໔໒. ເທສນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໘໒. ຠິກ຺ຂຸຠາວສ຺ສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໙໘) ໂຍ ຈາໂຄ, ສາ ປາຣາຊິກເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘາເປກ຺ໂຂຕິ ຄິຫິ ວາ ໂຫຕຸກາໂມ ອຸປາສໂກ ວາ ໂຫຕຸກາໂມ ອາຣາມິໂກ ວາ ໂຫຕຸກາໂມ ສາມເຓໂຣ ວາ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໘). ຕສ຺ມາ ຄິຫິຠາວາທິກໍເຍວ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ ເອວ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຉາເທຕິ ຊານມາປນ຺ນໍ, ປຣິວເສຍ຺ຍ ຕາວຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘໓. ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘໔. ປຏິເທເສມີຕິ ອາໂຣເຈມິ. ເອຕານິ ອຫໍ ເອຕານາຫໍ.

໓໘໖. (ກ) ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຄິລານສ຺ສ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ, ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

(ຂ) ອກາລຈີວຣໍ (ປາຣາ. ໕໐໐) ນາມ ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ສຕ຺ຕມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມາ’’ຕິ.

(ຄ) ປຸຣາຓຈີວຣໍ (ປາຣາ. ໕໐໕) ນາມ ‘‘ສກິໍ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎາຕິກາ ນາມ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອສມ຺ພນ຺ຘາ. ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໂຘວາປເນ ທຸກ຺ກຏໍ.

(ຆ) ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາຕິ (ປາຣາ. ໕໑໒) ເອຕ຺ຖ ຫຣີຕກີຂຓ຺ຑມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຈີວຣໍ ນາມ ອິຘ ວິກປ຺ປນູປຄປຈ຺ຉິມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

(ງ) ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ (ປາຣາ. ໕໑໙) ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວໂຣ ວາ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ນຏ຺ຐຈີວໂຣ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

(ຈ) ‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕຸຕ຺ຕຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ສເຈ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານິ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໒໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

(ຉ-ຊ) ‘‘ກີທິເສນ ເຕ (ປາຣາ. ໕໒໙), ຠນ຺ເຕ, ຈີວເຣນ ອຕ຺ໂຖ, ກີທິສໍ ເຕ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປມີ’’ຕິ ເອວໍ ອປ຺ປວາຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກປ຺ປນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ຐກປ຺ປໍ ອຘິກວິຘານໍ ອາປນ຺ນໍ. ອິຘ ປຸຣິມໍ ເອກສ຺ສ, ທຸຕິຍໍ ພຫູນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນານຕ຺ຕໍ.

(ຌ) ອຕິເຣກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນຈິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕໍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ອາຍສ຺ມາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ, ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ກາເລນ ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ຈີວຣຕ຺ຖິເກນ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ໂຍ ໂກຈິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ, ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ທາຍໂກ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕພ຺ໂພ ສາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິ, ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເທຫິ ເມ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທນາຍ ຕໍ ຈີວຣໍ ລຠຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລຠຕິ, ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ນ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຊານາຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິສຊ຺ຊາທີນິ ກໂຣຕິ, ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕິ. ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິເຣກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທນາຍ ອຕິເຣກຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐາເນນ ສເຈ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

(ຎ) ສນ຺ຖຕໍ (ປາຣາ. ໕໔໔) ນາມ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ ອວາຍິມໍ. ເອກໂກສິຍໍສຸນາປິ ເຈ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ.

(ຏ) ສຸທ຺ຘກາຬການນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໗-໕໔໙) ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາຬກໍ ນາມ ທ຺ເວ ກາຬການິ ຊາຕິກາຬກໍ ວາ ຣຊນກາຬກໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

(ຐ) ອນາທິຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຕຸລນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໕໔) ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຕ຺ຕເກຫິ ເອຬກໂລເມຫິ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ກາຬການໍ, ເອໂກ ໂອທາຕານໍ, ເອໂກ ໂຄຈຣິຍານໍ ອາທາຕພ຺ໂພຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເອກສ຺ສາປິ ກາຬກໂລມສ຺ສ ອຕິເຣກຠາເຄ ສຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ.

(ຑ) ອູນກຉພ຺ພສ຺ສານີຕິ (ປາຣາ. ໕໖໒) ຉພ຺ພສ຺ສໂຕ ໂອຣຠາເຄ.

(ຒ) ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ (ປາຣາ. ໕໖໗) ປນ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ເອກປສ຺ສໂຕ ວຏ຺ຏໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ຍຖາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ວາ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ວິຊເຏຕ຺ວາ ວາ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ.

(ຕ) ນ ເກວລໍ ໂຘວາປເນ (ປາຣາ. ໕໗໘) ເອວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຣຊເນປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ.

(ທ) ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ເສວ (ປາຣາ. ໕໘໙) ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕປຣິວຕ຺ຕເນ ໂທສໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ກຕາກຕາທິວເສນ ອເນກວິຘໍ ຊາຕຣູປປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນານປ຺ປກາຣກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘໗-໙. ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄິຫິໍ ວເທຕິ ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ, ຕໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ໂສ ‘‘ອິມິນາ ກິໍ ອາຫຣາມີ’’ຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຕ຺ວາມນ຺ຕິ ‘‘ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວເທຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໔, ໕໘໙) ວຈນໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິຕານໍ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ມຘຸ ວາ ຜາຓິຕໍ ວາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິມໍ ນາມ ອາຫຣາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ທ຺ເວເປເຕຕິ ທ຺ເວປິ ເອເຕ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກຎ຺ຈ ຣູປິຍສພ຺ໂຍຫາຣິກຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອາຣາມິເກນາປິ ລທ຺ຘຠາໂຄ ນ ກປ຺ປຕິ ເອວ.

໓໙໐. ອນ຺ຕມໂສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໔) ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາປິ ນ ກປ຺ປຕີຕິ. ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຏິລທ຺ຘມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘວຕ຺ຖຸໂຕ ອາຠຕໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕຖາ ໂກສິຍມິສ຺ສກສນ຺ຖຕາທິຕ຺ຕຍມ຺ປິ ນ ກປ຺ປຕິ. ນ ເກວລໍ ຕສ຺ເສວ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ນ ກປ຺ປເຕວ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໕, ໕໕໐, ໕໕໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໓໙໑. ເອວໍ ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ໂສ ອາຣາມິກາທິໂກ ‘‘ອິມໍ ຉຑ຺ເຑຫີ’’ຕິ ສໍສິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມ຺ປິ ໂນ ເຈ ລເຠຍ຺ຍ, ສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໒. ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິຍຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ຕິຕຣູປິຍຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍປຕ຺ໂຕ ນາມ ‘‘ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ ປຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ປຕ຺ຕໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໑໒) ວຸຕ຺ຕປຕ຺ໂຕ. ໂສ ຈ ເອຕານິ ຈ ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຏ຺ຐຸໍ ລພ຺ຠເຣຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໔, ໕໘໙) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສານິ ປນ ຕີຓິ ຈີວຣາທິວຕ຺ຖູນິ ‘‘ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ (ປາຣາ. ໔໖໓) ສງ຺ຆາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠາສນ຺ຕເຣນປີຕິ ປາຬິຍາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ທມິຬຠາສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຍປິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໓. (ກ-ຄ) ນານປ຺ປກາຣກໍ ນາມ ‘‘ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ, ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຈຸຓ຺ຓປິຓ຺ໂຑປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມ຺ປິ ທສິກສຸຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໙໕) ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕາປິໂຕຕິ (ປາຣາ. ໖໑໓) ຍາຈິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ.

໓໙໔. ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວານ ປຕ຺ຕຄາຫກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໑໔; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອູນປຎ຺ຈພທ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ຍ ອນ຺ຕິມໍ ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ທາປເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໕. (ຂ) ປຣິທຫິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ (ປາຣາ. ໖໒໖-໖໒໘; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໘) ປນ ຐຕ຺ວາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຸຈ຺ຉິສມໂຍ ປິຏ຺ຐິສມໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ສມໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ຄິມ຺ຫານມາເສສຸ ປຈ຺ຉິມມາສສ຺ສ ປຸຣິໂມ ອຑ຺ຒມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິໂມ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ, ປຣິເຍສິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວສ຺ສິກາ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິເຍສນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ເອວ ປຎ຺ຈ ມາສາ ກຸຈ຺ຉິສມໂຍ ນາມ. ອິຕເຣ ສຕ຺ຕ ມາສາ ປິຏ຺ຐິສມໂຍ, ຕຕ຺ຖ ສຕຸປ຺ປາທກຣຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

(ຄ) ອຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ປນ ມມ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ວຫນ຺ໂຕ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ສກສຎ຺ຎາຍ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ອກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ໂສ ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເກວລໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຄເຫຕຸເມວ ນ ລຠຕິ.

(ຆ) ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈີວຣກາຣສມຍາທີສຸ ຈີວຣສິພ຺ພນາທີນມຕ຺ຖາຍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວ ລທ຺ຘຕນ຺ຕວາເຍຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕຕນ຺ຕວາຍານໍ ອກປ຺ປິຍຠາເວ ສຕິ ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ, ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວີເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເອກໂຕ ອກປ຺ປິຍປກ຺ເຂ ທຸກ຺ກຏໍ.

(ງ) ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໓) ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣໍ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຍ຺ຍຕິ, ອາຍຕຎ຺ຈ ກໂຣຖ ວິຕ຺ຖຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອຘິກໍ ວິຘານໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

(ຈ) ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ (ປາຣາ. ໖໔໙-໖໕໐) ນາມ ເສນາຍ ຄນ຺ຕຸກາມາທີຫິ ທິນ຺ນໍ.

(ຉ) ອຕິເຣກຉາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔-໖໕໕) ຉທິວສໂຕ ອຕິເຣກໍ. ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ກປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ອສມາທານຈາໂຣ ຄຓໂຠຊນໍ ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທ, ໂສ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໖) ວຸຕ຺ຕອານິສໍເສສຸ ຈີວຣມາເສ ອສມາທານຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິສໍສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍທິ ອສມາທານຈາໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ ໂອກປຸຓ຺ເຓຫິ ຈີວເຣຫິ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣມາເສປິ ຕິຈີວຣໍ ອາທາຍ ເອວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພໍ ອສມາທານຈາຣປຣິຫາຣໍ ອຕ຺ຖຕກຖິນາ ເອວ ລຠນ຺ຕິ, ນ ອິຕເຣຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໙໗. (ຂ) ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ປາຏິເທສນີຍາປຕ຺ຕິໍ, ທ຺ເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ປາຏິເທສນີຍາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ປນ ເຍສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ອຠຍຄິຣິວາສີນໍ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາວເສນ ທສ຺ສິຕໍ ກິຣ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຫໍ, ອາຍສ຺ມາ, ສມ຺ພຫຸລາ ປາຏິເທສນີຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ, ຕາໂຍ ປຏິເທເສມິ. ອຫໍ, ອາຍສ຺ມາ, ເອກໍ ປາຏິເທສນີຍໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ເອວໍ ເທສນາວິຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຄາຣຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ອສປ຺ປາຍໍ ປາຏິເທສນີຍໍ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໕໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຈິ. ໕໕໓) ‘‘ຄາຣຍ຺ຫໍ ອາວຸໂສ’ຕິອາທິ ປຏິເທເສຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຏິເທສນີຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕສ຺ສາ ເທເສຕພ຺ພາກາໂຣ ຄາຣຍ຺ຫໍ ອາວຸໂສ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສິກ຺ຂາປເທ ທສ຺ສິໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາເຐ ອາຄຕນເຍເນວ ເທສນາວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ຄາຣຍ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ອາປຊ຺ຊິໍ ອສປ຺ປາເຍ ປາຏິເທສນີເຍ, ເຕ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ, ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ຈ ‘‘ຄາຣຍ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ພຫຸເລ ຘມ຺ເມ ອາປຊ຺ຊິໍ ອສປ຺ປາເຍ ປາຏິເທສນີເຍ, ເຕ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ, ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຍຖານຸຣູປໍ ເທສນາວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວາຕິ.

໓໙໘. ອເທສນາຄາມິນິຍນ຺ຕິ (ປຣິ. ໔໒໔ ອາທໂຍ; ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໒໕) ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ ນ ເທສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາປຕ຺ຕິຎ຺ຈາຕິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ເອວ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ນ ເທສເຍ. ລຫຸກາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ເທສິຕໍ ປຸນ ນ ເທສເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນານາສໍວາສນິສ຺ສີມຏ຺ຐິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ນ ເທສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸປຎ຺ຈຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມານວສ຺ສິກປວາຣຓາຍໍ ວິຍ ຈຕູຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນ ເທສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ກຖໍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕີຫິປິ ເອກໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ, ຕໍ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ອາປນ຺ນອາປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ‘‘ປສ຺ສສິ, ອາວຸໂສ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາມາວຸໂສ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ເຕນ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເທເສຕພ຺ພໍ. ມນສາຕິ ວຈີເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ເກວລໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ນ ເທສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປກຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ອຸໂປສໂຖ ປວາຣຓາ ວາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນ ເທສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາເນກາຕິ ນານາປຕ຺ຕິໂຍ ‘‘ເອກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ເທສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກາ ປນ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ເທສິຕາ ໂຫຕີຕິ. ເທສນາວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ເທສນານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.