ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ

໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິ ສ຺ວາຍໍ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ເຈຕນາຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ, ສຸປິເນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ທຸພ຺ພລໍ. ປວຕ຺ເຕ ປນ ອຎ຺ເຎຫິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕາ ວິປາກໍ ເທຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ວິປາກໍ ເທຕິ, ອຖ ໂຂ ອວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາວ ສຸປິນນ຺ຕເຈຕນາຕິ ລິຂິຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສຸປິເນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ທຸພ຺ພລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອເນກນ຺ຕໍ, ນ ຈ ອາຣມ຺ມຓທຸພ຺ພລຕາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຸພ຺ພລາ ອຕີຕານາຄຕາຣມ຺ມຓາຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ວາ ອທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ທຸພ຺ພລຫທຍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໒໓໖-໒໓໗) ອາຈຣິໂຍ. ອວຕ຺ຖຸກຕາຍ ທຸພ຺ພລຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ອວຕ຺ຖຸກາຍ ຠາວນາປຠວາຍ ອຕິເຣກພລວສມ຺ຠວໂຕ. ຠາວນາພລສມປ຺ປິຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣູປມ຺ປິ ສມານໍ ອຕິຠາຣມ຺ປິ ກຣຊກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມ຺ປິ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ອນປ຺ປິຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ ກຣຊກາຍໍ ອາກາເສ ລງ຺ຆນສມຕ຺ຖໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ຕໍ ອນຸມານກຣຓໍ? ເຍນ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອານຸຠາໂວຕິ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕານຸຠາເວນ ຐປນລງ຺ຆນາທິກິຣິຍາວິເສສນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ປກຕິຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ວິຍ ອສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ນິກ຺ຂມນຕ຺ຕາ ຈ ວຕ຺ຖິສີສໍ, ກຏິ, ກາໂຍຕິ ຕິຘາ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຐານໍ ປກປ຺ເປນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ສປ຺ປວິສໍ ວິຍ ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຈ ວິເສ ຐານນິຍໂມ, ໂກຘວເສນ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ເອວມສ຺ສ ນ ຐານນິຍໂມ, ຣາຄວເສນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ.

‘‘ທກໂສຕໍ ອໂນຕິຓ຺ເຓປີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຐານໂຕ ປນ ຈຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ກໍ ຐານາ ຈາເວຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ທກໂສໂຕໂຣຫຓໍ ນິວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາປິ ອຘິວາສາຘິປ຺ປາເຍນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ທກໂສຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐານາ ຈຸຕຎ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ອຸຠຍໍ ສເມຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ກາຣໂກ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຘິປ຺ປາຍາເປກ຺ຂາຍ ຠາວໂຕ ກາຣໂກ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ສາເປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກຖໍ? ກຓ຺ຑຸວນາທິອຘິປ຺ປາຍເຈຕນາວເສນ ເຈເຕນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຑຸວນາທິອຸປກ຺ກເມນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ເມຖຸນຣາຄວເສນ ອູຣຸອາທີສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູສຸ, ວຓາທີສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖູສຸ ຈ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິຍາ ສຕິປິ ນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໓) ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຘ ກາຣໂກ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ກາຣເກ ‘‘ເຈເຕຕິ ນ ອຸປກ຺ກມຕິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໒) ວຸຕ຺ຕວຈນວິໂຣໂຘ. ຕຖາ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິກາຍ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ຠຸມ຺ເມ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐປິ ໂສ ເອວ ວິໂຣໂຘ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖນິຍມສິທ຺ຘິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວຈນກ຺ກມໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນາຠາວໂຕ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖນິຍໂມ ນ ກໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອກເຕ ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ, ອຸປກ຺ກເມ ອສຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖາທິເຠເທ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສນ ອງ຺ຄຊາເຕ ກມ຺ມນິຍປ຺ປຕ຺ເຕ ອາໂຣຄ຺ຍຕ຺ຖາຍ ນີລໍ ໂມເຈນ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ເອວ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ເຠ ປີຕກາທີນໍ ໂມຈນວເສນ ນວາຕິ ທສ. ເອວໍ ‘‘ສຸຂຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທີນໍ ນວນ຺ນໍ ວເສນາຕິ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ເຠ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປວເສນ ສຕໍ. ເອວເມວໍ ວຈ຺ຈປ຺ປສ຺ສາວວາຕອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກທຏ຺ຐູປຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ຈ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈສຕໍ. ຍຖາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຎ຺ຈສຕໍ, ເອວໍ ພຫິທ຺ຘາຣູເປ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣູເປ ວາ ອາກາເສ ວາ ກຏິໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕຕິ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ໂອຕິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ເສວນາຘິປ຺ປາຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເຕເນວ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄສມງ຺ຄິສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິປຣິຓເຕນ…ເປ… ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍາໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປທໍ ສໍໂຍຄໍ ທີເປຕິ, ໂສ ຈ ສໍໂຍໂຄ ສມາຄໂມ. ເກນ ຈິຕ຺ເຕນ? ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ນ ປຕ຺ຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາຘິປ຺ປາຍາທິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ວາຍມໂຕ ຜສ຺ສປ຺ປຏິວິຊານນາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ສມາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວມສ຺ສ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍກ຺ຂາທິນາ ສຕ຺ໂຕ ວິຍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ໂອຕິຓ຺ໂຓ ວິປຣິຓຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກູປາທິໍ ວິຍ ສຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ຣາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຸປຄໂຕປິ ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາຘິປ຺ປາຍໂຕ ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຫຕຸຠູເຕນ ຕເມວ ຣາຄໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ມາຕຸຄາເມນ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປໍ ວາ ອາຄເຕນ, ອຕ຺ຕນາ ອຸປຄເຕນ ວາ. ເອເຕນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕຕາ ວາ ໂຫຕຸ, ວິຣຕ຺ຕຕາ ວາ, ສາ ອິຘ ອປ຺ປມາຓໍ.

ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ສພ຺ໂພປິ ອຸປາທິນ຺ນໂກ ກາໂຍ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ຠິນ຺ນສນ຺ຕາໂນ ຕປ຺ປຏິພທ຺ໂຘ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິ. ເວຓິຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸປາທິນ຺ນໂກ ອຠິນ຺ນສນ຺ຕາໂນ ເກສໂລມນຂຄ຺ຄທນ຺ຕຄ຺ຄາທິໂກ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ໂລເມນ ໂລມໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສາປີ’’ຕິ. ເຕນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ…ເປ… ປຣາມສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປາທິນ຺ນການມ຺ປິ ເສສໂລມາທີນໍ ອງ຺ຄຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕທຕ຺ຖຊານນໂຕ. ຜຸຏ຺ຐຠາວໍ ປຏິວິຊານນ຺ໂຕປິ ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານາຕິ ນາມ, ນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ. ອເນກນ຺ຕິກຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ມາ ເອວ ອິຘ ຜສ຺ສປ຺ປຏິວິຊານນໍ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ‘‘ນ ຈ ເມ ໂລມຆຏ຺ຏເນນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍ ‘ນ ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານາມີ’ຕິ ອນາປນ຺ນສຎ຺ຎີ ສິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເວຓີ ນາມ ກຫາປຓມາລາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ‘ເວຓິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ກຫາປຓມາລາທິໍ ເອວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ໂລມໍ, ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ກທາ ເຕ ມາຕາ ປສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຍາຈນໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຍ ສິຂາປຕ຺ຕລກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເມຖຸນຸປສໍຫິເຕເຍວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ ວຈນໍ ປນ ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕນ ອສງ຺ຆາທິເສສວຕ຺ຖຸນາ ມິສ຺ສວຈນໍ, ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ຈ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ອິຕຣໍ ປາກຏໍ. ຍທິ ຕມ຺ປິ ຊເນຕິ, ກຖໍ ‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’ຕິອາທີນິ ປທານິ ນ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ຊເນນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເກ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສາປິ ນິມິຕ຺ຕາຘິວຈນຕ຺ຕາ. ‘‘ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຫິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໔໘) ມາຕິກາຍໍ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຫິ ໂອຠາສເນ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອິຕເຣຫິ ໂອຠາສເນ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ສິຂຣຓີ’’ຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຆຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ມາ ‘‘ຕິເວທນ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວິເວທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຣາຄວເສນ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ປຏິຆວເສນ. ຕສ຺ມາ ຣາຄວເສເນວ ປວຕ຺ໂຕ ອກ຺ໂກໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທ຺ວິເວທນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຕ຺ຕກາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາສເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຊານນສມຕ຺ຖາຍ. ປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓຠຓເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄທານໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເທຫີ’’ຕິ ປຣິຍາຍວຈເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ, ‘‘ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຍາ ມາທິສໍ ສີລວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ປຎ຺ຈສຸ ອງ຺ເຄສຸ ສພ຺ຠາວາ ສງ຺ຆາທິເສໂສວາຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປທທ຺ວເຍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ວິຍ ຍກ຺ຂິເປຕີສຸປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຕ຺ຕກອາມວຈເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໒໙໕) ລິຂິຕໍ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປນ ປຓ຺ຑກຄຕິໂກວ.

ອຕ຺ຕກາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອລໍວຈນີຍາຕິ ນ ວຈນີຍາ, ນິວາຣເຓ ອລໍ-ສທ຺ໂທ, ນ ອລໍວຈນີຍາ ນາລໍວຈນີຍາ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວີມໍສຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປໂຍຄາ ເອເຕ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ລິຂິຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ຍກ຺ຂີ ນ ເປຕີ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ. ປຸຣິໂສ ນາມ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ນ ຍກ຺ໂຂ ນ ເປໂຕ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ’’ຕິ ປາຬິ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີສຸ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ອິຕ຺ຖິວວຕ຺ຖານສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ເອວາຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເມຖຸນປຸພ຺ພຠາຄສາມຎ຺ຎໂຕ ອິຕ຺ຖິວວຕ຺ຖາເນນ ປຸຣິສວວຕ຺ຖານໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຍສຸ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ). ກາຍສໍສຄ຺ຄາທີສຸ ຈ ປຓ຺ຑກຍກ຺ຂິເປຕິໂຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸກາວ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ອິຘາປິ, ປຓ຺ຑກສຠາວຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸໂກວ ໂຫຕິ. ເສສາ ມນຸສ຺ສປຸຣິສອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສາທໂຍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາວ ມິຈ຺ຉາຈາຣທສ຺ສນສຠາວໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກິໍ ຠນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຕເກປິ ວຸຕ຺ເຕ. ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຍທຕ຺ຖາຍ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕໍ ກເຖຕຸໍ ລຠຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕຕິ ລິຂິຕໍ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິໂຕ ‘‘ອຸປກຣຓໍ, ມູລໍ ວາ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍາຈຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ວຏ຺ຏຕິ ເສນາສເນ ໂອຠາສປຣິກຖາທີນໍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ຕິຫຕ຺ຖາ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ຕິຫຕ຺ຖາ. ‘‘ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈຕິ ປກຕິວິທຕ຺ຖິຍາ ນວວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓມຎ຺ໂຈ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອິໂຕ ຈ ນ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ລິຂິຕໍ. ອກຸຏິຍາ ປນ ວຕ຺ຖຸເທສນາກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິຠາໂວ…ເປ… ‘ຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ຍຸຕ຺ຕມິທໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຍສ຺ມາ ມຕ຺ຕິກາມຍຠິຕ຺ຕິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕໍ ວາ ອວລິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຠຍໍ ວາ ຠິຕ຺ຕິຍາ ຆຏິຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ວິນາປິ ຠິຕ຺ຕິເລເປນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຖມ຺ຠຕຸລາປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏາທິ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ວິຈາເຣຕ຺ວາວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸໂປສຖາຄາຣມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ວາ ສາມເຓເຣຫິ ວາ ເອກໂຕ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ລິຂິຕໍ.

ອິທໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ ວິຍ ນິທານາເປກ຺ຂໍ. ນ ຫິ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ອສນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ມຸສາວາທລກ຺ຂຓໍ ປາເປຕ຺ວາ ຠາສິໍສຸ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຫິ ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວຓ຺ຓໍ ຠາສິໍສຸ. ນ ຈ ຕາວຕາ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕເກນ ປນ ເລເສນ ຠຄວາ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິທານໍ ກຕ຺ວາ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ຕຖາ ອິຘາປິ. ນ ຫິ ນິທາເນ ‘‘ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາໂຍ ສາຣມ຺ຠາໂຍ ອປຣິກ຺ກມນາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປມາຓມຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ນິທານາເປກ຺ໂຂ. ຕຕ຺ຖ ສາຣມ຺ເຠ ອປຣິກ຺ກມເນ ສງ຺ຆາທິເສສປ຺ປສງ຺ຄໍ ວິຍ ທິສ຺ສມານໍ ‘‘ວິຠງ຺ໂຄ ຕໍນິຍມໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຠງ຺ເຄ ນ ນິວາເຣຕິ. ຕຖາ ມຫລ຺ລເກ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກິມຕ຺ຖໍ ມາຕິກາຍໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ວິຠງ຺ເຄ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ເອວເມຕໍ. ກິໍ ນຸ ຠິກ຺ຂູ ອຠິເນຕພ຺ພາ ວຕ຺ຖຸເທສນາຍ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ, ກີທິສໍ? ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ. ອິຕຣຎ຺ຫິ ‘‘ສາຣມ຺ເຠ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປຣິກ຺ກມເນ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸປ຺ປສງ຺ຄວເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ ນາມ ອຕ຺ຖິ ສາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ສາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ອຕ຺ຖິ ອນາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ ພຫຸວິຘໍ, ຕສ຺ມາ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນໍ, ເນຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິມຕ຺ຖິກາ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸເທສນາຕິ ເຈ? ຄຣຸກາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປນເຫຕຸປຣິວຊ຺ຊນຸປາຍຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸອເທສນາ ຫິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປນເຫຕຸຠູຕາ. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປນໍ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຄິຫິປີຬາຊນນໍ, ອຕ຺ຕທຸກ຺ຂປຣທຸກ຺ຂເຫຕຸຠູໂຕ ຈ ສາຣມ຺ຠຠາໂວຕິ ເອເຕ ວຕ຺ຖຸເທສນາປເທເສນ ອຸປາເຍນ ປຣິວຊ຺ຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ອກປ຺ປິຍກຸຏິກຣຓຕ຺ຖໍ ຄິຫີນໍ ວາ ປີຬານິມິຕ຺ຕໍ, ສາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸກຸຏິກຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ຫິ ວຕ຺ຖູນໍ, ມາຕິກາຍ ປກາສນາ;

ຄຣຸກາປຕ຺ຕິເຫຕູນໍ, ເຕສໍ ເອວໍ ປກາສິຕາ.

‘‘ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເທສນຸປາເຍນ, ຄຣຸກາປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຍ;

ວຊ຺ຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຍໍ ຕສ຺ມາ, ສາຣມ຺ຠາທິ ຊຫາປິຕ’’ນ຺ຕິ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກິຣິຍາມຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອກິຣິຍເມເວຕໍ. ຕໍ ເທສນາອກຣຓວເສນ. ຠິກ຺ຂູ ວາ ອນຠິເນຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ເຈຕິຍຣຸກ຺ຂໍ ເຉທາເປສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໖໕) ອາຄຕຕ຺ຕາ ອິທມ຺ປິ ນິທານາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ກສ຺ມາ ມມ ວນ຺ທນາທີນິ…ເປ… ‘ຆຏິເຕເຍວ ສີສໍ ເອຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນກໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິວາຣາວສາເນ ອຸປາລິປຎ຺ຈເກ ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອວນ຺ທິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໔໖໗) ວຸຕ຺ຕປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ປຈ຺ຉາ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸເຣ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໖໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ເອວ ອິມິສ຺ສໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ຂ຺ຍຸປຄມນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕາຘິປ຺ປາໂຍ ປນ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ໂພ – ອວນ຺ທນ຺ໂຕ ສາມີຈິປ຺ປຏິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕາຍ ໂຈທນາຍ ໂຈເທຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ໂຈທນາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘‘ກສ຺ມາ ມມ ວນ຺ທນາທີນິ ນ ກໂຣສີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ກຕູປສມ຺ປທນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິ, ຕໍ, ປຓ຺ຑກາທໂຍ. ຐປນກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກໍ, ປຸຄ຺ຄລິກຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ປວາຣຓາຐປນໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ເຕວາຈິກໍ ປວາເຣ’’ຕິ ສຸ-ກາຣໂຕ ຍາວ ເຣ-ກາໂຣ. ປຸຄ຺ຄລິກຐປເນ ປນ ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປວາເຣມິ…ເປ… ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏີ’’ຕິ ສໍ-ກາຣໂຕ ຍາວ ອຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິໂມ ຏິ-ກາໂຣ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກປເທປິ ຐເປນ຺ເຕນ ຐປິຕາ ໂຫຕິ. ອຸໂປສເຖ ປນ ອິມິນານຸສາເຣນ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຣ-ກາເຣ ອນຕິກ຺ກມນ຺ເຕ.

ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ຎຠາໂຄ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓສ຺ເສທໍ ໂສວຓ຺ຓມິຕ຺ຍຕ຺ຣ ສຸວຓ຺ຓວາ ອເນນ ສຸວຓ຺ໂຓ ອິຕ຺ຍຸຈ຺ຈເຕ. ຕໍ ປຏິມາຍ ສຣີຣໍ, ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣນ຺ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນໍ. ຉຄລກສ຺ສ ‘‘ທພ຺ໂພ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ນາມໍ ‘‘ເທໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກສ຺ມາ? ເຖຣໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕຸໍ ເຖຣສ຺ສາປິ ອປທິສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ເຖຣໍເຍວ. ລິສ຺ສຕິ ສິລິສ຺ສຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວນ ອຕ຺ຖໂຕ. ອີສກໍ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ເລໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ລິສເສລຉໂກລອລ຺ລີຠາເວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອີສກໍ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ເລໂສ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເທສເລສາ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກິຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ທສ ເລສາ ຊາຕິເລໂສ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໓໙໔) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ອາວິຠູຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ອນິຍມຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ວິຍ ອຎ຺ເຎສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ‘‘ຉຄລກເມເວຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ໂຄມຫິໍສາທິກມ຺ປິ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ວິຍ ສພ຺ເພປິ ນາມເລສມຕ຺ຕເມວ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຊາຕິເລສາທິໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິຍມຕ຺ຕາ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ຕຖາວຸຕ຺ເຕ ຉຄລກສ຺ເສວ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ເຍນ ໂສວ ທສ຺ສິໂຕ. ເລໂສ ຈ ນາມ ເລໂສວ, ນ ຊາຕິອາທິ, ເຍນ ໂສວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເອວໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ຈ…ເປ… ສຎ຺ຎິໂນປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ຈ ອມູລກສິກ຺ຂາປເທ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂໍ ໂຍ, ເນວ ສິກ຺ຂຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ;

ຄຈ຺ເຉ ວິນຍວິຎ຺ຎູຫິ, ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕໍວ ໂສ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໔໐໘);

ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ເຠທານຸວຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕິຓ຺ຓໍ ອຸທ຺ຘໍ ກມ຺ມາຣຫາ…ເປ… ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ອິມຎ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ລິຂິຕໍ.

ເຠທານຸວຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸກ຺ເຂນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ທຸພ຺ພໂຈ. ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນ ສຫຕິ.

ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ

‘‘ນາມມຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຍໍ ກິຣິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ ສເຈ ຉາເທຕິ, ຉນ຺ນາວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາຄມຕ຺ຕເມວາຕິ ອເວຣິສຠາຄມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູຕິ ວີຕິກ຺ກມນໍ ອສຸຈິມຸຈ຺ຈນໍ. ໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ສຊາຕິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຄໍ ພຸທ຺ຘິໍ, ວຈນຎ຺ຈ ຕາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸ ຈ ສຊາຕິເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຊາຕິ ນາເມຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎຫິ ວິສິຏ຺ຐາວິສິຏ຺ຐຠູຕາ ກິຣິຍາ, ນ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທິ. ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວີຕິກ຺ກເມນາປນ຺ນາປຕ຺ຕິຍາ ນາມໍ.

ປຸນ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ຘາເຣນ຺ຕຸ’’ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ອຕິເຣການໍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອາໂຣຈນວິຘານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຕ຺ຕເຠທຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ນວກຕຣໍ ປາຣິວາສິກໍ ອວເສສານໍ ອນ຺ຕມໂສ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທີນມ຺ປິ ອຠິວາທນາທິສາທິຍເນ, ປຏິປາຏິຍາ ນິສີທເນ, ໂອວທເນ, ກມ຺ມິການໍ ຄຣຫເຓ ຈາຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຕເຠໂທ ໂຫຕິ. ທສ຺ສນສວນວິສເຍສຸ ອນາໂຣຈເນ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ວສເນ ຈ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄມເນ ຈາຕິອາທີສຸ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ. ນານາສໍວາສເກຫິ ວິນຍກມ຺ມາຠາວໂຕ ເຕສໍ ອນາໂຣຈເນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນ຺ໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕເນວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ເຕນ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຸພ຺ເພ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສາປິ ສນ຺ຕິເກ ປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂິປນກາເລ ອາໂຣເຈຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ປຸນ ສມາທານກາເລປິ ໂສ ເຈ ຕໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາປິ ຍທິ ເອວໍ ອຕີຕທິວສໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ວິຫາຣສີມາປຣິຍາປນ຺ນານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ອນາໂຣຈິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຕ຺ຕເຠທຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ວາ’’ຕິ.

ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາເສ ປນ ສເຈ ‘‘ມາສມຕ຺ຕໍ ອສຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’’ຕິ ອຄ຺ຄເຫສິ, ປຣິວສນ຺ໂຕ ປຸນ ອູນໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ປຣິວສິຕພ຺ພເມວ, ປຣິວາສທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ນາມ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອາໂຣຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອໂຣຫຕິ. ອິທມສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ.

ສໂມທຫິຕ຺ວາຕິ ມູລາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ, ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ເຈ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ, ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນໍ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕປຣິວາເສເນວ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາປິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ໂຍ ຈ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວສວເສນ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຈ຺ຉິມສ຺ມິໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ວາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໑໖໖ ອາທໂຍ) ຈ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ວິສຸທ຺ຘິກໍ ອາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສຸທ຺ຘິກທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເອໂກ ຉາເທຕິ, ເອໂກ ນ ຉາເທຕິ. ໂຍ ຉາເທຕິ, ໂສ ທຸກ຺ກຏໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຸໂຠປິ ຍຖາຘມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໑໘໑) ວຈນໂຕ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ອາປຕ຺ຕິໍ ຉາເທຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຕສຸ ຄເຕສຸ ວາ ອຄເຕສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອູເນ ຄເຓ ຈຣຓໍ, ອນຸຏ຺ຐຫນໍ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຓນ ວິປ຺ປວາສໍ, ສເຈ ຣຕ຺ຕິຍາ ເອກກ຺ຂເຓນ ສງ຺ໂຆ ວສຕິ, ສເຈ ໂສ ປຸເຣ ອຣຸຓເມວ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖປິ ມານຕ຺ເຕປິ ເອວໍ ຊາເຕ. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ຄຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ວສິ, ເຕນສ຺ສ ອູເນ ຄເຓ ຈຣຓໂທໂສ ວາ ວິປ຺ປວາໂສ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ອາໂຣຈິເຕ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄເຕປິ ວິປ຺ປວາໂສ ນຕ຺ຖິ. ປາຣິວາສິກສ຺ສ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ຈ ປກຕຕ຺ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ວສນໍ ອຸທກປາເຕນ ວາຣິຕໍ, ຕສ຺ມາ ນານູປຈາເຣປິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິທານິ ປາຐວິຈາຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ – ‘‘ນວ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຍາວຕຕິຍກາ’’ຕິ ອິທໍ ສຠາວນິຍມວຈນໍ. ເຕນ ວຸຏ຺ຐານໍ ອນິຍມນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອກຈ຺ຈາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ກມ຺ມໂຕປິ ໂຫຕິ ອກມ຺ມໂຕປິ, ນ ເອວໍ ອາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາຕິ ເຕສໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນານມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐານກ຺ກມເຠທາຠາວທີປກວຈນໍ. ຍາວຕີຫໍ, ຕາວຕີຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຫປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຣຸຓວເສນ. ‘‘ຊານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຊານນປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວສຕາ ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ນ ປຣິວຕ຺ຕິຕລິງ຺ເຄນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາເສນາຕິ ອາທິມ຺ຫິ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາເສເນວ ປຣິວາສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອິຕິວາເຣນ ອາທິໂຕ ຠິກ຺ຂຸນາວ ຉາຣຕ຺ຕໍ, ປຣິວຕ຺ຕິຕລິງ຺ເຄນ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິວາເສ ວິຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ. ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕວ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພ, ນ ອິຕໂຣ, ນ ປຣິວາເສ ວິຍ ມານຕ຺ຕາຣເຫ, ປກ຺ຂມານຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ລິງ຺ຄໍ ປຣິວຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມ ສຕິ ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ປຸນ ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕວ ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຍຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ຍສ຺ສໍ ສມານສໍວາສກສີມາຍມ຺ປິ ວີສຕິຄໂຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຖິ. ເອເກນປິ ເຈ ອູໂນ ວີສຕິຄໂຓຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອູໂນ ເຈ. ນ ຫິ ວີສຕິຄໂຓ, ສງ຺ໂຆ ເຈ ອູໂນ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເອເກນປິ ເຈ ອູໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຈຕຸວຄ຺ຄປຎ຺ຈວຄ຺ຄທສວຄ຺ຄປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓປ຺ປໂຍຊນໂຕ. ຕສ຺ມາ ວີສຕິວຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ເຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອເກນປິ ອູໂນ, ນຏ຺ໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ວິນເຍ ອປ຺ປກຕຎ຺ຎຸໂນ ‘‘ຍຖາ ອຕິເຣກຈຕຸວຄ຺ໂຄປິ ສງ຺ໂຆ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີເຍ ກມ຺ເມ ‘ຈຕຸວຄ຺ໂຄ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄທສວຄ຺ຄກຣຓີເຍ ກມ຺ເມ ອຕິເຣກປຎ຺ຈວຄ຺ຄທສວຄ຺ໂຄປິ ‘ປຎ຺ຈວຄ຺ຄທສວຄ຺ໂຄ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ອູໂນປິ ຈຕຸວຄ຺ຄປຎ຺ຈວຄ຺ຄທສວຄ຺ຄວີສຕິວຄ຺ໂຄວາ’’ຕິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ມຎ຺ຎນານິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເກນປິ ເຈ ອູໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ວີສຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ເຈ, ຐເປຕ຺ວາ ເອເກນປິ ເຈ ອູໂນ ອປ຺ປກຕຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອເກນປິ ເຈຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈີຕິ ວຈນໍ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາສໍ ເທຕິ, ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສຕິ, ມານຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ອພ຺ເຠຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ອາວິຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ເຕສຸ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສາມີຈິ ນິຍຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ນ ຣາຊສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ວິຍ ອນິຍຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ຕໍ ສາມີຈິມກໂຣນ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆາທິເສສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.