໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ອິເຘວ ສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ‘‘ອິຕິ ຊານາມິ, ອິຕິ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປເທ ກຖນ຺ຕິ ເຈ, ‘‘ອິຕິ ຊານາມີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເກວລໍ ‘‘ປາປິຈ຺ຉຕາຍາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຈນໂຕ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີປິຕໍ. ‘‘ອຕີຕກາເລ ໂສຕາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິຍາເຍນ ວທຕິ, ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຣິ. ໑໖໕) ວິຍ ສິກ຺ຂາປເທປິ ‘‘ອິຕິ ຊານາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໕, ໑໙໗) ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມາຕຸຆາຕກປິຕຸຆາຕກອຣຫນ຺ຕຆາຕກາ ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ, ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ, ລມ຺ພີອາທໂຍ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຐມປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ກຸໂຕ ຈຕຸວີສຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຘານຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ລມ຺ພີອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມປາຣາຊິເກນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຍສ຺ມາ ປນ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ລຠຕິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸໂປສຖາທິເຠທໍ ສໍວາສ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓາປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສສງ຺ຆກມ຺ມປ຺ປເຠທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ສໍວາໂສ ນາມ ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໕, ໙໒, ໑໗໒, ໑໙໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິວິເຘນາປິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫຏ຺ເຐນ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ປາຕິໂມກ຺ຂປ຺ປວາຣຓາສຸ ເອວ ອາຄຕໍ, ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ເສສໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນຕ຺ຖິ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອາຈຣິຍາປິ ‘‘ເສສໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາປນ຺ນໍ ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ສງ຺ຆາທິເສເສນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ສຫເສຍ຺ຍາ, ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ‘ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາ’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສໍວາສສ຺ສ ອຠພ຺ພຕາມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣຓໍ ປກິຓ຺ຓກໍ – ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ນ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ນ ປາຣາຊິໂກ ສໍວາໂສ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາ ປຏິເສວນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ນ ປາຣາຊິໂກ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ອປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ. ໂສ ອາປຕ຺ຕິໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ປາຣາຊິໂກ ນາມ. ນ ຫິ ອຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ອນາປຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ ອປຓ຺ຑກປກ຺ເຂ ອາຄໂຕ ກິໍ ອສໍວາໂສ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ? ໂຫຕິ. ‘‘ອຠພ຺ໂພ ເຕນ ສຣີຣພນ຺ຘເນນາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ…ເປ… ອສໍວາໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ໂສ ເອວ ອຠພ຺ໂພ. ນາຍໍ ອປາຣາຊິກຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໖) ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຍຖາ ອຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສາວິຕາຍປິ ກມ຺ມໍ ຣຸຫຕິ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິເສໂສ – ອຸປສມ຺ປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ເອວໍ ເຈ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕິ, ສງ຺ໂຆ ຈ ຕສ຺ມິໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ ເອວ ເຈ, ກມ຺ມໍ ຣຸຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ໂນ ຂນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ຕິຕ຺ຖິໂຍ ວາ ປຓ຺ຑໂກ ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕິ, ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາ ນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ສງ຺ໂຆ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໗) ຫິ ວຈນໂຕ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ເນນ, ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນສຎ຺ຎິເຕນ ວາ ເອເກນ ວຸຕ຺ຕາຍ ສງ຺ເຆນ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ຄຫຏ຺ຐຕິຕ຺ຖິຍປຓ຺ຑກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ. ອຍເມວ ສພ຺ພກມ຺ເມສຸ ຍຸຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ໂກຈິ ນາເສຕພ຺ໂພ, ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ, ອຍໍ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໔-໑໑໕ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນ ເອວ ໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ສ ໂອມສເນ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ອຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ນ ນາເສຕພ຺ໂພ, ‘‘ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປາຬິຍາ ອຠາວໂຕ, ເຕເນວ ໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິອາທິໍ ນ ຊເນຕິ, ເກວລໍ ອສໍວາໂສຕິ ກຕ຺ວາ ຄຓປູຣໂກ ນ ໂຫຕິ. ເອກກມ຺ມເອກຸທ຺ເທໂສ ຫິ ສໍວາໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ສມສິກ຺ຂຕາປິ ສໍວາໂສຕິ ກຕ຺ວາ ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ປທໂສຘມ຺ມາປຕ຺ຕິໍ ປນ ຊເນຕີຕິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕີຕິ. ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເອກກມ຺ມາທິໂນ ສໍວາສສ຺ສ ອຠາວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອສໍວາສາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ປທໂສຘມ຺ມາປຕ຺ຕິໍ ປນ ນ ຊເນຕິ. ຕຖາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນປິ ເອເກຈ຺ໂຈ ‘‘ໂຍ ນາເສຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ນິທສ຺ສເນນ ສກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປິຈ ‘‘ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໖) ວຈນໂຕ, ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໔) ວຈນໂຕ ຈ ໂຍ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ອນຸວິຊ຺ຊິຍມາໂນ ປຣາຊິໂຕ, ໂສປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ, ນ ໂອມສວາທປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຊເນຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕກຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ນ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ, ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ, ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ເຈວ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ຈ, ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ນ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ຕຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຫິ ຍາວ ນ ລິງ຺ຄໍ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ກາສາເວສຸ ສອຸສ຺ສາຫາວ ສມານາ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາມາ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ຕີປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອວ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ນາວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານ’’ນ຺ຕິ. ກທາ ປນ ສາ ອຠິກ຺ຂຸນີ ໂຫຕີຕິ? ຍທາ ສາ ວິພ຺ຠນ຺ຕາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ຍເທວ ສາ ວິພ຺ຠນ຺ຕາ, ຕເທວ ສາ ອຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໓໔). ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ ວິພ຺ຠນ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ? ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາມາ ກາສາເວສຸ ອນາລຍາ ກາສາວໍ ວາ ອປເນຕິ, ນຄ຺ຄາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕິຓປຓ຺ຓາທິນາ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ກາສາວໍເຍວ ວາ ຄິຫິນິວາສນາກາເຣນ ນິວາເສຕິ, ໂອທາຕໍ ວາ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕິ, ລິງ຺ເຄເນວ ວາ ສທ຺ຘິໍ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປວິສິຕ຺ວາ ເກສລຸຎ຺ຈນາທິວຕໍ ສມາທິຍຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄໍ ວາ ສມາທິຍຕິ, ຕທາ ວິພ຺ຠນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ສລິງ຺ເຄ ຐິຕາວ ຕິຕ຺ຖິຍວຕໍ ສມາທິຍຕິ, ສາ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ເສສາ ປພ຺ພຊ຺ຊເມວ ລຠຕິ, ນ ອຸປສມ຺ປທໍ. ປາຬິຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສກາວາສາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ, ສາ ອາຄຕາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໓໔) ວຈນໂຕ ຍາ ປຐມໍ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ, ສາ ອາຄຕາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ສງ຺ຄີຕິອາຈຣິເຍຫິ ປນ ‘‘ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິການີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ປຸນ ສາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ເອວ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ນານຸຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວຕາ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອວ. ປກ຺ຂປຓ຺ຑກີປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອວ. ອິມໍ ນຍໍ ຈຕູສຸປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.