໓. ຈີວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐. ‘‘ໂຂມຎ຺ຈ ໂກເສຍ຺ຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ນປຸໍສກວິຄ຺ຄເຫນ ທ຺ວນ຺ເທ ກເຕ ໂຂມ…ເປ… ຠງ຺ຄານິ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຊາຕິ. ອຸປຈາຣໂຕ ປນ ໂຂເມນ ໂຂມສຸຕ຺ເຕນ ວາຍິຕນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິເຕນ ອຸປຈາເຣນ ວາ ໂຂມໍ ໂຂມປຏຈີວຣໍ, ຕຖາ ອວເສສານິ. ສາຓໍ ສາຓວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ໂວມິສ຺ເສຕ຺ວາ ວາຍິຕຈີວຣໍ. ວາກມຍເມວ ວາຕິ ເກຈິ. ກມ຺ພລນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລມໍ ວາຬໂລມຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໂລເມຫິ ວາຍິຕໍ. ເອຕານີຕິ ໂຂມາທີນິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ. ສຫ ອນຸໂລເມຫີຕິ ສານຸໂລມານິ. ຊາຕິໂຕ ກປ຺ປິຍານິ ຉ ຈີວຣານິ ຠວນ຺ຕິ.

໓໑. ອິທານິ ‘‘ທຸກູລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກູລນ຺ຕິ ທຸກູລສງ຺ຂາເຕນ ເກນຈິ ວາກວິເສເສນ ວາຍິຕໍ ຈີວຣໍ. ເຈວາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ, ໂສ ອຸປຣິ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ໂພ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ປຏ຺ຏຸຓ຺ເຓສຸ ຊາຕໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ. ເທສວາຈິໂນ ພຫຸວຈນນ຺ຕາຕິ ພຫຸວຈເນນ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຕຖາ ໂສມາຣາ ຈ ຈີນາ ຈ, ເຕສຸ ຊາຕໍ ໂສມາຣຈີນຊໍ. ອິມານິ ຕີຓິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍານິ. ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ຊາຕໍ ອິທ຺ຘິຊໍ, ຕໍ ປນ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ເທເວຫິ ທິນ຺ນໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ. ຕເທຕໍ ທຸກູລາທິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂມາທິໂນ ອນຸໂລມິກໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລມານິ ອນຸຄຕໍ ອນຸໂລມໍ, ຍຖາ ເສສໂລມານິ ອນຸຄຕໍ ໂລມໍ ຕທນຸກູລຕ຺ຕາ ‘‘ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ຕໍຊາຕິຍກໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸກູລໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເມວ ອນຸໂລມິກໍ, ອນຸກູລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ, ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ, ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂມາທີນມນຸໂລມນ຺ຕິ.

໓໒-໓. ເອວໍ ສານຸໂລມານິ ຈີວຣານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຘິຏ຺ຐານາທິກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ເຕປິ ອວສ຺ສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ໂພ, ຕິຈີວຣຎ຺ຈ…ເປ… ກຓ຺ຑຸຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ສມາຫາໂຣ ຕິຈີວຣໍ. ປຣິກ຺ຂາຣຎ຺ຈ ຕໍ ໂຈຬຎ຺ຈາຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ. ວສ຺ສສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄາ ວສ຺ສິກາ, ສາວ ສາຏິກາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ. ປຸຎ຺ຉຕິ ອເນນາຕິ ປຸຎ຺ຉນໍ, ມຸຂສ຺ສ ປຸຎ຺ຉນໍ ມຸຂປຸຎ຺ຉນໍ. ນິສີທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິສີທນໍ, ມຸຂປຸຎ຺ຉນຎ຺ຈ ນິສີທນຎ຺ຈ ມຸຂປຸຎ຺ຉນນິສີທນໍ. ສຍນສຸຂາທິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຕ຺ຖຣີຍຕີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ຕເທວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓກໍ. ກຓ຺ຑຸໍ ຉາເທຕີຕິ ກຓ຺ຑຸຈ຺ຉາທິ. ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນວນ຺ນໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິເມສຸ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ. ຕິຈີວຣນ຺ຕິ ຕິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ. ຕຖາ ຫິ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ຕິຈີວຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາຏິອາທິປ຺ປໂຫນກສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິວເສນາປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຕໍ ວິນາ ເອກາຫໍ ເອກທິວສມ຺ປິ. ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອວິປ຺ປວາສສີມໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາສໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສຕິ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທີເປຕິ. ນິສີທນໍ ວິນາ ຈາຕຸມາສໍ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ສມາຫາໂຣ ຈຕຸມາສໍ, ຕເມວ ຈາຕຸມາສໍ. ຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ.

໓໔. ອິທານິ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຘິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕໍ ເອວໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອຫຕ຺ຖປາສນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປາໂສ ສມີໂປ ຫຕ຺ຖປາໂສ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕໂຣ. ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕໂຣຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ຫຕ຺ຖປາໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຫຕ຺ຖປາສາ, ຕໍ ເອຕນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐເຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ອຸປຣິປາສາເທ ວາ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນໂຍຄ຺ເຄ ປເທເສ ວາ ຐິຕໍ ຈີວຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເສເສສຸປີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາທິກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິປຣິຍນ຺ເຕສຸປິ ອວເສສຈີວເຣສຸ. ອຍໍ ນໂຍຕິ ອຍເມວ ນໂຍ. ຍຖາ ສງ຺ຆາຏິຍາ, ເອວໍ ‘‘ອິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນໂຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ວຈີເຠທມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໓໕. ອິທານິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐຫໂຕ ອຎ຺ຎໍ ລທ຺ຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິ ປຠຸຕິ ອາທິ ຍສ຺ສ ຕໍ ສງ຺ຆາຏິປ຺ປຠຸຕິ. ເອຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມປທໍ, ‘‘ປຸພ຺ພຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິເສສນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐຫເນຕິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐາເນ. ຕຖາຕິ ຈ ຍຖາ ຈີວເຣ, ຕຖາ ປຕ຺ເຕປິ ອຘິຏ຺ຐານາທິກໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວິເສໂສ.

໓໖. ອິທານິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິມໍ ວ ອິຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ໂສ ອິຕິ-ສທ຺ທໂຕ ປຣໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວາ ສໍເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍເສຕິ ວເທຍ຺ຍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ນາເມນ ສງ຺ຆາຏິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາທີນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທູຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຕິມສ຺ສ ກຕ຺ຕຸປທໍ, ປຎ຺ຎວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ທູຣາສນ຺ນຕາທີ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໗-໘. ອິທານິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສງ຺ຆາຏີ’’ຕິອາທິນາ. ປຈ຺ຉິໂມ ອນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມນ຺ໂຕ, ເຕນ, ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆໂສຕິ ທີຆໂຕ. ມຸຏ຺ຐິຍາ ສຫິຕໍ ປຎ຺ຈກໍ ຍສ຺ສາ ສາ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ປນ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ. ມຸຏ຺ຐິ-ສທ຺ເທເນຕ຺ຖ ອຸປຈາຣວເສນ ກຕມຸຏ຺ຐິໂກ ຫຕ຺ໂຖວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຄຕສ຺ສ ຈີວຣໂຕ ອູນາຕິ ສມາໂສ. ອປີຕິ ວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈເຍ, ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓາ ຈ ອຍຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມປ຺ປມາຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຈ຺ຉິມນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນຸວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອຸຕ຺ຕມນ຺ເຕນ ສຸຄຕຈີວຣູນາປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ເອກາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ, ຕາຍ ວິທຕ຺ຖິຍາ ນວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ທີຆໂຕ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ, ຕິຣິຍໍ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕໍ ປນ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ທີຆໂຕ ເຕຣສ ຫຕ຺ຖາ ເອກາ ຈ ວິທຕ຺ຖິ, ຕິຣິຍໂຕ ນວ ຫຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍວເສນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອູນຕາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ.

ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄປິ ຕຕ຺ຕໂກວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ເອກໍສິກສ຺ສປີ’’ຕິ ອາຫ. ເອໂກ ອໍໂສ ເອກໍໂສ, ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິເຕ ເອກໍສິກໍ. ‘‘ອນ຺ຕຣວາສໂກ’’ຈ຺ຈາທິນາ ນິວາສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣໍ ມຊ຺ຌປເທໂສ, ອນ຺ຕເຣ ມຊ຺ເຌ ກຏິປ຺ປເທເສ ວາໂສ ວຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣວາໂສ, ໂສເຍວ ອນ຺ຕຣວາສໂກ. ຈາປີຕິ ສມຸທາໂຍ, ເອໂກ ວາ ສມຸຈ຺ຈໂຍ. ອຑ຺ເຒນ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ. ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາສານໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓານໍ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສສໍສິຊ຺ຌເນ ກຣຓຠູຕາ ອຑ຺ຒ-ສທ຺ທນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຍາ ວິທຕ຺ຖິ, ສາວ ຕຕິໂຍຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຸປຑ຺ຒຫຕ຺ຖສງ຺ຂາໂຕ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ. ໂສ ຈ ນານນ຺ຕເຣນ ທ຺ວິຫຕ຺ຖຕຕິຍຕາ ລພ຺ຠຕີຕິ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ, ເອກາ ຈ ວິທຕ຺ຖິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ. ຕໍສນ຺ນິໂຍເຄນ ປເນຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣວາສໂກວ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ ຍສ຺ສາຕິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ. ປາຣຸປເນນາປິ ສກ຺ກາ ນາຠິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸນ຺ຕິ ‘‘ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໍ ວິກປ຺ເປຕິ. ຕິຣິຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ຉຏ຺ຐີຕປ຺ປຸຣິໂສ, ຕິຣິຍເມວ ອນ຺ໂຕຕິ ວາ ກມ຺ມຘາຣໂຍ ‘‘ຄາມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

໓໙. ‘‘ນິສີທນສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນິສີທນຈີວຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ນິສີທນໍ ນາມ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ເອຬກໂລມານິ ອຸປຣູປຣິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຊິກາທີຫິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກໂຕ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາລິຕຕ຺ຕາ ຕີຫິ ທສາຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂາຣວິເສໂສ. ວິທຕ຺ຖີ ທ຺ເວຕິ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖີ. ວິສາລໂຕ ປຸຖຸລໂຕ.

໔໐. ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີ’’ຕິອາທິນາ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຑູຕິ ຫິ ນ ອຕ຺ຖໂຕ ນານໍ, ຕຄ຺ຄຫເຓນ ປເນຕ຺ຖ ປິຬກສ຺ສາວຖຸລ຺ລກຈ຺ຉາພາຘໍ ຄຍ຺ຫຕິ. ກຓ຺ຑຸໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປິຬກາທິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ. ປຏິຈ຺ຉທນໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉາໂທ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກຓ຺ຑຸຍາ ປຏິຈ຺ຉາໂທ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາໂທ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີ, ຕສ຺ສ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ຕິຣິຍໂຕ.

໔໑. ‘‘ວສ຺ສິກາ’’ຕິອາທິນາ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໔໒. ເອວໍ ປມາຓວນ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິກ຺ກເມ ໂທສໍ, ເກສຎ຺ຈິ ປມາຓາຠາວຄຓນາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓວນ຺ເຕສຸ ຈີວເຣສຸ. ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິປາເຕນ ອຸຕ຺ຕຣິ-ສທ຺ເທນ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ເຉທນປາຈິຕ຺ຕີຕິ ເຉທເນນ ສຫິຕາ ປາຈິຕ຺ຕິ, ອຕິເຣກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ມຸຂໍ ປຸຎ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ມຸຂສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ມຸຂສ຺ສ ໂຈຬນ຺ຕິ ສມາເສ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອາກງ຺ຂິຕໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ປມາຓນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ຕເມເຕສມຕ຺ຖີຕິ ອາກງ຺ຂິຕປ຺ປມາຓິກາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຈີວຣາທີສຸ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຄຓນວິຠາເຄ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມຸຂປຸຎ຺ຉນປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຐເປຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉກ຺ກເມເກກເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬານິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ຈ ພຫູນິປີຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ.

໔໓. ຄຓນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນປຸໍສກສ຺ສ ອິຕ຺ຖິວຈເນນ ໂຍຄາຠາວາ ‘‘ນ ທີປິຕາ’’ຕິ ລິງ຺ຄໍ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ປກາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຓ຺ຓໍ ປເນເຕສໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິເມນ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ທີປິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວິກປ຺ປນູປຄຖວິກາທິ ສພ຺ພໍ ເອກໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ, ພຫູນິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານີ’’ຕິປິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມິນາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຖວິກາທິໍ ຖວິກາ ອາທິ ຍສ຺ສ ປຣິສ຺ສາວນາທິໂນຕິ ສມາໂສ. ວິກປ຺ປສ຺ສ ອຸປຄໍ ວິກປ຺ປິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ອຸປຣິ ວກ຺ຂຕິ.

໔໔. ອິທານິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ປຏິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫຕາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຫເຕນ ນເວນ ອໂຘເຕນ ກປ຺ປໍ ສທິສໍ ອຫຕກປ຺ປໍ, ເອກວາຣໂຘຕໍ. ອຫຕຎ຺ຈ ອຫຕກປ຺ປຎ຺ຈ ອຫຕາຫຕກປ຺ປານິ, ວຕ຺ຖານິ, ເຕສໍ. ທ຺ເວ ຄຸຓາ ປຏລານິ ຍສ຺ສ ສາຕິ ທຸຄຸຓາ. ‘‘ຄຸໂຓ ປຏລຣາສີສູ’’ຕິ ຫິ ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາ. ທຸຄຸຓາ ທຸປຏ຺ຏາ, ອຸຕ຺ຕຣສ຺ມິໍ ເທຫຠາເຄ ອາສຎ຺ຊີຍຕີຕິ ອຸກ຺ກຣາສງ຺ໂຄ. ເອກຈ຺ຈໍ ເອກປຏ຺ຏໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກຈ຺ຈີ, ເອກປຏ຺ໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປາໂຕ ວາ ເອກຈ຺ຈີຕິ. ຕຖາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍ, ອນ຺ຕຣວາສໂກ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປມາຍໍ ວາ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ເອກຈ຺ຈິໂຍ, ເອວໍ ອນ຺ຕຣວາສໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໕. ‘‘ອຸຕູ’’ຕິ ອເນກອຸຕຸ ຄຫິຕາຕິ ອຸຕຸໂຕ ທີຆກາລໂຕ ອຸທ຺ຘຏາ ອຸຕຸທ຺ຘຏາ, ເຕສໍ ປິໂລຕິການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສກາ. ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອຸລຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປໍສຸກູລໍ, ຣຖິກາສຸສານສງ຺ກາຣກູຏາທີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ, ຕສ຺ມິໍ. ຍາ ຍາ ຣຸຈີຕິ ອພ຺ຍຍີຠາເວ ຍຖາຣຸຈິ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຕປຏ຺ຏມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖. ອິທານິ ຕີສຸ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ກາຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣສມຸທາຍໂຕ ເອກເທສຠູຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນເມກສ຺ສ ຈ ສງ຺ຂາຄຸເຓນ ນິທ຺ຘາຣິຍມານຕ຺ຕາ ຕີສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ເອກວຈນສ຺ສ ພຫ຺ວຕ຺ເຖນ ໂຍຄາຠາວໂຕ ທ຺ວິຈີວຣສງ຺ຂາຕພຫ຺ວຕ຺ຖວເສນ ວຈນໍ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຍານິ ປໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ທ຺ເວ ວາປິ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ, ຍໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ເອກໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປໂຫນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓຉິນ຺ນການິ ປໂຫນ຺ຕິ. ອປີຕິ ສມ຺ຠາວເນ, ຕີສຸ ກາ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວາຘິນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ. ອນຸ ປຈ຺ຉາ ອາຘີຍຕີຕິ ອນ຺ວາຘິ, ຍໍ ຈີວຣສ຺ໂສປຣິ ສງ຺ຆາຏິອາກາເຣນ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ອນາທິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນາໂຣປິຕໍ ອນ຺ວາຘິກໍ. ນ ຘາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິມິນາ ຍທິ ຘາເຣຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໔໗-໘. ອິທານິ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ນ ວເສຍ຺ຍ ວິເນກາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອວິປ຺ປວາສລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄາເມ’’ຕິອາທິນາ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໔໗໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕປຣິຫາຣມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາເມ ວາ…ເປ… ວິຫາເຣ ວາ ຕິຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປໂຏ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອວຍເວປິ ສມຸທາຍໂວຫາຣວເສນ ຕີສຸ ເອກມ຺ປິ ‘‘ຕິຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ສງ຺ເຆນ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທີຍມານໍ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ວິນາ. ວິປ຺ປວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຄາມາທິໂຕ ພຫິ, ອຖ ວາ ນິເວສນາທີນໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຄພ຺ໂຠວຣການໍ ຈີວຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຄາມາທີນໍ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາ ເອກກຸລນານາກຸລສນ຺ຕກສ຺ສ ຄາມາທິໂນ ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ, ປຣິກ຺ເຂໂປກາສສ຺ສ ຈ ວເສນ ສຕ຺ຖອພ຺ໂຠກາສານໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອຏ຺ຐວີສຕິຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິເວສນາທີນິ ຄາມໂຕ ພຫິ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ວິສຸໍ ຄາມສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ອຸໂທສິຕາທີຫິ ອຎ຺ຎໍ ນິເວສນໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸໂທສິໂຕ ນາມ ຍານາທີນໍ ຠຓ຺ຑານໍ ສາລາ. ປາສາໂທ ທີຆປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ນາວາ ຈ ອຏ຺ໂຏ ຈ ມາໂຬ ຈ ອາຣາໂມ ຈ ນາວາ…ເປ… ອາຣາມໍ, ຕສ຺ມິໍ. ອຏ຺ໂຏ ນາມ ປຏິຣາຊາທີນໍ ປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກໂຕ ພຫລຠິຕ຺ຕິໂກ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມິໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ອາຣາໂມ ປຸປ຺ຜາຣາໂມ ວາ ຜລາຣາໂມ ວາ. ສຕ຺ໂຖ ຈ ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ຂລຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ສຕ຺ໂຖ ນາມ ຊງ຺ຆສຕ຺ໂຖ ວາ ສກຏສຕ຺ໂຖ ວາ. ຂລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຎ຺ຎກຣຓໍ. ທຸໂມ ນາມ ທຸມມູລໍ ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາໂສ ອຸປຈາຣວເສນ. ອພ຺ໂຠກາໂສ ປນ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎວ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

໔໙. ອິທານິ ‘‘ເອຕໍ…ເປ… ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນວນ຺ນເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ເຕສໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຣຄາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ທຕ຺ໂຕຕິ ນາເມກເທເສນາປິ ນາມໂວຫາຣໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກາວ ‘‘ສາຏິກາ’’ຕິ ປກຣຓວເສນ ຄມ຺ມມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ຈ ໂຣຄວສ຺ສານປຣິຍນ຺ຕາ. ໂຣຄາ ຈ ວສ຺ສານາ ຈ ມາສາ ໂຣຄວສ຺ສານາ, ເຕ ຕທຕິກ຺ກເມນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພຕາຍ ປຣິຍນ຺ຕາ ຍາສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອາພາເຘສຸ ວູປສນ຺ເຕສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເກຈິ ອາຈຣິຍາ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ’’ຕິ ວທິໍສຸ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວິນຍກມ຺ມວິສເຍເຍວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ‘‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ປາຬິວຈນໂຕ ຈ. ‘‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສຫ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕຕິ ນ ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານເຠໂທ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕເນວ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຈນໂຕ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ກາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວເສນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາໂຍ ສເມນ຺ຕິ, ຍຸຕ຺ຕິ ຈ ອວິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໂຕ ອຸປຣິ. ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວເສ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເອວໍ ອສຕິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສາຕິ ອປເຣ ສຕ຺ຕ ຈີວຣານິ ເສສາ. ນຕ຺ຖິ ປຣິຍນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕສທິໂສ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຣິຍນ຺ຕິກາ.

໕໐. ອິທານິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິກໍ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກໍ ສທສາທິກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນາປຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈ ມຸຂປຸຎ຺ຉນຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ປຣິກ຺ຂາຣມຸຂປຸຎ຺ຉນເມວ ໂຈຬກນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ທ຺ວນ຺ທສມາສນ຺ເຕ ສຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ ປນ ໂຈຬກ-ສທ຺ໂທ ປຣິກ຺ຂາຣ-ສທ຺ທໂຕ ຈ ປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສປິ ອວຏ຺ຐານໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນາຘິຏ຺ຐິຕານິ ອວເສສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາຣມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ…ເປ… ໂຈຬກຎ຺ຈ ນິສີທນຎ຺ຈາຕິ ເອຕໍ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກໍ ສທສມ຺ປິ ອຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສທສນ຺ຕິ ສຫ ຍາຫິ ກາຫິຈິ ທສາຫີຕິ ສທສໍ. ສທສເກ ລພ຺ຠມາເນ ອທສມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ສທສມ຺ປິ ອທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕາວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ອຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ນີລປີຕາທິຣຊເນນ ອຣຎ຺ຊິຕມ຺ປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ຣຎ຺ຊິຕນີລປີຕາທິກມ຺ປິ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປີຕິ. ອາທິຓ຺ໂຓ ກປ຺ໂປ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ສພ຺ພນີລການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣຕພ຺ພານີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໗໒) ສພ຺ພນີລກສພ຺ພປີຕກສພ຺ພໂລຫິຕກຈີວຣານິ ສາມຎ຺ເຎນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ກຖມິທໍ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກໍ ສທສາທິກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກຖຎ຺ຈ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ກຸສຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖູສຸ (ມຫາວ. ໓໗໑) ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ກຸສຈີຣໍ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍທ຺ຘໂຊ ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໗໑) ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸວເສເນວ ນິວາສນປາຣຸປນສງ຺ຂາຕຘາຣຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໒) ‘‘ສພ຺ພນີລກາທີນິ ຣຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຊິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ນ ສກ຺ກາ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ ໂຘວິຕຸໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ວາ ກາຕພ຺ພານິ, ທຸປຏ຺ຏຈີວຣສ຺ສ ວາ ມຊ຺ເຌ ທາຕພ຺ພານິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນທສທີຆທສານິ ທສາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ກຎ຺ຈຸກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເວຐເນປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນວເສເນວ ຘາຣຓປຣິໂຠຄານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ທຸພ຺ພຓ຺ຓກຣຓສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໘) ‘‘ຍໍ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕເທວ ຈີວຣນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍເຍວ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໂນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈ ຕິຈີວຣກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິວສ຺ສິກສາຏິກສງ຺ຂາຕານິ ປຎ຺ຈ ຈີວຣານິ ກາຍປຣິຫາຣິຍາເນວ ອທສານິ ອສພ຺ພນີລກາທີນິ ກປ຺ປິຍຣຊນຣຊິຕານິ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ນິຍເມນ ນິວຕ຺ຕິຕານິ ປຣານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ຈີວຣຈຕຸກ຺ກເມວ ສທສາທິກໍ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໕໑. ເສສຈີວຣປຎ຺ຈກໍ ອທສໍເຍວ ຣຊິຕໍເຍວ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປໍວ ກປ຺ປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຣຊິຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍຣຊເນນ ຣຊິຕໍ. ນິສີທນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອທສຕ຺ຖໍ ນິເສເຘຕຸໍ ‘‘ສທສໍວ ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິ ຫິ ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ.

໕໒. ອິທານິ ອນຘິຏ຺ຐິເຕ ອນິສ຺ສຏ຺ເຐ ຈ ກາ ປວຕ຺ຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຘິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທິວເສນ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ. ອນິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທານລກ຺ຂເຓນ ອທິນ຺ນໍ. ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເຍຕິ ວກ຺ຂມານນເຍນ ເອກພຫຸຠາວໍ, ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ວກ຺ຂມານນເຍນ ປນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ‘‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກີທິສໍ ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ວິກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ໂຖ ທີເຆນ ຍສ຺ສ ຕໍ ຫຕ຺ຖທີຆໍ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖໂຕ. ອຸປຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ຠາໂຄ ວິທຕ຺ຖິສງ຺ຂາໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຍສ຺ສ ຕໍ ອຸປຑ຺ຒວິຕ຺ຖາຣໍ.

໕໓. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ເຕຈີວຣິກສ຺ເສວ ວເສນ, ອປໂຣ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາເມນາຘິຏ຺ຐິຕານິ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕິຈີວໂຣ. ຕສ຺ສ ວິນຍເຕຈີວຣິກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ. ວິນຍເຕຈີວຣິກສ຺ສ ປນ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬິໂຍຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຓິເກນ ຍ-ກາໂຣ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ສກລໍ ນວວິຘມ຺ປິ ຈີວຣໍ. ຕຖາ ວຕ຺ວາຕິ ເອກພຫຸຠາວໍ, ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ. ອຘິຏ຺ຐຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ.

໕໔. ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ກຖໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຈ຺ເຉທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ເຉໂທ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ຄາໂຫ ຈ ວິພ຺ຠໂມ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອຈ຺ເຉໂທ ນາມ ໂຈຣາທີຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປເຣສໍ ທານໍ. ຄາໂຫ ວິສ຺ສາເສນ ຄຫຓໍ. ວິພ຺ຠໂມ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ. ຕທາປິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ ວິຍ ຈີວຣສ຺ສ ນິຣາລຍຠາເວນ ປນ ປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ. ຏີກາຍໍ ປນ ຠາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກາຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຄຣູຫິເຍວ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໖໙) ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫິ ຄິຫິຠາວູປຄມເນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາ ວິພ຺ຠມເນເນວ ອສ຺ສມຓີຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕສິກ຺ຂສ຺ສ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນນ ນິຣາລຍຠາໂວ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ນິຣາລຍຠາໂວຕິ ກຖມສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ພຸທ຺ຘມຕຎ຺ຎູຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໙) ‘‘ຍໍ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສຕິ.

ມາຣຓລິງ຺ຄສິກ຺ຂາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ອຸປຈາເຣນ ວາ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານຎ຺ຈ ‘‘ລິງ຺ຄສິກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ເອເຕ ອຏ຺ຐ ສພ຺ເພສຸ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ວິໂຍໂຄ ວິປ຺ປວາໂສ, ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ຕິຈີວຣສ຺ສ ປນ ນ ເກວລໍ ອິເມເຍວ ອຏ຺ຐ, ວິນິວິທ຺ຘຉິທ຺ທຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານວິໂຍຄກາຣຓນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວຈນຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກສ຺ສປິ ຕນ຺ຕຸໂນ ອຠາເວນ ວິນິວິທ຺ຘໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຉິທ຺ທໍກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ວິນິວິທ຺ຘຉິທ຺ທໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ, ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ, ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ປນ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ເສວ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສູຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານາປນຍເນນ ຉິທ຺ທໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ.

໕໕. ອິທານິ ອກປ຺ປິຍານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສາ ຈ ວາກາ ຈ ຜລການິ ຈ, ເຕສໍ ຈີຣານິ ກຸສ…ເປ… ຈີຣານິ. ຕຕ຺ຖ ກຸເສນ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕໍ ກຸສຈີຣໍ. ຕຖາ ວາເກນ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕໍ ວາກຈີຣໍ, ຕາປສານໍ ວກ຺ກລໍ. ຜລກສຓ຺ຐານານິ ຜລການິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕໍ ຜລກຈີຣໍ. ເກສວາລຊນ຺ຕິ ເກເສຫິ ຈ ວາເລຫິ ຈ ຊາຕໍ ວາຍິຕໍ ກມ຺ພລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸລູກປກ຺ຂາຊິນກ຺ຂິເປຕິ ອຸລູການໍ ໂກສິຍສກຸຓານໍ ປກ຺ຂໍ ປກ຺ເຂນ ກຕໍ ນິວາສນຎ຺ຈ ອຊິນກ຺ຂິປໍ ສໂລມໍ ສຂຸຣໍ ອຊິນມິຄານໍ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ຘາຣຍໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໖. ກທເລຣກກ຺ກທຸສ຺ເສສູຕິ ກທລິໂຍ ຈ ເອຣໂກ ຈ ອກ຺ໂກ ຈ, ເຕສໍ ທຸສ຺ສານິ ວຕ຺ຖານິ, ເຕສຸ ເຈວ ມກຈິວາເກຫິ ກເຕ ໂປຕ຺ຖເກ ຈາປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ກທລິທຸສ຺ສາທິສທ຺ເທນ ຕໍຘາຣຓມຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍຘາຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ‘‘ນີລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ວນ຺ໂທ. ສພ຺ພາ ນີລກ…ເປ… ກຓ຺ຫກາຕິ ກມ຺ມຘາຣໂຍ. ນີລາທິວຓ຺ຓໂຍເຄນ ວຕ຺ຖໍ ນີລາທິ. ນີລກໍ ອຸມາປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐໍ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກວຓ຺ຓໍ. ປີຕໍ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ໂລຫິຕໍ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ກຓ຺ຫກໍ ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓໍ. ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໕໗. ມຫາ…ເປ… ຣຕ຺ເຕຕິ ມຫາຣງ຺ໂຄ ຈ ມຫານາມຣງ຺ໂຄ ຈ, ເຕຫິ ຣຕ຺ເຕ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຸນ ສຸຍ຺ຍມານໍ ສພ຺ພສທ຺ທມນຸວຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ສພ຺ພມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ຈ ອສພ຺ພນີລກາທິ ກປ຺ປິຍຣຊນຣຊິຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາຣງ຺ໂຄ ສຕປທິປິຏ຺ຐິວຓ຺ໂຓ. ມຫານາມຣງ຺ໂຄ ສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ໂຓ, ໂສ ປນ ປຓ຺ຑຸປລາສວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ປທຸມວຓ຺ໂຓຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕິຣີຏເກຕິ ຕໍ ນາມກ ຣຸກ຺ຂຕເຈ. ອຈ຺ຉິນ຺ນທີຆທສເກຕິ ສພ຺ພໂສ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຈ຺ຉິນ຺ນາ ຈ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ທີຆາ ຈ ສາ ທສາ ຈ ວຕ຺ຖໂກຏິ ຍສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ. ຜລປຸປ຺ຜທເສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕາ ຜລສທິສາ ທສາ ‘‘ຜລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເກຕກາທິ ປຸປ຺ຜສທິສານິ ‘‘ປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ ຈ, ຜລາ ຈ ປຸປ຺ຜາ ຈ ທສາ ຍສ຺ສ, ຜລສທິເສ ທເສ, ປຸປ຺ຜສທິເສ ທເສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຐເນຕິ ສີສເວຐເນ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພນີລກາທີສຸ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕິທິສຕິ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ກຸສຈີຣາທິກໍ ສກລໍ. ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ຍສ຺ສ ໂສ ລຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈີວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.