໕໐. ວິປສ຺ສນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໗໑-໒. ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ເອຕ຺ຖ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໖໒ ອາທໂຍ) ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸກາເມນ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອວເສເສສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຕກ຺ກາທີນິ ຌານງ຺ຄານິ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ເມ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ ນມນຏ຺ເຐນ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ, ປຸນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕານິ ຈ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພໍ ຣຸປ຺ປນໂຕ ວິກາຣາປຕ຺ຕິໂຕ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸນ ຕທຸຠຍໍ ‘‘ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ, ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ອິທໍ ສພ຺ພໍ ສມຖຍານິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ປນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ຠູຕຸປາທາຍຣູປານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ຣຸປ຺ປນໂຕ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປສ຺ສ ຈກ຺ຂາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕມານາ ອຣູປຘມ຺ມາປິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຣູປຘມ຺ເມ ນມນລກ຺ຂເຓນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ, ອິທໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເອວໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ນາມຣູປໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ໂປໂສ ວາ ເທໂວ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ.

ຍຖາຫິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑);

ເອວເມວ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສຕິ ສຕ຺ໂຕ, ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວາ ໂວຫາຣມຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ນາມຣູປານໍ ຍາຖາວທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຠູເຕນ ຎາເຓນ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ປຸນ ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອເຫຕຸວາທວິສມເຫຕຸວາເທສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ໂຣຄໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິທານສມຸຏ຺ຐານໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ເວຊ຺ໂຊ ວິຍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທານໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ນາມຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຕູ’’ຕິ ຈ ອາຫາຣໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ມາຕາ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ປິຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊນກໍ, ອາຫາໂຣ ຘາຕິ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ສນ຺ຘາຣໂກ’’ຕິ ເອວໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ນເຍນ ນາມກາຍສ຺ສປິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຕີຕານາຄຕາປິ ຘມ຺ມາ ເອວເມວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຍາ ສາ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ນ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາປິ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາປິ ເອຕຣຫິ ວາ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກຖໍກຖີ ໂຫຕິ, ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຉພ຺ພິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ປຫີຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫເຓນ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ ‘‘ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິປິ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ສມ຺ມາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຕິສ຺ໂສ ໂລກິຍປຣິຎ຺ຎາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ ເວທນາ’’ຕິ ເອວໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎານາມ. ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ເຕສຸ ເອວໍ ປນ ຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຊຫນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ. ກລາປສມ຺ມສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎໍ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ, ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ, ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ສມຸທຍໍ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໒) ເອວໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຫານສາຘິການໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິມາສຸ ປຣິຎ຺ຎາສຸ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ເຈວ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຈ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ອິມິນາ ໂຍຄິນາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ ໂຫຕິ.

ປຸນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸທຍພ຺ພຍປ຺ປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ, ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ, ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸທຍພ຺ພຍປ຺ປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ກລາປສມ຺ມສນໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວານ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂອນຕ຺ຕວເສນ ກລາປສມ຺ມສນໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍເມວ ປສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ຣູປສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’ຕິ ເອວໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’ຕິ ເອວໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຖາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ’’ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຜສ຺ສຏ຺ຐາເນ ນາມຣູປສມຸທຍາ, ນາມຣູປນິໂຣຘາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍວເສນ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓວເສນ ຈ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘວເສນ ຈ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓວເສນ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ວເສນ ເອວໍ ຣູປສ຺ສ ອຸທໂຍ ຣູປສ຺ສ ວໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ.

ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ‘‘ອິຕິ ກິຣ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ ຎາຓໍ ວິສທໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຈໍ ນວາວ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈໍ ນວາ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸ ວິຍ, ອຸທກພຸພ຺ພຸໂຬ ວິຍ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ, ອາຣຄ຺ເຄ ສາສໂປ ວິຍ, ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາໂທ ວິຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ. ມາຍາມຣີຈິສຸປິນອລາຕຈກ຺ກຄນ຺ຘພ຺ພນຄຣເຜຓປິຓ຺ຑກທລິອາທໂຍ ວິຍ ນິສ຺ສາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈາເນນ ວຍຘມ຺ມເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວຍໍ ອຸເປຕີຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ນາມ ປຐມໍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສາຘິຄມາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອຖສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຠາໂສ ຎາຓໍ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນິກນ຺ຕີຕິ ທສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂອຠາໂສ ນາມ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຎາຓສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ໂລຫິຕໍ ປສີທຕິ, ເຕນ ຉວິໂຕ ໂອຠາໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຍໍ ໂຍຄີ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ມຍາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕເມວ ໂອຠາສໍ ອສ຺ສາເທຕິ. ຎາຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓເມເວຕໍ, ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ສູຣໍ ປສນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອສ຺ສາເທຕິ. ປີຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປີຕິ ເອວ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ວິປສ຺ສນາປສ຺ສທ຺ຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເນວ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ທຣໂຖ ຄາຣວຕາ ກກ຺ຂຬຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ເຄລຎ຺ຎຕາ ວງ຺ກຕາ ໂຫຕິ. ສຸຂໍ ວິປສ຺ສນາສຸຂເມວ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສກລສຣີຣໍ ຐປິຕວຏ຺ຏິ ວິຍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ອຕິປຓີຕໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອຘິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຕິວິຍ ປສາທຠູຕາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຄ຺ຄໂຫ ນາມ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ອສິຖິລມນຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ສຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸເປກ຺ຂາຕິ ທຸວິຘາ ວິປສ຺ສນາວຊ຺ຊນວເສນ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓໍ ພລວນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາ ຈ, ສາວ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ສູຣາ ຕິຂິຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ນິກນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິ. ໂອຠາສາທີສຸ ອາລຍໍ ກຸຣຸມານາ ສຸຂຸມາ ສນ຺ຕາກາຣາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂອຠາສາທໂຍ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕຕາຍ ‘‘ອຸປກ຺ກິເລສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອກຸສລຕ຺ຕາ. ນິກນ຺ຕິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ເຈວ ກິເລສວຕ຺ຖຸ ຈ. ປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ໂອຠາສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວິກ຺ເຂປໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂອຠາສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນ ມຄ຺ໂຄ, ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປນ ວີຖິປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອມຄ຺ຄຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ນ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ ‘‘ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐວິຘສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວເສນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ຎາຓານິ ນາມ. ເອຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸກາເມນ ຍສ຺ມາ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຠິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸນປິ ອຸທຍພ຺ພຍເມວ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຸທຍພ຺ພຍປ຺ປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຈ ສມ຺ໂຠຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເວຕິ ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑) ປສ຺ສໂຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓຎ຺ຈ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ອນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠາວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ວາ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ຊຣາ, ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວສງ຺ຂາໂຕ ວາ ເອໂກ ອາກາຣວິກາໂຣ. ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຈນໂຕ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ກສ຺ມາ? ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ. ອຠິຓ຺ຫປ຺ປຏິປີຬນາກາໂຣ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ອວສວຕ຺ຕນໂຕ. ອວສວຕ຺ຕນາກາໂຣ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ອິມານິປິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຸນປິ ໂສ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ເອວ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອາປາຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຸປ຺ປາທໍ ວາ ຐິຕິໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອກຕ຺ວາ ເຕສໍ ຂຍວຍນິໂຣເຘ ເອວ ປສ຺ສໂຕ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິທໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ. ອິມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ‘‘ຍຖາ ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ, ອນາຄເຕປິ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນິໂຣຘເມວ ປສ຺ສໂຕ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຊລິຕອງ຺ຄາຣກາສຸອາທໂຍ ວິຍ ມຫາຠຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ເພ ຠວາທໂຍ ອາທິຕ຺ຕອງ຺ຄາຣາ ວິຍ, ສມຸສ຺ສິຕຂຄ຺ຄາ ວິຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອປ຺ປຏິສຣຓາ ສາທີນວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣ ອາທີນວໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຠວາທີສຸ ສງ຺ຂາຣານໍ ອາທີນວຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ. ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມຕາວ ໂຫຕິ. ອິທໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ນາມ. ປຸນ ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ປຸນ ເຕ ເອວ ສງ຺ຂາເຣ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕີຣຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ, ໂຍ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຕສຸ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ປຫາຍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສິໂນ ໂຫຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສິໂນ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອຸເປກ຺ຂໂກ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ນາມ. ຕໍ ປເນຕໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິພ຺ພານນິນ຺ນໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທໍ ໂຫຕິ, ໂນ ເຈ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ.

ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມານຎ຺ຈ ເອຕໍ ອນິມິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ວເສນ ວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ອນຸປສ຺ສນາ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໓-໒໒໔) ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ເວທພຫຸໂລ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ໂຕ, ກິເລເສຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ໂຂ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ອປ຺ປຓິຫິຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ສຸຎ຺ຎຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຘິຄຕສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຕິ ເອຕເທວ. ເອຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕຣາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕສ຺ສ ອິທານິ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ຠວງ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ອາຄຕນເຍເນວ ອນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣນ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ, ຕເທວ ມນສິ ກໂຣໂຕ ປຐມໍ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ‘‘ປຣິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕເຖວ ທຸຕິຍໍ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ‘‘ອຸປຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທນນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕເຖວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ, ຍໍ ‘‘ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທໍ ເຕສໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ. ອວິເສເສນ ປນ ຕິວິຘເມຕໍ ອາເສວນນ຺ຕິປິ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິປິ ອຸປຈາຣນ຺ຕິປິ ອນຸໂລມນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທໍ ປນ ອນຸໂລມຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ປຣິໂຍສານໍ ໂຫຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓເມວ ວິປສ຺ສນາປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຸຣຸມານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມມານໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ປຐມສມນ຺ນາຫາຣຠູຕໍ ອປຸນຣາວຏ຺ຏກໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ປນ ຎາຓໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ນ ຠຊຕິ, ອນ຺ຕຣາ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ ໂຫຕິ, ວິປສ຺ສນາໂສເຕ ປຕິຕຕ຺ຕາ ປນ ວິປສ຺ສນາຕິ ວາ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາເຓ ນິຣຸທ຺ເຘ ເຕນ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສໍໂຍຊນໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ວິປາກຠູຕານິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ວາ ຜລຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣວິປາກຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ. ຜລປຣິໂຍສາເນ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ.

ຕໂຕ ຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອິມິນາ ວຕາຫໍ ມຄ຺ເຄນ ອາຄໂຕ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ອານິສໍໂສ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຜລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອິເມ ນາມ ເມ ກິເລສາ ປຫີນາ’’ຕິ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອິເມ ນາມ ເມ ກິເລສາ ອວສິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ອວສາເນ ‘‘ອຍໍ ເມ ຘມ຺ໂມ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິວິທ຺ໂຘ’’ຕິ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ອິຕິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ສກທາຄາມິອນາຄາມີນໍ. ອຣຫໂຕ ປນ ອວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສພ຺ພານິປິ ເອກູນວີສຕິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທວ ເຈໂສ. ປຫີນາວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ເສກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ ວາ, ນ ວາ. ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອປເຣນ ວາ ສມເຍນ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ຕນຸຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸຕິຍມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜລຎ຺ຈ. ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຕິຍມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜລຎ຺ຈ. ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອປເຣນ ວາ ສມເຍນ ຣູປຣາຄອຣູປຣາຄມານອຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜລຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ອຣຫາ ນາມ ອຏ຺ຐໂມ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ ມຫາຂີຓາສໂວ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ຈ ເມຕ຺ຕາສຸຠາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຈ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທີນໍ ວເສນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຈາຕິ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຏິປທາກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາປຸເຓຍ຺ຍານຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ກາມຣາໂຄ ປຏິໂຆ ຣູປຣາໂຄ ອຣຸປຣາໂຄ ມາໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອວິຊ຺ຊາຕິ ອິເມ ທສ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພສໍໂຍຊນາ ນາມ. ເອເຕສຸ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ກາມຣາຄປຏິຆາ ທຸຕິຍມຄ຺ເຄນ ຕນຸຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕິເຍນ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເສສານິ ປຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ເຖນາຕິ. ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິປສ຺ສນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໗໓-໕. ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິປຎ຺ຎາຍ ຈ ສິກ຺ຂນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠິກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຍສ຺ມາ, ອໂຕ ອຍໍ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ ສມຸທາຫຏາ.

ເກນາຕິ ເຈ? ຍສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ໂລກວິຈາຣິໂນ ໂລເກ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫໂຕ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ປຣິສ຺ສໂມ ນ ສມ຺ໂຠຕິ ນ ໂຫຕິ, ກິໍ ວິຍ? ມາລຸຕສ຺ເສວ ນິຈ຺ຈໂສ, ຍຖາ ນິຈ຺ຈໍ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ມາລຸຕສ຺ສ ປຣິສ຺ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ປຣິສ຺ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ຘມ຺ມສິຣິເກນ ສມຸທາຫຏາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ –

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຍ, ສມາເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ;

ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ເອຕິສ຺ສາ, ສພ຺ພມ຺ປິ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ.

ຕສ຺ມາ ວິຕ຺ຖາຣກາເມນ, ສກເລ ປິຏກຕ຺ຕເຍ;

ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ສາທໂຣ ເອຕ຺ຖ, ອິຕເຣນ ວິເສສໂຕຕິ.

ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາ-ປຸຣາຓຏີກາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ