໔໓. ຉນ຺ທທານນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໙໙. ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຸໂປສຖາທິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຍຸຕ຺ເຕ ອນຸຣູເປ. ສງ຺ເຆ ສມາຄເຕຕິ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິເກ ສງ຺ເຆ ເອກຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິເຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຉນ຺ທຫາຣເກນາປິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໐໐. ຉນ຺ທທານາທິວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຸປາຄມ຺ມາຕິ ສນ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ຉນ຺ທໍ ທເທຕິ ວກ຺ຂມາເນສຸ ຕີສຸ ເອເກນປິ ພຫິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຉນ຺ທໍ ທເທຍ຺ຍ, ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ອເທນ຺ໂຕ ປນ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ໂຕ ຉນ຺ທໍ ທເທຍ຺ຍ.

໔໐໒. ອຸຠິນ຺ນໍ ທາເນ ກິໍປໂຍຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິ. ປາຣິສຸທ຺ຘິປ຺ປທາເນນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈາປິ ອຸໂປສຖໍ ສມ຺ປາເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິສຸທ຺ຘິ ເອວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຕສ຺ສ ປທານໍ, ເຕນ. ນນຸ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິຕາປທານມຕ຺ຕເມວ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິປ຺ປທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖໍ ສມ຺ປາເທຕຸ, ກຖໍ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປາຣິສຸທ຺ຘິທານສ຺ສ ຘມ຺ມກມ຺ມຕາສມ຺ປາທເນນ ສງ຺ຆສ຺ສາປິ ອຸໂປສຖໍ ສມ຺ປາເທຕີຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຈຕູສຸ ເອກສ຺ສ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕີສຸ ວາ ເອກສ຺ສ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ. ຈຕູສຸ ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ຕີສຸ ວາ ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ. ສເຈ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ຕໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ, ທ຺ເວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ. ປວາຣຓກມ຺ເມສຸປິ ປຎ຺ຈສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕູສຸ ຕີສຸ ວາ ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ທ຺ເວ ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ປວາຣຓກມ຺ມນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເສສກມ຺ມໍ ວິພາຘຕີຕິ ອວເສສສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ວິພາເຘຕິ ອລທ຺ຘາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໐໓. ທ຺ວຍນ຺ຕິ ອຸໂປສຖກຣຓຎ຺ເຈວ ອວເສສກິຈ຺ຈຎ຺ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ນ ສາເຘຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍໍ.

໔໐໔. ຫເຣຍ຺ຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ສຸທ຺ຘິກຉນ຺ທໍ ວາ ອິມໍ ວາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຫເຣຍ຺ຍ. ປຣມ຺ປຣາ ນ ຫາຣເຍຕິ ປຣມ຺ປຣາ ນ ອາຫເຣຍ຺ຍ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມ຺ປຣາຫຏາ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ປຐມໂຕ ຄຫິຕຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິເກນ. ປຣມ຺ປຣາຫຏາຕິ ຍຖາ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາຍ ປຐມໍ ວລຍໍ ທຸຕິຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕິຍໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕິຍສ຺ສ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ປຣິມ຺ປຣາຫຏາ ຉນ຺ທ-ປາຣິສຸທ຺ຘິ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

໔໐໕. ສພ຺ພູປຈາຣນ຺ຕິ ‘‘ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ’’ ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອຸປຈາຣໍ.

໔໐໖. ໂສ ອາຄໂຕ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣຕ຺ເຖ. ອາຄໂຕຕິ ປວາຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ອາໂຣເຈຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ເອວນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານກ຺ກເມນ.

໔໐໗-໘. ຄເຫຕ຺ວາ ຫາຣໂກຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນາຫຏາຕິ ອາຫຏາວ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫາຣໂກ ສງ຺ຆໍ ປຕ຺ວາ ຕຖາ ເຫຍ຺ຍ, ອາຫຏາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຖາ ເຫຍ຺ຍາຕິ ວິພ຺ຠນ຺ຕາທິໂກ ຠເວຍ຺ຍ.

໔໐໙. ສງ຺ຆໍ ປຕ຺ໂຕ ປມຕ຺ໂຕ ວາ ສຸຕ຺ໂຕ ວາ ນາໂຣຈເຍຍ຺ຍ ອນາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈ-ສທ຺ໂທ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຫຣຓໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີຕິ.

ຉນ຺ທທານນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໔. ອຸໂປສຖນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໑໐. ທຸເວ ອຸໂປສຖາຕິ ສຸລຠປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຍ ປນ ທິວສວເສເນວ ອຸໂປສຖາ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ປນ຺ນຣສິໂກ ສາມຄ຺ຄິໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສານານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ເຂສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ, ເສສາ ປນ຺ນຣສິກາຕິ ເອວໍ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ຈຕຸວີສຕິອຸໂປສຖາ. ອິທໍ ຕາວ ໂລກສ຺ສ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໗໘) ປນ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໑໑. ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ສງ຺ຆສ຺ເສວາຕິ ໂຍຊນາ. ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕໍ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ເສສານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ. ‘‘ທຸເວ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ປນ຺ນຣໂສ ສາມຄ຺ຄີຕິ ທິວສວເສນ, ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ກຣຓປ຺ປກາເຣນ, ສງ຺ຆຸໂປສໂຖ ຄຓຸໂປສໂຖ ປຸຄ຺ຄລຸໂປສໂຖຕິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຈາຕິ ນວ ອຸໂປສຖາ ທີປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

໔໑໒. ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈຕິ –

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘) –

ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພກຣຓານນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ.

ປຸພ຺ພກຣເຓຕິ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘) –

ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍເຫວ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພປຐມໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ປຸພ຺ພກຣເຓ. ປຕ຺ຕກລ຺ເລຕິ ອຸໂປສຖາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ສມ຺ຠເວນ ປຕ຺ໂຕ ກາໂລ ອິມສ຺ສາຕິ ປຕ຺ຕກາລໍ, ປຕ຺ຕກາລເມວ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ. ກິໍ ຕໍ? ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມໍ. ຕໍ ປນ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຍຖາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

‘‘ອຸໂປສໂຖ ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ,

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ,

ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘);

ສມານິເຕຕິ ສມ຺ມາ ອານີເຕ ປວຕ຺ຕິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ. ປຎ຺ຈຘາຕິ ນິທານຸທ຺ເທໂສ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທໂສ ສງ຺ຆາທິເສສຸທ຺ເທໂສ ອນິຍຕຸທ຺ເທໂສ ວິຕ຺ຖາຣຸທ຺ເທໂສຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຘາ.

໔໑໓. ວິນານ຺ຕຣາຍນ຺ຕິ ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐) ວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ. ສງ຺ເຂເປນາຕິ ວິນາ ວິຕ຺ຖາຣໍ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ວາ ອຸທ຺ເທເສສຸ ວິສເທສຸ ເຖໂຣວ ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວຕ຺ຕນ຺ເຕປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຸທ຺ເທເສສຸ. ອວຕ຺ຕນ຺ເຕຕິ ເຖຣສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອວຕ຺ຕມາເນ ອປ຺ປຄຸເຓ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ທິສິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມິນາວ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຸທ຺ເທສກສ຺ສ ອວຕ຺ຕນ຺ເຕປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ທ຺ວີສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ອິສ຺ສຣຕ຺ເຕ ອຘິເກ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕີສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຖໂຣວ ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິອາທິນາ ອິທໍ ປຣິທີເປຕິ – ທ຺ເວ ອຂຓ຺ຑາ ສຸວິສທາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ, ເຖຣາເຘຍ຺ຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ສເຈ ປນ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິສທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎາ ວາ ອຊ຺ເຌສິຕພ຺ໂພຕິ.

໔໑໔. ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕ ສມາ ວາ ອຖ ໂຖກິກາ ວາ ຍທິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍໍ. ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕ ອາວາສິເກຫິ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ. ສມາ ວາ ໂຖກິກາ ວາຕິ ອາວາສິເກຫິ ສມາ ວາ ໂຖກິກາ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ. ອວເສສກໍ ໂສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕເຍວ ນາມາຕິ ທີເປຕິ.

໔໑໕. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍເຍວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ສກລາຍ ເອກຈ຺ຈາຍ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕາຍ ສມາ ວາ ໂຖກິກາ ວາ ຍທິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສກລາຍາຕິ ສພ຺ພາຍ ປຣິສາຍ. ເອສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອສໍ ອາວາສິການໍ ສມີເປ ເຕ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ພຫຸກາ ເຈ, ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນີຍໍ. ວິກປ຺ປີຍນ຺ຕິ ປຣິກປ຺ປີຍນ຺ຕີຕິ ວິກປ຺ປາ, ອວເສສສວນປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖວິຘານາ ສພ຺ເພ ຈ ເຕ ວິກປ຺ປາ ເຈຕິ ສພ຺ພວິກປ຺ປາ. ເຕສຸ. ປຸນຸທ຺ທິເສຕິ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ.

໔໑໖. ອິຕຣານນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ອິຕໂຣຕິ ຈາຕຸທ຺ທໂສ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເຍສໍ ປນ຺ນຣໂສ, ເຕ ອຕີຕໍ ອຸໂປສຖໍ ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ອກໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ຕາທິເສ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ຈາຕຸທ຺ທສິກສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ຂສງ຺ຂາຕຈາຕຸທ຺ທສິເກ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເຕຣສີຈາຕຸທ຺ທສີກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອນຸໂປສຖຕ຺ຕາ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສໂຖ ນ ກໂຕຕິ ຈາຕຸທ຺ທໂສເຍວ ປນ຺ນຣໂສ ຊາໂຕ. ສມາເນຕເຣຕິ ສມາ ອູນາ ອິຕເຣຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ອິຕເຣຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາ. ປຸຣິມານໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕູຕິ ອາວາສິເກຫິ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ກຍິຣມາເນ ປຸຣິມານໍ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈຘິກາຕິ ຍທິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ພຫຸກາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຣິມາຕິ ອາວາສິກາ. ເຕສໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕູຕິ ເຕສໍ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ກຍິຣມາເນ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕຸ. ເສເສປີຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປນ຺ນຣສວາເຣປິ. ອຍໍ ນໂຍຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປນ຺ນຣໂສ ອິຕຣານໍ ສເຈຕໂຣ’’ຕິອາທິໂກ ອຍເມວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເຍສໍ ປນ຺ນຣໂສ, ເຕ ຕິໂຣຣຏ຺ຐໂຕ ວາ ອາຄຕາ ອຕີຕໍ ວາ ອຸໂປສຖໍ ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ອກໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໑໗. ອຕີຕຸໂປສຖສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ກຕຕ຺ຕາ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປນ຺ນຣສຸໂປສໂຖ ກໂຕຕິ ປນ຺ນຣສີ ອາວາສິການໍ ປາຏິປໂທ ຊາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາວາສິການໍ ປາຏິປໂທ’’ຕິ. ອິຕຣານນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ອຸໂປສໂຖຕິ ປນ຺ນຣໂສ ອຸໂປສໂຖ. ສມໂຖການນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ສມານໍ ວາ ໂຖການໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ມູລຏ຺ຐາຕິ ອາວາສິກາ. ກາມໂຕ ເທນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາຍ ເທນ຺ຕຸ.

໔໑໘. ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕີຕິ ຍທິ ອາວາສິກາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປນ ອາວາສິການໍ ຫິຍ຺ໂຍ ອຸໂປສຖສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ພຫູສຸ ອນິຈ຺ຉາຍ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ພຫູສູຕິ ອາຄນ຺ຕຸເກສຸ ພຫຸເກສຸ. ພຫິ ວາ ວເຊຕິ ອາວາສິກຠິກ຺ຂຸປຣິສາ ນິສ຺ສີມໍ ວາ ວເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໑໙. ສາເວຍ຺ຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາຍມິຕ຺ວາ ສາເວຍ຺ຍ.

໔໒໐. ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸໍ …ເປ… ອຸທກາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕຸຎ຺ຈ ມຫາເຖເຣນ ເປສິໂຕ ກລ຺ໂລ ນ ກເຣຍ຺ຍ ຕຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກລ຺ໂລຕິ ອຄິລາໂນ. ຕຖາຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕິທິສຕິ. ອາສເນສຸ ອສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສາຂາຠງ຺ຄມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ເຕເລ ອສຕິ ກປລ຺ເລ ອຄ຺ຄິປິ ຊາເລຕພ຺ໂພ.

໔໒໑-໓. ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທກາສນນ຺ຕິ ປຣິໂຠຊນີຍປານີໂຍທກຎ຺ຈ ອາສນຎ຺ຈ ສນ຺ນິຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ຄຓຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ຄເຓນ ຐເປຕພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິໍ. ເຕຕິ ອຎ຺ເຎ ທຸເວ ຠິກ຺ຂູ. ສມຕ຺ຕປຸພ຺ພາຣມ຺ເຠນາຕິ ສມຕ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຸພ຺ເພສຸ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄເອກໍສກຣຓາທີສຸ ອາຣມ຺ໂຠ ຍສ຺ສາຕິ ຕິປທພຫຸພ຺ພີຫິ. ນເວນ ເຕ ເອວມີຣິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕຕິ ອິຕເຣ ທ຺ເວ.

໔໒໔. ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາທິກໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ນໂວ ເອວໍ ອີຣິໂຍຕິ ໂຍຊນາ.

໔໒໗. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອເກກສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຫຣິຕ຺ວານາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອເກກສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຈ຺ຉາຍໍ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ. ກິຣິຍາຍ ຄຸເຓນ ທພ຺ເພນ ວາ ຠິນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ພ຺ຍາປິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ວິຈ຺ຉາ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຫຣຓສງ຺ຂາຕາຍ ກິຣິຍາຍ ຈຕູສຸ ຈ ຕີສຸ ຈ ທ຺ວີສຸ ຈ ຠິນ຺ນເມເກກໍ ພ຺ຍາປິຕຸໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາຕິ ວິຈ຺ຉາ. ອິຕຣີຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກຣຓກິຣິຍາວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ ຕໍ ຕໍ ສງ຺ຆຸໂປສຖໍ ຄຓຸໂປສຖໍ ປຸຄ຺ຄລຸໂປສຖໍ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ຈຕູສຸ ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕີສຸ ວາ ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ສງ຺ຆຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ. ອຖ ປນ ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ສງ຺ຆຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ສ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍທິ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ສງ຺ຆຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໒໘. ວຄ຺ເຄ ສມຄ຺ເຄ ວາ ‘‘ວຄ຺ໂຄ’’ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ວິມຕິສ຺ສ ວາ ກໂຣໂຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຄ຺ເຄຕິ ວຄ຺ຄສງ຺ເຆ. ວິມຕິສ຺ສາຕິ ‘‘ວຄ຺ໂຄ ນຸ ໂຂ, ສມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ເວມຕິກສ຺ສ. ອິມິນາວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕວາໂຣປິ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ. ກໂຣໂຕຕິ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນ ກໂຣໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ປນ ປາປສ຺ສ ພລວຕາຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎິໂນຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໒໙-໓໐. ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕິ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ນິສິນ຺ນສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕ຺ຕາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາທີຫິ ກຕ຺ຕູຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ເສສານ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນສ຺ສ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຠິຈາເຣນ ສາຕ຺ຖກຕາ. ອຠພ຺ພສ຺ສ ປຓ຺ຑກາທິເອກາທສວິຘສ຺ສ ອຠພ຺ພສ຺ສ. ນິສິນ຺ນປຣິສາຍຎ຺ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂກ ຕຖາ ນ ອຸທ຺ທິເສຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິກາລໂຠຊນາທິວຕ຺ຖຸໂຕ ສມາໂນ ຠາໂຄ ໂກຏ຺ຐາໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສຠາຄາ, ສາ ອາປຕ຺ຕິ ອສ຺ສາຕິ ພຫຸພ຺ພີຫິ.

ຉນ຺ເທນ ປຣິວຸຕ຺ເຖນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປາຣິວາສິຍໍ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ ຣຕ຺ຕິປາຣິວາສິຍໍ ຉນ຺ທປາຣິວາສິຍໍ ອຊ຺ຌາສຍປາຣິວາສິຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເມຆຸຏ຺ຐານາທິນາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອໂນກາໂສ, ອຖ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຉນ຺ທໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອິທໍ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ ນາມ ກິຎ຺ຈາປິ ປຣິສປາຣິວາສິຍໍ, ຉນ຺ທສ຺ສ ປນ ອວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຍາວ ປນ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກໍ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ກາຕຸໍ ນິສິນ຺ນາ, ປນ຺ນຣໂສຕິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສເຈ ປນ຺ນຣສິກໍ ກາຕຸໍ ນິສິນ຺ນາ, ປາຏິປເທ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ຣຕ຺ຕິປາຣິວາສິຍໍ ນາມ.

ເອວໍ ປນ ນິສິນ຺ເນ ໂກຈິ ນກ຺ຂຕ຺ຕປາຐໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຊ຺ຊ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ທາຣຸຓໍ, ອິມໍ ກມ຺ມໍ ມາ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ຉນ຺ທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ປຏິມາເນນ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ພາລໍ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໔໙) ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ, ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ອິທໍ ຉນ຺ທປາຣິວາສິຍຎ຺ເຈວ ອຊ຺ຌາສຍປາຣິວາສິຍຎ຺ຈ. ເອກສ຺ມິໍ ປາຣິວາສິເຍ ປຸນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາເນຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໓໑. ອາປນ຺ນຎ຺ຈ ເວມຕິກຎ຺ຈ ອເທສຍິຕ຺ວາ ວາ ນາວິກຕ຺ວາ ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ຈ ກປ຺ປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນາວິກຕ຺ວາຕິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ອນາວິກຕ຺ວາ. ນ ຈາຕິ ເນວ.

໔໓໒. ອຏ຺ຐິໂຕໂປສຖາຕິ ອຏ຺ຐິໂຕ ອວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ອຸໂປສໂຖ ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ພຫຸພ຺ພີຫິ. ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ. ອນ຺ຕຣາຍໍ ວາ ສງ຺ຆໍ ວາ ວິນາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ສີມເມວ ວາ ນ ວເຊຕິ ໂຍຊນາ. ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄຓຸໂປສຖມ຺ປິ ອຸປລກ຺ເຂຕິ. ສີມນ຺ຕິ ອິມິນາ ນທິມ຺ປິ.

ອຸໂປສຖນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໕. ປວາຣຓານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໓໓. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປ຺ປວາຣຓາ’’ຕ຺ຍາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ກາຕພ຺ພາ ປວາຣຓາ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປ຺ປວາຣຓາ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ. ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານປ຺ປວາຣຓາ, ຍຸປຈ຺ຈຍນ຺ຕານໍ ຠາເວ ນິຍຕນປຸໍສກຕ຺ຕາ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສາ ປຎ຺ຈາທີຫິ ກາຕພ຺ພາ ອວເສສາ ສງ຺ຆປ຺ປວາຣຓາ ສງ຺ຆວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພາ. ເອເຕນ ນວສຸ ສງ຺ຆປ຺ປວາຣຓາທໂຍ ຕິສ຺ໂສ ທສ຺ສິຕາ. ນວ ຫິ ປວາຣຓາ ຈາຕຸທ຺ທສີ ປນ຺ນຣສີ ສາມຄ຺ຄີຕິ ທິວສວເສນ, ເຕວາຈີ ທ຺ເວວາຈີ ເອກວາຈີຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ, ສງ຺ເຆ ປວາຣຓາ, ຄເຓ ປວາຣຓາ, ປຸຄ຺ຄເລ ປວາຣຓາຕິ ກາຣກວເສນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວາ ເຕສໍເຍວ ສເຈ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປວາຣຓໍ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອຖ ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທໂສ ວາ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວາ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ເອວ ວາ ປວາຣຓາທິວສາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ. ຕຖາຣູປປ຺ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມານໍ ປຸຣິເມສຸ ຈາຕຸທ຺ທເສສຸປິ ປວາຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິນ຺ນສ຺ສ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິຍໍ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສ ປວາຣຓາທິວໂສ ໂຫຕິ. ອິມາ ທິວສວເສນ ຕິສ຺ໂສ ປວາຣຓາ. ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ປນ ວກ຺ຂມານນເຍນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ.

໔໓໔. ‘‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ’’ຕິອາທີສຸ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ປວາຣຓາຍ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຉນ຺ທປ຺ປວາຣຓາ ອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ປວາຣຓາຍ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ປວາຣຓາ ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ,

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ,

ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ສາມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ. ເອວໍ ປນ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ກາຣເຓ ສຕິ ເຕວາຈິກທ຺ເວວາຈິກເອກວາຈິກສມານວສ຺ສິກວເສນປິ ປວາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍເມວ ປນ ຎຕ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ໂຆ ເຕວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ເອກວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ສມານວສ຺ສິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປນ ສາມຄ຺ຄິຍຎ຺ຈ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສີ ສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໔໓໗. ເຖເຣສຸ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສຊ຺ຊ ປວາເຣນ຺ເຕສຸ ນໂວ ຍາວ ສຍໍ ປວາເຣຕິ, ຕາວ ອຸກ຺ກຸຏິໂກ ເອວ ອຈ຺ຉຕູຕິ ໂຍຊນາ. ອຈ຺ຉຕູຕິ ນິສີເທຍ຺ຍ.

໔໔໐-໒. ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາ ຈ ກລໂຫ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ຣຕ຺ຕິຍາ ເຂປິຕຠາວໂຕ ເຕວາຈິກາຍ ໂອກາເສ ອສຕິ ທສວິເຘ ວາ ອນ຺ຕຣາເຍ ສຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ…ເປ… ສມານວສ຺ສິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຣູປໂຕ ຎຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ຍຖາຐປິຕຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຣູເປນ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຸຣູປໂຕຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ…ເປ… ທານໍ ເທນ຺ເຕຫິ ຣຕ຺ຕິ ເຂປິຕາ, ສເຈ…ເປ… ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຍິສ຺ສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຕນ ເຂປິຕຣຕ຺ຕິຍາ ອນຸຣູເປນ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ, ສເຈ ສງ຺ໂຆ ເຕວາຈິກໍ…ເປ… ສງ຺ໂຆ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຖາຍໍ ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຣາຊນ຺ຕຣາຍາທີນໍ ອນຸຣູເປນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຖາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປນ ເປຍ຺ຍາລວເສນ ອນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ເວວາຈິກ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ປນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ລງ຺ຆນກ຺ກເມນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈນສມເຍ ປນ ‘‘ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍ’’ອິຈ຺ຈາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ຍທິ ສມາອາທິກາ ຈາຕິ ‘‘ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ຍທິ ສມາ’’ອິຈ຺ຈາທໂຍ ອຸໂປສເຖ ວຸຕ຺ຕາ ຄາຖາໂຍ ຈ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ປວາຣຓາຍໍ. ອຍເມວ ຈ ອາຫຣຓກ຺ກໂມ –

ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ຍທິ ສມາ, ປວາເຣນ຺ເຕວ ໂຖກິກາ;

ປວາຣິຕາ ເຕ ສຸປ຺ປວາຣິຕາ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ປວາຣິຍໍ;

ປວາຣິເຕສຸ ສກລາ-ເຍກຈ຺ຈາຍຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ.

ປວາເຣຍ຺ຍຸຎ຺ຈ ເຕ ເຕສໍ, ສນ຺ຕິເກ ພຫຸກາ ສເຈ;

ກຕ຺ວາ ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປຸນຸທ຺ທິເສຕິ.

‘‘ອາວາສິການໍ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາໂຍ ປນ ເອຕ຺ຖາປິ ສມານາ.

໔໔໓. ຎຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາຕິ ວກ຺ຂມານຄຓຎຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ.

໔໔໔. ສມຸທີຣິຍາຕິ ອຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາ ວກ຺ຂມານກ຺ກເມນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

໔໔໖-໘. ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາທິກໍ. ນເວນປິ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖໂຣ ອີຣິໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ປຣາມສຕິ.

໔໔໙. ‘‘ຍສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໕໐. ຄາຖາໂຍຕິ ‘‘ວຄ຺ເຄ ສມຄ຺ເຄ ວຄ຺ໂຄຕິ, ສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິອາທິກາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາໂຍ ວາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ກໂຣໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປວາຣຓໍ ກໂຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍ ຄາຖາຍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິເສ’’ຕິ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ໂນ ກເຣຍ຺ຍ ປວາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ‘‘ອນຸໂປສເຖ’’ຕິອາທິຄາຖາພນ຺ຘໍ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ເນວ ປວາຣເຓ ກາຕຸໍ, ສາ ກປ຺ປຕິ ປວາຣຓາ’’ຕິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ‘‘ອຏ຺ຐິໂຕໂປສຖາວາສາ’’ຕິ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ປວາຣຓາຐິຕາວາສາ’’ຕິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

໔໕໑. ສງ຺ຆມ຺ຫິ ປວາຣິເຕວາຕິ ປຸຣິມວສ຺ສູປຄເຕ ສງ຺ຆມ຺ຫິ ປວາຣິເຕ ເອວ. ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ນ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕວສ຺ໂສ ອວຸຕ຺ໂຖ. ອນຸປາຄໂຕຕິ ວສ຺ສໍ ອນຸປາຄໂຕ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ເຕຫິ ສມາ ວາ ອູນຕຣາ ວາ ປຸຣິມິກາຍ ວາ ອຸປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ໂຖກຕຣາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຆປ຺ປວາຣຓາຍ ຄຓໍ ປູເຣນ຺ຕິ ສງ຺ຆປ຺ປວາຣຓາວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອຖ ຈ ອຸໂຠປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ນ ປູເຣນ຺ຕິ, ຄຓໍ ປນ ປູເຣນ຺ຕິ, ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປນ ປຸຣິມິກາຍ ເອໂກ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເອໂກ, ເອເກນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ເອເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິເມຫິ ວສ຺ສູປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ວສ຺ສູປຄຕາ ເອເກນປິ ອຘິກາ ສງ຺ຆໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ປຐມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຄເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວມຸປຣິປິ ຍຖາໂຍຄໍ ຈິນ຺ຕນີຍໍ.

໔໕໒. ຈາຕຸມາສິນິຍາຕິ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ. ສງ຺ເຆນາຕິ ປຐມໍ ວສ຺ສູປຄເຕນ ສງ຺ເຆນ. ວຸຕ຺ຖາ ວສ຺ສາ ເຍຫິ ເຕ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄຕາ. ສເຈ ອປ຺ປຕຣາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ຍທິ ອຘິກຕຣາ ວາ ສມສມາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ປຐມໍ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉາ ອິຕເຣຫິ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທີເປຕີຕິ.

ປວາຣຓານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໖. ສໍວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໕໓. ສໍວຣຓໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນໍ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນໍ ສໍວໂຣ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ນຕ຺ຖິ, ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ, ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕທາ ສໍວໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂຫນ຺ເຕ ປນ ໂສ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນໍ ສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈກ຺ຂຸໂສຕາທິເຠເທຫີຕິ ຈກ຺ຂຸ ຈ ໂສຕຎ຺ຈ, ຕານິ ອາທິ ເຍສໍ, ເຕວ ເຠທາ ຈາຕິ ສມາໂສ, ເຕຫິ ທ຺ວາເຣຫິ. ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈນ຺ໂຕປກາຣກຕ຺ຕາ ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕ຺ຖ ຕຕິຍາ. ເອເຕນ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍມນສງ຺ຂາຕານິ ທ຺ວາຣານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຣູປສທ຺ທາທິໂຄຈເຣຕິ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕ ວິສເຍ. ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາທິປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຠິມຸຂໍ ຌາຍຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາ, ພລວຕຓ຺ຫາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອເນເກ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຫິຕາ.

໔໕໔. ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິຏ຺ຐາທິໍ ທຸປ຺ປສຸໍ ວິຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິຏ຺ຐນ຺ຕິ ກິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສສ຺ສໍ ຄຫິຕໍ. ກິຏ຺ຐໍ ອທຕີຕິ ກິຏ຺ຐາທິ, ຕໍ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສາຕ຺ຖກສປ຺ປາຍໂຄຈຣອສມ຺ໂມຫສງ຺ຂາເຕນ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມ຺ມາ ປຊາໂນ. ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ກຖິຕໍ.

ສໍວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໗. ສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໕໕. ເທສນາ ສໍວໂຣ ເອຏ຺ຐິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເຠທໂຕ ສຸທ຺ຘິ ຈຕຸພ຺ພິຘາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ເຠທໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຫິຕໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທສນາສຸທ຺ຘິ ສໍວຣສຸທ຺ຘິ ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ສຸທ຺ຘິ, ຍຖາຘມ຺ມໍ ເທສນາຍ ສຸທ຺ຘິ ເທສນາສຸທ຺ຘິ. ວຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ເຈຕ຺ຖ ເທສນາຍ ເອວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມູລາປຕ຺ຕີນໍ ປນ ອຠິກ຺ຂຸຕາປຏິຎ຺ຎາວ ເທສນາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາວສ຺ສ ປາຣາຊິກາປນ຺ນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອຠພ຺ໂພ ຌານາທີນິ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ. ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຫິສ຺ສ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ເຈວ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສາມຎ຺ຎໍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ, ນິຣຍາຍູປກຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໑໑);

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສິຖິໂລ ຫິ ປຣິພ຺ພໂຊ, ຠິຍ຺ໂຍ ອາກິຣເຕ ຣຊ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໑໓);

ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄິຫິອາທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ທານສຣຓສີລສໍວຣາທີຫິ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ວາ ຌານວິໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ວາ ອາຣາເຘຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຄິຫິອາທິຠາໂວ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐານວິສິຏ຺ເຐນ ສໍວເຣນ ວິສຸທ຺ຘິ ສໍວຣວິສຸທ຺ຘິ. ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍານໍ ເອຏ຺ຐິຍາ ສຸທ຺ຘິ ເອຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ. ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘິ. ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາ ປາຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສມ຺ມຕນ຺ຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ’’ຕິ ສມ຺ມຕໍ ສີລໍ.

໔໕໖. ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານສໍວຣາ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ສໍວຣສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

໔໕໗. ອເນສນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ເອຏ຺ຐິຍາ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອາຊີວນິສ຺ສິຕໍ ເອຏ຺ຐິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ.

໔໕໘. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸຊ຺ຌນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ປຎ຺ຈມີຕິ.

ສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໘. ສນ຺ໂຕສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໕໙. ປໍສຸກູລໍ ປິຓ຺ຑິຍາໂລໂປ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປູຕິມຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ອປ຺ປຄ຺ຆນກຕາຍ ອປ຺ປາ ເຈວ ກສ຺ສຈິປິ ອາລຍາຠາເວນ ອນວຊ຺ຊາ ຈ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ລພ຺ຠມານຕາຍ ສຸລຠາ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ເປນາ’’ຕິອາທິ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ປຣິເຍສນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ຈຕູສຸ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາວເສນ ປມາຓຎ຺ຎູ.

໔໖໐. ກຖໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ໂຕຕິ ຍຖາລາຠຍຖາພລຍຖາສາຣຸປ຺ປວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຕຸພ຺ພິຘປຈ຺ຈເຍນ ຍາເປນ຺ໂຕຕິ.

ສນ຺ໂຕສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໙. ຈຕຸຣາຣກ຺ຂນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໖໑-໒. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ …ເປ… ມຣຓສ຺ສຕີຕິ ອິມາ ຈຕຸຣາຣກ຺ຂາ ນາມາຕິ ເສໂສ. ອາຣກຕ຺ຕາທິນາຕິ ອາຣກຠາໂວ ອາຣກຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາທິ ຍສ຺ສ ‘‘ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ຕໍ ອາຣກຕ຺ຕາທິ. ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ສວາສນານໍ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອາຣກາ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ສຸວິທູຣວິທູເຣ ຐິໂຕຕິ ອາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ, ກ-ກາຣສ຺ສ ຫ-ກາຣໍ ສານຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອາຣກາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐານໂຕ, ວິເສສຕ຺ຖິນາ ຈ ວິເສສສ຺ສ ອນຸປ຺ປໂຍຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກິເລເສຫີ’’ຕິ ລພ຺ຠຕິ.

ສມ຺ມາຕິ ອວິປຣີຕໍ. ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ, ອປຣເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂພຘໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ພຸທ຺ຘໂຕຕິ ຠາວປ຺ປຘາໂນຍໍ ນິທ຺ເທໂສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຣຫໍ’’ ອິຕິ ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ ອິຕິ ວາ ຠຄວໂຕ ນວເຠເທ ຄຸເຓ ຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອນຸສ຺ສຕິ, ສາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອ-ກາໂຣ ສນ຺ຘິວເສນ ອາຄໂຕ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ອິຈ຺ຈາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວເຠເທຕິ ‘‘ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖີ’’ຕິ ເອກໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຸປຈາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອປ຺ປນາ, ຕຖາ ມຣຓສ຺ສຕິຍໍ. ອິຕເຣສຸ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ.

໔໖໓-໔. ‘‘ສີມຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິນາ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ສີມຏ຺ຐສງ຺ເຆຕິ ສີມາຍໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສີມຏ຺ໂຐ, ໂສວ ສງ຺ໂຆ. ໂຄຈຣຄາມມ຺ຫິ ອິສ຺ສເຣ ຊເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມານຸເສ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສູຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ. ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ອເວຣາຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ອາທິນາຕິ ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອນີຆາ ໂຫນ຺ຕຸ, ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອິມິນາ. ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ເອວມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເມຕ຺ຕາຠາວນາ.

໔໖໕-໖. ອິທານິ ອສຸຠໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ສພ຺ພປຐມໍ ສາເຘຕພ຺ພໍ ສຕ຺ຕວິຘມຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລໍ ‘‘ວຓ຺ເຓ’’ຈ຺ຈາທິນາ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຕວິຘຎ຺ຫິ ຕໍ ນຍໂຕ ອາຄຕໍ ວາຈາສຊ຺ຌາຍມນສາສຊ຺ຌາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ເຕນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຈປຎ຺ຈກາທີນິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂລມປ຺ປຏິໂລມວເສນ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ວຈສາ, ຕເຖວ ມນສາປິ ສຊ຺ຌາໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ວຈສາ ສຊ຺ຌາໂຍ ຫິ ມນສາ ສຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ປນ ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ໂຓ ນາມ ເກສາທີນໍ ວຓ຺ໂຓ. ສຓ຺ຐານໍ ເຕສໍເຍວ ສຓ຺ຐານໍ. ໂອກາໂສ ເຕສໍເຍວ ປຕິຏ຺ໂຐກາໂສ. ທິສາ ນາຠິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປຣິມທິສາ, ອໂຘ ເຫຏ຺ຐິມາ. ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ‘‘ອຍໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ອິມິນາ ນາມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ‘‘ເກສາ ນ ໂລມາ, ໂລມາ ນ ເກສາ’’ຕິ ເອວໍ ອມິສ຺ສກຕາວເສນ ວິສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈ. ເກສາທິໂກຏ຺ຐາເສ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ.

ເອວໍ ວວຕ຺ຖເປນ຺ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ມນສິກາຣໂກສລ຺ລໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປນາໂຕ ຕໂຍ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ນຍໂຕວາຄເຕ ນາຕິສີຆາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສວິຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຸປຸພ຺ພໂຕຕິ ສຊ຺ຌາຍກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຏິປາຏິຍາ. ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ກິຣິຍາວິເສສນໍ. ວິກ຺ເຂປໍ ປຏິພາຫຍນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ວິກ຺ເຂປໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ຍາຍໍ ‘‘ເກສາ ໂລມາ’’ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ປຏິກ຺ກູລ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸກ຺ກເມນ ມຸຎ຺ຈໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ຠາວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໖໗. ເອວໍ ອຸຠຍໂກສລ຺ລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ວຓ຺ຓາທິວເສເນວ ປຎ຺ຈຘາ ປຏິກ຺ກູລຕາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຓ຺ຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວຓ຺ຓ…ເປ… ໂອກາເສຫິ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຏິກ຺ກູລາຕິ ຠາວນາ ອສຸຠນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣ ເກສາ ຕາວ ປກຕິວຓ຺ເຓນ ກາຬກາ ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓາ, ສຓ຺ຐານໂຕ ທີຆວຏ຺ຏຕຸລາທຓ຺ຑສຓ຺ຐານາ, ທິສໂຕ ອຸປຣິມທິສາຍ ຊາຕາ, ໂອກາສໂຕ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ, ປຸຣໂຕ ນຬາຏນ຺ເຕນ, ປຈ຺ຉໂຕ ຄຬວາຏເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ສີສກຏາຫເວຐນອລ຺ລຈມ຺ມໍ ເກສານໍ ໂອກາໂສ. ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ເກສາ ສີສເວຐນຈມ຺ເມ ວີຫຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຫຏ຺ຐາ ອຕ຺ຕໂນ ມູລຕເລນ, ອຸປຣິ ອາກາເສນ, ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ທ຺ເວ ເກສາ ເອກໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ. ‘‘ເກສາ ນ ໂລມາ, ໂລມາ ນ ເກສາ’’ຕິ ເອວໍ ອວເສສເອກຕິໍ ສໂກຏ຺ຐາເສຫິ ອມິສ຺ສີກຕາ ເກສາ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຍໍ ວິສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອິທໍ ເກສານໍ ວຓ຺ຓາທິໂຕ ນິຈ຺ຉຍນໍ. ອິທໍ ປນ ເນສໍ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ປຏິກ຺ກູລໂຕ ນິຈ຺ຉຍນໍ – ເກສາ ນາເມເຕ ວຓ຺ຓໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາ ອາສຍໂຕປິ ສຓ຺ຐານໂຕປິ ຄນ຺ຘໂຕປິ ໂອກາສໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາຕິ ເອວໍ ເສສໂກຏ຺ຐາສານມ຺ປິ ຍຖາໂຍຄໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິວຕ຺ຖູສູຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກວິນີລກວິປຸພ຺ພກວິຈ຺ຉິທ຺ທກວິກ຺ຂາຍິຕກວິກ຺ຂິຕ຺ຕກຫຕວິ- ກ຺ຂິຕ຺ຕກໂລຫິຕກປຸຬວກອຏ຺ຐິກສງ຺ຂາເຕສຸ ທເສສຸ ອວິຎ຺ຎາຓກອສຸຠວຕ຺ຖູສຸ ອສຸຠາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ຠາວນາ ວາ ອສຸຠນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສຸຠຠາວນາ.

໔໖໘. ‘‘ມຣຓໍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຊີວິຕໍ ເມ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມຣຓໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ໂຍນິໂສ ຠາວຍິຕ຺ວານາຕິ ໂຍຊນາ. ຊີວິຕນ຺ຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ. ໂຍນິໂສຕິ ອຸປາເຍນ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕຍໂຕເຍວ ຫິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ມຣຓາຣມ຺ມຓາ ສຕິ ສຓ຺ຐາຕິ, ອຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ຕເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ.

໔໖໙-໔໗໐. ຍສ຺ສ ປນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຘກປຈ຺ຈູປຏ຺ຐານາທີຫິ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ມຣຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຘກສ຺ເສວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວຘກສ຺ສ ອິວ ອຸປຏ຺ຐານາຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄີວາຍ ສຎ຺ຈາຣຍມານສ຺ສ ວຘກສ຺ສ ວິຍ ມຣຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ວິປຕ຺ຕິໂຕຕິ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊີວິຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິນາສມຣຓສງ຺ຂາຕວິປຕ຺ຕິໂຕ. ອຸປສໍຫຣໂຕຕິ ຍສມຫຕ຺ຕໂຕ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕໂຕ ຖາມມຫຕ຺ຕໂຕ ອິທ຺ຘິມຫຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປສໍຫຣຓໂຕ. ກາຍພຫຸສາຘາຣຓາຕິ ອສີຕິຍາ ກິມິກຸລານໍ, ອເນກສຕານໍ ໂຣຄານໍ, ພາຫິຣານຎ຺ຈ ອຫິວິຈ຺ຉິກາທີນໍ ມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍານໍ ສາຘາຣຓໂຕ. ອາຍຸທຸພ຺ພລໂຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສູປນິພທ຺ຘຕ຺ຕອິຣິຍາປຖູປນິພທ຺ຘຕ຺ຕາທິນາ ອາຍຸໂນ ທຸພ຺ພລໂຕ. ກາລວວຕ຺ຖານສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ມຣິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກາລວວຕ຺ຖານສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອທ຺ຘານສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທາຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ຊີວິຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ເອຕຣຫິ ປຣິຕ຺ໂຕ, ອທ຺ຘາ ໂຍ ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອທ຺ຘານສ຺ສ ກາລສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸກາເມນ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ເຕນ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂເປໂນປທິສ຺ສາມ. ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຕາວ ສີລໍ ໂສເຘຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິວິຘາ ວິສຸຊ຺ຌນາ ອນາປຊ຺ຊນໍ, ອາປນ຺ນວຸຏ຺ຐານໍ, ກິເລເສຫິ ຈ ອປ຺ປຏິປີຬນໍ. ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ຫິ ຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍມ຺ປິທໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕມ຺ປິ ສາຘຸກໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ –

‘‘ອາວາໂສ ຈ ກຸລໍ ລາໂຠ, ຄໂຓ ກມ຺ມຎ຺ຈ ປຎ຺ຈມໍ;

ອທ຺ຘານໍ ຎາຕິ ອາພາໂຘ, ຄນ຺ໂຖ ອິທ຺ຘີຕິ ເຕ ທສາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ປລິໂພເຘສຸ ໂຍ ປລິໂພໂຘ, ໂຍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນປລິໂພເຘນ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈາຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໓໗) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາທີສຸ ເມຕ຺ຕາ, ມຣຓສ຺ສຕິ ຈ, ‘‘ອສຸຠສຎ຺ຎາ’’ຕິປິ ເອເກ. ເອຕໍ ປນ ຕຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຍິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ, ອຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ຈ ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສຸ ປນ ຍໍ ຍສ຺ສ ຈຣິຕານຸກູລໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ‘‘ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ –

‘‘ມຫາວາສໍ ນວາວາສໍ, ຊຣາວາສຎ຺ຈ ປນ຺ຖນິໍ;

ໂສຓ຺ຑິໍ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ, ຜລໍ ປຕ຺ຖິຕເມວ ຈ.

‘‘ນຄຣໍ ທາຣຸນາ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຠາເຄນ ປຏ຺ຏນໍ;

ປຈ຺ຈນ຺ຕສີມາສປ຺ປາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ມິຕ຺ໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສຕານິ ຐານານິ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຍຖາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໒) –

ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐາຣສເສນາສນໂທສວຊ຺ຊິຕໍ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ນາຕິທູຣໍ ໂຫຕິ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ ‘ອິທໍ ຠນ຺ເຕ ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑) ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເສນາສນໍ ອຸປຄມ຺ມ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕນ ‘‘ທີຆານິ ເກສໂລມນຂານິ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ, ຊິຓ຺ຓຈີວເຣສຸ ອຄ຺ຄຬອນຸວາຕປຣິຠຓ຺ຑທານາທິນາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ວາ ຕນ຺ຕຈ຺ເຉທາທີສຸ ຕຸນ຺ນກມ຺ມໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ, ກິລິຏ຺ຐານິ ຣຊິຕພ຺ພານິ, ສເຈ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ໂຫຕິ, ປຕ຺ໂຕ ປຈິຕພ຺ໂພ, ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ໂສເຘຕພ຺ພານີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘນ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈນ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫໂຕ ເອກປທມ຺ປິ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຈຕຸຣາຣກ຺ຂນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໐. ວິປສ຺ສນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໗໑-໒. ນາມຣູປນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສງ຺ຂາຕໍ ນາມຎ຺ຈ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘໍ ຣູປຎ຺ຈ. ‘‘ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ, ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ນາມຣູປໂຕ ນ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕາທິໂກ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ຌານລາຠີ ເຈ, ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານຄຕໍ ວາ ວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ເຈ, ປກິຓ຺ຓກຠູຕໍ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິ ສີລວິສຸທ຺ຘິ, ຈຕຸຣາຣກ຺ຂວເສນ ທີປິຕາ ໂສປຈາຣສມາຘິສງ຺ຂາຕາ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາວ ນາມາຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ກຖິຕາ. ຕໂຕ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປທ຺ວຍເມວ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາອຸປາທານກມ຺ເມຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອິສ຺ສຣາທິກາຣເຓນາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ, ອິມິນາ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ.

ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາຕິ ສພ຺ເພປິ ນາມຣູປສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຠາວາປຊ຺ຊນໂຕ ອນິຈ຺ຈາ. ອຸທຍພ຺ພຍປີຬນາ ທຸກ຺ຂາຕິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວເສນ ປີຬນໂຕ ທຸກ຺ຂາ. ອວສວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ອວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສມຖຍານິໂກ ວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ຈ ໂຍຄາວຈໂຣ. ອິມິນາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ສງ຺ຂາຣານເມວ ຫິ ອຸທຍພ຺ພຍາທິນານຸປສ຺ສນໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍຠງ຺ຄຠຍອາທີນວນິພ຺ພິທາມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາສ- ງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຏ຺ຐວິຘສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ. ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍນ຺ຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຫຏ຺ຐາ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ ເຂປິຕຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສໍ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ເຂປິຕຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ເພສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ຂຍນ຺ເຕ ຊາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໗໓. ຍສ຺ມາ ກາຣຓາ ຍາ ສິກ຺ຂນາ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ, ອໂຕ ຕສ຺ມາ ກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໗໔. ນິຈ຺ຈໂສ ໂລກວິຈາຣິໂນຕິ ນິຈ຺ຈໍ ໂລເກ ວິຈຣໂຕ. ມາລຸຕສ຺ເສວ ປຣິສ຺ສໂມ ນ ສມ຺ໂຠຕີຕິ ໂຍຊນາ. ມາລຸຕສ຺ເສວາຕິ ວາຕສ຺ສ ອິວ. ນ ສມ຺ໂຠຕີຕິ ນ ໂຫຕິ.

໔໗໕-໖. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິ ເອວ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິໂຍ, ເກຕຸ ວິຍ ເກຕຸ, ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍ ເກຕູຕິ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ເຕນ ຣຈິຕາ ຘມ຺ມວິນຍຎ຺ຎຸປສໍສິຕາ ອຍໍ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ ປຣິມາຓໂຕ ຄາຖານໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ສເຕຫິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິຏ຺ຐານມຸປາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາ

ກາຣາປິເຕຕິຣຸຈິເຣ ປວເຣ ວິຫາເຣ;

ມານາຘິກາຣິປຸຣິນາ ຄຣຸນາ ຄຸເຓນ;

ວສ຺ສໍ ວສໍ ທມິຬໂສ ວິຘຫໍ ອກາສິໍ;

ອາກງ຺ຂຏີກ ຊິນສາສນສມ຺ປວຸທ຺ຘິໍ.

ປຸຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຖຣຈນາຊນິເຕນ ເຕນ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນວໂຣທຍກາຣເຓນ;

ໂລກາມິເສສຸ ປນ ເມ ສມຍໍ ອລຄ຺ໂຄ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນວໂຣທຍມາຈເຣຍ຺ຍໍ.

ອຕ຺ເຖສຸ ອກ຺ຂຣປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉເຍສຸ;

ປຸພ຺ພາປເຣສຸ ລິຂິຕໍ ຂລິຕໍ ຍທຕ຺ຖິ;

ໂອຫາຍ ຂນ຺ຕຸມຣຫນ຺ຕິ ວທນ຺ຕຸ ສນ຺ຕາ;

ທິຏ຺ຐາປຣາຘມຖ ວາ ກິມຸລາລເນນ.

ເຍນນ຺ຕຕນ຺ຕຣຕນາກຣມນ຺ຖເນນ;

ມນ຺ຖາຈໂລລ຺ລສິຕຎາຓວເຣນ ລທ຺ຘາ;

ສາຣາມຕາຕິສຸຂິຕາ ສຸຂຍນ຺ຕິ ຈຎ຺ເຎ;

ເຕ ເມ ຊຍນ຺ຕິ ຄຣໂວ ຄຣໂວ ຄຸເຓຫິ.

ປຣຕ຺ຖສມ຺ປາທນໂຕ, ປຸຎ຺ເຎນາຘິຄເຕນຫໍ;

ປຣຕ຺ຖສມ຺ປາທນໂກ, ຠເວຍ຺ຍໍ ຊາຕິຊາຕິຍໍ.

ສິສ຺ໂສ ອາຫ –

ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຕາເນກສນ຺ໂຕໂສປສເມສິນໍ;

ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີນໍ, ສທາຣຎ຺ຎນິວາສິນໍ.

ສາສນຸຊ຺ໂຊຕກາຣີນໍ, ອາເຈຣຕ຺ຕມຸປາຄຕໍ;

ອຸທຸມ຺ພຣຄິຣິຂ຺ຍາຕຍຕີນໍ ຍຕິປຸງ຺ຄວໍ.