໓໗. ອຸຄ຺ຄຫນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໘໑. ປຸຄ຺ຄລ-ສທ຺ທມຕ຺ເຕ ປຍຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນປິ ຄຫຓສມ຺ຠໂວ ສິຍາຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎ-ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ສຕິ ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ໂຫຕີຕິ. ທສເຠທມ຺ປິ ຣຕນນ຺ຕິ ‘‘ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ ມສາຣຄລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໐໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທສເຠທມ຺ປິ ຣຕນໍ. ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ.

໒໘໒-໓. ເຕສຸ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສູຕິ ເຕສຸ ທສສຸ ມຊ຺ເຌ. ທ຺ວີສູຕິ ຣຊຕຊາຕຣູປສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູສຸ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມິນາ ນວກມ຺ມາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເສເສສຸ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອວເສເສສຸ ອຏ຺ຐສຸ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຓຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລຎ຺ຈ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ເຈຕ຺ຍສ຺ສ ນວກມ຺ມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ນ ປຏິກ຺ຂິເປຕິ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍໍ. ນ ປຏິກ຺ຂິເປຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆາທິໍ ອາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ທີເປຕິ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ມມ ປຸຣິສານໍ ມຍ຺ຫເມວ ວາ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕິ, ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ຈ ທິນ຺ນໍ ເຍນ ເຍນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ຈີວເຣເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຈີວເຣນ ຕາທິໂສ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ປິຓ຺ຑປາຕາທີຫິ ສງ຺ໂຆ ກິລມຕິ, ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍປິ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ປິຓ຺ຑປາຕຄິລານປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນປິ. ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ປນ ຄຣຸຠຓ຺ຑຕ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ເສນາສເນສຸ ນສ຺ສນ຺ເຕສຸ ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊໍ ອກຕ຺ວາ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໒໘໔. ເຂຕ຺ຕາທີນໍ ເກສຎ຺ຈິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນູປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອປຣຓ຺ຓອຸຈ຺ຉຸຜລາທີນໍ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ. ທາສປສ຺ວາທິກນ຺ຕິ ທາສປສຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທິກໍ. ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກປ຺ປິເຍນ ກເມນ ຈ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກປ຺ປິເຍນ ກເມນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ-ສທ຺ໂທ ໂວຫາຣປ຺ປຏິປາຏິວຈໂນ, ຕສ຺ມາ ປເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣກ຺ກເມເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ຈ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖູສຸ ຕາວ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີມໍ ເທມາ’’ຕິ ວາ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ສາຘຸ, ອຸປາສກ ມິຄປກ຺ຂິໂນ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ຠຍາ ສຸເຂນ ຊີວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ຕຬາເກ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ‘‘ອຸທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠຓ຺ຑກໍ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມິຄປກ຺ຂິໂນ ປິວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປເຣຫິ ວາ ‘‘ສາຘຸ, ອຸປາສກ, ສງ຺ໂຆ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ວາ ທາເສ ‘‘ອາຣາມິກໍ ທມ຺ມິ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ ທມ຺ມິ, ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ປສູສຸ ‘‘ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຣາເມ ‘‘ວນໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ເຂຕ຺ຕາທິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວາ ກາເຣຕິ ວາ, ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍເມວ. ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ປນ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂຸນາ ກາຣາປິເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມິສ຺ສຕ຺ຕາ ວິສຄຕປິຓ຺ຑປາໂຕ ວິຍ, ອກປ຺ປິຍມໍສໂຠຊນໍ ວິຍ ຈ ທຸພ຺ພິນິພ຺ໂຠຄໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍເມວ.

໒໘໕-໖. ນວ…ເປ… ກິຣິຍາ ຈ ອນເວ ມຕ຺ຕິກຸທ຺ຘາຣຓຎ຺ຈ ພນ຺ໂຘ ຈ ອາຬິຍາ ຖິຣກາໂຣ ຈ ອນເວ ເກທາເຣ ອຕິເຣກຠາຄຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ນເວ ຈ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເຄ ສສ຺ເສ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ເທຖາ’’ຕິ ກຫາປຓຸຏ຺ຐາປນຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມາຕິກາ ຈ ເກທາໂຣ ຈ ຕຬາໂກ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ ມາຕິກ…ເປ… ຕຬາກາ. ເຕສໍ ກິຣິຍາຕິ ສມາໂສ. ອນເວຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍວເສນ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕ ປຸຣາຓຕຬາເກ. ອຸທກວເສນ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕ ປນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ວຏ຺ຏຕິ. ພນ຺ໂຘຕິ ປາຬິຍາ ພນ຺ໂຘ. ໂປຣາຓເກທາເຣ ນິຍມິຕປກຕິຠາຄຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອນເວ’’ຕິ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເຄຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠູມິຠາເຄ ເອຕ຺ຕໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເຄ.

໒໘໗-໙. ‘‘ກສ ວປ຺ປ’’ ອິຈ຺ຈາທິໍ ອວຕ຺ວາ ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກາຍ ຠູມິຍາ ເອຕ຺ຕໂກ ຠາໂຄ ເທຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຠູມິໍ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ຕສ຺ເສເວຕມກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຕສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປກຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ. ເອຕນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຠູມິໂຕ ລທ຺ຘຘຎ຺ຎໍ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠູມິຠາເຄ ສສ຺ສໍ ກຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເອວໍ ວທນ຺ເຕ ປມາຓຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑຣຊ຺ຊຸຠິ ມິນເນ ວາ ຂເລ ຐຕ຺ວາ ຣກ຺ຂເຓ ວາ ຕໍ ນີຫຣາປເນ ວາ ໂກຏ຺ຐາຄາຣາທິປຏິສາມເນ ວາ ເອຕໍ ຕສ຺ເສວ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍໍ. ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ຈາຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ຈ. ກຕນ຺ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ກຕໍ. ວທນ຺ເຕວນ຺ຕິ ເອວໍ ກສ຺ສເກ ວທນ຺ເຕ. ປມາຓນ຺ຕິ ຠູມິປ຺ປມາຓໍ. ນີຫຣາປເນຕິ ຂລໂຕ ເຄຫສ຺ສ ນີຫຣາປເນ. ເອຕນ຺ຕິ ມິຕລທ຺ຘຣກ຺ຂິຕາທິກໍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ມານກຣກ຺ຂກາທິໂນ ເອວ. ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ເສເວຕມກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໙໐. ປຏິສາມນປ຺ປສງ຺ເຄນາຫ ‘‘ປຏິສາເມຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ປິຕຸສນ຺ຕກມ຺ປິ ຄິຫິສນ຺ຕກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປິຕຸສນ຺ຕກນ຺ຕິ ປິຕາ ຈ ມາຕາ ຈ ປິຕໂຣ, ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ. ຄິຫິສນ຺ຕກນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິສາເມຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ກປ຺ປິຍໍ ອກປ຺ປິຍໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕຸກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສີເສນາຕິ ສີສງ຺ຄມິວ ປຘານໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ສີສ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ອຸປຈາຣວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສທ຺ໂທປິ ຠາວປ຺ປຘາໂນ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕໍ ສີສໍ ປຘານນ຺ຕິ ວິເສສນປຣປເທ ກມ຺ມຘາຣໂຍ, ເຕນ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານກຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙໑-໒. ອວສ຺ສໍ ປຏິສາມິຍນ຺ຕິ ອວສ຺ສໍ ສງ຺ໂຄເປຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ວຸຕ຺ເຕປິ.

໒໙໓-໔. ວຑ຺ຒກິອາທໂຍ ວາ ຣາຊວລ຺ລຠາ ວາ ‘‘ສກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ວາ ສຍນຠຓ຺ຑໍ ວາ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ຍທິ ວທນ຺ຕິ, ຉນ຺ທໂຕປິ ຠຍາປິ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ວາສິຜຣສຸອາທິອຸປກຣຓຠຓ຺ຑໍ. ຉນ຺ທໂຕປິ ຠຍາປີຕິ ວຑ຺ຒກິອາທີສຸ ຉນ຺ເທນ, ຣາຊວລ຺ລເຠສຸ ຠເຍນ.

໒໙໕-໖. ປຏິສາມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສງ຺ກນ຺ຕີຕິ ຍາທິເສ ປເທເສ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ວາ ສາມເຓເຣຫິ ວາ ຄຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ວິຫາຣາວສຖສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນີຍໍ. ວິຫາຣາວສຖສ຺ສາຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ຈ ອາວສຖສ຺ສ ຈ. ຣຕນນ຺ຕິ ທສວິຘໍ ຣຕນໍ. ຣຕ຺ນສມ຺ມຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖາທິກໍ. ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ສາມິເກ ທິຏ຺ເຐ ນິຍເມຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ກຫາປຓາ’’ຕິອາທິນານຸຣູເປນ ມຕ຺ຕິກລຎ຺ຉນາທິນິມິຕ຺ເຕນ ວາ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຄເຫຕ຺ວານາຕິ ຕາທິເສ ອສຕິ ອຕ຺ຕນາວ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕາທິເສຕິ ຣຕເນ ວາ ຣຕນສມ຺ມເຕ ວາ ສຕິ. ສາມິການາຄມໍ ຎຕ຺ວາຕິ ຍທິ ອຕ຺ຕນິ ອາສງ຺ກນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ນິສີທິຍ ປຈ຺ຉາ ສາມິການໍ ອນາຄມນໍ ວິຎ຺ຎາຍ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ຣຕນສມ຺ມເຕ ປໍສຸກູລຄ຺ຄຫຓໍ ຣຕເນ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ກຄມນນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸຣູປນ຺ຕິ.

ອຸຄ຺ຄຫນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.