຣຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓາຫາຣາກາຍາທີນໍ ປຣິຊານເນນ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສວິເສສາ ກາເຍ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວິເສເສນ ກາໂຍ ກາມຸປາທານສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ສຸຂເວທນສ຺ສາທວເສນ ປຣໂລກນິຣເປກ຺ໂຂ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມ. ນິ. ໑.໔໔໕; ໒.໙໔-໙໕, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐; ຘ. ສ. ໑໒໒໑; ວິຠ. ໙໓໘) ປຣາມາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ເວທນາ, ຈິຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ສສ຺ສຕສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທິວເສນ ປຣິສຸທ຺ຘປຣາມສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທນ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາໂຍ ກາມໂຍຄສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຠເວສຸ ສຸຂຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວສ຺ສາໂທ ໂຫຕີຕິ ຠວໂຍຄສ຺ສ ເວທນາ, ສນ຺ຕຕິຆນຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍຄສ຺ສຈິຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາໂຍຄສ຺ສ ຘມ຺ມາ, ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ເຕສຸ ເຕສໍ ປຫານສິທ຺ຘິໂຕ ໂຍເຄຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕເນວ ອາສເວຫິ ອນາສວຕາ, ໂອເຆຫິ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓຕາ ຈ ສໍວຓ຺ຓິຕາ ໂຫຕິ ກາມຣາຄາທີນໍ ເອວ ກາມໂຍຄກາມາສວກາໂມຆາທິຠາວໂຕ.

ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາໂຍ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຠູຕາ ເວທນາ ວິເສເສນ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຈິຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວສວເສນ ສສ຺ສຕສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສີເລນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິປຣາມສນໍ ໂຫຕີຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນາຠາວໂຕ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖູຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິເສສໂຕ ກາໂຍ ຣາຄສລ຺ລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ເວທນາ ໂທສສລ຺ລສ຺ສ, ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສໍ ອຕ຺ຕານໍ ເສຍ຺ຍາທິໂຕ ທຫຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມານສລ຺ລສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຘມ຺ມາ ໂມຫສລ຺ລສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີຫິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ຣູປເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ສຎ຺ຎາປິ ປຣິຎ຺ຎາຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ຈສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຖາ ວິເສສໂຕ ກາເຍ ສາເປກ຺ຂາ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກາໂຍ ຉນ຺ທາຄຕິຍາ ວຕ຺ຖຸ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທນາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາ ໂທສາຄຕິຍາ ວຕ຺ຖຸ, ສນ຺ຕຕິຆນຄ຺ຄຫຓວເສນ ສຣາຄາທິຈິຕ຺ເຕ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ໂມຫາຄຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມສຠາວານວໂພເຘນ ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ຠຍາຄຕິຍາ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖູຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ອຄຕິຄມນປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຄຕິຄມເນຫິ ຈ ນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ອກຸສລສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ປນ ວຈນໂຕ ສຸຂເວທນາຄ຺ຄຫເຓນ ຕຕ຺ຖານຸສຍເນນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ເທສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເທສິຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ສາຕິສຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫຈຣຓາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ.

ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.