໓໙. ວສ຺ສູປນາຍິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐໙-໓໑໐. ປຸຣິມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາ ອິຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ທຸເວຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ປຸເຣ ຠວາຕິ ປຸຣິມາ, ສາ ເອວ ປຸຣິມິກາ. ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ຠວາ ອປຣາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຈ຺ຉິມິກາ. ອຸປນຍນໍ ປາປຸຓນໍ ອຸປຄມນໍ ອຸປນາຍິກາ, ວສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐິ, ອິຘ ປນ ວສ຺ສກາລໍ ‘‘ວສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອຸປຈາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາໂສ ອຸປຈາເຣເນວ ‘‘ວສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວສ຺ສສ຺ສ ວສ຺ສາວາສສ຺ສ ອຸປນາຍິກາ ວຈີເຠທວເສນ ວາ ອາລຍກຣຓວເສນ ວາ ອຸປຄມນໍ ວສ຺ສູປນາຍິກາ. ຕຕ຺ຖ ອາລຍປຣິຄ຺ຄາໂຫ ຈ ວຈີເຠໂທ ຈາຕິ ປຸຣິມິກາ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ທຸເວ, ອາລຍປຣິຄ຺ຄາໂຫ ຈ ວຈີເຠໂທ ຈາຕິ ປຈ຺ຉິມິກາ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ທຸເວຠິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ທ຺ວີສຸ. ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອທິໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ອາລຍປຣິຄ຺ຄາໂຫ ຈ ວຈີເຠໂທ ຈ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມິ, ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ເອທິໂສ, ເອຕາທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກມຸປ຺ປຕ຺ຕິອນາທຣາ ວຈີເຠໂທ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸຠຍຖາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໙; ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໗) ‘‘ສເຈປິ ‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາລໂຍ ອຕ຺ຖິ, ອສຕິຍາ ປນ ວສ຺ສໍ ນ ອຸເປຕິ, ຄຫິຕເສນາສນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ, ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ນ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕຸໍ ລຠຕິເຍວ, ວິນາປິ ຫິ ວຈີເຠທໍ ອາລຍກຣຓມຕ຺ເຕນປິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາວາສຕ຺ຖວເຊສຸ ປນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອລຠນ຺ເຕນ ອາລຍກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຈ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທິສາມີຈິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອາລຍປຣິຄ຺ຄເຫ ອາລຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທຕ຺ຖ ອາລໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ.

໓໑໑. ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ. ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ວສ຺ສູປນາຍິກາ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ, ອນຸປຄຈ຺ຉໂຕຕິມສ຺ສ ວິເສສນໍ.

໓໑໒. ທຸຕິຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມິກໍ. ອນຸປຄໂຕຕິ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ປຸຣິມິກໍ ອນຸປຄໂຕ. ເຕມາສນ຺ຕິ ປຸຣິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ເຕມາສໍ. ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາປິ ຕທເຫວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ນິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

໓໑໓-໕. ມາຕາປິຕູນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຍ ຄິລານຕທຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ໂອສຘຎ຺ຈ ເອສິສ຺ສໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ວາ ອຸປຏ຺ຐິສ຺ສໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຫໍ ນາຠິຣຕໍ ວູປກາເສສ຺ສໍ ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິໂນທນຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ວິເວຈນຎ຺ຈ ຄຣຸກາທິກໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ວາປິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາປິ ກຣິສ຺ສໍ ວາປິ ກາເຣສ຺ສໍ ວາປີຕິ ເອວມາທິນາ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ປຫິເຕປິ ວາ ອປຫິເຕປິ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ລພ຺ຠມານກວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວກ຺ຂມານນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມາຕາທິສຸຕິຍາ ເຕເຍວ ຄິລານ-ສທ຺ເທນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຕທຸປຏ຺ຐາກາ, ຄິລານາ ຈ ຕທຸປຏ຺ຐາກາ ຈ, ເຕສໍ ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາໂສ. ໂອສຘນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ຄິລານານໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ເອສິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ. ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ເຕເຍວ ສຕ຺ຕຊເນ ຄິລາເນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສໍ. ອຸປຏ຺ຐິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕເຍວ ຄິລາເນ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ. ອຠິຣມຕີຕິ ອຠິຣໂຕ, ວິສຠາຄຣູປາທິທສ຺ສເນນ ສາສເນ ນ ອຠິຣໂຕ ນາຠິຣໂຕ. ອຠິຣມຓໍ ວາ ອຠິຣຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອຠິຣຕມສ຺ສາຕິ ນາຠິຣໂຕ, ຕໍ. ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ໂຍ ນາຠິຣໂຕ, ຕໍ ວູປກາເສສ຺ສໍ ວິກ຺ເຂປຫຣຓຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນຍິສ຺ສາມິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ກິຕກໂຍເຄ ວິກປ຺ເປນ ທຸຕິຍາ. ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ຄຣຸກມາທິກນ຺ຕິ ຄຣຸກໍ ອາທິ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາມເຓຣານໍ ວສ຺ສປຸຈ຺ຉນໍ, ສິກ຺ຂາສມາທຍິຕຸກາມຕາ, ຕຊ຺ຊນີຍາທິກມ຺ມກຣຓໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສມານຕ຺ຕທານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກນ຺ຕິ ວສ຺ສປຸຈ຺ຉນາທິອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ. ເອວມາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທິຏ຺ຐິຄຕາທີນໍ ຘມ຺ມກຖາກຣຓາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄນ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິເຕເນວ ‘‘ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນາຕິ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ລພ຺ຠມານກໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວກ຺ຂມານຎ຺ຈ ສງ຺ຆກມ຺ມາທິ ກິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈໍ. ສຕ຺ຕມອຣຸຓມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວິຫາເຣ ອຸຏ຺ຐາປນີຍຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ສາກລ຺ເລນ ຄຫຓໍ.

໓໑໖. ສງ຺ຆກມ຺ເມ ວເຊຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຈ຺ເຈ ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ເສນາສເນສຸ ວາ ເຈຕິຍຉຕ຺ຕເວທິກາທີສຸ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ປຸຄ຺ຄລິກເສນາສເນສຸ ວາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພນິມິຕ຺ເຕ ວເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖໍ ນິມນ຺ຕິໂຕ ວາປິ ວເຊ, ຄຣູຫິ ເປສິໂຕ ວາປິ ວເຊ, ຄຣູນໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ວາປິ ວເຊຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິມນ຺ຕິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ປຐມໍເຍວ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກທິວສໍ ນາມ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນິມນ຺ຕິໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ຄຣູຫີຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ. ປຫິໂຕຕິ ຠຓ຺ຑໂຘວນາທິອຕ຺ຖາຍ ເປສິໂຕ. ປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອຄິລາເນປິ.

໓໑໗. ຠຓ຺ຑ…ເປ… ທສ຺ສເນ ນ ວເຊຕິ ໂຍຊນີຍໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕມີ. ຠຓ຺ຑໍ ນາມ ຈີວຣໍ. ຎາຕີ ມາຕາປິຕູຫິ ອຎ຺ເຎ. ອຸປຏ຺ຐາກາ ອຸປາສກາ. ‘‘ອຊ຺ເຊວ ອາຄມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອທູຣໂຄ ນ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ລພ຺ຠນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອປາປຸຓນໍ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ອຊ຺ເຊວາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສເຈ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ໂຫຕິ, ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທປິ ນ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໑໘. ເສສຎາຕີຫີຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ອວເສສຎາຕີຫິ. ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາວາຕິ ທານຘມ຺ມສວນາທີນິ. ‘‘ປຫິເຕ ເປສິເຕ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ລພ຺ຠ’’ນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍໍ.

໓໑໙. ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ຕຣາເຍ ສຕີຕິ ໂຈຣສຣີສປວາຬຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາເຍ, ອນ຺ຕມໂສ ເຠສຊ຺ຊາລາຠປຕິຣູປອຸປຏ຺ຐາກາລາເຠປິ. ‘‘ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣຓມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍໍ ສິຍາ’’ຕິ ເກຈິ ໂປຣາຓາ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພຖາ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທນ ພຫິ ວາສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕກາຣຓໍ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ພຫິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາເສນ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາກາຣຓໍ ກຖໍ ນາມ ນ ສິຍາຕິ. ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ໂນ ປວາຣເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໒໐. ‘‘ອເສນາສນິເກນາ’’ຕິ ອິມິນາວ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຖຕ຺ເຕປິ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈາ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ອຫໍ ອພ຺ໂຠກາສິໂກ, ກິໍ ເມ ເສນາສເນນາ’’ຕິ ວາສານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸສິເຣຕິ ສຸທ຺ເຘ ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣ. ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສຸສິຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປທຣຈ຺ຉທນກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ປວິສນທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ວິຏເປປິ ອຏ຺ຏກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕຖາ ຉຕ຺ຕຈາຏີສຸປິ ຕທນຸຣູເປນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຉວກຸຏິ ນາມ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ຈາທິເຠທາ ກຸຏິ. ຕຕ຺ຖ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈ ນາມ ທີເຆ ມຎ຺ຈປາເທ ມຊ຺ເຌ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຏນິໂຍ ປເວເສຕ຺ວາ ກໂຕ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ປາສາຓໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈ.

໓໒໑. ອເສນາສນິເກນາຕິ ຍສ຺ສ ຕິຓປຓ຺ຓອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາສງ຺ຂາຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຉນ຺ນໍ ໂຍຊິຕທ຺ວາຣພນ຺ຘນໍ ເສນາສນໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ. ອິທໍ ປນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ນາວາທີສຸ ວິຍ ວິສຸໍ ວິຘາເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ນາວາສຕ຺ຖວຊູປໂຄຕິ ອິມິນາ ອເສນາສນິເກນ ນາວາທີສຸ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກຸຏິກໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລຠນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຫາຣາຠາວໂຕ ‘‘ວິຫາເຣ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອລຠນ຺ເຕນ ອາລໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ປວາເຣຕຸຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ວສ຺ສຈ຺ເຉທນິມິຕ຺ຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ‘‘ວເຊ ສຕ຺ເຖ ນາວາຍນ຺ຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນຕ຺ຖິ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕິ, ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໓) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສຈ຺ເຉເທຕິ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ວໂຊ ເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຖສ຺ສ ນາວາຍ ຈ ຄມນສຠາເວເນວ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ວສ຺ສູປຄຕຏ຺ຐາເນ ອວສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວສ຺ສູປນາຍິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.