໒໕. ອກປ຺ປິຍສຍນນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໘໗-໙. ອກປ຺ປິຍານິ ສຍນານີຕິ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ. ປຘານວເສນ ປນ ‘‘ສຍນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປີຐາທໂຍປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຊນີ-ສທ຺ເທນ ອວເສສານິ ວິຍ. ອາສນ຺ທິ ຈ…ເປ… ອຸຠໂຕຣຕ຺ຕູປຘານກຎ຺ເຈຕິ ເອຕານິ ອກປ຺ປິຍານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອາສນ຺ທີຕິ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຕິເຣກຏ຺ຐງ຺ຄຸລປາທການິ ມຎ຺ຈປີຐານິ. ຕຕ຺ຖ ປີຐໍ ນາມ ມຎ຺ໂຈ ວິຍ ນາຕິທີຆໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິວິຘໍ ຕູລເມຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຕູລີ, ປກຕິຕູລິກາ. ‘‘ປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ປາເທສຸ ວາຬຣູປານິ ຐເປຕ຺ວາ ກໂຕ’’ຕິ ຐປນສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຐປນຎ຺ຈ ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ຍຸຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີຕິ, ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ສີຫຣູປາທິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ກິມິຕິ ເອວໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອກປ຺ປິຍຣູປກໂຕ ອກປ຺ປິຍມຎ຺ໂຈ ປລ຺ລງ຺ໂກ ນາມາ’’ຕິ ຫິ ສາຣສມາເສປິ. ອາສນ຺ທີ ປລ຺ລງ຺ໂກ ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ, ເສສາ ມຫາສຍນໍ. ປຏິກາ ອຸຓ຺ຓາມໂຍ ເສຕຕ຺ຖຣໂຓ. ໂຄໂນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິກໂລໂມ ມຫາໂກຊໂວ. ຈິຕ຺ຕກໍ ວານວິຈິຕ຺ໂຣ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣໂຓ. ອຸຓ຺ຓາ ເອຬກໂລມໍ. ປຏລິກາ ຆນປຸປ຺ຜິກາ. ວິກຕີຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິຣູປວິຈິຕ຺ໂຕ. ອຸທ຺ທໂລມີຕິ ເອກໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໂລໂມ. ເອກນ຺ຕໂລມິກາຕິ ອຸຠໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໂລໂມ.

ກຸຕ຺ຕໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ນາຏກິຕ຺ຖີນໍ ຐຕ຺ວາ ນຈ຺ຈນໂຍຄ຺ໂຄ. ໂກເສຍ຺ຍໍ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຕ຺ຕມຍໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ກຏ຺ຏິສ຺ສໍ ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ ໂກເສຍ຺ຍກຏ຺ຏິສ຺ສມຍໍ. ຫຕ຺ຖິໂນ ຈ ອສ຺ສາ ຈ ຣຖາ ຈາຕິ ເສນງ຺ຄານໍ ພຫຸຕ຺ເຕ ສມາຫາຣທ຺ວນ຺ໂທ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣເຖ ເຕສໍ ປິຏ຺ຐີສຸ ອຕ຺ຖຣາຕິ ຕປ຺ປຸຣິໂສ. ອຊິນປ຺ປເວຓີຕິ ອຊິນານໍ ອຊິນມິຄຈມ຺ມານໍ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓນ ທຸປຏ຺ຏຕິປຏ຺ຏານິ ກຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕາ ປເວຓີ. ກທລິມິຄານໍ ອິທໍ ກທລິມິຄໍ, ກິໍ ຕໍ? ຈມ຺ມໍ, ປວໂຣ ຈ ໂສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖໂຣ ຈາຕິ ປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖໂຣ, ໂສ ຈ ຕໍ ເສຕວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຖຕຎ຺ຈ, ກທລິມິຄຎ຺ຈ ຕໍ ປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຎ຺ຈາຕິ ສມາໂສ, ປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓສງ຺ຂາຕໍ ເສຕວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕ຺ຖຣິຕໍ ກທລິມິຄປ຺ປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ກິຣ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຏີກາຍໍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ວເຍນ ອຕ຺ຖຕໍ ອຎ຺ຎເມວ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊິນປ຺ປເວຓີ ຘາເຣຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໕໔) ວິສຸໍ ອຕ຺ຖຣຓານເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ຫິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕທຕ຺ຖຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິສຸໍ ປຏິກາທິກນ຺ຕິ.

ສໂລຫິຕວິຕານນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ອຸຠໂຕຣຕ຺ຕູປຘານກ’’ນ຺ຕິມສ຺ສ ວິເສສນໍ. ໂລຫິຕວິຕາເນນ ສຫ ວຕ຺ຕມານນ຺ຕິ ສມາໂສ. ເສຕວິຕານມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ອກປ຺ປິຍປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ສຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຕ຺ຕໍ ອຸປຘານໍ ສີສູປຘານໍ ປາທູປຘານຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕູປຘານກໍ, ອຸຠໂຕ ມຎ຺ຈສ຺ສ ສີສປາທນິກ຺ເຂປນຏ຺ຐາເນ ຣຕ຺ຕູປຘານກນ຺ຕິ ອໂລປສມາໂສ. ຍໍ ປນ ເອກເມວ ອຸປຘານໍ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸ ຣຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓໍ ວິຈິຕ຺ຣໍ, ຕໍ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕີສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຓ຺ຓານໍ ອນ຺ຕຣໍ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ, ມຊ຺ເຌ ມຸຏ຺ຐິຣຕນໍ, ທີຆໂຕ ປນ ທິຍຑ຺ຒຣຕນໍ ວາ ທ຺ວິຣຕນໍ ວາ. ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕຕິ ອິມິນາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໑໙໐. ຘມ຺ມາສເນ ຈ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຈ ຆເຣ ຈາປິ ອາສນ຺ທາທິຕ຺ຕຍາ ເສເສ ຄິຫິສນ຺ຕເກ ຄິຫິວິກເຏ ສຕິ ນິສີທິຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຊ຺ຌາຫາໂຣ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄິຫິສນ຺ຕເກຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆິກມ຺ປິ ອຸປລກ຺ເຂຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ອາສນ຺ທິໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຕູລິກໍ ຄິຫິວິກຏ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໔) ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ປນ ວິເສເສປິ ອວຏ຺ຐານໂຕ ອາສນ຺ທາທິຕ຺ຕຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມາສເນ ອາສນ຺ທາທິຕ຺ຕຍາ ເສເສຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ‘‘ອາສນ຺ທີ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນໂກ’’ຕິອາທິປາຬິກ຺ກເມ ອາສນ຺ທາທິທ຺ວຍມາທິໂຕ ຫິຕ຺ວາ ‘‘ໂຄນກາທີນິ ສງ຺ຆິກວິຫາເຣ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາເຣ ວາ ມຎ຺ຈປີຐເກສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາສເນ ປນ ຄິຫິວິກຏນີຫາເຣນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ນາມ ວິຫາເຣ ທານຏ຺ຐານໍ. ຘມ຺ມາສນໍ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ. ຆເຣຕິ ອນ຺ຕຣຆເຣ. ນິສີທິຕຸໍ ລພ຺ຠເຕຕິ ອິມິນາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ສໍຂິປນໍ ອນ຺ໂຕກຣຓໍ ສງ຺ເຂໂປ, ຠູມຕ຺ຖຣເຓ ສງ຺ເຂໂປ ອສ຺ສ ສຍນສ຺ສາຕິ ສມາໂສ. ຕສ຺ມິໍ ຠູມຕ຺ຖຣເຓ ອນ຺ໂຕກຣຓຠູມຕ຺ຖຣໂຕ ຠູມຕ຺ຖຣຓເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຍິຕຸຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຍິຕຸຎ຺ຈ ນິສີທິຕຸຎ຺ຈ. ‘‘ປຣິຠຓ຺ຑກຕໍ ຠູມິໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓເສນາສນໍ ວາ ສງ຺ຆິກມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາວ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ອາສນ຺ທາທີນມ຺ປິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕກຣເຓ ປຣິໂຠເຄ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ, ອາສນ຺ທິຍາ ປາເທ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ວາເຬ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ຕູລິກໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ພິພ຺ໂພຫນໍ ກາຕຸໍ, ອວເສສໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐).

໑໙໑. ຈຕຸຣໍສປີຐາ ຈ…ເປ… ປຎ຺ຈງ຺ຄາ ຈ ອຸຈ຺ຈປາທກາ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຈນໍ ວິປລ຺ລາເສຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ‘‘ກປ຺ປິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອໍສາ ໂກຓາ ເຍສໍ, ເຕ ຈ ເຕ ປີຐາ ຈາຕິ ສມາໂສ. ຕິຓ຺ຓໍ ອປສ຺ສຍານໍ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ປາທານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ ເຍສນ຺ຕິ ສມາໂສ. ເອກາປສ຺ສຍສ຺ສ ວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄາ. ຈຕຸຣໍສປີຐານໍ ວິສຸໍ ກປ຺ປິຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕງ຺ຄາທໂຍ ປນ ທີຆາຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄສ຺ສ ເອກໂຍຄນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເອກໂຍຄນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສຫ ວາ ປວຕ຺ຕິ, ສຫ ວາ ນິວຕ຺ຕີຕິ ຆເຣຕິ ອິມິນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄສ຺ສປິ ຄຫຓໍ. ເອວ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕູໂລນທ຺ຘາ ມຎ຺ຈປີຐາ ຆເຣ ວາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ວາ ນິສີທິຕຸເມວ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຠິນິສີທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫິວິກຏໍ ອຠິນິສີທິຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອຠິນິປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໔). ເຕ ປນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸທ຺ທາລນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໑໙໒. ສານຸໂລມານໍ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ຉວິ ເອຕາສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ປຎ຺ຈ ຠິສີຕິ ໂຈຬາທິຕູລຄຓນາຍ ປຎ຺ຈກາ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ວິຫາຣມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

໑໙໓. ຕູລຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ສິມ຺ພລິຣຸກ຺ຂາທີນໍ ຂີຣວລ຺ລິອາທີນໍ ເອຣກາທີນໍ ຕິຓານໍ ຕູລຕ຺ຕຍໍ. ຠິສິຄພ຺ໂຠ ໂຈຬາທິໂກ ປຎ຺ຈວິໂຘ ຠິສິຄພ຺ໂຠ. ມິຄປກ຺ຂິນໍ ໂລມານີຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເສໂສ. ມິຄ-ສທ຺ເທເນວ ສພ຺ເພປິ ສີຫາທໂຍ ຈຕຸປ຺ປທາ, ປກ຺ຂິ-ສທ຺ເທນ ສພ຺ເພປິ ຫໍສໂມຣາທໂຍ ຄຫິຕາ. ນນຸ ຈ ຠິສິຄພ຺ຠສທ຺ທນ຺ໂຕຄຘາຍ ອຸຓ຺ຓາຍ ມິຄປກ຺ຂິໂລມານມ຺ປິ ຄຫຓສພ຺ຠາເວປິ ເຕສໍ ວິສຸໍ ຄຫເຓ ສຕິ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ມນຸສ຺ສໂລມປຣິຈ຺ຈາຄວິຠາວນປ຺ປໂຍຊນສພ຺ຠາວໂຕ. ນນຸ ຈ ເອວມ຺ປິ ໂທໂສເຍວ, ‘‘ມນຸສ຺ສໂລມມຸຓ຺ຓາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠິສິຄພ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ນີຍມານຕ຺ຕາ ຄມ຺ຍເຕ ພິພ຺ໂພຫເນປິ ອຍເມວ ຠິສິຄພ຺ໂຠຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ນ ໂທໂສ, ຄມ຺ຍມານຕ຺ຖສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍຄໍ ປຕິ ກາມຈາໂຣຕິ. ມສູຣເກ ຕູລວຊ຺ຊາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ວິປຣິຓາເມຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ມສູຣກໍ ນາມ ຈມ຺ມຉວິກາ ຠິສີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໑໙໔. ອຸຓ຺ຓາຍໍ ມນຸສ຺ສໂລມຎ຺ຈ ປຓ຺ເຓ ສຸທ຺ຘໍ ຕມາລກຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕໍ ອາສນຎ຺ເຈວ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມນຸສ຺ສໂລມນ຺ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ອິຘ ເອຬກໂລມເມວ ອຸຓ຺ຓາ, ອຖ ໂຂ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍມໍສຊາຕີນໍ ປກ຺ຂິຈຕຸປ຺ປທານໍ ໂລມມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ປິຍງ຺ຄຸພກຸລປຸປ຺ຜາທິ. ຕມາລກສທ຺ເທເນວ ອຸປຈາຣໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕມາລກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕໍ. ກີທິສໍ ປນ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ກີທິສໍ ນ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ນ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສນ຺ເຕນ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ອກປ຺ປິຍສຍນນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.