໑. ປຐມອນິຍຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ມາຕຸຄາເມນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເອກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມາຕຸຄາມສງ຺ຂາຕາຍ ເອກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣໂຫຕິ ອປ຺ປກາສໍ. ອປ຺ປກາສຕາ ຈ ໂຍ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣໂຫ’’ຕິ. ນນຸ ‘‘ຣໂຫ ນາມ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣໂຫ, ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣໂຫ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອກ຺ຂິໍ ວາ ນິຂຓິຍມາເນ, ຠມຸກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຍມາເນ, ສີສໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຍມາເນ ປສ຺ສິຕຸໍ. ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປກຕິກຖາ ໂສຕຸ’’ນ຺ຕິ ປທຠາຊນປາຬິຍໍ ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫຕິ ອາຄຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣໂຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ’’ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ກຖເມຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ເສວ ຣໂຫ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ? ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາສເນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໕) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສເຈປີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປິຫິຕກວາຏສ຺ສາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໔໔-໔໔໕) ອິມິນາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠາວໂຕ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣໂຫສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປິຫິຕກວາຏສ຺ສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໔໔-໔໔໕) ປນ ທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ນ ເກວລໍ ອປິຫິຕກວາຏສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ໂນວ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສ ນິສິນ຺ໂນປີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປນ ສກ຺ກາ ທຏ຺ຐຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ຈກ຺ຂູນິ ອຸມ຺ມີເລຕິ, ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ນິມີເລຕິ, ນ ຈ ມຫານິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ປນ ຕາທິໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຖຸນສ຺ສ ມາຕຸຄາໂມ ທຸຕິໂຍ ນ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎິສ຺ສາ ວຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ເວສາລິຍໍ (ປາຣາ. ໗໖-໗໗) ມຫາວເນ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສມ຺ພຫຸລາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖີນໍ ປນ ສຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຈາຣກມ຺ມໍ. ຍສ຺ມາ ນິສີທິຕ຺ວາວ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນິປຊ຺ຊນມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ‘‘ນິສຊ຺ຊໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ນິສຊ຺ຊໍ ປຏິຊານມານສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕຣສມາໂຍໂຄ ໂຫຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣາຊິເກນ, ປນ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ຈ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຈ ເຕນາກາເຣນ ນິສຊ຺ຊໍ ປຏິຊານມາໂນວ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ນ ອປ຺ປຏິຊານມາໂນຕິ ນິສຊ຺ຊໍ ອປ຺ປຏິຊານມາໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ. ອລຊ຺ຊີປິ ຫິ ປຏິຊານມາໂນວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຍາວ ນ ປຏິຊານາຕິ, ຕາວ ‘‘ເນວ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ‘‘ນ ອສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວຕ຺ຕານຸສນ຺ຘິນາ ປນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຏິຎ຺ຎາ ລຊ຺ຊີສຸ ກຕາ, ອລຊ຺ຊີສຸ ເອວໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ພຫຸມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີ ຠາເສຍ຺ຍ, ວຕ຺ຕານຸສນ຺ຘິເຕນ ກາຣເຍ’’ຕິ. (ປຣິ. ໓໕໙);

ນ ເກວລໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຈທນາຍເມວ ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ອຖ ໂຂ ນິສຊ຺ຊາທິນາ ອາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ໂຈທນາຍປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍນ ວາ ສາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຈສາ ອຸປາສິກາ ວເທຍ຺ຍ, ເຕນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອາກາເຣສູ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຏິຊານມາໂນ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ອຘິກາຣຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິຊານມາໂນວ ເຕນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຣູປາຍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໔໔-໔໔໕) ອຸປາສິກາຍ ວຈເນ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ຕຖາປິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສເນ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອເນກໍສິກຕາຍ ນ ນິຍໂຕຕິ ອນິຍໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ອາປຕ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຣໂຫນິສຊ຺ຊສ຺ສາເທນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອກ຺ຂິໍ ອຎ຺ເຊຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ນິວາສນໍ ນິວາເສຕິ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘຕິ, ຈີວຣໍ ປາຣຸປຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ຄຈ຺ຉຕິ, ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ຄນ຺ຕ຺ວານ ນິສີທຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕກິເລສສງ຺ຂາເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສ຺ສາທສ຺ສ ອສຕິປິ ເມຖຸນຣາຄຠາເວ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕກິເລສສງ຺ຂາເຕນາ’’ຕິ. ເຕເນວ ສນ຺ນິສ຺ສິຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຣຫສ຺ສາເທນາຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຫສິຕລປິຕາທິກໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນອສ຺ສາທເຫຕຸ. ນິສຊ຺ຊາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອສຕິ ອຸປຈາຣຄເຕ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິທ຺ທາຍນ຺ເຕ ອນນ຺ເຘ ວິຎ຺ຎຸປຸຣິເສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິສີທຕິ, ນິສຊ຺ຊາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຄໂຕ, ສາ ນ ທິຏ຺ຐາ, ອຎ຺ຎາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ອສ຺ສາເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ສມ຺ພຫຸລາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມາຕຸຄາມຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິສີທນ຺ຕິ, ນິສຊ຺ຊາຄຓນາຍປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣຫສ຺ສາທໍ ກປ຺ປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສາປິ ອາຄຕາຄຕານໍ ວເສນ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິສຊ຺ຊາຍ ວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ປຸຣິເສຕິ ອນນ຺ເຘ ວິຎ຺ຎຸປຸຣິເສ. ອຸປຈາຣຄເຕ ສຕີຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕຣຄເຕ ສຕິ. ສເຈ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ຣຫສ຺ສາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ປຐມອນິຍຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.