ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ-ອຠິນວຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ຕິໂລກຕິລກໍ ວນ຺ເທ, ສທ຺ຘມ຺ມາມຕນິມ຺ມິຕໍ;

ສໍສຸຏ຺ຐຸກຕສມ຺ຠຕ຺ຕິໍ, ຊິນໍ ຊນມໂນຣມໍ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ມຫາສາມິໍ, ເນກສຕ຺ຖວິສາຣທໍ;

ມຫາຄຸຓໍ ມຫາປຎ຺ຎໍ, ນໂມ ເມ ສິຣສາ ຄຣຸໍ.

ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຍ ຏີກາ ຍາ, ປຸຣາຕນາ ສມີຣິຕາ;

ນ ຕາຍ ສກ຺ກາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ອຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຎາຕເວ.

ຕໂຕເນກຄຸຓານໍ ໂຍ, ມຎ຺ຊູສາ ຣຕນານວ;

ສຸມງ຺ຄລສນາເມນ, ເຕນ ປຎ຺ຎວຕາ ສຕາ.

ອຊ຺ເຌສິໂຕ ຍຕິນ຺ເທນ, ສທາຣຎ຺ຎນິວາສິນາ;

ສວິນິຈ຺ຉຍເມຕິສ຺ສາ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

(ກ) ເອຕ຺ຖາຫ – ກິມຕ຺ຖມາທິໂຕວາຍໍ ຄາຖາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ນນຸ ຍຖາຘິປ຺ເປຕເມວ ປກຣຓມາຣຠນີຍນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ. ສປ຺ປໂຍຊນຎ຺ຫິ ຕໍທສ຺ສນໍ ຕາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປຓາມາຠິເຘຍ຺ຍກຣຓປ຺ປກາຣປ຺ປໂຍຊນາຠິຘານສນ຺ທສ຺ສນໂຕ. ຕານິ ຈ ປນ ສປ຺ປໂຍຊນານິ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ຄນ຺ຖປຣິສມາປນາທິປ຺ປໂຍຊນານມຠິນິປ຺ຜາທນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ໂສຕູນມຕ຺ຕໂນ ຈ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖນິປ຺ຜາທນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປຓາມກຣຓປ຺ປໂຍຊນໍ. ວິທິຕາຠິເຘຍ຺ຍສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎູນມາທຣຓີຍຕາ ອຠິເຘຍ຺ຍກຖນປ຺ປໂຍຊນໍ. ໂສຕຸຊນສມຸສ຺ສາຫຊນນໍ ກຣຓປ຺ປກາຣປ຺ປໂຍຊນກຖນປ຺ປໂຍຊນໍ. ໂວຫາຣສຸຂຕາ ປນ ອຠິຘານກຖນປ຺ປໂຍຊນໍ.

ຕຕ຺ຖ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປຓາໂມ ທສ຺ສິໂຕ, ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມິນາ ຂຸທ຺ທຠູຕານໍ ສິກ຺ຂານໍ ອິຘ ປຏິປາເທຕພ຺ພຕາທີປເນນ ອຠິເຘຍ຺ຍໍ, ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ຈ ນາເມສ ສມຸທິເຕນ ສຕ຺ເຖນ ວຈນີຍຕ຺ໂຖຕິ. ອຠິຘານຎ຺ຈ ປນ ອິມິນາວ ທສ຺ສິຕໍ ເຕນ ອຕ຺ຖານຸຄຕສມຎ຺ຎາປຣິທີປນໂຕ. ສມາຕິກນ຺ຕິ ອິມິນາ ກຣຓປ຺ປກາໂຣ, ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈ, ເຕນ ຂຸທ຺ທຠູຕານໍ ສິກ຺ຂານໍ ອິຘ ທສ຺ເສຕພ຺ພຠາວປ຺ປກາສນໂຕ. ອາທິໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ປໂຍຊນປໂຍຊນໍ ປນ ອິມິນາວ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ທສ຺ສິຕເມວ, ຕາສໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພປ຺ປກາສເນນ ຫິ ສິກ຺ຂເນ ສຕິ ຕມ຺ມູລິກາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສໍສິຊ຺ຌນໂຕ. ປກຣຓປ຺ປໂຍຊນານໍ ສາຘນສາຘິຍລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຕນ຺ນິສ຺ສຍທສ຺ສເນເນວ ທສ຺ສິໂຕເຍວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖາວຍວຕ຺ໂຖ – ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂໍ ປວກ຺ຂາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນານິ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຖ ວາ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິນາ ກາຣເຓນ ຣຕນານິ, ພຸທ຺ຘາທໂຍວ ຣຕນານິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໒໒໓; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໓; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒໖; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔໕; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໕໐);

ຕໂຍ ອວຍວາ ອສ຺ສາຕິ ຕຍໍ, ສມຸທາຍາເປກ຺ຂໍ ເອກວຈນໍ, ອວຍວວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ສມຸທາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຕີຓິ ເອວ ຣຕນານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຣຕນານໍ ຕຍໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ. ວນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຕີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນມສ຺ສິຕ຺ວາ. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວນ຺ທນາ ກາເຍນ ວນ຺ທຕິ, ວຈສາ ວນ຺ທຕິ, ມນສາ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໕໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເກວລໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣຓວເສນ ມໂນທ຺ວາເຣ ພຫຸລປ຺ປວຕ຺ຕາ ກຸສລເຈຕນາ ມໂນທ຺ວາຣວນ຺ທນາ. ຕໍ ຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປນ ປວຕ຺ຕາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣວນ຺ທນາ. ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ສິກ຺ຂາ, ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາວເສນ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ. ສິກ຺ຂນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາກ຺ກມໍ ສີລາທິຘມ຺ມານໍ ສໍວຣຓວເສນ, ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມາຘານວເສນ, ອາຣມ຺ມຓຊານນລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘມຄ຺ຄປາຕຸຠາວປາປນວເສນ ຈ ອາເສວນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ພຫຸວິຘາ ສິກ຺ຂາ, ອິຘ ຕຸ ສງ຺ເຂປນຍຕ຺ຕາ ອປ຺ປກາທິອເນກຕ຺ຖສມ຺ຠເວປິ ຂຸທ຺ທ-ສທ຺ທສ຺ສ ອປ຺ປກຕ຺ໂຖເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣຕິ ຂຸທ຺ທາ ອປ຺ປກາ ສິກ຺ຂາຕິ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ. ອິຘ ປນ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາປ຺ປກາສໂກ ຄນ຺ໂຖ ຕພ຺ໂພຫາຣູປຈາຣໂຕ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ວຣຸຓານຄຣ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂໍ. ປວກ຺ຂາມີຕິ ກເຖສ຺ສາມິ.

ກີທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາທິໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາທິ-ສທ຺ໂທຍມຕ຺ຖິ ອວຍວວຈໂນ ຍຖາ ‘‘ສພ຺ພາທີນິ ສພ຺ພນາມານີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖິ ອປາທານວຈໂນ ຍຖາ ‘‘ປພ຺ພຕາທີນິ ເຂຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາວຍວວາຈີ ກມ຺ມສາຘໂນ ‘‘ອາທິຍຕີຕ຺ຍາທີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ອປາທານສາຘໂນ ‘‘ອາທິຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕ຺ຍາທີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອວຍວວຈໂນ, ຕສ຺ເສທໍ ຄຫຓໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກ຺ຂຓມ຺ປິ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອາທິຠູຕາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກ຺ຂຓໂຕເຍວ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພວາກ຺ຍານໍ ອວຘາຣຓຜລຕ຺ຕາ ລພ຺ຠຕິ. ໂຕ-ປຈ຺ຈໂຍ ອວຘິມ຺ຫິເຍວ, ນ ອາຘາເຣ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂຕປຈ຺ຈເຍ ອາຘາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ອາທິມ຺ຫິເຍວ ມຊ຺ຌອນ຺ຕານໍ ອວຍວຠູເຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ສຕິ ອວຘາຣຓນິຈ຺ຉໂຍ ນິຍໂມຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ອາທິກ຺ຂຓນິຍເມນ ມຊ຺ຌາທໂຍ ນິວຕ຺ຕິເຍຍ຺ຍຸໍ. ອປາທານວຈນສ຺ສາປິ ຄຫເຓ ອວຘິຠູໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກ຺ຂໂຓ ນິວຕ຺ຕິເຍຍ຺ຍ ‘‘ປພ຺ພຕາທີນິ ເຂຕ຺ຕານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິຠູຕປພ຺ພຕປຣິຈ຺ຈາເຄນ ເຂຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຏີກາຍໍ ປນ ອາຘາຣຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສໍ ນາຕິຄຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ຏີກາຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເອຕ຺ເຖວ ປຸຣາຓຏີກາຍນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາທິໂຕຕິ ອິມິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ – ອຕິທຸລ຺ລຠໍ ຂຓສມວາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາລສິຍໂທເສນ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ຈ ອຎ຺ຎາຓໂທເສນ ອຎ຺ຎຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ຈ ອຫຸຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊນວເສນ ອາທໂຣ ຊເນຕພ຺ໂພຕິ.

ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອາເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ເອກເສສນເຍນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາສາມຎ຺ເຎນ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍປິ ເອຕ຺ເຖວາວິໂຣໂຘຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມາໂສ. ນນຸ ອຘິສີລາທໂຍວ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ເອວໍ ສຕິ ກຖໍ ປກຣຓໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ, ສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ເຕ ສຕິ ຕທ຺ທີປກຄນ຺ຖສ຺ສາປິ ອາເສວິຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ. ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉຍໍ ສກລມ຺ປິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕິກາຍ ຐປນໂຕ ສຫ ມາຕິກາຍາຕິ ສມາຕິກໍ. ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາໂຓຍໍ ພຫຸພ຺ພີຫິ ຕສ຺ສ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສ຺ສ ໂຍ ຄຸໂຓ ມາຕິກາສງ຺ຂາຕໍ ວິເສສນໍ, ຕສ຺ສ ອິຘ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ສຸເຂເນວ ຫິ ຄຫຓໍ ສິຍາ ມາຕິການຸສາເຣນ ຕໍ ຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ສໍສຍາປຄມໂຕ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

(ຂ-ຊ) ອິທານິ ‘‘ສມາຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມາຕິກາປທານິ ຕາວ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ປາຣາຊິກາ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວ ກສ຺ມາ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ສພ຺ພສິກ຺ຂານໍ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສພ຺ພປຐມໍ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ປາຣາຊິກາວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມາຕິກາປທານໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ມາຕິກາປທສ຺ສ ນິທ຺ເທສວເສເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນ ອິຘ ວິສຸໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ອວິຎ຺ຎາຍມານໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປກາສຍິສ຺ສາມ.

ອິທານິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປທານຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທສໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ‘‘ປາຣາຊິກາ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ປຐມໍ ມາຕິກາປທໍ ອຸທ຺ຘຣິ. ເອວມຸປຣິປິ. ອິທານິ ປາຣາຊິກາໂຍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປທານຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທສໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ‘‘ຄຣຸກາ ນວາ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣີຕິອາທິນາ ຍຖາໂຍຄໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ ປຸຄ຺ຄລາ ຕາຍ ປຣາຊຍນ຺ຕີຕິ ປຣາຊິຍາ. ເຕເຍວ ປາຣາຊິກາ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ວຸທ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ຍ-ກາຣສ຺ສ ກ-ກາຣກຣເຓນ. ເຕ ປນ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑. ປາຣາຊິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ອິທານິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອວມຸປຣິປິ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄາ ຈ ນາມ ຕິໍສ ມຄ຺ຄາ. ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕວເສນ ຫິ ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍ ອຍໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ –

‘‘ອປທານໍ ອຫີ ມຈ຺ຉາ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຏີ;

ຈຕຸປ຺ປທານໍ ມຊ຺ຊາຣີ, ວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກສ຺ສິມາ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໕);

ຕາສໍ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ກຕ຺ວາ ນວ ມຄ຺ຄາ, ຕຖາ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ, ປຸຣິສານໍ ປນ ວຈ຺ຈມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ, ຕຖາ ປຓ຺ຑການນ຺ຕິ ຕິໍສ. ເຕສໍ ຕເຍ. ກີທິເສຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຖຕສນ຺ຖເຕ’’ຕິ. ສນ຺ຖເຕ ອສນ຺ຖເຕຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ນ ສນ຺ຖຕໍ ອສນ຺ຖຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ອສນ຺ຖເຕ. ນ-ກາໂຣ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປຍິຣຸທາເສ, ຕໍ ກິຣິຍາຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິຘາເນນ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ປຍິຣຸທາສນໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ປຍິຣຸທາໂສຕິ. ນ ປສຊ຺ຊປ຺ປຏິເສເຘ, ສນ຺ຖຕໍ ປສຊ຺ຊ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ນິເສໂຘຕິ. ວາ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຍຸຕ຺ຕິພເລເນວ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສ ປລິເວເຐຕ຺ວາ, ອນ຺ໂຕ ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາທິນາ ເກນຈິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠູເຕ ອລ຺ໂລກາເສ ປກຕິວາເຕນ ອສມ຺ຜຸຏ຺ເຐ ຕິນ຺ຕປ຺ປເທເສ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອງ຺ຄຊາຕໍ. ສນ຺ຕິອາທິ ຕພ຺ພິເສສນໍ. ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິຍໍ. ສໍ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕນິເຍ ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ສນ຺ຖຕໍ ອສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ. ອຸປາທິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ. ກິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ. ຕິລສ຺ສ ມຕ຺ຕໍ ສາກລ຺ລໍ ຍສ຺ສ ຕໍ ຕິລມຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຕ຺ຕໍ ສາກລ຺ລໍ ນິຈ຺ຉເຍ’’ຕິ ຫິ ນິຆຓ຺ຑຸ. ເອຕ຺ຖາປິ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ, ຕິລພີຊປ຺ປມາຓມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ຕໍ? ນິມິຕ຺ຕໍ, ປເວສນໍ ວາ. ອປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ, ‘‘ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ສມ຺ຠາວີຍຕິ, ອຘິເກ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສມ຺ຠາວນໍ, ເອວໍຠູຕໍ ສໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປິ ປເວສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈຸໂຕ ປຣິຠຏ຺ໂຐ, ປາຣາຊິໂກ ນາມ ໂຫຕິ ສາສນໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຄມ຺ມມານຕ຺ຖສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍຄໍ ປຕິ ກາມາຈາຣຕ຺ຕາ. ກີທິໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ’’ຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ ປນ ອຠິກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂອຫິຕາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ ເອເຕນາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຍຖາລກ຺ຂຓໍ ນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກາລປ຺ປໂຍຄປຸຄ຺ຄລວິຊານນວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ຎຕ຺ວາ ຕທຠາເວນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ຈວິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທີນິ ‘‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫິ, ອຸປາສໂກ, ອາຣາມິໂກ, ສາມເຓໂຣຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ ‘‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທີນິ ຉ ເຂຕ຺ຕປທານິ ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ວຕ຺ຕມານກາໂລເຍວ ກາໂລ ນາມ. ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວເສນ ວາຈສິກປ຺ປໂຍໂຄວ ປໂຍໂຄ ນາມ. ອນຸມ຺ມຕ຺ຕາທິໂກ ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕ ຈ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ໂສວ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕກສ຺ສ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ອຍໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍຕີ’’ຕິ ວາ ໂສຕຸໂນ ຊານນໍ ວິຊານນໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ປນ ປິຬກໍ ວາ ຈມ຺ມຂິລໍ ວາ ໂລມໍ ວາ ປເວສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອກ຺ຂິນາສກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທວຕ຺ຖິໂກເສສຸ, ສຕ຺ຖກາທີຫິ ກຕວເຓ ວາ ເມຖຸນຣາເຄນ ນິມິຕ຺ຕໍ ປເວສນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອວເສສສຣີເຣສຸ ອຸປກຈ຺ຉກາທີສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສໂຄຄທ຺ຣຠໂອຏ຺ຐມຫິໍສາທີນໍ ນາສາຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ວຕ຺ຖິໂກເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ອກ຺ຂິກຓ຺ຓວເຓສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕຖາ ອວເສສສຣີເຣ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ, ເມຖຸນຣາເຄນ ວາ ຊີວມານກປຸຣິສສ຺ສ ວຕ຺ຖິໂກສໍ ອປ຺ປເວສນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຉຸປຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ເຕສຸ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນກ຺ກໂມ.

ອິທານິ ປເວສນໍ ນາມ ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕຸປກ຺ກເມເນວ, ປຣູປກ຺ກເມນາປິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ສາທິຍນ຺ໂຕວ ຈຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຖ ວາຕິ ອຍໍ ນິປາໂຕ, ນິປາຕສມຸທາໂຍ ວາ ປກ຺ຂນ຺ຕຣາຣມ຺ເຠ. ປເວສນຎ຺ຈ ຐິຕຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘາໂຣ ຈ ປວິຏ຺ຐຎ຺ຈ ປເວສນ…ເປ… ປວິຏ຺ຐານິ, ອິຕຣີຕຣໂຍຄທ຺ວນ຺ໂທ. ອິຕຣີຕຣໂຍໂຄ ນາມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຕ຺ໂຖປາທານຕາຕິ ປເວສນາທີນິ ຐິຕາທິອຕ຺ຖານິປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປວິຏ຺ຐ-ສທ຺ໂທປິ ປເວສນາທິອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໂຕເຍເວຕ຺ຖ ຕສ຺ມາ ພຫຸວຈນສມ຺ຠໂວ. ອຎ຺ຎຖາ ທ຺ວນ຺ເທ ອວຍວຕ຺ຖປຘານຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຖວາຈກາປິ ປວິຏ຺ຐ-ສທ຺ທາ ກຖໍ ພຫຸວຈນປ຺ປສງ຺ໂຄ. ສມາຫາເຣ ວາ ທ຺ວນ຺ໂທ. ຂໂຓຕິ ກາລວິເສໂສ. ໂສ ຈ ໂຍຄວນ຺ຕານໍ ຂຓນ຺ຕຣວິນິມຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ປເວສນ…ເປ…ປວິຏ຺ຐານິເຍວ ຂໂຓຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ, ອເຠເທ ເຠທປຣິກປ຺ປນາຍ ວາ ປເວສນ…ເປ… ປວິຏ຺ຐານໍ ຂໂຓຕິ ຉຏ຺ຐີຕປ຺ປຸຣິໂສ. ຕສ຺ສ ສາທໂກ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ສາທໂກ ປເວສນ…ເປ… ສາທໂກ. ຂຓ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ທ຺ວນ຺ທສມາສຕ຺ຕາ, ປເວສນກາລໍ ຐິຕກາລໍ ອຸທ຺ຘາຣກາລໍ ປວິຏ຺ຐກາລໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ສາທິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ເສວນຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ສາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຈຸໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເທສສ຺ສ ອນ຺ໂຕກຣຓໍ ປເວສນໍ ນາມ. ຍາວ ອຸທ຺ຘຣຓາຣມ຺ຠາ ນິວຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ນາມ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໘) ປນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ປຕ຺ວາ ສພ຺ພຖາ ວາຍມໂຕ ໂອຣມິຕ຺ວາ ຐິຕກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສມເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາວ ອຄ຺ຄາ ນີຫຣຓໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ. ຍາວ ປເວສນາຣຫຏ຺ຐານາ ອນ຺ໂຕກຕໍ ປວິຏ຺ຐໍ ນາມ.

ປຐມໍ.

໓-໔. ອິທານິ ທຸຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອາທິເຍຍ຺ຍ…ເປ… ສງ຺ເກຕໍ ວີຕິນາມເຍ, ປາຣາຊິໂກ ຠເວຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສສາມິເກຫິ ກາຍວາຈາຫິ ນ ທິນ຺ນໍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ເຖໂນຕິ ໂຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ ນ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິຕ຺ເຕນ. ຠວນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ອຠິຘານພຸທ຺ຘີຕິ ຠາໂວ, ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ຊາຕິຄຸຓາທິ. ອິຘ ປນ ອວຫຣຓຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ທພ຺ພໍ ເຖຍ຺ຍໍ. ເຖຍ຺ຍຎ຺ຈ ຕໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ເຕນ. ອາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ອາຣາມາທິໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຫເຣຍ຺ຍາຕິ ຫຣນ຺ໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອວຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ນ ມຍາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອິຣິຍາປຖໍ ໂກເປຍ຺ຍາຕິ ຠຓ຺ຑຫາຣກສ຺ສ ຄມນາທິອິຣິຍາປຖໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ໂກປໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ໂກປີ’’ຕິ ນາມຘາຕຸ. ຐານາ ຈາເວຍ຺ຍາຕິ ຐປິຕຏ຺ຐານໂຕ ຈາເວຍ຺ຍ. ສງ຺ເກຕໍ ວີຕິນາມເຍຕິ ປຣິກປ຺ປິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ສຸງ຺ກຆາຕໍ ວາ ອຕິກ຺ກາເມຍ຺ຍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຣາມາທິອຠິຍຸຎ຺ຊເນ, ສາມິກສ຺ສ ວິມຕຸປ຺ປາທນຘຸຣນິກ຺ເຂເປ, ຠຓ຺ຑຫາຣກສ຺ສ ສີສຠາຣາມສນຜນ຺ທາປນຂນ຺ໂຘໂຣປເນ, ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ‘‘ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠຓນວິມຕຸປ຺ປາທນຘຸຣນິກ຺ເຂເປ, ຖລຏ຺ຐສ຺ສ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາມສນຜນ຺ທາປນຐານາຈາວເນ ຈາຕິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຣາຊິກາໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມທຸຕິຍປາທສງ຺ກາມເນ, ປຣິກປ຺ປິຕສຸງ຺ກຆາຕຏ຺ຐານໂຕ ປຐມທຸຕິຍປາທາຕິກ຺ກາເມ ຈາຕິ ທ຺ວີສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ກເມນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຣາຊິກາໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ໂຍຊນາ. ເອກຠຓ຺ຑວເສນ ປນ ສສ຺ສາມິກສ຺ສ ທາສສ຺ສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຠິໂຍຄາທິນາ ນເຍນ ອາທິຍນຫຣຓາທິວເສນ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອປິຈ ອິມານິ ຉ ປທານິ ວຓ຺ຓຍນ຺ເຕນ ນານາຠຓ຺ຑເອກຠຓ຺ຑສາຫຕ຺ຖິກປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄເຖຍ຺ຍາວຫາຣສງ຺ຂາເຕ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈເກ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ ຉປ຺ປທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອວຫາຣານໍ. ເຕ ປນ ອວຫາຣາ ເຍນ ເກນຈິ ອຠິໂຍຄາທິອາກາຣນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ຠິນ຺ນາຕິ ຕໍວເສນ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈກໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອວໍ ສໍວຓ຺ຓິຕຎ຺ຫິ ອິທໍ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິກໍ ສຸວຓ຺ຓິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປທານໍ ວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ‘‘ສງ຺ເກຕໍ ວີຕິນາມເຍ’’ຕິ ຉຏ຺ຐໍ ປທໍ, ຕໍ ຕຕິຍປຎ຺ຈເມສຸ ປຎ຺ຈເກສຸ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປຣິກປ຺ປາວຫາຣວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິກ-ສທ຺ເທນ ອຸປຈາຣໂຕ ຕໍສຫຈຣິຕປຎ຺ຈກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສາຫຕ຺ຖິກຎ຺ຈ ຕໍ ປຎ຺ຈກຎ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສາຫຕ຺ຖິກາທິ ປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌປທໂລປວເສນ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ. ເອວມຸປຣິປິ. ຕໍ ປນ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສໂກ ຫຕ຺ໂຖ ສຫຕ຺ໂຖ, ສຫຕ຺ເຖນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສາຫຕ຺ຖິໂກ. ເອວໍ ອາຓຕ຺ຕິໂກ. ສຸງ຺ກຆາຕປຣິກປ຺ປິໂຕກາສານໍ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ພຫິ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ໂສ ເອວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ. ກາລໍ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ ປຣສ຺ສ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກໍ ເຕລໍ ອວສ຺ສໍ ປິວນການໍ ອຸປາຫນາທີນໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ເຕລປາຕນໂຕ ຈ ປຸເຣຕຣເມວ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ໂສ ປນ ອາຓາປນປ຺ປໂຍໂຄ, ອຸປາຫນາທີນໍ ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍໂຄ ຈ. ອາຣາມາຠິໂຍເຄ ຈ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ເຑ ຈ ຕາວກາລິກຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍານມທາເນ ຈ ຘຸຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ.

ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ ນາມ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ສຫປ຺ປໂຍໂຄ ສໍວິຘາວຫາໂຣ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຓາປນໍ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ນາມ. ຐານາຈາວນຂິລສງ຺ກາມນປ຺ປໂຍເຄນ ສຫ ວຕ຺ຕມາໂນ ສຫປ຺ປໂຍໂຄ. ສໍວິຘາຍ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ເອເກນາປິ ຠຓ຺ເຑ ຐານາ ຈາວິເຕ ສພ຺ເພສໍ ອວຫາໂຣ ສໍວິຘາວຫາໂຣ. ສງ຺ເກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສຎ຺ຊານນກຣຓໍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິກຣຓໍ.

ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກໍ ປນ ສຍເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນນຸ ຈ ຉປ຺ປທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອວຫາຣານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິ ປກ຺ຂນ຺ຕຣວເສນ ວິສຸໍ ວິຍ ອິທໍ ປຎ຺ຈກໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫາ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ອຠິໂຍຄາທິອາກາຣນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ຠິນ຺ນາ’’ຕິ, ເອຕາທິສສ຺ສ ເຠທສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ປກ຺ຂນ຺ຕຣວເສນາປິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຈກສ຺ສ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວຈນໍ ປນ ປສິທ຺ຘິວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ກຸສ-ສທ຺ເທນ ກຸສສງ຺ກາມນມຘິປ຺ເປຕໍ ອເຠໂທປຈາເຣນ. ເຖຍ຺ຍຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ກຸໂສ ຈ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ປຣິກປ຺ໂປ ຈ ເຖຍ຺ຍາ…ເປ… ປຣິກປ຺ປໍ, ທີໂຆ ສນ຺ຘິວເສນ. ເຕນ ອວຫາຣໂກ ປາຣາຊິໂກ ຠເວຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ປນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອວຫາຣໂກ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອວຫາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ທ຺ວນ຺ທສມາສນ຺ໂຕຄຘຕ຺ເຕປິຈສ຺ສ ວິໂຣຘາຠາໂວຠາວສາຘໂນ ຈາຍໍ ຉນ຺ນ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນາທີນິ ກຕ຺ວາ ວາ ຕຸລາກູຏມານກູຏກຫາປຓກູຏາທີຫິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣໂກ. ພລກ຺ກາເຣນ ປຣສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພລາວຫາຣໂກ. ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກຸສາວຫາຣໂກ. ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອວຫາຣໂກ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາຣໂກ. ສາຏກາທິຠຓ຺ຑວເສນ, ຄພ຺ຠທ຺ວາຣາທິໂອກາສວເສນ ວາ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິກປ຺ປາວຫາຣໂກ. ເອຕ຺ຖ ປນ ປຣິກປ຺ປິຕຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫເຓ ປຣິກປ຺ປິຕປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກເມ ຈ ປາຣາຊິກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຓ຺ຑກາລຄ຺ຆເທເສຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ອທິນ຺ນາທາເນ ຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ກາໂລ ຈ ອຄ຺ໂຆ ຈ ເທໂສ ຈ ເຕຫິ ຈ ປຣິໂຠເຄນ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອວຫຏຠຓ຺ຑສ຺ສ ສສ຺ສາມິກສ຺ສາມິກຠາວໍ ສສ຺ສາມິເກປິ ສາມິການໍ ສາລຍນິຣາລຍຠາວຎ຺ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສາລຍກາເລ ເຈ ອວຫຏໍ, ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຠຓ຺ເຑນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ນິຣາລຍກາເລ ເຈ ອວຫຏໍ, ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ສາມິເກສຸ ປຸນ ອາຫຣາເປນ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພໍ. ຕເທວ ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ກທາຈິ ມຫຄ຺ຆໍ, ກທາຈິ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຏໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ໂຍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ, ເຕນ ກາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກາເລນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ນວຠຓ຺ຑສ຺ສ ໂຍ ອຄ຺ໂຆ, ໂສ ປຈ຺ຉາ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພທາ ປກຕິອຄ຺ຆວເສນ ອກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຄ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຠຓ຺ຑຸຏ຺ຐານເທເສ ຠຓ຺ຑໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຆໍ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ເທເສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຏໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ເທເສ ອຄ຺ເຆນ ກາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເທເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ປຣິໂຠເຄນ ສາຏກາທິໂນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຣິໂຠຄວເສນ ປຣິຫີນາປຣິຫີນຠາວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປຣິໂຠເຄນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ທຸຕິຍໍ.

໕-໗. ອິທານິ ຕຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ກລລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊີວມານກມນຸສ຺ສຊາຕິການໍ ສຣີຣໍ. ຈິຈ຺ຈ ປາໂຓຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ‘‘ວຘາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຘກເຈຕນາຍ ເຈເຕຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ. ຊີວິຕາ ວາ ວິໂຍຊເຍຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຊາຕິອຸຓ຺ຓໍສຸນາ ສມຸທ຺ຘຏເຕລພິນ຺ທຸມຕ຺ຕໍ ກລລຣູປກາເລ ຕາປນາທີຫິ ວາ ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘມປິ ຕທນຸຣູເປນ ອຸປກ຺ກເມນ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍປກ຺ກເມ ສຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ອຣູປຊີວິຕສ຺ສາປິ ໂວໂຣປນສມ຺ຠວໂຕ ອຸຠຍຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ເປ. ມຣຓເຈຕໂນຕິ ມຣເຓ ເຈຕນາ ຍສ຺ສ ໂສ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ. ສຕ຺ຖຫາຣກນ຺ຕິ ຊີວິຕໍ ຫຣຕີຕິ ຫາຣກໍ, ສຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕໍ ຫາຣກຎ຺ຈາຕິ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ, ຕໍ. ອສ຺ສ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫສ຺ສ. ອຸປນິກ຺ຂິເປຕິ ສມີເປ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ວາ. ເອເຕນ ຖາວຣປ຺ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄາເຫຍ຺ຍ ມຣຓູປາຍນ຺ຕິ ‘‘ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣ, ວິສໍ ວາ ຂາທາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປາຍໍ ຄາຫາເປຍ຺ຍ ວາ. ເອເຕນ ອາຓຕ຺ຕິປ຺ປໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ວເທຍ຺ຍ ມຣເຓ ຄຸຓນ຺ຕິ ກາຍວາຈາທູຕເລຂາຫິ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ມຣຕິ, ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຣເຓ ຄຸຓໍ ປກາເສຍ຺ຍ ວາ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຘິກາຣວເສນ ວາ-ສທ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຈຸໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສາສນໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອິທານິ ປນສ຺ສ ຉພ຺ພິເຘ ປໂຍເຄທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປໂຍຄາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິ…ເປ… ອິທ຺ຘິວິຊ຺ຊາມຍາ ປໂຍຄາຕິ ອິເມ ຉ ປໂຍຄາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກ-ກາຣໂລເປນ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສາຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອເນກຕ຺ເຖ ອເນກຕທ຺ຘິຕສມ຺ຠເວນ ສຫຕ຺ຖສ຺ສາຍໍ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖີຕິ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາຫຕ຺ຖິ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ຖາວໂຣ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອິທ຺ຘິ ຈ ວິຊ຺ຊາ ຈ, ຕາສມິເມຕິ ອິທ຺ຘິວິຊ຺ຊາມຍາ, ອິທ຺ຘິມໂຍ ວິຊ຺ຊາມໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປໂຍຄາຕິ ອິເມ ຉປ຺ປໂຍຄາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຫຣຓໍ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ປໂຍໂຄ. ທູເຣ ຐິຕໍ ມາເຣຕຸກາມສ຺ສ ກາຍາທີຫິ ອຸສຸສຕ຺ຕິອາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ໂຄ. ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ມາເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາຓາປນໍ ອາຓຕ຺ຕິ, ໂອປາຕຂຓນໍ ອປສ຺ເສນສໍວິຘານໍ ອສິອາທີນໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນາທິ ຖາວໂຣ. ມາຣຓຕ຺ຖໍ ກມ຺ມວິປາກຊາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ປໂຍຊນໍ ອິທ຺ຘິມໂຍ. ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິ ຈ ນາເມສາ ຣາຊາທີນໍ ຣາຊິທ຺ຘິອາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ປິຕຸຣຎ຺ໂຎ ສີຫຬິນ຺ທສ຺ສ ທາຐາໂກຏເນນ ຈູຬສຸມນກຸຏຸມ຺ພິຍມາຣເຓ ຣາຊິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕທຕ຺ຖເມວ ອຖພ຺ພຓາທິວິຊ຺ຊາຍ ປຣິຊປ຺ປນໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ປໂຍໂຄ.

ເອວໍ ຉປ຺ປໂຍເຄ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສຸ ອາຓຕ຺ຕິປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ນິຍາມເກ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາລາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອາຓຕ຺ຕິໍ ນິຍເມນ຺ຕິ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ອາຓຕ຺ຕິນິຍາມກາ. ເຕ ປນ ກາໂລ ຈ ວຕ຺ຖຸ ຈ ອາວຸຘຎ຺ຈ ອິຣິຍາປໂຖ ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຕຖາ ກິຣິຍາວິເສໂສ ໂອກາໂສຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຉ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາໂລ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິ ໂຍພ຺ພນາທິ ຈ. ວຕ຺ຖຸ ມາເຣຕພ຺ໂພ ສຕ຺ໂຕ. ອາວຸຘໍ ອສິອາທິ. ອິຣິຍາປໂຖ ມາເຣຕພ຺ພສ຺ສ ຄມນາທິ. ກິຣິຍາວິເສໂສ ວິຊ຺ຌນາທິ. ໂອກາໂສ ຄາມາທິ. ໂຍ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຊ, ສ຺ເວ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍທາ ກທາຈິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ. ໂຍ ປນ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫາທີສຸ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ກາລສ຺ສ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາວເສນ ນິຍາມກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມິນາວ ນເຍນ ວຕ຺ຖຸອາທີສຸປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕິຍໍ.

໘-໙. ອິທານິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານາທິເຠທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນິ ໂນສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວສ຺ສິຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາປເທສຣຫິຕຎ຺ຈ ຌານາທິເຠທໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ ວາ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖ ທີເປນ຺ໂຕ ນາຘິມານິໂກ ຎາເຕ ຈຸໂຕ ຠເວຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນິ ສກສນ຺ຕາເນ ໂນສນ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາເຍວ ອວິຊ຺ຊມານໍ, ເອຕ຺ຖ ໂນສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ເຖ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ຌານາທິເຠທນ຺ຕິ ຌານໍ ອາທິ ຍສ຺ສ ‘‘ວິໂມກ຺ຂສມາຘິ ສມາປຕ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນ ມຄ຺ຄຠາວນາ ຜລສຈ຺ຉິ ກິຣິຍາກິເລສປ຺ປຫານວິນີວຣຓຕາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໘) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂສ ຌານາທິ, ໂສວ ເຠໂທ ວິເສໂສຕິ ສມາໂສ. ຕໍ ຌານາທິເຠທໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ. ອຕ຺ຕຸປນາຍິກນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ມຍິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາໂຣຈນວເສນ ອຕ຺ຕນິ ອຸປນີຍຕິ, ‘‘ອຫໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕາ ອຸປນີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ເມຕິ ວາ ອຕ຺ຕຸປນາຍິໂກ, ຌານາທິເຠໂທ, ຕໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠໂວ ນາມ ອິທານິ ວຕ຺ຕມາໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕຕິ ສມາໂສ, ໂສ ຈ ຌານາທິເຠໂທເຍວ, ຕໍ.

ອຎ຺ຎາປເທສຣຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໒໐) ນເຍນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອປເທໂສ, ເຕນ ຣຫິໂຕ ຈຕ຺ໂຕຕິ ຕປ຺ປຸຣິສສມາໂສ, ໂສ ຣຫິໂຕ ເຕນາຕິ ວາ ພຫຸພ຺ພີຫິ, ຌານາທິເຠໂທວ, ຕໍ. ໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ ວາຕິ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ປຐມໍ ຌານໍ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ ວາ. ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ວາຕິ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກນ຺ຕິ ຐິເຕ ວິຈ຺ຉາຍໍ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ກຕ຺ວາຕິ ກຣຓກິຣິຍາຍ ເອເກກວເສນ ຠິນ຺ນສ຺ສ ຌານາທິໂນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘນິຈ຺ຉາ ວິຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ໂກຏ຺ຐາສໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ຌານລາຠີ, ວິໂມກ຺ຂລາຠີ, ສມາຘິລາຠີ, ສມາປຕ຺ຕິລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈ ‘‘ເອເກກໍ ວາຕິ ‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ, ທຸຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເອເກກໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕກ຺ກໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາເຍນ ວາຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິວເສນ ກາເຍນ ວາ. ວາຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ‘‘ອລຊ຺ຊິຕາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖຕິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຄຫຓໂຍຄ຺ເຍ ປເທເສ ຐຕ຺ວາຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ທີເປນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຍິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ. ນາຘິມານິໂກຕິ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຘິໂກ ມາໂນ, ໂສ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສາຕິ ນາຘິມານິໂກ, ຠິກ຺ຂຸ. ຎາເຕຕິ ວິຎ຺ຎຸນາ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຎ຺ຎາເຕ ສຕິ ຈຸໂຕ ຠເວ ສາສນໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຎ຺ຎາປເທເສນ ທີປຍໂຕ ປນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ –

ທຸກ຺ກຏໍ ປຐມສ຺ເສວ, ສາມນ຺ຕມິຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ເສສານໍ ປນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມຸທີຣິຕນ຺ຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໑໐. ອິທານິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເຈເຕສມສໍວາສຕໍ ອຠພ຺ພຕຎ຺ຈ ທີເປຕຸໍ ‘‘ປາຣາຊິເກເຕ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ປຸຄ຺ຄລາ ຍຖາ ປຸເຣ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິກາເລ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈ ວິຍ ອສໍວາສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຫ ວສນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ລຊ຺ຊິໂນ ເອເຕສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ນ ເອໂກປິ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ສໍວາສາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອປໂລກນາທິກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ສີມາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນຫິ ປກຕຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອກໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາ ເອກກມ຺ມໍ ນາມ. ຕຖາ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກຸທ຺ເທໂສ ນາມ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ສພ຺ເພຫິປິ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລຫິ ສມໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວໂຕ ສມສິກ຺ຂຕາ ນາມ. ນຕ຺ຖິ ເຕ ສໍວາສາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອສໍວາສາ. ‘‘ອຠພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍາຕິ ຕຸມຕ຺ເຖ ສມ຺ປທານວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສີສຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຊີວິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ, ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ປຸຄ຺ຄລາ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ ຠິກ຺ຂູ ຠວິຕຸໍ ອຠພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑. ອິທານິ ປຣິຍາຍາຓຕ຺ຕີຫິ ສມ຺ຠວນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິຍາໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຣິຍາໂຍ ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ຕຕິເຍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫ ລພ຺ຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກາຍາທີຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ມຣຕິ, ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕີ’’ຕິ ເອວມາທິວິຎ຺ຎາປໂກ ພ຺ຍຎ຺ຊນຠູໂຕ ກາຍວຈີປໂຍໂຄ ປຣິຍາໂຍ. ອິມິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ – ຍຖາ ອທິນ຺ນາທາເນ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣິຍາຍກຖາຍ ມຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອິຘ ເອວໍ. ‘‘ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໒) ປຣິຍາຍກຍາຍປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ‘‘ທຸຕິເຍ ປນາ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ປາກໂຏເຍວ. ເອວມຸປຣິປິ ປາກຏມຸເປກ຺ຂິສ຺ສາມ.

໑໒. ອິທານິ ເມຖຸນຘມ຺ມາທີນໍ ອງ຺ຄານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສເວຕູ’’ຕິອາທິມາຫ. ເສເວຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຖຸນໍ ເສເວຕຸໍ ກາເມຕີຕິ ເສເວຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ນາມ ຕຓ຺ຫາ, ຕາຍ ເສເວຕຸກາມຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ມິຖຸນານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ອິທນ຺ຕິ ເມຖຸນໍ, ຕເມວ ຘມ຺ໂມຕິ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ. ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣວເສນ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມ. ອຖ ວາ ເມຖຸເນນ ຊາໂຕ ຘມ຺ໂມ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ. ອງ຺ຄທ຺ວຍນ຺ຕິ ອງ຺ຄານໍ ກາຣຓານໍ ທ຺ວຍໍ. ພຸຘາຕິ ວິນຍຘຣາ ວິຎ຺ຎຸໂນ.

໑໓. ມນຸສ຺ສສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ສໍ ມນຸສ຺ສສໍ, ຕທາຍຕ຺ຕວຕ຺ຖຸກາ ຈ. ເອເຕນ ເປຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕຖາສຎ຺ຎີຕິ ຕຖາ ຕາທິສາ ສຎ຺ຎາ ຕຖາສຎ຺ຎາ, ສາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຖາສຎ຺ຎີ. ປຣາຍຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວປ຺ປຘານາ ອິເມ ນິທ຺ເທສາ, ຠາວປຈ຺ຈຍໂລໂປ ວາ ‘‘ພຸທ຺ເຘ ຣຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໖.໓) ວິຍ. ເອວມຸປຣິປິ ອີທິເສສຸ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຖນຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ. ວຕ຺ຖຸໂນ ຄຣຸຕາຕິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປາທອຕິເຣກປາທາຣຫຠາເວນ ຄຣຸຕາ ຈ. ອູນປຎ຺ຈມາສເກ ວາ ອຕິເຣກມາສເກ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ມາສເກ ວາ ອູນມາສເກ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອວຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອວຫຣຓຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອທິນ຺ນາທານເຫຕຸໂຍ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄານິ.

໑໔. ປາໂຓ ມານຸສ຺ສໂກຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ ປາໂຓ ຈ, ປາໂຓຕິ ຫິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຓສຎ຺ຎິຕາຕິ ປາໂຓຕິ ສຎ຺ຎິຕາ ຈ, ຆາຕນໍ ຆາໂຕ, ໂສ ເອວ ເຈຕນາ ຆາຕເຈຕນາ, ‘‘ວຘາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ສາ ຈ, ຕໍສມຸຏ຺ຐິໂຕ ສາຫຕ຺ຖິກາທີນໍ ຉນ຺ນມຎ຺ຎຕໂຣ ປໂຍໂຄ ຈ, ເຕນ ປໂຍເຄນ ມຣຓຎ຺ຈາຕິ ເອເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ວຘເຫຕຸໂຍ ປາຓຆາຕາປຊ຺ຊິຕພ຺ພອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕. ອຕ຺ຕນິ ອສນ຺ຕຕາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອວິຊ຺ຊມານຕາ ຈ. ປາປມິຈ຺ຉຕາຍາໂຣຈນາຕິ ຍາ ສາ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ທຸສ຺ສີໂລ ສມາໂນ ‘ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໕໑) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ປາປອິຈ຺ຉຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຕາຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ອາໂຣຈນາ ຈ. ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ສ. ມນຸສ຺ສຊາຕິຕາຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຊາຕິ ຍສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມນຸສ຺ສຊາຕິຕາ, ສາ ຈ, ນຎ຺ຎາປເທໂສຕິ ນ ອຎ຺ຎາປເທໂສ ອຎ຺ຎາປເທສາຠາໂວ ຈ, ຕເທວ ຊານນນ຺ຕິ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ວິຊານນຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖ ອສນ຺ຕທີປເນ ອສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອວິຊ຺ຊມານອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປ຺ປກາສນນິມິຕ຺ເຕ ປາຣາຊິເກ ອງ຺ຄານິ ເຫຕຸໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖. ເອວໍ ເຕສມສໍວາສຕາຠພ຺ພຕາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣວ, ອຖ ໂຂ ສນ຺ຕຎ຺ເຎປີຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສາຘາຣຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓາຕິ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ປຸລ຺ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓາ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປຈາຣວເສນ ຕຸ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາທິກາ ປາຣາຊິກາປນ຺ນາ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຍາ ອວສ຺ສຸຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ ອກ຺ຂການໍ ອໂຘ ຊາຓຸມຓ຺ຑລານໍ ກປ຺ປຣານຎ຺ຈ ອຸປຣິ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສາທິຍຕິ, ອຍໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາ. ຍາ ປນ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ສາ ວຊ຺ຊປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ. ຍາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓວເສນ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ສາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາ. ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຕິນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐານໍ ຐຕ຺ວາ ສລ຺ລປນໍ ສງ຺ເກຕຄມນໍ ປຸຣິສສ຺ສາຄມນສາທິຍນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາສວວິສນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐຕ຺ວາ ກາໂຍປສໍຫຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ວຕ຺ຖູນິ ຍສ຺ສາ ອວສ຺ສຸຕາຍ, ສາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ນາມ.

ອຠພ຺ພກາ ເອກາທສ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຑໂກ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ມາຕຸຆາຕໂກ ປິຕຸຆາຕໂກ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ສງ຺ຆເຠທໂກ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິເມ ອຠພ຺ພາ ເອກາທສ ຈ. ເຕສຸ ປຓ຺ຑໂກຕິ ໂອປກ຺ກມິກນປຸໍສກປຓ຺ຑກາ ຈ ປຓ຺ຑກຠາວປກ຺ເຂ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອາສິຕ຺ຕອຸສູຍປຓ຺ຑການໍ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ນ ວາຣິຕາ. ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ປນ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນກາທິວເສນ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕໍ ເຖເນຕີຕິ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ. ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິກໍ ສໍວາສໍ ເຖເນຕີຕິ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຸຠຍໍ ເຖເນຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອິມໍ ຕິວິຘໍ –

ຣາຊທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣ-ໂຣຄເວຣິຠເຍນ ວາ;

ຈີວຣາຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ, ລິງ຺ຄໍ ອາທິຍຕີຘ ໂຍ.

ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສ;

ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ, ຕາວ ເອສ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ);

ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກາທໂຍ ຕຸ ຕໍຕໍວຈນຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ອວເສໂສ ສພ຺ໂພ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິເມ ເອກາທສ ປຸຄ຺ຄລາ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກາປນ຺ນສທິສຕາຍ ‘‘ປາຣາຊິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິພ຺ຠນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີຕິ ຄິຫິນິວາສນນິວຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ. ສາ ຫິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປາຣາຊິກາ. ມຸທຸກາ ປິຏ຺ຐິ ຍສ຺ສ, ໂສ ຈ. ໂສ ຫິ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ຍທາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈ຺ຈມຸຂມຄ຺ເຄສຸ ປເວເສຕິ, ຕທາ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ.

໑໗-໑໘. ລມ຺ພມານມງ຺ຄຊາຕເມຕສ຺ສາຕິ ລມ຺ພີ. ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ປເວສິໂຕ ປາຣາຊິໂກ. ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ໂຍ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ປຣສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ມຕສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ. ຕຕ຺ເຖວາຠິນິສີທນ຺ໂຕຕິ ໂຍ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອຠິນິສີທຕິ, ໂສ ຈາຕິ ເອເຕ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວປິ ມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄປ຺ປເວສນເຫຕຸ ເມຖຸນສ຺ສ ອນຸໂລມິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ. ອິຘາຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອິຘ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ເມຖຸນຘມ຺ມາ ປາຣາຊິກາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ສໂມຘານາ ປິຓ຺ຑີກຣຓວເສນ ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິກາ ຠວນ຺ຕີຕິ ເສໂສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຣາຊິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ຕຕິຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ, ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ, ມຸທຸປິຏ຺ຐິກາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ປຐມປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ ເອວາຕິ ກຸໂຕ ຈຕຸວີສຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຘ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ມຸທຸປິຏ຺ຐິກາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມປາຣາຊິເກນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຍສ຺ມາ ປນ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິເສວິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ປາຣາຊິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສງ຺ຆາທິເສສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙. ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ຄຣຸກາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນວາຕິ ເຕສໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ນນຸ ‘‘ນວາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເຕຣສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ, ຈິເຣນາປຊ຺ຊິຕພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຍາວຕຕິຍເກ ຐເປຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ອິທານິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂມເຈຕຸກາມຕາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ອາສຍຘາຕຸນານຕ຺ຕໂຕ ນີລາທິວເສນ ທສວິເຘ ສຸກ຺ເກ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຸກ຺ກສ຺ສ. ໂມເຈຕຸກາມຕາຕິ ໂມເຈຕຸກາມຕາຍ, ຍ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ໂມຈນສ຺ສາທ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາທ ມຸຕ຺ຕສ຺ສາທເມຖຸນສ຺ສາທ ຜສ຺ສສ຺ສາທ ກຓ຺ຑຸວນສ຺ສາທ ທສ຺ສນສ຺ສາທ ນິສຊ຺ຊນສ຺ສາທ ວາຈສ຺ສາທ ເຄຫສິຕເປມ ວນຠງ຺ຄິຍ ສງ຺ຂາເຕສຸ ເອກາທສສ຺ສາເທສຸ ເອກໍເຍວ ໂມຈນສ຺ສາທໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂມຈນາຍ ອສ຺ສາໂທ ສຸຂເວທນາ ໂມຈນສ຺ສາໂທ. ມຸຈ຺ຈເນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ມຸຈ຺ຈເນ ອສ຺ສາໂທ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາໂທ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕ຺ຕມີຕປ຺ປຸຣິເສນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິເມຫິ ປນ ນວຫິ ປເທຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສ຺ສາທສີເສນ ຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຄຫນິສ຺ສິເຕສຸ ມາຕາທີສຸ ເປມໍ ເຄເຫ ສິຕໍ ເປມນ຺ຕິ ເຄຫສິຕເປມໍ, ອິມິນາ ສຣູເປເນວ ຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ສນ຺ຖວກຣຓຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ເປສິຕປຸປ຺ຜາທິ ວນຠງ຺ຄິຍໍ, ອິມິນາ ຈ ວຕ຺ຖຸວເສນ ຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເມຖຸນສ຺ສາໂທປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ຄຫຓປ຺ປໂຍເຄນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຈ ປນ ເຈຕນານິມິຕ຺ຕຸປກ຺ກມໂມຈເນ ສຕິ ວິສງ຺ເກຕາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປກ຺ກມ຺ມ ຫຕ຺ຖາທິນາ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ເຕນາຕິ ສຸປິໂນເຍວ ສຸປິນນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອນ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ຕໍ ສຸປິນນ຺ຕໍ ວິນາ ວິໂມຈຍໍ ສຸກ຺ກໍ ວິໂມເຈນ຺ໂຕ ສມໂຓ ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຄຣຸກໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ຜຸເສ ຜຸເສຍ຺ຍ, ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປພຫິທ຺ຘາຣູປອຸຠຍຣູປອາກາເສກຏິກມ຺ປນສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຸປາເຍສຸ ສຕິ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທີສຸ ຈ ກາເລສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄຊາເຕ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ເຕ ‘‘ອາໂຣຄ຺ຍຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸກ຺ກໍ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຍ ເອວ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມ຺ມ ໂມເຈນ຺ໂຕ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ສພ຺ພຖາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຐໂມ.

໒໐. ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄວາຕິ ກາເຍ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມິໍ ຣາໂຄ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວນ຺ຕຸ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄສມງ຺ຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມໂຓ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປກ຺ກມ຺ມາຕິ ກາເຍນ ວາຍມິຕ຺ວາ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ສມ຺ຜຸສນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕມໂສ ໂລເມນປິ ປຣາມສນ຺ໂຕ ຄຣຸກໍ ຜຸເສຕິ ໂຍຊນາ. ມນຸສ຺ສຠູຕາ ອມຕາ ອິຕ຺ຖີ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄວາ’’ຕິ ອິມິນາ ມາຕຸເປມາທິໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ຄຫິຕໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອິຕ຺ຖິຍາ ເວມຕິກສ຺ສ, ປຓ຺ຑກປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຎ຺ຎິສ຺ສ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ປນ ກາເຍນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາມສເນ, ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍາມສເນ ຈ ຍກ຺ຂີເປຕີປຓ຺ຑການໍ ກາເຍນ ກາຍາມສເນ ຈ ປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີນໍ ກາເຍນ ກາຍາມສເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາຍກ຺ຂີອາທີນໍ ກາເຍນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາທີສຸ ຈ. ມຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ປນ ຜຸສິຍມາໂນ ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍປິ ສເຈ ກາເຍນ ນ ວາຍມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ທຸຕິໂຍ.

໒໑. ຕຖາຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ. ສຸຓນ຺ຕິນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ສຸຓນ຺ຕິຎ຺ຈ. ວິຎ຺ຎຸຎ຺ຈາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສລ຺ລກ຺ຂຓສມຕ຺ຖຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ. ມຄ຺ຄໍ ວາຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ເມຖຸນໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຣາເຄນາຕິ ທຸຏ຺ຐາ ຈ ສາ ອສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຕາຍ ຖູລາ ຈ ລາມກຊນສາຘາຣຓຕາຍາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ. ສາວ ປຸນ ວາຈາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາ. ຕສ຺ສໍ ອສ຺ສາທສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຣາໂຄຕິ ສມາໂສ, ເຕນ. ໂອຠາສິຕ຺ວາຕິ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓຍາຈນາທິວເສນ ອສທ຺ຘມ຺ມວຈນໍ ວຕ຺ວາ. ອສຸຓນ຺ຕິຍາ ປນ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣຈິເຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ວຓ຺ຓາວຓ຺ເຓຫິ, ເມຖຸນຍາຈນາທີຫິ ວາ ‘‘ສິຂຣຓີສິ, ສມ຺ຠິນ຺ນາສິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອກ຺ໂກສວຈເນນ ວາ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ອຘກ຺ຂກອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາທິຠຓເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ຍກ຺ຂີເປຕີປຓ຺ຑການໍ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາທິຠຓເນ ເມຖຸນຍາຈນາທີສຸປິ. ເຕສໍ ປນ ອຘກ຺ຂກາທິເກ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີນໍ ອຸພ຺ຠກ຺ຂເກ ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑເລ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘ ຈ.

ຕຕິໂຍ.

໒໒. ອຕ຺ຕກາມຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກາມຸປຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາມຸປຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕກາມຸປຏ຺ຐານໍ. ອຖ ວາ ກາມີຍຕີຕິ ກາມໍ, ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕກາມໍ, ສຍໍ ເມຖຸນຣາຄວເສນ ປຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕກາມຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ຕກາມຸປຏ຺ຐານໍ. ຕສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຄຸໂຓ, ຕໍ. ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍທິທໍ ກາມຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ, ເອຕທຄ຺ຄໍ ອຸປຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ ກາມຸປຏ຺ຐາເນ ວຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕມໂສ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປິ ອິຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຎີ ປກາເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຈາຕິ ວາຈາຍ ຍກາຣໂລປວເສນ. ເມຖຸນຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ເມຖຸນຍຸຕ຺ຕາຍ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ຕາຍ ‘‘ອຣຫສິ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ເມຖຸນຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ວາຈາຍ ເມຖຸນຍາຈເນ ເມຖຸນຣາຄິໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເມຖຸເນຣາໂຄ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຖຸນຣາຄີ, ຕສ຺ສ. ຄຣຸ ໂຫຕີຕິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ເອຕ຺ຖ ປນ ປຓ຺ຑເກ ປຓ຺ຑກສຎ຺ຎິໂນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ທຸກ຺ກຏໍ.

ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໒໓. ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ສນ຺ເທສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕ຺ຖິຍາ ວາຕິ ‘‘ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໓໐໓) ຈ ‘‘ທສ ຠຣິຍາໂຍ ຘນກ຺ກີຕາ ຉນ຺ທວາສິນີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໓໐໓) ຈ ວຸຕ຺ຕາຍ ວີສຕິວິຘາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ເຕສໍ ມາຕາທີນໍ ວາ. ສນ຺ເທສນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ມາຕາທີຫິ ວາ ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ເອວໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຊາຍມ຺ປຕິຠາວສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ສນ຺ເທສວຈນໍ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ວີມໍສິຕ຺ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ເປສິໂຕ, ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ວາ. ຫຣໍ ປຈ຺ຈາຕິ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ເຍຫິ ເປສິໂຕ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ໂຕ ວາ ຫຣາເປນ຺ໂຕ ວາ, ຊາຍມ຺ປຕິຠາໂວ ໂຫຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອກາຣຓເມຕໍ. ອິມາຍ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ຈ, ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ປຓ຺ຑເກ ຈ ອງ຺ຄຕ຺ຕເຍນາປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ເອເກນ ທຸກ຺ກຏໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫຣໍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ວິປາຐໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉາ ຫຣ’’ນ຺ຕິ ໂຍເຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ປຈ຺ຈາຕິ ອຸປສຄ຺ຄຕ຺ຕາ. ປທສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ເຖ ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຫິ ອຸປສຄ຺ໂຄ ນາມ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຕິ ອາ’’ຕິ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ‘‘ຫຣ’’ນ຺ຕິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຸປຣິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈໂມ.

໒໔. ສໍຍາຈິຕປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ສໍ ອຕ຺ຕນາ ຍາຈິໂຕ ວາສິອາທິໂກ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຍສ຺ສາ, ຕໍ. ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມນ ອເທສິຕໍ ວຕ຺ຖຸ ກຸຏິກຣຓປ຺ປເທໂສ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຕໍ. ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ, ຕາຍ ‘‘ທີຆໂສ ທ຺ວາທສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕສ຺ສ ວິທຕ຺ຖິຍາ ຕິຣິຍໍ ສຕ຺ຕນ຺ຕຣາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໍ ເອກໂຕຠາເຄນາປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ຕໍ ຕິຣິຍໍ ຈຕຸຫຕ຺ຖສງ຺ຂາຕເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາເຓ ສຕິ ທີຆໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ອູນເກ, ທີຆໂຕ ຈ ວຑ຺ຒິເຕ ອຍໍ ກຸຏິສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວາສາຄາຣໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສາ. ກຸຏິນ຺ຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິກໍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ ນາມ ອນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ. ອວລິຕ຺ຕາ ນາມ ພຫິ ອໂຘມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ. ອຸຠຍຖາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕາ. ກຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕຠູຕກາຣິຕຕ຺ຖວເສນ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວາ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ວຕ຺ຖຸເທສນກ຺ກໂມ – ເຕນ ກຸຏິກາຣເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຸຏິວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໔໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວາ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນາ, ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມຕາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖ ເນຕພ຺ພາ. ເຕຫິ ຈ ກິປິລ຺ລິກາທີຫິ ໂສຬສຫິ ອຸປທ຺ທເວຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນາຣມ຺ຠໍ ອນຸປທ຺ທວໍ ທ຺ວີຫິ ຈຕູຫິ ວາ ພລິພທ຺ເທຫິ ຍຸຕ຺ເຕນ ສກເຏນ ເອກຈກ຺ກໍ ນິພ຺ໂພທກປຕນຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ພຫິ ກຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ສປຣິກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈປິ ສງ຺ຆປ຺ປໂຫນກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ, ໂນ ເຈ, ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາຈິເຕຫິ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໕໐, ໕໑) ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ກຸຏິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ສພ຺ພປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິທານິ ທ຺ວີຫິ ປິຓ຺ເຑຫິ ນິຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ປຐມປິຓ຺ຑທາເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍທາເນນ ເລເປ ສງ຺ຆຏິເຕ ສເຈ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ ເອວ ວາ ໂຫຕິ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ເອວ ວາ, ເອໂກ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ສາຣມ຺ຠອປຣິກ຺ກມນຕາຍ ທ຺ເວ ຈ ທຸກ຺ກຏານີຕິ ສເຈ ອຸຠຍວິປນ຺ນາ, ທ຺ເວ ຈ ສງ຺ຆາທິເສສາ ທ຺ເວ ຈ ທຸກ຺ກຏານີຕິ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍໍ.

ຉຏ຺ໂຐ.

໒໕. ມຫລ຺ລກນ຺ຕິ ສສ຺ສາມິກຠາເວນ ສໍຍາຈິຕກຸຏິໂຕ ມຫນ຺ຕຠາເວນ, ວຕ຺ຖຸໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກເມນາປິ ກາຕພ຺ພຠາເວນ ຈ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫຕ຺ຕໍ ລາຕິ ອາທທາຕີຕິ ມຫລ຺ລໂກ. ມຫຕ຺ຕລກ ອິຕິ ຐິເຕ ຕ຺ຕສ຺ສ ໂລໂປ ລສ຺ສ ຈ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ, ຕໍ. ວສນໍ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ວສນຕ຺ໂຖ, ຕາຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸຠາເວ ເອໂກ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເສສໍ ອນນ຺ຕຣສທິສເມວ. ອິຘ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈ ເລຓຄຸຫາຕິຓກຸຏິປຓ຺ຓຈ຺ຉທນເຄເຫສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກຸຏິມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາສຕ຺ຖາຍ ວາສາຄາຣໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຕໂມ.

໒໖. ອມູລເກນ ອນ຺ຕິເມນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອມູລເກນາຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ, ສວນສງ຺ຂາຕສ຺ສ, ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວເສນ ປວຕ຺ຕປຣິສງ຺ກາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ມູລສ຺ສ ອຠາເວນ ນຕ຺ຖິ ມູລເມຕສ຺ສາຕິ ອມູລກໍ, ເຕນ. ຕໍ ປນ ໂສ ອາປນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕຸ, ໂນ ວາ, ເອຕໍ ອິຘ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ມາຕຸຄາມຎ຺ຈ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ທິສ຺ວາ ປຣິສງ຺ກຕິ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກາ. ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ປຣິສງ຺ກຕິ, ອຍໍ ສຸຕປຣິສງ຺ກາ. ຘຸຕ຺ຕານໍ ອິຕ຺ຖີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕວິຫາເຣສຸ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘສຸຣາທີຫິ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊາ ກຕາ ໂຫຕິ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຣິຏ຺ຐໍ ວາ ປີຕໍ, ໂສ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິສງ຺ກຕິ. ອຍໍ ມຸຕປຣິສງ຺ກາ ນາມ. ອນ຺ຕິເມນ ຈາຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ວຊ຺ຊາຠາເວນ ອນ຺ເຕ ຠວຕ຺ຕາ ອນ຺ຕິເມເນວ. ວຕ຺ຖຸນາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນ. ຈ-ກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອວຘາຣເຓ, ເຕນ ສງ຺ຆາທິເສສາທິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຖ ວາ ຈ-ກາໂຣ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ.

ໂຈເທນ຺ໂຕ ວາ ໂຈທາເປນ຺ໂຕວາຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຈາເວຕຸນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາວນຕ຺ຖາຍ. ເອເຕນ ເອກໍ ຈາວນາຘິປ຺ປາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສເສ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາຍວຸຏ຺ຐາປນາຘິປ຺ປາຍາທິເກ ສຕ຺ຕາຘິປ຺ປາເຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສຸຓມານນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ໂຈເທນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນໍ ກມ຺ມປທໍ, ອິມິນາ ປຣມ຺ມຸຂາ ໂຈທນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຣມ຺ມຸຂາ ປນ ສຕ຺ຕຫິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂຈເທນ຺ໂຕຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນາ ອາປຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນາ ສໍວາສປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ສາມີຈິປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຈທນານໍ ວເສນ ສຍໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ວາ. ໂຈທາເປນ຺ໂຕ ວາຕິ ປເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ໂຈທາເປນ຺ໂຕ ວາ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເສວິ, ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນວເສນ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນຘມ຺ມາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິອາທິນາ ອາປຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນວເສນ ວາ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ, ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິອາທິນາ ສໍວາສປ຺ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວາ ອຠິວາທນາທິສໍວາເສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອສ຺ສມໂຓຕິ ກສ຺ມາຕິ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ສາມີຈິປ຺ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເອວ ວາປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີປຍໂຕ ‘‘ກໂຣຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມາ ໂອກາສໍ, ອຫໍ ຕໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ເອວໍ ໂອກາເສ ອກາຣິເຕ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ, ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຏ຺ຐໂມ.

໒໗. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕິກສ຺ສ ປຣສ຺ສ. ກິຣິຍນ຺ຕິ ເມຖຸນວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕໍ ກິຣິຍໍ. ເຕນາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເມຖຸນວີຕິກ຺ກມສນ຺ທສ຺ສເນນ ກຣຓຠູເຕນ. ເລເສນາຕິ ຍສ຺ສ ຊາຕິອາທໂຍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ລິສ຺ສຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ວິຕ຺ຖາຣໍ ສິລິສ຺ສຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວາຕິ ຊາຕິອາທໂຍວ ‘‘ເລສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕນ ຊາຕິເລສນາມເລສາທິນາ ເລເສນ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂຍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຕໂຕ ອປຣມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈາເວຕຸໍ ອນ຺ຕິເມນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈທຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ? ໂກຈິ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິໂຍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິໍ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ຊາຕິເລສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ໂຈເທຕິ ໂຈທາເປຕິ ວາ. ເອວໍ ນາມເລສາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສາ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ອຏ຺ຐເມ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວ.

ນວໂມ.

໒໘. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຄຣຸກາ ນວາ’’ຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ອາປນ຺ເນສຸ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉາເທຕິ ຊານມາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ອາປນ຺ນໍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕິວເສນ ວາ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ ຊານໍ ຊານນ຺ໂຕ ຍາວຕາ ຍຕ຺ຕການິ ອຫານິ ຉາເທຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕາວຕາ ຕຕ຺ຕການິ ອຫານິ ຕສ຺ສ ປຣິວາໂສ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ປທສນ຺ຘິວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ ຕິວິໂຘ ປຣິວາໂສ. ເຕສໍ ປນ ອຕິສງ຺ເຂປນເຍນ ມຸຂມຕ຺ເຕປິ ທສ຺ສິເຕ ວິຕ຺ຖາຣວິນິຈ຺ຉຍປເວໂສປາຍສມ຺ຠໂວ ສິຍາຕິ ມຸຂມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ນາມ ຍຖາປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ທາຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວເສ ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໙໘-໙໙) ອາຄຕນເຍນ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕນເຍເນວ ກມ຺ມວາຈໍ ວຕ຺ວາ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອກໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາວຕ຺ຖຸກາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ທ຺ວີຫາທິປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ປກ຺ຂອຕິເຣກປກ຺ຂມາສອຕິເຣກມາສສໍວຈ຺ຉຣອຕິເຣກສໍວຈ຺ຉຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວາ, ‘‘ທ຺ວີຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ ໂຍ ໂຍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນາມຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ຈ ສເຈ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ໂຫຕິ, ສກ຺ກາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ວສິຕຸໍ, ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ປຣິວາສໍ ສມາທິຍາມິ, ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມີ’ຕິ ວຕ຺ຕໍ ສມາທາຍ ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆສ຺ສ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິອາທິນາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ປກຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ສຫວາໂສ, ເຕນ ຈ ວິນາວາໂສ, ອາຄນ຺ຕຸກາທີນໍ ອຸປຈາຣຄຕານໍ ອນາໂຣຈນາຕິ ເອເຕສຸ ເອເກນາປິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ວຕ຺ຕເຠທຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

ສເຈ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປຣິວາສໍ ໂສເຘຕຸໍ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວາ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ປຣິວາສໍ ນິກ຺ຂິປາມິ, ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ ປຣິວາໂສ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖາເນນ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫິ ຐິຕານມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ປສ຺ສຕິ ວາ, ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອນາໂຣເຈນ຺ເຕ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ສເຈ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຍາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປູເຣນ຺ຕິ, ຕາວ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ.

ສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ທຸວິໂຘ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ‘‘ອຸປສມ຺ປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ອຫໍ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຊານາຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອປເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວເສເສ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉເທ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພໂສ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ນສ຺ສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເວມຕິໂກ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ. ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ຊານາຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອກາຣຓເມຕໍ.

ສໂມຘານປຣິວາໂສ ນາມ ຕິວິໂຘ ໂອຘານສໂມຘາໂນ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ນິຏ຺ຐິຕປຣິວາໂສປິ ວາ ນິຏ຺ຐິຕມານຕ຺ໂຕປິ ວາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາ ວາ ອູນຕຣາ ວາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສເນນ ເຕ ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສ ຈ ມານຕ຺ຕຈິຓ຺ຓທິວເສ ຈ ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣິມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ມູລທິວສປຣິຈ຺ເຉເທ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສໂມທຫິຕ຺ວາ ປຸນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ໂອຘານສໂມຘາໂນ ນາມ. ສເຈ ກສ຺ສຈິ ເອກາປຕ຺ຕິ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ທ຺ວີຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ເອວໍ ຍາວ ທສາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຕາສໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘາຍ ຕາສໍ ທສາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນວເສນ ອວເສສານໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາທີນມ຺ປິ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ. ໂຍ ປນ ນານາວຕ຺ຖຸກາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ ນາມ. ທານວິຘິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໓໔ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມານຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມານນຠາວໍ ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈເຣຍ຺ຍ ກເຣຍ຺ຍ, ສມ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ຄເຓນ ປຸຄ຺ຄເລນ ກຕໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວຕ຺ຕໍ ສມາທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມານຕ຺ຕທານາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມິນາປິ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸກາເມນ ເຈ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວາເສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ສຫວາສາທິໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕູຫິ ອູນຕ຺ຕາ ອູເນ ຄເຓ ຈຣຓໂທສຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ປນ ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຈິຓ຺ຓໍ ກຕໍ ປຣິນິຏ຺ຐາປິຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ເຍນ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ວີສຕິ ສງ຺ໂຆ ຄໂຓ ອສ຺ສາຕິ ວີສຕີຄໂຓ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ, ໂສ ສງ຺ໂຆ ອພ຺ເຠຍ຺ຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອພ຺ຠານກມ຺ມວເສນ ໂອສາເຣຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອວ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາປິ ສມາທານອາໂຣຈນຍາຈນານິ, ກມ຺ມວາຈາ ຈ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໙. ເອວໍ ເຕສຸ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຉາທນສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອສ຺ສາຕິ ອນນ຺ຕຣາໂຍ. ສກຕ຺ເຖ ຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວາ, ປຫຸໂນ ຠາໂວ ປຫຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ຘາທິວເສນ ວາ ປຫຸຕ຺ໂຕ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ອນນ຺ຕຣາໂຍ ຈ ປຫຸຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ, ເຕສໍ ຠາໂວ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາທິຄຸໂຓ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕ…ເປ… ປຫຸຕ຺ຕຕາ. ອາປຕ຺ຕິ ຈ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕ…ເປ… ປຫຸຕ຺ຕຕາ ຈ ອາປຕ຺ຕິ…ເປ… ປຫຸຕ຺ຕຕາໂຍ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິໂຊ. ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ອາປຕ຺ຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ອາປຕ຺ຕາທິປກາເຣນ ສຎ຺ຎີ ຕຖສຎ຺ຎີ ຣສ຺ສວເສນ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕຖສຎ຺ຎິຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອາປຕ຺ຕາທິສຎ຺ຎິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈ-ກາໂຣ ວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ກມນໍ ປຕ຺ຖນໍ ກາໂມ, ຉາເທຕຸໍ ກາໂມ ຉາເທຕຸກາໂມ. ອິຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ນວ, ອຖ ຉາທນາ ຈາຕິ ເອວໍ ທສ ຈ ຕານິ ອງ຺ຄານິ ຈາຕິ, ເຕຫິ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມມ຺ຫິ ອຣຸຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຐມພາລສູຣິຍຣໍສິໂນ ອຸຄ຺ຄມເນ ສຕິ ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕີຕິ ເສໂສ.

ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຣາຊໂຈຣອຄ຺ຄິອຸທກມນຸສ຺ສອມນຸສ຺ສວາຬສຣີສປຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍານໍ ທສນ຺ນເມກສ຺ສາປິ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ສມາໂນ ອນນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸຎ຺ເຈວ ອາໂຣເຈຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປຫຸ ສມາໂນ ປຫຸສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຕິວິຘອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມາກຣເຓນ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸກາປຕ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎີ ຄຣຸກໍເຍວ ອາປຕ຺ຕິໍ ຉາເທຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສາຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ຉນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ວາ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎີ ວາ ເວມຕິໂກ ວາ, ອຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ມມ ເອກາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ຕາວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ສງ຺ຆາທິເສສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຈີວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐. ‘‘ໂຂມຎ຺ຈ ໂກເສຍ຺ຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ນປຸໍສກວິຄ຺ຄເຫນ ທ຺ວນ຺ເທ ກເຕ ໂຂມ…ເປ… ຠງ຺ຄານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຊາຕິ. ອຸປຈາຣໂຕ ປນ ໂຂເມນ ໂຂມສຸຕ຺ເຕນ ວາຍິຕນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິເຕນ ອຸປຈາເຣນ ວາ ໂຂມໍ ໂຂມປຏຈີວຣໍ, ຕຖາ ອວເສສານິ. ສາຓໍ ສາຓວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ໂວມິສ຺ເສຕ຺ວາ ວາຍິຕຈີວຣໍ. ວາກມຍເມວ ວາຕິ ເກຈິ. ກມ຺ພລນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລມໍ ວາຬໂລມຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໂລເມຫິ ວາຍິຕໍ. ເອຕານີຕິ ໂຂມາທີນິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ. ສຫ ອນຸໂລເມຫີຕິ ສານຸໂລມານິ. ຊາຕິໂຕ ກປ຺ປິຍານິ ຉ ຈີວຣານິ ຠວນ຺ຕິ.

໓໑. ອິທານິ ‘‘ທຸກູລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກູລນ຺ຕິ ທຸກູລສງ຺ຂາເຕນ ເກນຈິ ວາກວິເສເສນ ວາຍິຕໍ ຈີວຣໍ. ເຈວາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ, ໂສ ອຸປຣິ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ໂພ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ປຏ຺ຏຸຓ຺ເຓສຸ ຊາຕໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ. ເທສວາຈິໂນ ພຫຸວຈນນ຺ຕາຕິ ພຫຸວຈເນນ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຕຖາ ໂສມາຣາ ຈ ຈີນາ ຈ, ເຕສຸ ຊາຕໍ ໂສມາຣຈີນຊໍ. ອິມານິ ຕີຓິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍານິ. ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ຊາຕໍ ອິທ຺ຘິຊໍ, ຕໍ ປນ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ເທເວຫິ ທິນ຺ນໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ. ຕເທຕໍ ທຸກູລາທິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂມາທິໂນ ອນຸໂລມິກໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລມານິ ອນຸຄຕໍ ອນຸໂລມໍ, ຍຖາ ເສສໂລມານິ ອນຸຄຕໍ ໂລມໍ ຕທນຸກູລຕ຺ຕາ ‘‘ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ຕໍຊາຕິຍກໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸກູລໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເມວ ອນຸໂລມິກໍ, ອນຸກູລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ, ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ, ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂມາທີນມນຸໂລມນ຺ຕິ.

໓໒-໓. ເອວໍ ສານຸໂລມານິ ຈີວຣານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຘິຏ຺ຐານາທິກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ເຕປິ ອວສ຺ສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ໂພ, ຕິຈີວຣຎ຺ຈ…ເປ… ກຓ຺ຑຸຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ສມາຫາໂຣ ຕິຈີວຣໍ. ປຣິກ຺ຂາຣຎ຺ຈ ຕໍ ໂຈຬຎ຺ຈາຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ. ວສ຺ສສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄາ ວສ຺ສິກາ, ສາວ ສາຏິກາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ. ປຸຎ຺ຉຕິ ອເນນາຕິ ປຸຎ຺ຉນໍ, ມຸຂສ຺ສ ປຸຎ຺ຉນໍ ມຸຂປຸຎ຺ຉນໍ. ນິສີທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິສີທນໍ, ມຸຂປຸຎ຺ຉນຎ຺ຈ ນິສີທນຎ຺ຈ ມຸຂປຸຎ຺ຉນນິສີທນໍ. ສຍນສຸຂາທິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຕ຺ຖຣີຍຕີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ຕເທວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓກໍ. ກຓ຺ຑຸໍ ຉາເທຕີຕິ ກຓ຺ຑຸຈ຺ຉາທິ. ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນວນ຺ນໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິເມສຸ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ. ຕິຈີວຣນ຺ຕິ ຕິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ. ຕຖາ ຫິ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ຕິຈີວຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາຏິອາທິປ຺ປໂຫນກສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິວເສນາປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຕໍ ວິນາ ເອກາຫໍ ເອກທິວສມ຺ປິ. ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອວິປ຺ປວາສສີມໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາສໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສຕິ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທີເປຕິ. ນິສີທນໍ ວິນາ ຈາຕຸມາສໍ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ສມາຫາໂຣ ຈຕຸມາສໍ, ຕເມວ ຈາຕຸມາສໍ. ຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ.

໓໔. ອິທານິ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຘິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕໍ ເອວໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອຫຕ຺ຖປາສນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປາໂສ ສມີໂປ ຫຕ຺ຖປາໂສ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕໂຣ. ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕໂຣຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ຫຕ຺ຖປາໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຫຕ຺ຖປາສາ, ຕໍ ເອຕນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ອຸປຣິປາສາເທ ວາ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນໂຍຄ຺ເຄ ປເທເສ ວາ ຐິຕໍ ຈີວຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເສເສສຸປີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາທິກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິປຣິຍນ຺ເຕສຸປິ ອວເສສຈີວເຣສຸ. ອຍໍ ນໂຍຕິ ອຍເມວ ນໂຍ. ຍຖາ ສງ຺ຆາຏິຍາ, ເອວໍ ‘‘ອິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນໂຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ວຈີເຠທມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໓໕. ອິທານິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐຫໂຕ ອຎ຺ຎໍ ລທ຺ຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິ ປຠຸຕິ ອາທິ ຍສ຺ສ ຕໍ ສງ຺ຆາຏິປ຺ປຠຸຕິ. ເອຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມປທໍ, ‘‘ປຸພ຺ພຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິເສສນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐຫເນຕິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐາເນ. ຕຖາຕິ ຈ ຍຖາ ຈີວເຣ, ຕຖາ ປຕ຺ເຕປິ ອຘິຏ຺ຐານາທິກໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວິເສໂສ.

໓໖. ອິທານິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິມໍ ວ ອິຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ໂສ ອິຕິ-ສທ຺ທໂຕ ປຣໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວາ ສໍເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍເສຕິ ວເທຍ຺ຍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ນາເມນ ສງ຺ຆາຏິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາທີນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທູຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຕິມສ຺ສ ກຕ຺ຕຸປທໍ, ປຎ຺ຎວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ທູຣາສນ຺ນຕາທີ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໗-໘. ອິທານິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສງ຺ຆາຏີ’’ຕິອາທິນາ. ປຈ຺ຉິໂມ ອນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມນ຺ໂຕ, ເຕນ, ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆໂສຕິ ທີຆໂຕ. ມຸຏ຺ຐິຍາ ສຫິຕໍ ປຎ຺ຈກໍ ຍສ຺ສາ ສາ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ປນ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ. ມຸຏ຺ຐິ-ສທ຺ເທເນຕ຺ຖ ອຸປຈາຣວເສນ ກຕມຸຏ຺ຐິໂກ ຫຕ຺ໂຖວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຄຕສ຺ສ ຈີວຣໂຕ ອູນາຕິ ສມາໂສ. ອປີຕິ ວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈເຍ, ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓາ ຈ ອຍຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມປ຺ປມາຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຈ຺ຉິມນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນຸວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອຸຕ຺ຕມນ຺ເຕນ ສຸຄຕຈີວຣູນາປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ເອກາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ, ຕາຍ ວິທຕ຺ຖິຍາ ນວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ທີຆໂຕ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ, ຕິຣິຍໍ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕໍ ປນ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ທີຆໂຕ ເຕຣສ ຫຕ຺ຖາ ເອກາ ຈ ວິທຕ຺ຖິ, ຕິຣິຍໂຕ ນວ ຫຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍວເສນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອູນຕາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ.

ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄປິ ຕຕ຺ຕໂກວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ເອກໍສິກສ຺ສປີ’’ຕິ ອາຫ. ເອໂກ ອໍໂສ ເອກໍໂສ, ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິເຕ ເອກໍສິກໍ. ‘‘ອນ຺ຕຣວາສໂກ’’ຈ຺ຈາທິນາ ນິວາສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣໍ ມຊ຺ຌປເທໂສ, ອນ຺ຕເຣ ມຊ຺ເຌ ກຏິປ຺ປເທເສ ວາໂສ ວຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣວາໂສ, ໂສເຍວ ອນ຺ຕຣວາສໂກ. ຈາປີຕິ ສມຸທາໂຍ, ເອໂກ ວາ ສມຸຈ຺ຈໂຍ. ອຑ຺ເຒນ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ. ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາສານໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓານໍ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສສໍສິຊ຺ຌເນ ກຣຓຠູຕາ ອຑ຺ຒ-ສທ຺ທນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຍາ ວິທຕ຺ຖິ, ສາວ ຕຕິໂຍຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຸປຑ຺ຒຫຕ຺ຖສງ຺ຂາໂຕ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ. ໂສ ຈ ນານນ຺ຕເຣນ ທ຺ວິຫຕ຺ຖຕຕິຍຕາ ລພ຺ຠຕີຕິ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ, ເອກາ ຈ ວິທຕ຺ຖິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ. ຕໍສນ຺ນິໂຍເຄນ ປເນຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣວາສໂກວ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ ຍສ຺ສາຕິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ. ປາຣຸປເນນາປິ ສກ຺ກາ ນາຠິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸນ຺ຕິ ‘‘ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໍ ວິກປ຺ເປຕິ. ຕິຣິຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ຉຏ຺ຐີຕປ຺ປຸຣິໂສ, ຕິຣິຍເມວ ອນ຺ໂຕຕິ ວາ ກມ຺ມຘາຣໂຍ ‘‘ຄາມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

໓໙. ‘‘ນິສີທນສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນິສີທນຈີວຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ນິສີທນໍ ນາມ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ເອຬກໂລມານິ ອຸປຣູປຣິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຊິກາທີຫິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກໂຕ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາລິຕຕ຺ຕາ ຕີຫິ ທສາຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂາຣວິເສໂສ. ວິທຕ຺ຖີ ທ຺ເວຕິ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖີ. ວິສາລໂຕ ປຸຖຸລໂຕ.

໔໐. ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີ’’ຕິອາທິນາ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຑູຕິ ຫິ ນ ອຕ຺ຖໂຕ ນານໍ, ຕຄ຺ຄຫເຓນ ປເນຕ຺ຖ ປິຬກສ຺ສາວຖຸລ຺ລກຈ຺ຉາພາຘໍ ຄຍ຺ຫຕິ. ກຓ຺ຑຸໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປິຬກາທິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ. ປຏິຈ຺ຉທນໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉາໂທ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກຓ຺ຑຸຍາ ປຏິຈ຺ຉາໂທ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາໂທ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີ, ຕສ຺ສ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ຕິຣິຍໂຕ.

໔໑. ‘‘ວສ຺ສິກາ’’ຕິອາທິນາ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໔໒. ເອວໍ ປມາຓວນ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິກ຺ກເມ ໂທສໍ, ເກສຎ຺ຈິ ປມາຓາຠາວຄຓນາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓວນ຺ເຕສຸ ຈີວເຣສຸ. ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິປາເຕນ ອຸຕ຺ຕຣິ-ສທ຺ເທນ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ເຉທນປາຈິຕ຺ຕີຕິ ເຉທເນນ ສຫິຕາ ປາຈິຕ຺ຕິ, ອຕິເຣກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ມຸຂໍ ປຸຎ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ມຸຂສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ມຸຂສ຺ສ ໂຈຬນ຺ຕິ ສມາເສ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອາກງ຺ຂິຕໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ປມາຓນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ຕເມເຕສມຕ຺ຖີຕິ ອາກງ຺ຂິຕປ຺ປມາຓິກາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຈີວຣາທີສຸ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຄຓນວິຠາເຄ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມຸຂປຸຎ຺ຉນປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຐເປຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉກ຺ກເມເກກເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬານິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ຈ ພຫູນິປີຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ.

໔໓. ຄຓນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນປຸໍສກສ຺ສ ອິຕ຺ຖິວຈເນນ ໂຍຄາຠາວາ ‘‘ນ ທີປິຕາ’’ຕິ ລິງ຺ຄໍ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ປກາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຓ຺ຓໍ ປເນເຕສໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິເມນ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ທີປິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວິກປ຺ປນູປຄຖວິກາທິ ສພ຺ພໍ ເອກໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ, ພຫູນິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານີ’’ຕິປິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມິນາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຖວິກາທິໍ ຖວິກາ ອາທິ ຍສ຺ສ ປຣິສ຺ສາວນາທິໂນຕິ ສມາໂສ. ວິກປ຺ປສ຺ສ ອຸປຄໍ ວິກປ຺ປິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ອຸປຣິ ວກ຺ຂຕິ.

໔໔. ອິທານິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ປຏິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫຕາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຫເຕນ ນເວນ ອໂຘເຕນ ກປ຺ປໍ ສທິສໍ ອຫຕກປ຺ປໍ, ເອກວາຣໂຘຕໍ. ອຫຕຎ຺ຈ ອຫຕກປ຺ປຎ຺ຈ ອຫຕາຫຕກປ຺ປານິ, ວຕ຺ຖານິ, ເຕສໍ. ທ຺ເວ ຄຸຓາ ປຏລານິ ຍສ຺ສ ສາຕິ ທຸຄຸຓາ. ‘‘ຄຸໂຓ ປຏລຣາສີສູ’’ຕິ ຫິ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາ. ທຸຄຸຓາ ທຸປຏ຺ຏາ, ອຸຕ຺ຕຣສ຺ມິໍ ເທຫຠາເຄ ອາສຎ຺ຊີຍຕີຕິ ອຸກ຺ກຣາສງ຺ໂຄ. ເອກຈ຺ຈໍ ເອກປຏ຺ຏໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກຈ຺ຈີ, ເອກປຏ຺ໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປາໂຕ ວາ ເອກຈ຺ຈີຕິ. ຕຖາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ, ອນ຺ຕຣວາສໂກ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປມາຍໍ ວາ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ເອກຈ຺ຈິໂຍ, ເອວໍ ອນ຺ຕຣວາສໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໕. ‘‘ອຸຕູ’’ຕິ ອເນກອຸຕຸ ຄຫິຕາຕິ ອຸຕຸໂຕ ທີຆກາລໂຕ ອຸທ຺ຘຏາ ອຸຕຸທ຺ຘຏາ, ເຕສໍ ປິໂລຕິການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສກາ. ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອຸລຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປໍສຸກູລໍ, ຣຖິກາສຸສານສງ຺ກາຣກູຏາທີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ, ຕສ຺ມິໍ. ຍາ ຍາ ຣຸຈີຕິ ອພ຺ຍຍີຠາເວ ຍຖາຣຸຈິ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຕປຏ຺ຏມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖. ອິທານິ ຕີສຸ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ກາຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣສມຸທາຍໂຕ ເອກເທສຠູຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນເມກສ຺ສ ຈ ສງ຺ຂາຄຸເຓນ ນິທ຺ຘາຣິຍມານຕ຺ຕາ ຕີສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ເອກວຈນສ຺ສ ພຫ຺ວຕ຺ເຖນ ໂຍຄາຠາວໂຕ ທ຺ວິຈີວຣສງ຺ຂາຕພຫ຺ວຕ຺ຖວເສນ ວຈນໍ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຍານິ ປໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ທ຺ເວ ວາປິ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ, ຍໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ເອກໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປໂຫນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓຉິນ຺ນການິ ປໂຫນ຺ຕິ. ອປີຕິ ສມ຺ຠາວເນ, ຕີສຸ ກາ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວາຘິນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ. ອນຸ ປຈ຺ຉາ ອາຘີຍຕີຕິ ອນ຺ວາຘິ, ຍໍ ຈີວຣສ຺ໂສປຣິ ສງ຺ຆາຏິອາກາເຣນ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ອນາທິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນາໂຣປິຕໍ ອນ຺ວາຘິກໍ. ນ ຘາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ຍທິ ຘາເຣຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໔໗-໘. ອິທານິ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ນ ວເສຍ຺ຍ ວິເນກາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອວິປ຺ປວາສລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄາເມ’’ຕິອາທິນາ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໔໗໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕປຣິຫາຣມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາເມ ວາ…ເປ… ວິຫາເຣ ວາ ຕິຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປໂຏ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອວຍເວປິ ສມຸທາຍໂວຫາຣວເສນ ຕີສຸ ເອກມ຺ປິ ‘‘ຕິຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ສງ຺ເຆນ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທີຍມານໍ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ວິນາ. ວິປ຺ປວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຄາມາທິໂຕ ພຫິ, ອຖ ວາ ນິເວສນາທີນໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຄພ຺ໂຠວຣການໍ ຈີວຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຄາມາທີນໍ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາ ເອກກຸລນານາກຸລສນ຺ຕກສ຺ສ ຄາມາທິໂນ ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ, ປຣິກ຺ເຂໂປກາສສ຺ສ ຈ ວເສນ ສຕ຺ຖອພ຺ໂຠກາສານໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອຏ຺ຐວີສຕິຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິເວສນາທີນິ ຄາມໂຕ ພຫິ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ວິສຸໍ ຄາມສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ອຸໂທສິຕາທີຫິ ອຎ຺ຎໍ ນິເວສນໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸໂທສິໂຕ ນາມ ຍານາທີນໍ ຠຓ຺ຑານໍ ສາລາ. ປາສາໂທ ທີຆປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ນາວາ ຈ ອຏ຺ໂຏ ຈ ມາໂຬ ຈ ອາຣາໂມ ຈ ນາວາ…ເປ… ອາຣາມໍ, ຕສ຺ມິໍ. ອຏ຺ໂຏ ນາມ ປຏິຣາຊາທີນໍ ປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກໂຕ ພຫລຠິຕ຺ຕິໂກ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມິໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ອາຣາໂມ ປຸປ຺ຜາຣາໂມ ວາ ຜລາຣາໂມ ວາ. ສຕ຺ໂຖ ຈ ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ຂລຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ສຕ຺ໂຖ ນາມ ຊງ຺ຆສຕ຺ໂຖ ວາ ສກຏສຕ຺ໂຖ ວາ. ຂລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຎ຺ຎກຣຓໍ. ທຸໂມ ນາມ ທຸມມູລໍ ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາໂສ ອຸປຈາຣວເສນ. ອພ຺ໂຠກາໂສ ປນ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎວ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

໔໙. ອິທານິ ‘‘ເອຕໍ…ເປ… ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນວນ຺ນເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ເຕສໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຣຄາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ທຕ຺ໂຕຕິ ນາເມກເທເສນາປິ ນາມໂວຫາຣໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກາວ ‘‘ສາຏິກາ’’ຕິ ປກຣຓວເສນ ຄມ຺ມມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ຈ ໂຣຄວສ຺ສານປຣິຍນ຺ຕາ. ໂຣຄາ ຈ ວສ຺ສານາ ຈ ມາສາ ໂຣຄວສ຺ສານາ, ເຕ ຕທຕິກ຺ກເມນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພຕາຍ ປຣິຍນ຺ຕາ ຍາສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອາພາເຘສຸ ວູປສນ຺ເຕສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເກຈິ ອາຈຣິຍາ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ’’ຕິ ວທິໍສຸ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວິນຍກມ຺ມວິສເຍເຍວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ‘‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ປາຬິວຈນໂຕ ຈ. ‘‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສຫ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕຕິ ນ ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານເຠໂທ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕເນວ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຈນໂຕ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ກາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວເສນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາໂຍ ສເມນ຺ຕິ, ຍຸຕ຺ຕິ ຈ ອວິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໂຕ ອຸປຣິ. ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວເສ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເອວໍ ອສຕິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສາຕິ ອປເຣ ສຕ຺ຕ ຈີວຣານິ ເສສາ. ນຕ຺ຖິ ປຣິຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕສທິໂສ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຣິຍນ຺ຕິກາ.

໕໐. ອິທານິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິກໍ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກໍ ສທສາທິກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນາປຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈ ມຸຂປຸຎ຺ຉນຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ປຣິກ຺ຂາຣມຸຂປຸຎ຺ຉນເມວ ໂຈຬກນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ທ຺ວນ຺ທສມາສນ຺ເຕ ສຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ ປນ ໂຈຬກ-ສທ຺ໂທ ປຣິກ຺ຂາຣ-ສທ຺ທໂຕ ຈ ປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສປິ ອວຏ຺ຐານໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນາຘິຏ຺ຐິຕານິ ອວເສສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາຣມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ…ເປ… ໂຈຬກຎ຺ຈ ນິສີທນຎ຺ຈາຕິ ເອຕໍ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກໍ ສທສມ຺ປິ ອຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສທສນ຺ຕິ ສຫ ຍາຫິ ກາຫິຈິ ທສາຫີຕິ ສທສໍ. ສທສເກ ລພ຺ຠມາເນ ອທສມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ສທສມ຺ປິ ອທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕາວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ອຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ນີລປີຕາທິຣຊເນນ ອຣຎ຺ຊິຕມ຺ປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ຣຎ຺ຊິຕນີລປີຕາທິກມ຺ປິ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປີຕິ. ອາທິຓ຺ໂຓ ກປ຺ໂປ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ສພ຺ພນີລການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣຕພ຺ພານີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໗໒) ສພ຺ພນີລກສພ຺ພປີຕກສພ຺ພໂລຫິຕກຈີວຣານິ ສາມຎ຺ເຎນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ກຖມິທໍ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກໍ ສທສາທິກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຖຎ຺ຈ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ກຸສຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖູສຸ (ມຫາວ. ໓໗໑) ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ກຸສຈີຣໍ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍທ຺ຘໂຊ ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໗໑) ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸວເສເນວ ນິວາສນປາຣຸປນສງ຺ຂາຕຘາຣຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໒) ‘‘ສພ຺ພນີລກາທີນິ ຣຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຊິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ນ ສກ຺ກາ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ ໂຘວິຕຸໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ວາ ກາຕພ຺ພານິ, ທຸປຏ຺ຏຈີວຣສ຺ສ ວາ ມຊ຺ເຌ ທາຕພ຺ພານິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນທສທີຆທສານິ ທສາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ກຎ຺ຈຸກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເວຐເນປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນວເສເນວ ຘາຣຓປຣິໂຠຄານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ທຸພ຺ພຓ຺ຓກຣຓສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໘) ‘‘ຍໍ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕເທວ ຈີວຣນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍເຍວ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໂນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈ ຕິຈີວຣກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິວສ຺ສິກສາຏິກສງ຺ຂາຕານິ ປຎ຺ຈ ຈີວຣານິ ກາຍປຣິຫາຣິຍາເນວ ອທສານິ ອສພ຺ພນີລກາທີນິ ກປ຺ປິຍຣຊນຣຊິຕານິ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ນິຍເມນ ນິວຕ຺ຕິຕານິ ປຣານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກເມວ ສທສາທິກໍ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໕໑. ເສສຈີວຣປຎ຺ຈກໍ ອທສໍເຍວ ຣຊິຕໍເຍວ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປໍວ ກປ຺ປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຣຊິຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍຣຊເນນ ຣຊິຕໍ. ນິສີທນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອທສຕ຺ຖໍ ນິເສເຘຕຸໍ ‘‘ສທສໍວ ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິ ຫິ ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ.

໕໒. ອິທານິ ອນຘິຏ຺ຐິເຕ ອນິສ຺ສຏ຺ເຐ ຈ ກາ ປວຕ຺ຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຘິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທິວເສນ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ. ອນິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທານລກ຺ຂເຓນ ອທິນ຺ນໍ. ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເຍຕິ ວກ຺ຂມານນເຍນ ເອກພຫຸຠາວໍ, ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ວກ຺ຂມານນເຍນ ປນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ‘‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກີທິສໍ ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ວິກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ໂຖ ທີເຆນ ຍສ຺ສ ຕໍ ຫຕ຺ຖທີຆໍ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖໂຕ. ອຸປຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ຠາໂຄ ວິທຕ຺ຖິສງ຺ຂາໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຍສ຺ສ ຕໍ ອຸປຑ຺ຒວິຕ຺ຖາຣໍ.

໕໓. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ເຕຈີວຣິກສ຺ເສວ ວເສນ, ອປໂຣ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາເມນາຘິຏ຺ຐິຕານິ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕິຈີວໂຣ. ຕສ຺ສ ວິນຍເຕຈີວຣິກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ. ວິນຍເຕຈີວຣິກສ຺ສ ປນ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬິໂຍຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຓິເກນ ຍ-ກາໂຣ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ສກລໍ ນວວິຘມ຺ປິ ຈີວຣໍ. ຕຖາ ວຕ຺ວາຕິ ເອກພຫຸຠາວໍ, ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ. ອຘິຏ຺ຐຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ.

໕໔. ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ກຖໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຈ຺ເຉທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ເຉໂທ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ຄາໂຫ ຈ ວິພ຺ຠໂມ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອຈ຺ເຉໂທ ນາມ ໂຈຣາທີຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປເຣສໍ ທານໍ. ຄາໂຫ ວິສ຺ສາເສນ ຄຫຓໍ. ວິພ຺ຠໂມ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ. ຕທາປິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ ວິຍ ຈີວຣສ຺ສ ນິຣາລຍຠາເວນ ປນ ປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ. ຏີກາຍໍ ປນ ຠາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກາຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຄຣູຫິເຍວ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫິ ຄິຫິຠາວູປຄມເນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາ ວິພ຺ຠມເນເນວ ອສ຺ສມຓີຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕສິກ຺ຂສ຺ສ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນນ ນິຣາລຍຠາໂວ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ນິຣາລຍຠາໂວຕິ ກຖມສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ພຸທ຺ຘມຕຎ຺ຎູຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໙) ‘‘ຍໍ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສຕິ.

ມາຣຓລິງ຺ຄສິກ຺ຂາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ອຸປຈາເຣນ ວາ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານຎ຺ຈ ‘‘ລິງ຺ຄສິກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ເອເຕ ອຏ຺ຐ ສພ຺ເພສຸ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ວິໂຍໂຄ ວິປ຺ປວາໂສ, ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ຕິຈີວຣສ຺ສ ປນ ນ ເກວລໍ ອິເມເຍວ ອຏ຺ຐ, ວິນິວິທ຺ຘຉິທ຺ທຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານວິໂຍຄກາຣຓນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວຈນຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກສ຺ສປິ ຕນ຺ຕຸໂນ ອຠາເວນ ວິນິວິທ຺ຘໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຉິທ຺ທໍກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ວິນິວິທ຺ຘຉິທ຺ທໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ, ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ, ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ປນ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ເສວ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສູຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານາປນຍເນນ ຉິທ຺ທໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ.

໕໕. ອິທານິ ອກປ຺ປິຍານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສາ ຈ ວາກາ ຈ ຜລການິ ຈ, ເຕສໍ ຈີຣານິ ກຸສ…ເປ… ຈີຣານິ. ຕຕ຺ຖ ກຸເສນ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕໍ ກຸສຈີຣໍ. ຕຖາ ວາເກນ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕໍ ວາກຈີຣໍ, ຕາປສານໍ ວກ຺ກລໍ. ຜລກສຓ຺ຐານານິ ຜລການິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕໍ ຜລກຈີຣໍ. ເກສວາລຊນ຺ຕິ ເກເສຫິ ຈ ວາເລຫິ ຈ ຊາຕໍ ວາຍິຕໍ ກມ຺ພລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸລູກປກ຺ຂາຊິນກ຺ຂິເປຕິ ອຸລູການໍ ໂກສິຍສກຸຓານໍ ປກ຺ຂໍ ປກ຺ເຂນ ກຕໍ ນິວາສນຎ຺ຈ ອຊິນກ຺ຂິປໍ ສໂລມໍ ສຂຸຣໍ ອຊິນມິຄານໍ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ຘາຣຍໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໖. ກທເລຣກກ຺ກທຸສ຺ເສສູຕິ ກທລິໂຍ ຈ ເອຣໂກ ຈ ອກ຺ໂກ ຈ, ເຕສໍ ທຸສ຺ສານິ ວຕ຺ຖານິ, ເຕສຸ ເຈວ ມກຈິວາເກຫິ ກເຕ ໂປຕ຺ຖເກ ຈາປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ກທລິທຸສ຺ສາທິສທ຺ເທນ ຕໍຘາຣຓມຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍຘາຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ‘‘ນີລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ວນ຺ໂທ. ສພ຺ພາ ນີລກ…ເປ… ກຓ຺ຫກາຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ນີລາທິວຓ຺ຓໂຍເຄນ ວຕ຺ຖໍ ນີລາທິ. ນີລກໍ ອຸມາປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐໍ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກວຓ຺ຓໍ. ປີຕໍ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ໂລຫິຕໍ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ກຓ຺ຫກໍ ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓໍ. ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໕໗. ມຫາ…ເປ… ຣຕ຺ເຕຕິ ມຫາຣງ຺ໂຄ ຈ ມຫານາມຣງ຺ໂຄ ຈ, ເຕຫິ ຣຕ຺ເຕ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຸນ ສຸຍ຺ຍມານໍ ສພ຺ພສທ຺ທມນຸວຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ສພ຺ພມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ຈ ອສພ຺ພນີລກາທິ ກປ຺ປິຍຣຊນຣຊິຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາຣງ຺ໂຄ ສຕປທິປິຏ຺ຐິວຓ຺ໂຓ. ມຫານາມຣງ຺ໂຄ ສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ໂຓ, ໂສ ປນ ປຓ຺ຑຸປລາສວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ປທຸມວຓ຺ໂຓຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕິຣີຏເກຕິ ຕໍ ນາມກ ຣຸກ຺ຂຕເຈ. ອຈ຺ຉິນ຺ນທີຆທສເກຕິ ສພ຺ພໂສ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຈ຺ຉິນ຺ນາ ຈ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ທີຆາ ຈ ສາ ທສາ ຈ ວຕ຺ຖໂກຏິ ຍສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ. ຜລປຸປ຺ຜທເສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕາ ຜລສທິສາ ທສາ ‘‘ຜລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເກຕກາທິ ປຸປ຺ຜສທິສານິ ‘‘ປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ ຈ, ຜລາ ຈ ປຸປ຺ຜາ ຈ ທສາ ຍສ຺ສ, ຜລສທິເສ ທເສ, ປຸປ຺ຜສທິເສ ທເສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຐເນຕິ ສີສເວຐເນ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພນີລກາທີສຸ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕິທິສຕິ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ກຸສຈີຣາທິກໍ ສກລໍ. ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ຍສ຺ສ ໂສ ລຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈີວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຣຊນນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໘. ມູລຎ຺ຈ ຂນ຺ໂຘ ຈ ຕໂຈ ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ, ເຕສໍ ປເຠໂທຕິ ຉຏ຺ຐີຕປ຺ປຸຣິໂສ. ອຖ ວາ ປເຠທ-ສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕ຺ເຕ ຕານິເຍວ ປເຠໂທຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ, ຕໂຕ. ຣຊນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຣຊນານິ, ມູລາທີນິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຣຊນານິ ມູລຣຊນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໔໔) ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣຊນາ ຉປ຺ປກາຣານິ, ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ສຕ຺ຖຸນາ’’ຕິ.

໕໙. ມູເລຕິ ມູລຣຊເນ ຫລິທ຺ທິໍ ວິວຊ຺ຊິຍ ສພ຺ພໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິ ຈ ຕຸງ຺ຄຫາຣໂກ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອລ຺ລິ-ສທ຺ເທນ ນີລິ-ສທ຺ເທນ ຈ ເຕສໍ ຄຈ຺ຉຊາຕີນໍ ປຕ຺ຕານິ ຄຫິຕານິ ອຸປຈາເຣນ, ຕຖາ ໂລທ຺ທ-ສທ຺ເທນ ກຓ຺ຑຸລ-ສທ຺ເທນ ຈ ຕໂຈ, ກຸສຸມ຺ຠ-ສທ຺ເທນ ກິໍ ສຸກ-ສທ຺ເທນ ຈ ປຸປ຺ຜານິ. ເຕເນວ ຈ ຕານິ ນປຸໍສການິ. ຕຸງ຺ຄຫາຣໂກ ນາມ ເອໂກ ກຓ຺ຏກຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ຫຣິຕາລວຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘຣຊນໍ ໂຫຕິ. ອລ຺ລິປຕ຺ເຕນ ເອກວາຣໍ ຄິຫິປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ຣຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຜລຣຊເນ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ຣຊນນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖໐. ອໂຍປຕ຺ໂຕ ນາມ ອຍສາ ກາຬໂລເຫນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຕ຺ໂຕ. ຊາຕິຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາທີນໍ ສາມຎ຺ຎວເສນ. ປມາຓໂຕຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ. ຕໂຍ ປຕ຺ຕາຕິ ປາຐເສໂສ.

໖໑. ‘‘ມຄເຘສູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມຄເຘຕິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈາສາ ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສຸ-ສທ຺ທໂລເປນ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາຬິທ຺ວຍຕຓ຺ຑຸລສາຘິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄຘາເປກ຺ໂຂປິ ນາຬິ-ສທ຺ໂທ ທ຺ວຍ-ສທ຺ເທນ ສມາໂສ ໂຫຕິ ຄມ຺ມກຕ຺ຕາຕິ ນາຬິຍາ ທ຺ວຍໍ ນາຬິທ຺ວຍໍ. ຕຕ຺ຖ ມຄຘນາຬິ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຣສປລາ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຑ຺ຒເຕຣສປລານິ ມາສານນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາຬິທ຺ວເຍນ ປມິຕາ ຕຓ຺ຑຸລາ ສຸໂກຏ຺ຏິຕປຣິສຸທ຺ຘາ ອນຸປຫຕປຸຣາຓສາລິຕຓ຺ຑຸລາ ນາຬິທ຺ວຍຕຓ຺ຑຸລາ, ເຕຫິ ສາຘິຕໍ ປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອທນນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ສມ຺ປາທິຕໍ ອວສ຺ສາວິໂຕທນໍ. ສູປນ຺ຕິ ໂອທນສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາຓໍ ນາຕິຆນໍ ນາຕິຕນຸກໍ ຫຕ຺ຖຫາຣິຍໍ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສງ຺ຂຕໍ ມຸຄ຺ຄສຸປໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ຕທູປິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ໂອທນສ຺ສ ອຸປິຍໍ ອນຸຣູປໍ ຍາວ ຈຣິມາໂລປປ຺ປໂຫນກໍ ມຈ຺ຉມໍສາທິພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໖໒. ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂອທນາທິໂນ. ອຸປຑ຺ໂຒຕິ ອຸປຑ຺ຒໍ ນາຬິໂກທນາທິ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປຑ຺ໂຒ. ເອວ-ກາເຣນ ອຕິເຣກໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນາຬິໂກທນາທິໂຕ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ໂອມໂກມໂກ ຈ ອປຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ໂອມກໂຕ ໂອມໂກ ໂອມໂກມໂກ. ອິມິນາ ປຸນ ປຕ຺ຕທ຺ວຍທສ຺ສເນນ ປມາຓໂຕ ຕໂຍປິ ປຕ຺ຕາ ວິຠາຄໂຕ ນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ມຄຘນາຬິທ຺ວຍຕຓ຺ຑຸໂລທນາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຑ຺ຒນປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສເຈ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສຸຕ຺ເຕນ ວາ ຫີເຣນ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຫີຣສ຺ສ ວາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໍ ຜຸສຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ ອນ຺ໂຕຄຕເມວ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ‘‘ເອກໍ ນາຬິໂກທນາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ນາມ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ມຊ຺ຌິມມຊ຺ຌິໂມມກມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຈ ‘‘ຍຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒນາຬິໂກທນາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ໂອມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ໂອມກໂອມໂກມກໂອມກຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຈ ປຕ຺ຕາ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ທ຺ເວ ອປຕ຺ຕາ ຠາຊນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ນາຘິຏ຺ຐານູປຄາ, ນ ວິກປ຺ປນູປຄາ.

໖໓. ກປ຺ໂປ ສໂກ ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕ ທສາຫປຣມໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ໂປຕິ ກປ຺ປິໂຍ. ສໂກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕໂກ. ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ປນ ອຕ຺ຕສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ຈ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນູປຄຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ປາເກຫິ, ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ ທ຺ວີຫິ ປາເກຫິ ປກ຺ໂກ ອຘິຏ຺ຐານູປໂຄ ຈ ວິກປ຺ປນູປໂຄ ຈ, ຕຖາ ອຸໂຠປິ ກາກຓິກມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ມູລສ຺ສ ອນວເສເສຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ, ສພ຺ພໂສ ອຕ຺ຕສນ຺ຕກຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາເຕ ຈ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນູປຄາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕຕິ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິກປ຺ປິຕຕາຍ ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕ. ອຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາ ປເນຕ຺ຖ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕາວ. ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ປຕ຺ຕານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ, ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິເມ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເອເຕ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມຸຂາທິເຠໂທ ປເນຕ຺ຖ ຈີວເຣ ວກ຺ຂມານນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ທຫາຫປຣໂມ, ກາໂລ, ຕໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຘາເຣຍ຺ໂຍຕິ ປຣິໂຠຄວເສນ ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍກາເລ ອຕິນາມິເຕ ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຕິນາມິເຕຕິ ອຕິກ຺ກາມິເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ໂຫຕິ, ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ປທຠາຊນີເຍ (ປາຣາ. ໖໐໒) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໔. ‘‘ອຈ຺ເຉທາ’’ຕິອາທິ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ມຣຓຸທ຺ຘຏາຕິ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ອຸທ຺ຘຬໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ. ມຣຓຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຏຎ຺ຈ ມຣຓຸທ຺ຘຏາ, ຕສ຺ມາ. ຉິທ຺ເທນາຕິ ເຍນ ກງ຺ຄຸສິຕ຺ຖໍ ນິກ຺ຂມຕິ ເຈວ ປວິສຕິ ຈ, ເຕນ ມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວງ຺ຄຸລຉິທ຺ເທນ. ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານມຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຸຊ຺ຌຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊຕິ.

໖໕. ອິທານິ ‘‘ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎຖາ ປຣິຫຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂສທກໍ ປຕ຺ຕໍ ນ ປຏິສາເມຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ນ ປຏິສາເມຍ຺ຍາຕິ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ‘‘ໂສທກໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ນ ຈ ໂອຕເປ’’ຕິອາທິນາ ຈ ໂຍຊນີຍໍ. ນ ຈ ໂອຕເປຕິ ເນວ ອີສກໍ ຕາເປຍ຺ຍ. ນ ນິທເຫຕິ ນິຣຸທກໍ ກຕ຺ວາປິ ຠຸສໍ ນ ນິທເຫຍ຺ຍ, ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ອີສກໍ ຕາເປຍ຺ຍາຕິປິ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ. ຠູມ຺ຍາ ນ ຐເປຕິ ຂຣາຍ ຠູມິຍາ ນ ຐເປຍ຺ຍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວຓ຺ໂຓ ນ ທຸສ຺ສຕິ, ເອວຣູປາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ປຣິຠຓ຺ຑກຕາຍ ຠູມິຍາ ວາ ຕຖາຣູປາຍ ເອວ ວາລິກາຍ ວາ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ຈ ລຄ຺ຄເຍຕິ ຠິຕ຺ຕິຂິລາທີສຸ ນ ໂອລມ຺ເພຍ຺ຍ.

໖໖. ‘‘ມິຑ຺ຒນ຺ເຕ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ນ ຈ ກປ຺ປຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ມິຑ຺ຒນ຺ເຕຕິ ອາຬິນ຺ທກມິຑ຺ຒິກາທີນໍ ມິຑ຺ຒີນໍ ອນ຺ເຕ. ສເຈ ປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເອວຣູປາຍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາຍ ມິຑ຺ຒິຍາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕ ວາຕິ ພາຫິຣປສ຺ເສ ກຕາຍ ຕນຸກາຍ ມິຑ຺ຒິກາຍ ອນ຺ເຕ ວາ. ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈເຍ, ໂສ ຈ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອງ຺ເກ ປນ ອໍສພທ຺ຘເກນ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຐເປຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ຉຕ຺ເຕປິ ຠຓ຺ຑເກນ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຎ຺ເຈປິ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ, ອຏນິຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ເພຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໖໗. ປຕ຺ເຕນ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກຎ຺ຈ ຈລກຏ຺ຐິກຎ຺ຈ ນ ນີຫເຣຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກນ຺ຕິ ມຸຂວິກ຺ຂາລໂນທກໍ. ຈລການິ ຈ ຈພ຺ເພຕ຺ວາ ອປວິທ຺ຘາມິສານິ ອຏ຺ຐິການິ ມຈ຺ຉມໍສອຏ຺ຐິການິ ຈ ຈລກຏ຺ຐິກໍ. ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕຸມ຺ປິ ຫຕ຺ຖໂຘຕາທິ ອຸທກມ຺ປິ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕຸມ຺ປິ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ສຸທ຺ຘປຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫິຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຈ຺ຉມໍສຜລາຜລາທີນິ ຂາທນ຺ໂຕ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິໍ ວາ ຈລກໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ມຸຂໂຕ ນີຫຏໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸນ ອຂາທິຕຸກາໂມ ປຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສິງ຺ຄິເວຣາທີນິ ຑໍສິຕ຺ວາ ປຸນ ຐເປຕຸໍ ລຠຕິ. ປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖຕິ ປຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ເຖ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ, ກວາຏ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຸປລກ຺ຂຓເມຕໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຣີຣາວຍເວ ປນ ປຕ຺ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ກວາຏໍ ປຓາເມຕຸໍ, ຆຏິກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ, ສູຈິໍ ວາ ກຸຎ຺ຈິກາຍ ອວາປຸຣິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອໍສກູເຏ ປນ ປຕ຺ຕໍ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ອວາປຸຣິຕຸໍ ລຠຕິ.

໖໘. ຠູມິຍາ ຠູມິສມ຺ພນ຺ຘີ ອາຘາຣໂກ, ຕສ຺ມິໍ ທນ຺ຕວລ຺ລິເວຕ຺ຕາທີຫິ ກເຕ ວລຍາຘາຣເກ ຈ ເອກທາຣຸນາ ກເຕ ທາຣຸອາຘາຣເກ ຈ ພຫູຫິ ທຓ຺ເຑຫິ ກເຕ ທຓ຺ຑາຘາຣເກ ຈ ຍຕ຺ຖ ຐປິໂຕ ປຕ຺ໂຕ ຍຖາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນ ປຣິປຕຕິ, ຕຖາ ສຸຏ຺ຐຸ ສຊ຺ຊິເຕ ຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສຸປຣິ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອວຣູເປ ທຸເວ ປຕ຺ເຕ ຐເປຍ຺ຍາຕິ ປທຕ຺ຖໂຍຊນາ. ຠມໂກຏິສທິໂສ ປນ ທາຣຸອາຘາຣໂກ ຕີຫິ ທຓ຺ຑເກຫິ ພທ຺ໂຘ ທຓ຺ຑາຘາຣໂກ ຈ ເອກສ຺ສປິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອໂນກາໂສ, ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາປິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ຠູມິຍນ຺ຕິ ກຏສາຣກາທິນາ ອຕ຺ຖຕາຍ ຠູມິຍາ ປນ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໖໙. ອິທານິ ອກປ຺ປິຍປຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທາຣູ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓເມວ ໂສວຓ຺ຓໍ. ທາຣຸ ຈ ຣູປິຍຎ຺ຈ ໂສວຓ຺ຓຎ຺ຈ ມຓິ ຈ ເວຬຸຣິຍຎ຺ຈ ທາຣຸ…ເປ… ເວຬຸຣິຍານິ, ເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ທາຣຸ…ເປ… ມຍາ. ທີໂຆ ປນ ‘‘ເວຬຸຣິຍາມຍາ’’ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ກໂຕ. ເອວມຸປຣິປິ ຕາທິສໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທນີລາທິ ມຓິ ນາມ. ກໍໂສ ຈ ກາໂຈ ຈ ຕິປຸ ຈ ສີສຎ຺ຈ ຜລິກາ ຈ ຕມ຺ພໂລໂຫ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ, ເຕຫິ ຊາຕາ ກໍສ…ເປ… ຊາ. ຕຕ຺ຖ ກໍສ-ສທ຺ເທນ ວຏ຺ຏໂລໂຫປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ເສຕໍ ຕິປຸ, ກຓ຺ຫໍ ສີສໍ.

໗໐. ຉວສີສມໂຍຕິ ຉວສ຺ສ ມຕມນຸສ຺ສສ຺ສ ສີສໍ ສີສກປາລໍ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຉວສີສມໂຍ. ຆຏິ ຈ ຕຸມ຺ພຎ຺ຈ, ເຕສໍ ກຏາໂຫ, ເຕຫິ ຊາຕາຕິ ຆຏິຕຸມ຺ພກຏາຫຊາ. ຕຕ຺ຖ ຆຏີຕິ ຆໂຏເຍວ. ຕຸມ຺ພໍ ອລາພຸ. ອິຕິ ອິເມ ສພ຺ເພ ປຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ຣູປິຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ສເຈ ຄິຫີ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄສຸ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏກາທີສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນາເມນ຺ຕິ, ອາມສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກໍສກາຈຜລິກຊານິ ປນ ຕຏ຺ຏກາທີນິ ຠາຊນານິ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄເນວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ຄິຫິວິກຏານິ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຆຏິຕຸມ຺ພກຏາຫຊາ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕາວກາລິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ປຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຖາລກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໑-໒. ທາຣຸ …ເປ… ເວຬຸຣິຍາມຍາ ອກປ຺ປິຍາ, ຜລິກາກາຈກໍສຊາ ຖາລກາ ຄິຫິສນ຺ຕກາ ສງ຺ຆິກາ ຈ ກປ຺ປິຍາ, ຕຸມ຺ພຆຏິຊາ ຕາວກາລິກາ ກປ຺ປິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ປຣິກປ຺ປນ຺ຕິ ອວິໂຣຘິຠາເວເນວາຕິ ກປ຺ປາ, ຕຖາ ກປ຺ປິຍາ. ນ ກປ຺ປາ ອກປ຺ປາ. ສງ຺ຆສ຺ສ ອິເມ ສງ຺ຆິກາ. ຕາວ-ສທ຺ໂທ ອວຘິມ຺ຫິ. ຕາວ ໂຠຊນາວຘິຠູໂຕ ກາໂລ ເອຕາສນ຺ຕິ ຕາວກາລິກາ, ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພາ, ນ ປຣິຫຣິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຖາລກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.