໔໙. ຈຕຸຣາຣກ຺ຂນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໖໑-໒. ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸຠຠາວນາ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕຸຣາຣກ຺ຂາ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣກຕ຺ຕາທິນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາຣກຕ຺ຕາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ຕາວ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອາຣກຕ຺ຕາ ຫຕຕ຺ຕາ ຈ, ກິເລສາຣີນ ໂສ ມຸນິ;

ຫຕສໍສາຣຈກ຺ກາໂຣ, ປຈ຺ຈຍາທີນ ຈາຣໂຫ;

ນ ຣໂຫ ກໂຣຕິ ປາປານິ, ອຣຫໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໓໐);

ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ສຸວິທູຣວິທູເຣ ຐິໂຕ ມຄ຺ເຄນ ສວາສນກິເລສານໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂສ ຕໂຕ ອາຣກາ ນາມ;

ຍສ຺ສ ເຍນາສມງ຺ຄິຕາ;

ອສມງ຺ຄີ ຈ ໂທເສຫິ,

ນາໂຖ ເຕນາຣຫໍ ມໂຕ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໕);

ຠຄວຕາ ປນ ສພ຺ພກິເລສາຣໂຍ ຫຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາປິ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍສ຺ມາ ຣາຄາທິສງ຺ຂາຕາ, ສພ຺ເພປິ ອຣໂຍ ຫຕາ;

ປຎ຺ຎາສຕ຺ເຖນ ນາເຖນ, ຕສ຺ມາປິ ອຣຫໍ ມໂຕ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໖);

ຍໍ ປເນຕໍ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາມຍນາຠິປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣາຣໍ ຊຣາມຣຓເນມິ ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ວຈນໂຕ ອາສວສມຸທຍມເຍນ ອກ຺ເຂນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິຠວຣເຖ ໂຍຊິຕໍ ອນາທິກາລປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍປາເທຫິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາຓຜຣສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຣາ ຫຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຣາ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ, ຫຕາ ຎາຓາສິນາ ຍໂຕ;

ໂລກນາເຖນ ເຕເນສ, ອຣຫນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໘);

ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸຕ຺ຕມປູຊາຍ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠຄວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ ຈ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປູຊາວິເສສໍ ສຫ ປຈ຺ຈເຍຫິ,

ຍສ຺ມາ ອຍໍ ອຣຫຕິ ໂລກນາໂຖ;

ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ ອຣຫນ຺ຕິ ໂລເກ,

ຕສ຺ມາ ຊິໂນ ອຣຫຕິ ນາມເມຕ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໙);

ຍຖາ ໂລເກ ເກຈິ ປຓ຺ຑິຕມານິໂນ ອສິໂລກຠເຍນ ຣໂຫ ປາປານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠຄວາ ກທາຈິປິ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາ ຈ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ຣໂຫ ນາມ, ປາປກມ຺ເມສຸ ຕາທິໂນ;

ຣຫາຠາເວນ ເຕເນສ, ອຣຫໍ ອິຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໓໐) –

ເອວໍ ອາຣກຕ຺ຕາທິນາ ອຣຫນ຺ຕິ ຠາເວຕພ຺ພໍ.

ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ສມ຺ມາຕິ ຎາເຍເນວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ປຫາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ປຫາຕພ຺ພໂຕ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໂຕ ຠາເວຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ຕນາວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ, ຠາເວຕພ຺ພຎ຺ຈ ຠາວິຕໍ;

ປຫາຕພ຺ພໍ ປຫີນໍ ເມ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໓໙໙; ສຸ. ນິ. ໕໖໓);

‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນວເຠເທ ຠຄວໂຕ ຄຸເຓ ຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສຕິເຍວ ອນຸສ຺ສຕິ, ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຏ຺ຐານມ຺ຫິເຍວ ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຣູປາ ສຕີຕິ ອນຸສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຍາ ເອວໍ ນວວິເຘນ ປວຕ຺ຕາ ສຕິ, ສາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ອາຈຣິເຍນ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໓ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖິເກນ ປນ ຕໂຕ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ.

໔໖໓-໔. ຈຕຸຣາຣກ຺ຂາຍ ສາຍໍປາຕໍ ຠາເວຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ເຖເຣນ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາວເສນ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕຣຖາ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ, ນ ຫເນຍ຺ຍ ນ ຆາຕເຍ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໒໙-໑໓໐) ວຈນໂຕ ສພ຺ພປຐມໍ ‘‘ອຫໍ ສຸຂິໂຕ ໂຫມິ, ອເວໂຣ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠາເວຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕນິ ຈິຕ຺ຕໍ ນິປຣິພນ຺ຘມານໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີສຸ ກເມນ ຠາເວຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຕນິ ປນ ອປ຺ປນາ ນ ໂຫຕິ. ໂຄຈຣຄາມມ຺ຫິ ອິສ຺ສເຣ ຊເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໕) ໂຄຈຣຄາເມ. ສີມຏ຺ຐສງ຺ຆໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເມຕ຺ຕາຍ ສຫວາສີນໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ຊເນຕິ, ອຖສ຺ສ ສຸຂສໍວາສຕາ ໂຫຕິ. ສີມຏ຺ຐກເທວຕາສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ມຸທຸກຕຈິຕ຺ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ຘມ຺ມິກາຍ ຣກ຺ຂາຍ ສຸສໍວິຫິຕຣກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ໂຄຈຣຄາມມ຺ຫິ ອິສ຺ສຣຊເນ ເມຕ຺ຕາຍ ມຸທຸກຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນຫິ ອິສ຺ສເຣຫິ ຘມ຺ມິກາຍ ຣກ຺ຂາຍ ສຸຣກ຺ຂິຕປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສ ເມຕ຺ຕາຍ ປສາທິຕຈິຕ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ອປຣິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຈາໂຣ ໂຫຕິ.

໔໖໕-໖. ວຓ຺ຓໂຕ ຈ ສຓ຺ຐານໂຕ ຈ ໂອກາສໂຕ ຈ ທິສໂຕ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຈ ເກສາທິໂກຏ຺ຐາເສ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓໂຕຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໑໐) ເກສາທີນໍ ວຓ຺ຓໂຕ. ສຓ຺ຐານໂຕຕິ ເຕສໍເຍວ ສຓ຺ຐານໂຕ. ໂອກາສໂຕຕິ ‘‘ອຍໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂອກາສໂຕ. ທິສໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ນາຠິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປຣິມາ ທິສາ, ອໂຘ ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອິມິສ຺ສາ ນາມ ທິສາຍາ’’ຕິ ທິສາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພາ. ປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ສຠາຄປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ວິສຠາຄປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ທ຺ເວ ປຣິຈ຺ເຉທາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ອິມິນາ ນາມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ເອວໍ ສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເກສາ ນ ໂລມາ, ໂລມາ ນ ເກສາ’’ຕິ ເອວໍ ອມິສ຺ສກວເສນ ວິສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ອາກາເຣຫິ ວວຕ຺ຖານາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມນສິ ກໂຣນ຺ເຕນ ເອວໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພໂຕຕິ ສຊ຺ຌາຍກຣຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ເກສາ ນຂາ’’ຕິ ເອວໍ ເອກນ຺ຕຣິກາຍ ວາ ‘‘ໂລມາ ເກສາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວາ ນ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ເກສາ ໂລມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ອນຸປຏິປາຏິຍາ ມນສິ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ວິກ຺ເຂໂປ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ, ມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສານຸປຸພ຺ພໂຕ’’ຕິ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຠາວນາກ຺ກເມນ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ‘‘ເກສາ ໂລມາ’’ຕິອາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອມນສິກຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກູລຠາເວນ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສານຸປຸພ຺ພໂຕຕິ ໂຍ ໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໖໗. ອິທານິ ຍຖາ ປຏິກ຺ກູລມນສິກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຓ຺ຓອາສຍສຓ຺ຐານາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອເຕຫິ ວຓ຺ຓາທີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ປຏິກ຺ກູລາຕິ ຠາວນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໖; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໘) ເກສາ ຕາວ ວຓ຺ຓໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາ. ຕຖາ ຫິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີສຸ ເກສວຓ຺ຓໍ ກິຎ຺ຈິ ທິສ຺ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຓ຺ຐານໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາ. ຕຖາ ຫິ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ເກສສຓ຺ຐານໍ ມກຈິວາກາທິກໍ ຉຸປິຕ຺ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕລມກ຺ຂນາທິວິຣຫິຕານຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ອຕິວິຍ ປຏິກ຺ກູໂລຕິ ຄນ຺ຘໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາ. ອສຸຈິຏ຺ຐາເນ ຊາຕສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓໍ ວິຍ ປຸພ຺ພໂລຫິຕມຸຕ຺ຕກຣີສປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິນິສ຺ສນ຺ເທນ ຊາຕຕ຺ຕາ ອາສຍໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາ. ຄູຖຣາສິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິຕກຓ຺ຓິກໍ ວິຍ ເອກຕິໍສໂກຏ຺ຐາສຣາສິມ຺ຫິ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂອກາສໂຕປິ ປຏິກ຺ກູລາ. ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ວິນີລກໍ ວິປຸພ຺ພກໍ ວິຈ຺ຉິທ຺ທກໍ ວິກ຺ຂາຍິຕກໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຫຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ໂລຫິຕກໍ ປຸຬວກໍ ອຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອິເມສຸ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອສຸຠາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ຠາວນາ ວາ ອສຸຠໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໖໘. ຍໍ ປເນຕໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສມຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໖໗), ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓຠງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຂຓິກມຣຓໍ, ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ມໂຕ, ໂລຫໍ ມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ສມ຺ມຸຕິມຣຓຎ຺ຈ, ນ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິຘ ປນ ມຣຓນ຺ຕິ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕມ຺ປິ ກາລມຣຓໍ ອກາລມຣຓນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາລມຣຓໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ ວາ ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂເຍນ ວາ ໂຫຕິ, ອກາລມຣຓໍ ອຸປປີຬກອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມວເສນ. ‘‘ມຣຓໍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຊີວິຕໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມຣຓໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ໂຍນິໂສ ຠາວຍິຕ຺ວານາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໔໖໙-໗໐. ຍສ຺ສ ປນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ວຘກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຕ ອຸປສໍຫຣຓໂຕ ກາຍພຫຸສາຘາຣຓໂຕ ອາຍຸທຸພ຺ພລໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໂຕ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຂຓປຣິຕ຺ຕໂຕຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອາກາເຣຫິ ມຣຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພໍ, ອິທານິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຘກສ຺ເສວຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອສິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ຐິຕວຘໂກ ວິຍ ມຣຓໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕເມວາຕິ ຠາວນາ ມຣຓສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສພ຺ພໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ພ຺ຍາຘິປຣິໂຍສານໍ, ສພ຺ພໍ ໂຍພ຺ພນໍ ຊຣາປຣິໂຍສານໍ, ສພ຺ພໍ ຊີວິຕໍ ມຣຓປຣິໂຍສານໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ໂຍພ຺ພນາທິກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕາວເທວ ໂສຠຕິ, ຍາວ ມຣຓສງ຺ຂາຕາ ວິປຕ຺ຕິ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຕ ຈ, ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ອຸປສໍຫຣຓໂຕ ມຣຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພໍ ຍສມຫຕ຺ຕໂຕ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕໂຕ ຖາມມຫຕ຺ຕໂຕ ອິທ຺ຘິມຫຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ມຣຓໍ ນາມ ມຫາຍສານໍ ມຫາປຣິວາຣານໍ ມຫາສມ຺ມຕມນ຺ຘາຕາທີນມ຺ປິ ອຸປຣິ ປຕຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຣິ ນ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຍສມຫຕ຺ຕໂຕ,

‘‘ໂຊຕິໂກ ຊຏິໂລ ອຸຄ຺ໂຄ,

ເມຓ຺ຑໂກ ອຖ ປຸຓ຺ຓໂກ;

ເອເຕ ຈຎ຺ເຎ ຈ ເຍ ໂລເກ,

ມຫາປຸຎ຺ຎາຕິ ວິສ຺ສຸຕາ;

ສພ຺ເພ ມຣຓມາປນ຺ນາ,

ມາທິເສສຸ ກຖາວ ກາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕໂຕ,

‘‘ວາສຸເທໂວ ພລເທໂວ, ຠີມເສນາທໂຍ ມຫາ;

ພລາ ມຈ຺ຈຸວສໍ ປຕ຺ຕາ, ມາທິເສສຸ ກຖາວ ກາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຖາມມຫຕ຺ຕໂຕ,

‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີນໍ ມຫິທ຺ຘິການມ຺ປິ ອຸປຣິ ປຕຕິ, ມາທິເສສຸ ກຖາວ ກາ’’ຕິ ເອວໍ ອິທ຺ຘິມຫຕ຺ຕໂຕ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕາທີນໍ ມຫາປຎ຺ຎານມ຺ປິ ອຸປຣິ ປຕຕິ, ມາທິເສສຸ ກຖາວ ກາ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕໂຕ. ເອວໍ ອິຕເຣສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເຕສມ຺ປິ ອຸປຣິ ມຣຓໍ ປຕຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຣິ ນ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປສໍຫຣຓໂຕ ຈ, ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ ພຫຸສາຘາຣໂຓ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍເຍວ ອເນກສຕານໍ ໂຣຄານໍ ພາຫິຣານໍ ອຫິວິຈ຺ຉິກາທີນຎ຺ຈາ’’ຕິ ກາຍພຫຸສາຘາຣຓໂຕ ຈ, ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປຏິພທ຺ຘໍ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຍຸທຸພ຺ພລໂຕ ຈ,

‘‘ຊີວິຕໍ ພ຺ຍາຘິ ກາໂລ ຈ,

ເທຫນິກ຺ເຂປນໍ ຄຕິ;

ປຎ຺ເຈເຕ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ;

ອນິມິຕ຺ຕາ ນ ນາຍເຣ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໓໔) –

ເອວໍ ກາລວວຕ຺ຖານສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈ, ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວຕິ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໔໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ອທ຺ຘານສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທາຈ ຠາວນາ ມຣຓສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓປຣິຕ຺ຕໂຕ ຈ ມຣຓສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ.

‘‘ຊີວິຕໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຈ,

ສຸຂທຸກ຺ຂາ ຈ ເກວລາ;

ເອກຈິຕ຺ຕສມາຍຸຕ຺ຕາ,

ລຫຸ ໂສ ວຕ຺ຕເຕ ຂໂຓ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໖) –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຣາຣກ຺ຂວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຈຕຸຣາຣກ຺ຂນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.