໘. ກາລິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໔. ກາລິກາຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກປຈ຺ຉິມຍາມສຕ຺ຕາຫຍາວຊີວປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ກາໂລ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ກາລິກາ, ສພ຺ເພປິ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊເລຍ຺ຍເປຍ຺ຍສງ຺ຂາຕາ ອຕ຺ຖາ. ເຕ ປນ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕາປິ ສຠາເວເນວ ກາລິກໂວຫາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕາເຍວ ເຕ ຍາວກາລິກາທິ ກາລິກໂວຫາຣລາຠິໂນ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ເຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍາວກາລິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ຍາວ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ, ຕາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສງ຺ຂາໂຕ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາວກາລິກໍ, ປິຏ຺ຐຂາທນີຍາທິກໍ ວຕ຺ຖຸ, ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ກາລປຣິຈ຺ເຉທຊານນຕ຺ຖໍ ກາລຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ກາລນ຺ຕເຣ ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຍາວ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມສງ຺ຂາໂຕ ຍາໂມ, ຕາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາໂມ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາມກາລິກໍ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິເຘຕພ຺ພໂຕ ສຕ຺ຕາໂຫ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອວເສສໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາວຊີວໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຊີວສ຺ສ ຍຕ຺ຕໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຍາວຊີວໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຍາວຊີວິກໍ.

ນນຸ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິຍ ‘‘ຍາວຊີວິກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາລສຸຕິຍາ ອຠາເວ ກຖໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ກາລິກາ’’ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ? ຍຸຊ຺ຊຕິ, ໂສຄຕານໍ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ກາລສ຺ສາຠາວໂຕ ຊີວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ໂສປິ ກາໂລເຍວາຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຍາວກາລິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາເນວ ‘‘ກາລິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ກາລິການີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ເນທເມວໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ‘‘ກາລິກ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ຖຸສມ຺ພນ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ກາລິກາ’’ຕິ ປນ ສາມຎ຺ຎນ຺ຕຣວເສນ ອຕ຺ຖສທ຺ທສມ຺ພນ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ວິໂຣໂຘຕິ.

໘໕. ອິທານິ ເຕສຸ ‘‘ປິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍາວກາລິກໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິຏ຺ຐໍ ມູລໍ ຜລນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ມູລຂາທນີຍໍ ຜລຂາທນີຍຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຕາວ ຘຎ຺ຎານໍ ຘຎ຺ຎານຸໂລມານໍ ອປຣຓ຺ຓານຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐໍ ປນສລພຸຊອມ຺ພາຏກໂຘຕຕາລປິຏ຺ຐາທິກຎ຺ເຈຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ໐໓ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍກິຈ຺ຈສາຘກໍ ປິຏ຺ຐໍ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ. ‘‘ອໂຘຕໍ ຕາລປິຏ຺ຐໍ ຂີຣວລ຺ລິປິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຄຓິຍມານານໍ ຄຓນາຍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຂາທນີຍໂຠຊນີຍກິຈ຺ຈສາຘກຠາໂວເຍວ ປເນເຕສໍ ລກ຺ຂຓໍ, ສຸພຫຸໍ ວຕ຺ວາປິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ລກ຺ຂເຓ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍາມ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕມ຺ພກຕຓ຺ຑຸເລຍ຺ຍາທິມູລໍ ມູລຂາທນີຍໍ. ປນສລພຸຊນາຬິເກຣາທິຜລໍ ຜລຂາທນີຍໍ. ຂຊ຺ຊນ຺ຕິ ສກ຺ຂລິໂມທກາທິປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓມຍໍ ຂາທນີຍຎ຺ຈ. ໂຄຣໂສຕິ ຂີຣທຘິຕກ຺ກສງ຺ຂາໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ຣໂສ ຈ. ຘຎ຺ຎໂຠຊນນ຺ຕິ ສານຸໂລມານໍ ຘຎ຺ຎານໍ ໂອທນສຕ຺ຕຸກຸມ຺ມາສສງ຺ຂາຕໂຠຊນຎ຺ຈ. ຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ສານຸໂລມານິ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎານິ ຈ ປຎ຺ຈວິຘໂຠຊນຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຘຎ຺ຎານໍ ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປໂຍຊນາຠາວາ, ປໂຍຊນສມ຺ຠເວ ຈ ຜລຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຕສໍ ຄຫຓສມ຺ຠວໂຕ.

ຍາຄຸສູປປ຺ປຠຸຕໂຍຕິ ຍາຄຸ ຈ ສູປຎ຺ຈ, ຕໍ ປຠຸຕິ ເຍສໍ ເຕຕິ ເອເຕ ຍາວກາລິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຠຸຕິ-ສທ຺ເທນ ມຈ຺ຉມໍສສງ຺ຂາຕໍ ຘຎ຺ຎໂຠຊນໂຕ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຠຊນຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐມູລຜລຂາທນີຍໂຕ ອວສິຏ຺ຐໍ ກນ຺ທຂາທນີຍໍ, ມຸຬາລຂາທນີຍາທິຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕສຸ ທີໂຆ ຈ ຠິສກນ຺ທາທິ ວຏ຺ໂຏ ຈ ອຸປ຺ປລກຓ຺ຑາທິ ກນ຺ທຂາທນີຍໍ, ປທຸມມູລາທິ ຈ ຕໍສທິສໍ ເອຣກມູລາທິ ຈ ມຸຬາລຂາທນີຍໍ, ຕາລາທີນໍ ກຬີຣສງ຺ຂາຕາ ມຕ຺ຖກາ ມຕ຺ຖກຂາທນີຍໍ, ອຸຈ຺ຉຸກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ນີລຸປ຺ປລາທີນໍ ທຓ຺ຑກ຺ຂນ຺ຘກາທິ ຂນ຺ຘຂາທນີຍໍ, ຕມ຺ພກຕຓ຺ຑຸເລຍ຺ຍາທີນໍ ປຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕຂາທນີຍໍ, ອຸຈ຺ຉຸຕໂຈວ ເອໂກ ສຣໂສ ຕຈຂາທນີຍໍ, ຕມ຺ພກສິຄ຺ຄຸປຸປ຺ຜາທິ ປຸປ຺ຜຂາທນີຍໍ, ລພຸຊຏ຺ຐິປນສຏ຺ຐິອາທິກໍ ອຏ຺ຐິຂາທນີຍໍ.

໘໖. ‘‘ມຘູ’’ຕິອາທິນາ ຍາມກາລິກໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຘຸ ຈ ມຸທ຺ທິກາ ຈ ສາລູກຎ຺ຈ ໂຈຈຎ຺ຈ ໂມຈຎ຺ຈ ອມ຺ພຎ຺ຈ ຊມ຺ພຸ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ມຸທ຺ທິກາ ຜເລປິ ອິຕ຺ຖິຍໍ, ຜເລ ເສສາ ນປຸໍສເກ, ‘‘ຊມ຺ພຸ’’ ອິຕິ ຜລວາຈີ ນປຸໍສກສທ຺ທນ຺ຕຣໍ, ຕໂຕ ຊາຕໍ ມຘຸປານາທິ ມຘຸ…ເປ… ຊມ຺ພຸຊໍ, ຕຎ຺ຈ ຜາຣຸສຎ຺ຈ ປານກນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ມຘຸຊໍ ປານໍ ນາມ ມຸທ຺ທິການໍ ຊາຕິຣສໍ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ກຕປານໍ. ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ສາມິສໍ ນິຣາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປນ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປາເນສຸ. ມຸທ຺ທິກຊໍ ປານໍ ນາມ ມຸທ຺ທິການໍ ອຸທເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປານໍ. ຕຖາ ເສສປານານິ ຍຖານຸຣູປໍ ເວທິຕພ຺ພານິ, ສາລູກໍ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລາທີນໍ ສາລູກໍ. ໂຈຈໍ ອຏ຺ຐິກກທລິຜລໍ. ໂມຈໍ ອນຏ຺ຐິກໍ. ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປານານິ ສີຕານິປິ ອາທິຈ຺ຈປາການິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິປາການິ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາຄ຺ຄິສນ຺ຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໘໗-໘. ອວເສສານິ ປນ ເວຕ຺ຕຕິນ຺ຕິຓິກມາຕຸລຸງ຺ຄກປິຕ຺ຖກຣມນ຺ທາທິຂຸທ຺ທກຜລປານານິ ອຏ຺ຐປານຄຕິກາເນວ. ເຕນາຫ ‘‘ສານຸໂລມານິ ຘຎ຺ຎານິ, ຐເປຕ຺ວາ ຜລໂຊ ຣໂສ’’ຕິ. ເອກສ຺ສ ປນ ວກ຺ຂມານານຎ຺ຈ ‘‘ປຸປ຺ຜຣໂສ’’ຕິອາທີນໍ ‘‘ສີໂຕທມທ຺ທິຕາທິຈ຺ຈປາໂກ ວາ ຍາມກາລິໂກ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕາລນາຬິເກຣປນສລພຸຊອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑປຸສ຺ສຜລຕິປຸສເອຬາລຸກຜລານີຕິ ນວ ມຫາຜລານິ, ສພ຺ພຎ຺ຈ ອປຣຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎານິ ອນຸໂລເມນ຺ຕີຕິ ສຫ ອນຸໂລເມຫີຕິ ສານຸໂລມານິ. ສານຸໂລມຘຎ຺ຎານໍ ປນ ຣໂສ ຍາວກາລິໂກ. ‘‘ສານຸໂລມານິ ຘຎ຺ຎານີ’’ຕິ ຜລານິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ຜລສຸຕິຍາ ‘‘ເສສຜລໂຊ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄມ຺ຍມານຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຘຸກປຸປ຺ຜມຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ຐເປຕ຺ວາ. ປກ຺ກຑາກຊນ຺ຕິ ປກ຺ເກຫິ ຍາວກາລິເກຫິ ຑາເກຫິ ຊາຕໍ ຣສໍ. ສີຕມຸທກໍ ສີໂຕທໍ, ຂີໂຣເທ ວິຍ ສີໂຕເທ ມທ຺ທິໂຕຕິ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ອາທິຈ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ອາຕເປ ວຕ຺ຕຕິ ອຸປຈາຣໂຕຕິ ອາທິຈ຺ເຈ ປາໂກ ຍສ຺ສາຕິ ສມາໂສ.

໘໙. ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສປ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫກາລິກາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ສຕ຺ຕາຫກາລິການິ. ອິທານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ວິຠຊຕິ ‘‘ສປ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ ໂຄມຫິໍ ສາທີນໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ສປ຺ປິ ສປ຺ປິ ນາມາຕິ ‘‘ສປ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ສປ຺ປິລກ຺ຂຓມາຫ. ອກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິໂນປິ ກປ຺ປິຍສມ຺ຠເວ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸເມວ ເຈຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍສໍ ມໍສມວາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂີຣາທີສຸ ຫິ ເຕສມກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນວນີຕສ຺ສ ສປ຺ປິສທິສຕາຍ ນວນີຕລກ຺ຂຓໍ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຣິ ສປ຺ປິປິຓ຺ຑໍ ຐເປຕ຺ວາ ສີຕລປາຍາສໍ ເທນ຺ຕິ, ຍໍ ປາຍາເສນ ອສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ມິສ຺ສິຕໍ ປນ ອາທິຈ຺ຈປາກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາວິຕໍ, ຕຖາ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກເຕລມ຺ປິ, ເຕສຸ ນວນີຕໍ ນາມ ນວຸທ຺ຘຏໍ. ເຕນ ກຕໍ ປນ ສປ຺ປິ.

໙໐. ຕິລາ ຈ ວສາ ຈ ເອຣຓ຺ຑານິ ຈ ມຘຸການິ ຈ ສາສປາ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ເຕຫິ ສມ຺ຠໂວ ຍສ຺ສາຕິ ພາຫິຣຕ຺ໂຖ, ຕໍ ເຕລໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຸທ຺ທາ ຂຸທ຺ທມຘຸມກ຺ຂິກາ ຈ ຠມຣາ ຈ ຂຸທ຺ທຠມຣໍ, ຂຸທ຺ທຊນ຺ຕຸກຕ຺ຕາ ນປຸໍສເກກວຈນໍ. ມຘຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ມຘຸກຣິໂຍ, ຕາ ເອວ ມກ຺ຂິກາ ມຘຸກຣິມກ຺ຂິກາ, ຂຸທ຺ທຠມຣເມວ ມຘຸກຣິມກ຺ຂິກາຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ຕາຫິ ກຕໍ ມຘຸ ມຘຸ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຏີກາຍໍ ປນ ວິສຸໍ ມຘຸກຣີ-ສທ຺ທໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ທຓ຺ຑເກສຸ ມຘຸກຣາ ມຘຸກຣິມກ຺ຂິກາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຘຸປຏລໍ ວາ ມຘຸສິຕ຺ຖກໍ ວາ ສເຈ ມຘຸນາ ມກ຺ຂິຕໍ, ມຘຸຄຕິກເມວ. ຕຸມ຺ພລການໍ ຈີຣິການຎ຺ຈ ນິຍ຺ຍາສສທິສໍ ມຘຸ ປນ ຍາວຊີວິກໍ. ຣໂສ ນິກ຺ກສໂຏ ອາທິ ຍສ຺ສາ ສາ ຣສາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຜາຓິຕາທີນໍ ຄຫຓໍ, ສາ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ. ປກ຺ກາຕິ ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ, ຜາຓິຕໍ ຜາຓິຕໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຕູທເກນ ກຕມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ປນ ຜາຓິຕຄຕິກເມວ. ອມ຺ພຜາຓິຕາທີນິ ຍາວກາລິການິ. ເອຕານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສປຣິໂຠເຄນາປິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຕານິ ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ຈ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ.

໙໑. ອິທານິ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕວສາຍ ປາກໂຕ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ສປ຺ປິອາທີນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສວຕ຺ຖູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ເອວ. ວາ-ສທ຺ເທນ ປເຣຫິ ວາ. ອມານຸສາ ມນຸສ຺ສວສາຣຫິຕາ. ວສາ ອຈ຺ຉາທີນໍ ອກປ຺ປິຍານໍ, ສູກຣາທີນໍ ກປ຺ປິຍານຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ວສາ. ສວຕ຺ຖຸປກ຺ກາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກາ ໂຫຕີຕິ ເສໂສ. ສວຕ຺ຖຸປກ຺ກາຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈ ປນ ວສໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ເຕລໍ ປຣິສ຺ສາວິຕໍ ສຕ຺ຕາຫານິ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຖ ປເຣຫິ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ, ໂນ ເຈ, ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ. ກາຣິເຍ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ວສາ’’ຕິ ເຕລເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ວສາ ປນ ຍາວກາລິກາວ.

ຏີກາຍໍ ປນ ວສາຍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິເກ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວສາຍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕ຺ຕມາສໍກິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິເມຕ຺ຖ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ? ເຠສຊ຺ຊໍ ອນຸຊານຕາ ຠຄວຕາ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສາຍນີຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ, ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໒) ສປ຺ປິອາທີນເມວ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກປິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລປິ ວິກາເລປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໐) ຕານິ ປຎ຺ເຈວ ‘‘ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕລໍ ນິຍມໂຕ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຈ຺ຉວສໍ ມຈ຺ຉວສໍ ສຸສຸກາວສໍ ສູກຣວສໍ ຄທ຺ຣຠວສໍ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວສາເຕລສ຺ສ ວິຘານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ວທຕາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ຍາວກາລິເກສຸ ວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ວສາ ‘‘ຍາວກາລິກາເຍວາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂກ ເອຕ຺ຖ ສຸຂຸໂມ ນໂຍຕິ.

ອຎ຺ເຎສໍ ວສາເຕລໂຕ ປເຣສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນໍ ເຍສໍ ເຕສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖູນໍ ສປ຺ປິອາທີນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຍາວກາລິກສງ຺ຂາຕໍ ຂີຣາທິກໍ ນ ປເຈຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ສຕ຺ຕາຫປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ວສໍ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ເອວໍ ສປ຺ປິອາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຂີຣາທິຍາວກາລິກໍ, ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕາຫປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ກາເລປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕານິ ຫິ ຍທິ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ກຕານິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສວຕ຺ຖຸກປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ສາມິສໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສາມໍປກ຺ກຕ຺ຕາ, ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸໂຕ ວິເວຈິຕຕ຺ຕາ. ປເຣຫິ ກຕານິ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອປກ຺ກຕ຺ຕາ. ຍາວຊີວິການິ ຕຸ ສາສປມຘຸກເອຣຓ຺ຑອຏ຺ຐີນິ ເຕລກຣຓຕ຺ຖໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕທເຫວ ກຕໍ ເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ທຸຕິຍທິວເສ ກຕໍ ຉາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມທິວເສ ກຕໍ ຕທເຫວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸຄ຺ຄເຕ ອຣຸເຓ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ, ອຸຄ຺ຄຫິເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ວຕ຺ຖຸນາ ກຕສທິສໍ ໂຫຕິ. ເຕລຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສາສປາທີນໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມນ ທຸກ຺ກຏໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ສປ຺ປິ ວາ ນວນີຕໍ ວາ ກາເລປິ ວິກາເລປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ປນ ຕທຫຸ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສາມິສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສໍສຄ຺ຄໂຕ ຍາວກາລິກມ຺ປິ ສາມໍປກ຺ກໍ ສິຍາຕິ ນິຣາມິສໍ ປນ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

໙໒. ອິທານິ ‘‘ຫລິທ຺ທິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍາວຊີວິກໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຫລິທ຺ທິ ນາມ ນິສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ປຣິຍາຍວຈເນ ສມ຺ໂມໂຫ ສິຍາຕິ ນ ຕໍວຈເນນ ຠຸສໍ ສມ຺ໂມຫຍິສ຺ສາມ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ອຸປເທສໂຕວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຫລິທ຺ທິ’’ນ຺ຕິ ພິນ຺ທຸອາຄເມນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາເຣນ ຕຸ ມູລາທີນິ ຫລິທ຺ທາທິສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕາ ຫລິທ຺ທາທໂຍ ເກຈິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາເຍວ. ມູລຜເລ ວຈຕ຺ຕຎ຺ຈ…ເປ… ຠທ຺ທມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິວິສາຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ປຎ຺ຈມູລ-ສທ຺ເທນ ຈູຬປຎ຺ຈມູລມຫາປຎ຺ຈມູລານິ ຄຫິຕານິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວຊກລິມູເລ ຊຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

໙໓-໕. ໂຄຏ຺ຐຜລນ຺ຕິ ມທນຜລນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ. ຕີຓິ ຜລານິ ຍສ຺ສໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ ສາ ຕິຜລາ. ເອຣຓ຺ຑກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຊາຕິຣຸກ຺ຂາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສຸລສາທີນໍ ປຓ຺ຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອໂສກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕມ຺ພກຕຓ຺ຑຸເລຍ຺ຍາທິສູປໂຍຄ຺ຄປຓ຺ຓໍ. ອຸຈ຺ຉຸນິຍ຺ຍາສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ໂພ ນິຍ຺ຍາໂສ ຈ ສຣສໍ ອຸຈ຺ຉຸຊໍ ຕຈຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ໂພ ຕໂຈ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຫິງ຺ຄຸກຓິກາຣນິຍ຺ຍາສາທິ ສພ຺ໂພ ນິຍ຺ຍາໂສ ນາມ. ນິຣສອຸຈ຺ຉຸຕຈາທິ ສພ຺ໂພ ຕໂຈ ນາມ. ໂລຓໍ ສາມຸທ຺ທາທິ. ໂລຫໍ ອຍຕມ຺ພາທິ. ສິລາ ກາຬສິລາທິ.

໙໖. ສຸທ຺ຘສິຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຘຸນາ ອມກ຺ຂິຕໍ. ມຘຸມກ຺ຂິຕໍ ປນ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຍຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ສຸຌາປິຕນ຺ຕິ ທຸຊ຺ຌາປິຕໍ ອກຕ຺ວາ ສຸຊ຺ຌາປິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈ. ວິກຏາທິປ຺ປເຠທນ຺ຕິ ວິກຏໍ ຄູຖມຕ຺ຕິກາມຸຕ຺ຕຉາຣິກາສງ຺ຂາຕໍ ອາທິ ຍສ຺ສ, ໂສ ປເຠໂທ ຍສ຺ສາຕິ ພາຫິຣຕ຺ໂຖ, ຕໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກນ຺ທຂາທນີເຍ ຂີຣກາໂກລາທໂຍ, ມຸຬາລຂາທນີເຍ ຫລິທ຺ທິສິງ຺ຄິເວຣມູລາທໂຍ, ມຕ຺ຖກຂາທນີເຍ ຫລິທ຺ທິສິງ຺ຄິເວຣກຬີຣາທໂຍ, ຂນ຺ຘຂາທນີເຍ ອຸປ຺ປລປຓ຺ຓທຓ຺ຑາທໂຍ, ປຸປ຺ຜຂາທນີເຍ ຈມ຺ປກປຸປ຺ຜາທໂຍ, ອຏ຺ຐິຂາທນີເຍ ມຘຸກຏ຺ຐິເອຣຓ຺ຑສາສປາທໂຍ, ປິຏ຺ຐຂາທນີເຍ ອໂຘຕຕາລປິຏ຺ຐາທໂຍ ຈ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໙໗. ອິທານິ ສພ຺ພໂສ ຍາວຊີວິກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕານິ ຈ ອວຸຕ຺ຕານິ ຈ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ມູລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສາຣ’’ນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນາຫ. ‘‘ສາໂຣ ພເລ ຖິຣໍເສ ຈາ’’ຕິ ຫິ ນິຆຓ຺ຑຸ. ອາຫາຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫາເຣນ ຊາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ອາຫາຣຕ຺ໂຖ, ໂສວ ອາຫາຣຏ຺ໂຐ, ຕໍ ອາຫາຣກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໙໘. ອິທານິ ຈຕູສຸ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍາທິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ກາລິກາ, ເຕສໍ ສມ຺ໂຠໂຄ ອນຸຠໂວຕິ ສມາໂສ. ກາເລຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫກາເລ. ສພ຺ພສ຺ສາຕິ ຄິລານາຄິລານສ຺ສ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ຕີສຸ ຍາມກາລິກໍ ປິປາສາທິກາຣເຓ ສຕິ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ເຄລຎ຺ຎກາຣເຓ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາລໂຕ ວິຄໂຕ ວິກາໂລ, ຕສ຺ມິໍ, ຍາມກາລິກໍ ວິກາເລ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ປນ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ເຕປິ ທຸກ຺ກຏໍ.

໙໙. ອຸໂຠຕິ ຍາວກາລິກໍ ຍາມກາລິກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍາວກາລິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາລາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິກາລໂຠຊນຠິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຊນຍຕິ, ຍາມກາລິກໍ ຍາມາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສນ຺ນິຘິສິກ຺ຂາປເທນ. ເອເຕ ອຸໂຠປິ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ສນ຺ນິຘິຎ຺ຈ ຊນຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິຘິ’’ນ຺ຕິ ຠາວປ຺ປຘາໂນຍໍ ນິທ຺ເທໂສ, ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິຘິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໐. ອຕິນາມິເຕຕິ ອຕິກ຺ກາມິເຕ. ປາຈິຕ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຬິນາຣຸຬ຺ເຫຕິ ປາຬິຍໍ ອນາຣຸຬ຺ເຫ ສປ຺ປິອາທິມ຺ຫິ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ອຕິນາມິເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສປ຺ປີຕິ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ສປ຺ປິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຕສໍເຍວ ນວນີຕໍ, ນາຬິເກຣາທິເຕລໍ, ສີໂຕທເກນ ກຕໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

໑໐໑. ນິສ຺ສຏ຺ຐລທ຺ຘນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວິນຍກມ຺ມວເສນ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ຕໍ ລທ຺ຘຎ຺ຈ ປຸນ ຕເຖວາຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐລທ຺ຘໍ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເສໂສ. ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານໍ ປນ ວກ຺ຂມານນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ນງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ເຕນ ມກ຺ຂິຕານິ ກາສາວາທີນິ ຈ ປນ ອປຣິໂຠຄານິເຍວ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ກາຍິກປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ. ວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາເຫ ສາມເຓຣສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຏີກາຍໍ ‘‘ອິທໍ ສປ຺ປິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ເຕສໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ສາຘຍນ຺ເຕຫິ ອວິກປ຺ປິເຕ ວິກປ຺ປິຕສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິວາເຣ ປາຬິ ອາຫຏາ. ‘‘ສເຈ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ໂທສໍ ວຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິກປ຺ປເນ ອຕ຺ຕສນ຺ຕກຕ຺ຕາຠາໂວ, ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນຎ຺ຈ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວທາມ – ອາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ອວິກປ຺ປິເຕ’’ຕິອາທິປາຬິເຍວ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິເຕ ອຘິຏ຺ຐິຕສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໖໒໔) ປາຬິຍາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕທນຸຣູປເມວ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິອາທິນາວ ປາຬິ ອາຄຕາ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ວຓ຺ຓນີຍຏ຺ຐານຕາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິກປ຺ປເນ ຈ ກຖໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານາທີສຸ ຉສຸ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນກາຣເຓສຸ ວິກປ຺ປນສ຺ສ ອນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ນາຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ.

ມຍເມຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ຖໍ ຠຓາມ – ວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນໍ ສໍວິທຫນໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ປນ ອຸປສຄ຺ເຄຫິ ນານຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ສາມເຓຣສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາຄສຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນໍ ປຣິຈ຺ຈາຄາຘິປ຺ປາຍໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາທໂມລຸພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທີສຸ ປາຬິວຈເນສຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ, ‘‘ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໕). ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຣິໂຠເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໕). ອຍເມວ ວາໂທ ເຕສຸ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ສຕ຺ຕາເຫ ມກ຺ຂນາທິໍ ອຘິຏ຺ຐໂຕ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທທໂຕປິ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ສປ຺ປິອາທິໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທິໍ ມຘຸໍ ອຣຸມກ຺ຂນໍ, ຜາຓິຕໍ ຆຣຘູປນໍ ອຘິຏ຺ຐໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ.

໑໐໒. ຍາວກາລິກອາທີນິ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ສໍສຏ຺ຐານິ ສພ຺ຠາວໍ ຄາຫາປຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ຠາວນ຺ຕິ ສສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຠາໂວ ທ຺ວິຕ຺ເຕ ສພ຺ຠາໂວ, ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ, ຕສ຺ມາ. ເອວມຸທີຣິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ‘‘ວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາເຫ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ສໍສຏ຺ຐານິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາວໍ ຄາຫາປຍນ຺ຕິ ຍາວກາລິກາທີນິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກາມິຕານິ ສຕ຺ຕາຫກາລິການິ ປາຈິຕ຺ຕິຍຊນການິ ສໍສຏ຺ຐານິ ອຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐານິປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍຊນການິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອວິກປ຺ປນາທິມ຺ຫິ ສຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິປຣິທີປກໍ ‘‘ວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ ວາກ຺ຍຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ອຕີຕອຸທີຣິຕຕ຺ຕາໂຍຄໂຕ ກຖໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວມຸທີຣິຕນ຺ຕິ ວາ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ເອວເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ.

໑໐໓-໕. ອິທານິ ອຕ຺ຕສໍສຏ຺ຐານໍ ຍາວກາລິກາທີນໍ ສພ຺ຠາວຄາຫາປນໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸເຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ຍສ຺ສ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ສຕ຺ຕາຫຎ຺ຈ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເສສກາລິກສມ຺ມິສ຺ສນ຺ຕິ ເສເສຫິ ຕທຫຸ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ກາລິເກຫິ ຍາວກາລິກຍາມກາລິກສງ຺ຂາເຕຫິ ສມ຺ມິສ຺ສໍ. ປາຈິຕ຺ຕີຕິ ສນ຺ນິຘິສິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິ. ຕທຫຸ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທິເນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຕທເຫວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທິເນ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ. ເສສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ. ເອວນ຺ຕິ ຍາເມ ເອວ ປຣິຠຸຎ຺ຊເຍຕິ ວິຊານີຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕຣນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍາວຊີວິກໍ.

ກາລິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.