໙. ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗໕. ‘‘ຈຕຸທ຺ທິສໍ ຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຐປິຕໍ ຣກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຸຣເສນາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ອຘິກາເຣ, ອຕ຺ຕໂນ ຣກ຺ຂາຍ ຈ ອປ຺ປມຊ຺ຊເນນ ເຕສໍ ອິທໍ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐປນໍ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ອສຸຣເສນາຍ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ເທວປຸເຣ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐປນໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິກາເຣ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ. ຍໍ ປນ ເນສໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມເນ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐປນໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຕາ ຣກ຺ຂາຍ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສຸຣເສນາຍ ນິວາຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປາຬິຍໍ ຈຕຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວເສນ ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕູສຸ ທິສາສູ’’ຕິ ອາຫ. ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເວສ຺ສວຓາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພທິສາສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຸຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມເທວ ວິທຫິຕ຺ວາ. ພລຄຸມ຺ພໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຍກ຺ຂເສນາທິເສນາພລສມູຫໍ ຐເປຕ຺ວາ. ໂອວຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ປຏິປກ຺ຂນິເສຘນສມຕ຺ຖໍ ອາວຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອິຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຈ຺ເຈກໍ ເທວນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ທ຺ວາຣສມີເປ, ທ຺ວາຣໂຕ ພຫິ, ທິສາຣກ຺ຂາວສໂນຕິ ຕິວິຘາຍ ຣກ຺ຂາຍ ຐປິຕຠາໂວ ວາ ທີປິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ສກ຺ກສ຺ສ…ເປ… ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕ ພຸທ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕວ ພຸທ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠ ປຣິພນ຺ຘນກາຣຓໍ ມຫາປທານຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໒) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມອາຓນ຺ຕິ ຘມ຺ມມຍໍ ອາຓໍ, ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຣິສໂຕ ພາຫິຣຠາໂວ, ອສມ຺ໂຠໂຄ’’ຕິ ເອວມາທິໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວິວຊ຺ຊນກຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ. ສາວນນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣິວາເຣນ ອນຸສາວນໍ, ຍຖາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອສຸຣເສນາຍ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ຐປາເປຕິ, ເອວໍ ມຫາຣາຊາໂນປິ ຕາທິເສ ກິຈ຺ຈວິເສເສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປນ຺ຕິ. ອິເມສມ຺ປິ ຫິ ຕໂຕ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນປີ’’ຕິອາທິ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ວິຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຂເຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ’’ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ຕຕໂຣ. ຕາທິໂສ ຈ ສຸນ຺ທໂຣ ຠທ຺ທໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທເຣ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ໂກຕິ ເທວນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີສຸ ໂກ ກຕໂມ. ເມຕິ ມມ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ອິທ຺ຘິຍາຕິ ອິມາຍ ເອວຣູປາຍ ເທວິທ຺ຘິຍາ. ‘‘ຍສສາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອທິເສນ ປຣິວາເຣນ, ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈ. ຊລນ຺ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ເຕນ ກມນີເຍນ ອຠິຣູເປນ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ສຣີຣວຓ຺ຓນິຠາຍ. ສພ຺ພາ ໂອຠາສຍໍ ທິສາຕິ ທສປິ ທິສາ ປຠາເສນ຺ໂຕ ຈນ຺ໂທ ວິຍ, ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເອໂກຠາສໍ ເອກາໂລກໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຣູເປຕິ ອຸຬາຣຣູເປ ສມ຺ປນ຺ນຣູເປ. ອພ຺ຠນຸໂມທເນຕິ ສມ຺ປຫໍສເນ. ອິຘ ປນາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ເຕນາຕິ ຂຍປຣິຍາຍຕ຺ຕາ.

ຣູປາຍຕນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກ຺ຂຣາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉວີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຉວິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕; ໓.໒໐໐, ໒໑໘; ມ. ນິ. ໒.໓໘໖) ສຎ຺ຎູຬ຺ຫາຕິ ສງ຺ຄນ຺ຖິຕາ. ວຓ຺ຓາຕິ ຄຸຓວຓ຺ຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ຖຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ, ໂຖມນາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸລວຄ຺ເຄຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸລໂກຏ຺ຐາເສ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຈ຺ໂຉ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ວຓ຺ຓິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວຓ຺ໂຓ, ຉວິ. ວຓ຺ຓນຏ຺ເຐນ ວຓ຺ໂຓ, ຖຸຕິ. ອຠິຕ຺ຖວນຏ຺ເຐນ ວຓ຺ໂຓ, ຖຸຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວຓ຺ຓິຕພ຺ພໂຕ ຐເປຕພ຺ພໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸລວຄ຺ໂຄ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ຎາປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຎາປກໍ ກາຣຓໍ. ວຓ຺ຓນໂຕ ຖູລຣສ຺ສາທິຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ສຓ຺ຐານໍ. ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຊ຺ຌິມ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພໂຕ ປມາເຓຕພ຺ພໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ປມາຓໍ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ວິວຣີຍຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຣູປາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວຓ຺ຓ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສຕິ ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ. ຉວິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຣູປາຍຕເນ ຄຍ຺ຫມານສ຺ສ ຉວິມຸເຂເນວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ‘‘ຉວິຄຕາ ປນ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ເອວ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ’’ຕິ ອປເຣ.

ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອກເທສມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ນິຣວເສສໂຕວ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນວເສສຕາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເກວລກປ຺ປາຕິ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ນິປາໂຕ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ, ເກວລໍ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລ-ສທ຺ໂທ ພຫຸລວາຈີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍຕາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອີສກໍ ອສມຕ຺ຕາ ເກວລກປ຺ປາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ອນວເສສຕ຺ໂຖ ເອວ ເກວລ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ສິຍາ, ອນຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ປນ ກປ຺ປ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນໍ ກຕໍ ເກວລເມວ ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ກປ຺ປນີຍຕາ, ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຕາ ເກວລກປ຺ປາ. ອພ຺ຍາມິສ຺ສຕາ ວິຊາຕິເຍນ ອສງ຺ກຣາ ສຸທ຺ຘຕາ. ອນຕິເຣກຕາ ຕໍປຣມຕາ ວິເສສາຠາໂວ. ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ເກວລໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຘິຄຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເກວລີ, ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣໂຘ ຂີຓາສໂວ.

ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ສ-ອຸປສຄ຺ໂຄ, ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂອກປ຺ປນິຍປເທ ລພ຺ຠມານໍ ກປ຺ປນິຍສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ກປ຺ປ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ໂອກປ຺ປນິຍປທໍ ອນິທສ຺ສນເມວ ສິຍາ. ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ວິນຍກ຺ກມສິທ຺ເຘຫິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ. ນິຈ຺ຈກປ຺ປນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ, ຍທິທໍ ກປ຺ໂປຕິ. ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູຕິ ກຕ຺ຕຣິຍາ ເຉທິຕເກສມສ຺ສຸ. ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ທ຺ວງ຺ຄຸລຕາວິກປ຺ໂປ. ເລໂສຕິ ອປເທໂສ. ອນວເສສໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ໂອຠາສສ຺ສ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເອກເທສຜຣຓມ຺ປິ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສວ ຜຣີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມນ຺ຕຕ຺ໂຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອນວເສສໍ ສມນ຺ຕໂຕ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ເທວຕານໍ ສຣີຣປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຐານໍ, ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາ ວຕ຺ຖາຠຣຓາທີຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ປຠາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈນ຺ທິມາ ວິຍ, ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເອໂກຠາສໍ ເອກໍ ປຊ຺ໂຊຕໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ເອເຕ ມຫາຣາຊາໂນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິໍສຸ? ນນຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເທວຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕາ ຐຕ຺ວາວ ກເຖຕພ຺ພໍ ກເຖນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອິຘ ປນ ນິສີທເນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເທວຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ສຕ຺ຕພຸທ຺ຘປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຄຣຸ, ຕສ຺ມາ ນ ອມ຺ເຫຫິ ຐຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕຄາຣວວເສນ ນິສີທິໍສຸ.

໒໗໖. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ເວສ຺ສວໂຓ ເອວ ກເຖສິ, ນ ອິຕເຣສຸ ໂຍ ໂກຈີຕິ? ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສ຺ສາສິໂກ ອຠິຓ຺ຫໍ ອຸປສງ຺ກມເນນ. ພ຺ຍຕ຺ໂຕຕິ ວິສາຣໂທ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສິກ຺ຂິຕຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸສິກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ. ມນຸສ຺ເສສຸ ວິຍ ຫິ ເທເວສຸປິ ໂກຈິເທວ ປຸຣິມຊາຕິປຣິຈເຍນ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ໂກຈິເທວ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຣິປຸຓ຺ຓປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ‘‘ມເຫສກ຺ຂາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ ‘‘ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ, ມເຫສກ຺ຂາຕິ ວາ ມຫາປຣິວາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓາຕິປາເຕ ອາທີນວທສ຺ສເນເນວ ຕໍ ວິປຣິຍາຍໂຕ ຕໂຕ ເວຣມຓິຍໍ ອານິສໍໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ເສນາສເນສູຕິ ຍານິ ‘‘ອຣຎ຺ຎວນປ຺ປຕ຺ຖານີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໔-໔໕) ວຸຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານຠູຕານິ ອຣຎ຺ຎາຍຕນານິ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຍິຕພ຺ພໂຕ, ອາສິຕພ຺ພໂຕ ຈ ເສນາສນສຎ຺ຎິເຕສຸ. ນິພທ຺ຘວາສິໂນຕິ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕປຏິພທ຺ເຘສຸ ວິມາເນສຸ ນິຈ຺ຈວາສິຕາຍ ນິພທ຺ຘວາສິໂນ. ພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ຄາຖາຠາເວນ ຄນ຺ຖິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕຕ຺ຕາ.

‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຈ຺ຈມານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸກາໂມ ເວສ຺ສວໂຓ ອໂວຈາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂຈທໂກ ‘‘ກິໍ ປນ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂຈເທສິ. ອາຈຣິໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ວທໂຕ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂອກາສກຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຫິ ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ສນງ຺ກຸມາຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປເວເທຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ມຫາຣາຊາ ອິຕເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຏານາຏນຄເຣ ຄາຖາວເສນ ພນ຺ຘິຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ປເວເທຕຸໍ ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ, ນ ນໍ ຕສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູຕິ ຍຖິທໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ມຍາ ປເວທິຕມຕ຺ຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຈິຣກາລໍ ຫິຕາວຫໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາຣກ຺ຂາຍ ຄຓ຺ຫາຕຸ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖຸ ກຖິເຕຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣຈິເຕ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ສຕ຺ຖຸ ກຖເນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂວິຫາຣາຍາຕິ ຍກ຺ຂາທີຫິ ອວິຫິໍສາຍ ລທ຺ຘພ຺ພສຸຂວິຫາຣາຍ.

໒໗໗. ສຕ຺ຕປິ ພຸທ຺ຘາ ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມຠາເວ ວິເສສາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸມຠາໂວ ວິຍ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປິຕາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ວິເສສາ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາຘາຣຓາ, ຕສ຺ມາ, ຄຸຓເນມິຕ຺ຕກາເນວ ວາ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ນາມານິ ນາມ, ນ ລິງ຺ຄິກາວຕ຺ຖິກຍາທິຈ຺ຉການິ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸຓວິເສສທີປນານິ ‘‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໗) ວຸຕ຺ຕານິ ເອຕານິ ເອເກກສ຺ສ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ນາມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ນາມານໍ ສາຘາຣຓຠາວໍ ອຕ຺ຖວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ເພປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປິໂນຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓມຫາກຣຸຓາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອນຸກມ຺ປິກາ. ນ຺ຫາຕກິເລສຕ຺ຕາຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ອຣິຍມຄ຺ຄຊເລນ ສປຣສນ຺ຕາເນສຸ ນິຣວເສສໂຕ ໂຘຕກິເລສມລຕ຺ຕາ. ມາຣເສນາປມທ຺ທິໂນຕິ ສປຣິວາເຣ ປຎ຺ຈປິ ມາເຣ ປມທ຺ທິຕວນ຺ໂຕ. ວຸສິຕວນ຺ໂຕຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ, ທສວິຘໍ ອຣິຍວາສຎ຺ຈ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ. ວຸສິຕວນ຺ຕຕາຍ ເອວ ພາຫິຕປາປຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ອນາມຏ຺ຐໍ. ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ນິຣວເສສໂຕ ມຸຕ຺ຕາ. ອງ຺ຄໂຕຕິ ສຣີຣງ຺ຄໂຕ, ຎາຓງ຺ຄໂຕ ຈ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓ- (ທີ. ນິ. ໒.໓໓; ໓.໒໐໐; ມ. ນິ. ໒.໓໘໕) ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ນິກ຺ຂມນປ຺ປຠາ, ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ, ເກຕຸມາລາອຸຓ຺ຫີສປ຺ປຠາ ຈ ສຣີຣງ຺ຄໂຕ ນິກ຺ຂມນກຣສ຺ມິໂຍ, ຍມກມຫາປາຏິຫາຣິຍາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປ຺ປຠາ ຎາຓງ຺ຄໂຕ ນິກ຺ຂມນກຣສ຺ມິໂຍ. ນ ເອຕາເນວ ‘‘ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໗) ວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕ ນາມານິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎານິປິ ພຫູນິ ອປຣິມິຕານິ ນາມານິ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ນາມານິ ສຄຸເຓນ ມເຫສິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ປຏິ. ອຏ຺ຐ. ໗໖). ເກນ ວຸຕ຺ຕໍ? ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ເວສ຺ສວໂຓ ເອຕາເນວ ຄຓ຺ຫີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປາກຏນາມວເສນາ’’ຕິ. ຂີຓາສວາ ຊນາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕ ຫິ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ຊາຕາປິ ເອວໍ ນ ປຸນ ຊາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ຊນາ. ຍຖາຫ ‘‘ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐) ເທສນາສີສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອວຍເວນ ວາ ສມຸທາຍຸປລກ຺ຂຓເມຕໍ. ສຕິ ຈ ປິສຸຓວາຈປ຺ປຫາເນ ຜຣຸສວາຈາ ປຫີນາວ ໂຫຕິ, ປເຄວ ຈ ມຸສາວາໂທຕິ ‘‘ອປິສຸຓາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ມຫຕ຺ຕາຕິ ມຫາ ອຕ຺ຕາ ສຠາໂວ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫນ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ມຫນ຺ຕາຕິ ວາ ມຫາ ອນ຺ຕາ, ປຣິນິພ຺ພານປຣິໂຍສານາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ສີລາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຍໍ ຕາວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕເຣສໍ ປນ ມເຕນ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຣິເຍຫິ ມຫນີຍໂຕ ປູຊນີຍໂຕ ມຫໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ມຫມນ຺ໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕາ, ນິພ຺ພານທິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສາຣທາຕິ ສາຣຊ຺ຊຣຫິຕາ, ນິພ຺ຠຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຄຕໂລມຫໍສາ’’ຕິ.

ຫິຕນ຺ຕິ ຫິຕຈິຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຫິເຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຠູຕໍ ວິປສ຺ສິສຸນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສມຸທຍາທິໂຕ ຍາຖາວໂຕ ວິວິເຘນາກາເຣນ ປສ຺ສິໍສຸ. ‘‘ເຍ ຈາປີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຈຕ຺ຕພຫຸວຈເນນ ອນິຍມໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປທານພຫຸວຈນວເສນ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ນມຕ຺ຖູ’’ຕິ ຈ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕິ ຍໍ ຕໍ-ສທ຺ທານໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣິຕສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ. ວິປສ຺ສິໍສຸ ນມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ປຐມຄາຖາຍາຕິ ‘‘ເຍ ຈາປິ ນິພ຺ພຸຕາ ໂລເກ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຄາຖາຍ. ທຸຕິຍຄາຖາຍາຕິ ຕທນ຺ຕຣຄາຖາຍ. ຕຕ຺ຖ ເທສນາມຸຂມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕເຣສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ນາມຄ຺ຄຫເຓ ປຕ຺ເຕ ອິມສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ຕຖາ ເທສນາຍ ມຸຂມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍມ຺ປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ຄາຖາ. ປຸຣິມໂຍຊນາຍໍ ຕສ຺ສາຕິ ວິເສສິຕພ຺ພຕາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ນມຕ຺ຖູ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິ ນາມປທໍ ອຸປໂຍເຄກວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໒໗໘. ‘‘ຍໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ສູຣິໂຍ’’ຕິອາທິກໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ຍໍ ເຍ ຍກ຺ຂາທໂຍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມອາຓໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຣາຊາຓໍ ນາທິຍນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາວນໍ ກາຕຸກາມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິສຫສ຺ສປຣິຕ຺ຕທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓາຍ ວຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕານໍ, ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ຍກ຺ຂເສນາປຕິອາທີນຎ຺ຈ ສຕ຺ຖຣິ ປສາທຄາຣວພຫຸມານຎ຺ຈ ປເວເທຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຫາຣຫານໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ ‘‘ຍໂຕ ຐານໂຕ ອຸເທຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຸໂຕ ປນ ຐານໂຕ ອຸເທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ? ປຸພ຺ພວິເທຫວາສີນໍ ຕາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ອຸເທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ປນ ໂອຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ເສສທີເປສຸປິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉໂນຄ຺ຄຈ຺ຉນປຣິຍາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໒໑) ປກາສິໂຕ ເອວ. ອທິຕິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກິຍາ ຫິ ເທເວ ອທິຕິຍາ ປຸຕ຺ຕາ, ອສຸເຣ ອຕິຖິຍາ ປຸຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາທິປ຺ປນໂຕ ປນ ອາທິຈ຺ໂຈ, ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕີສຸ ທີເປສຸ ອາໂລກວິທໍສເນນ ສມຸຊ຺ຊລນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓ຺ຑລີຕິ ເອຕ຺ຖ ອີ-ກາໂຣ ຠຸສຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ມຓ຺ຑລໍ ອສ຺ສາຕິ ມຓ຺ຑລີ’’ຕິ. ມຫນ຺ຕໍ ຫິສ຺ສ ວິມານມຓ຺ຑລໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣໂຕ. ‘‘ສໍວຣີປິ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ທິວໂສປິ ຊາຍຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິ ສິເນຣຸປຈ຺ຉາຍາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຄຈ຺ຉນໂຕ.

ອຸທກຣຫໂທຕິ ຊລຘິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣຕ຺ຖິມສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນ ສູຣິຍສ຺ສ ຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຊມ຺ພຸທີເປ ຐິຕານໍ ປຸຣຕ຺ຖິມສມຸທ຺ທໂຕ ສູຣິໂຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ສູຣິໂຍ’’ຕິ. ສມຸທ຺ທນຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕນິ ປຕິຕສ຺ສ ສມ຺ມເທວ, ສພ຺ພໂສ ຈ ອຸນ຺ທນຏ຺ເຐນ ກິເລທນຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ໂທ. ສມຸທ຺ໂທ ຫິ ກິເລທນຏ຺ໂຐ ຣຫໂທ. ສາຣິໂຕທໂກຕິ ອເນການິ ໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ວິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓທໂກ, ສຣິຕາ ນທິໂຍ ອຸທເກ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ສຣິໂຕທໂກ.

ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊາ ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ, ຕໍ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອິໂຕຕິ ສິເນຣຸໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາ ປນ ທິສາວວຕ຺ຖານໍ ອນວຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ‘‘ເຕສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ. ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອາຏານາຏນຄຣໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິສິນ຺ນາ ເຕ ອິມໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິໍສຸ. ເຕສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕຕິ ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ເຕສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ. ອຸຠຍຖາປິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸທຍຏ຺ຐານາ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ນາມ ໂຫຕິ. ປຸຣິມປກ຺ຂໍເຍເວຕ຺ຖ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິໂຕ ສາ ປຸຣິມາ ທິສາ’’ຕິ. ສູຣິໂຍ, ປນ ຈນ຺ທນກ຺ຂຕ຺ຕາທໂຍ ຈ ສິເນຣຸໍ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕຎ຺ຈ ວາມໂຕ ກຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ເນສໍ ອຸຄ຺ຄມນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ. ຍຕ຺ຖ ໂອກ຺ກມນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ. ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ, ວາມປສ຺ເສ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາຕິ ຈຕຸມຫາທີປວາສີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ສິເນຣຸ ອຸຕ຺ຕຣາທິສາຍເມວ, ຕສ຺ມາ ອນວຏ຺ຐິຕາ ທິສາວວຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕິ ນໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ ຊໂນ’’ຕິ. ຍໍ ທິສນ຺ຕິ ຍໍ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໍ ຍສສ຺ສີຕິ ມຫາປຣິວາໂຣ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສປຣິມາຓາ ຫິ ເທວຕາ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ຈນ຺ທນນາຄຣຸກ຺ຂາທີສຸ ໂອສຘິຕິຓວນປ຺ປຕິສຸຄນ຺ຘານໍ ອພ຺ພນໂຕ, ເຕຫິ ທິຕ຺ຕຠາວູປຄມນໂຕ ‘‘ຄນ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວານໍ ອຘິປຕິ ຠາວໂຕ. ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ຕສ຺ສ ຘຕຣຏ຺ຐມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາປິ ພຫໂວ. ກິຕ຺ຕກາ? ອສີຕິ, ທສ ເອໂກ ຈ. ເອກນາມາ. ກຖໍ? ອິນ຺ທນາມາ. ‘‘ມຫປ຺ຜລາ’’ຕິ ຈ ສຸຕໍ ວິສ຺ສຸຕເມຕໍ ໂລເກຕິ.

ອາທິຈ຺ໂຈ ໂຄຕມໂຄຕ຺ໂຕ, ຠຄວາປິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ໂຕ, ອາທິຈ຺ເຈນ ສມານໂຄຕ຺ຕຕາຍ ອາທິຈ຺ໂຈ ພນ຺ຘຸ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ວາ ພນ຺ຘູຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນໍ.ອນວຊ຺ເຊນາຕິ ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ເຂນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣນ. ສເມກ຺ຂສິ ໂອຘິໂສ, ອໂນຘິໂສ ຈ ຜຣເຓນ ໂອໂລເກສິອາສຍານຸສຍຈຣິຍາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິວິຠາຄາວໂພຘວເສນ. ວຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ຕີຕິ ‘‘ໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປໂກ’’ຕິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ຕິ. ສຸຕໍ ເນຕນ຺ຕິ ສຸຕໍ ນນູຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນຸ-ສທ຺ໂທ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ໂນກາໂຣຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອມ຺ເຫຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ຕຖາ ປຣິກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອມນຸສ຺ສານໍ ເທວຕານໍ ວນ຺ທນໍ. ວທນ຺ຕິ ຘຕຣຏ຺ຐມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ.

໒໗໙. ເຍນ ເປຕາ ປວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈນເສເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ຍຖາຣຸຕວເສເນວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ນີຫຣີຍນ຺ຕູຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຑຍ຺ຫນ຺ຕຸ ວາຕິ ເປເຕ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຉິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທິເກ ປິສຸຓາ ປິຏ຺ຐິມໍສິກາ. ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ປາຓາຕິປາຕິໂນຕິອາທິກາ. ປວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ວາ ສມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ‘‘ອລໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິ ສມາຈິນີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ວຈນເສເສນ ວິນາ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຣຫສ຺ສງ຺ຄນ຺ຕິ ພີຊໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໒໘໐. ຍສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍໂຕ ຐານໂຕ ອຸເທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໘໑. ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸ ຣມ຺ໂມ ອວຏ຺ຐິໂຕ, ອິໂຕ ສາ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາຕິ ໂຍຊນາ. ມຫາເນຣູຕິ ມຫນ຺ໂຕ, ມຫນີໂຍ ຈ ເນຣຸສງ຺ຂາໂຕ ປພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາສິເນຣຸ ປພ຺ພຕຣາຊາ’’ຕິ. ຣຊຕມຍໍ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ປຠາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຕໍ ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ສມຸທ຺ໂທທກໍ ຂີຣໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ມຓິມຍນ຺ຕິ ອິນ຺ທນີລມຍໍ. ຕຖາ ຫິ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ສມຸທ຺ໂທທກໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນີລວຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາ ອາກາສໍ. ມນຸສ຺ສາ ຊາຍນ຺ຕິ. ກຖໍ ຊາຍນ຺ຕິ? ອມມາ ອປຣິຄ຺ຄຫາຕິ ໂຍຊນາ. ມມຕ຺ຕວິຣຫິຕາຕິ ‘‘ອິທໍ ມມ ອິທໍ ມມາ’’ຕິ ມມງ຺ກາຣວິຣຫິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເຕສໍ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍາ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕາ, ອຍໍ ຠຄິນີ’’ຕິ ເອວຣູປາ ອິຘ ວິຍ ມຣິຍາທາປິ ນ ສິຍາ ມາຕຸອາທິຠາວສ຺ສ ອຊານນໂຕຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມາຕຣໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປຸຕ຺ເຕ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ເອວ ມາຕຸ ຖນໂຕ ຖຎ຺ຎໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ເນສໍ ມາຕຣິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸສຎ຺ຎາ, ມາຕຸ ຈ ປຸຕ຺ເຕ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ເກຈິ.

ນງ຺ຄລາຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນງ຺ຄລານິປີ’’ຕິ. ອກຏ຺ເຐຕິ ອກສິເຕ ອກຕກສິກມ຺ເມ.

ຕຓ຺ຑຸລາວ ຕສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວເຫຕຸກາ ຖຸສາທິອຠາເວນ ຕຓ຺ຑຸລາ ເອວ ຕສ຺ສ ສາລິສ຺ສ ຜລໍ. ຕຸຓ຺ຑິກິຣນ຺ຕິ ປຈນຠາຊນສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸກ຺ຂລິຍ’’ນ຺ຕິ. ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ຕຓ຺ຑຸລານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ນິທ຺ຘູມງ຺ຄາເຣນາຕິ ຘູມງ຺ຄາຣຣຫິເຕນ ເກວເລນ ອຄ຺ຄິນາ. ໂຊຕິກປາສາຓໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ກຸໂຕ ຘູມງ຺ຄາຣານໍ ສມ຺ຠໂວ. ໂຠຊນນ຺ຕິ ໂອທນເມວາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ‘‘ໂຠຊນເມວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ສູໂປ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຍທິ ເອວໍ ຣສວິເສສຍຸຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ອາຫາໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ…ເປ… ຣໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຈ຺ຉຣິຍຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອານຸຠາເວນ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ກຕ຺ຖຈິປິ ອມມາ ປຣິຄ຺ຄຫາວ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ.

ອປິຈ ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວສິທ຺ໂຘ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຕຕ຺ຖ ກິຣ ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທເສສຸ ຆນຈິຕປຕ຺ຕສຎ຺ຉນ຺ນສາຂາປສາຂາ ກູຏາຄາຣູປມາ ມໂນຣມາ ຣຸກ຺ຂາ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ນິເວສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ ນິວສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂາ ສຸຊາຕາ ສພ຺ພທາປິ ປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຊລາສຍາປິ ວິກສິຕກມລກຸວລຍປຸຓ຺ຑຣີກໂສຄນ຺ຘິກາທິປຸປ຺ຜສຎ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພກາລໍ ປຣມສຸຄນ຺ຘໍ ສມນ຺ຕໂຕ ປວາຍນ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສຣີຣມ຺ປິ ເຕສໍ ອຕິທີຆຕາທິໂທສຣຫິຕໍ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ນໍ ຊຣາຍ ອນຠິຠູຕຕ຺ຕາ ວລິປລິຕາທິໂທສຣຫິຕໍ ຍາວຕາຍຸກໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຊວພລປຣກ຺ກມໂສຠເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອນຸຏ຺ຐານຜລູປຊີວິຕາຍ ນ ຈ ເນສໍ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິວເສນ, ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ເອວ ນ ທາສທາສິກມ຺ມກຣາທິປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ສີຕຸຓ຺ຫຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປວາຬາທິປຣິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ນາເມຕ຺ຖ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຈູສເວລາຍໍ ສມສີຕຸຓ຺ຫອຸຕຸ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສພ຺ພກາລໍ ສມສີຕຸຓ຺ໂຫວ ອຸຕຸ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ໂກຈິ ອຸປຆາໂຕ, ວິເຫສາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອກຏ຺ຐປາກິມເມວ ສາລິໍ ອກຓໍ ອຖຸສໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ຕຓ຺ຑຸລຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ເນສໍ ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ກາໂສ, ສາໂສ, ອປມາໂຣ, ຊໂຣຕິ ເອວມາທິໂກ ນ ໂກຈິ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ເຕ ຂຸຊ຺ຊາ ວາ ວາມນກາ ວາ ກາຓາ ວາ ກຸຓີ ວາ ຂຎ຺ຊາ ວາ ປກ຺ຂຫຕາ ວາ ວິກລງ຺ຄາ ວາ ວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬາ ນາຈ຺ໂຈທາຕາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕຣູປາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ທີຆງ຺ຄຸລີ ຕມ຺ພນຂີ ລມ຺ພຕ຺ຖນາ ຕນຸມຊ຺ຌາ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຸຂີ ວິສາລກ຺ຂີ ມຸທຸຄຕ຺ຕາ ສໍຫິຕູຣູ ໂອທາຕທນ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣນາຠີ ຕນຸຊງ຺ຆາ ທີຆນີລເວລ຺ລິຕເກສີ ປຸຖຸລສຸໂສຓີ ນາຕິໂລມານາໂລມາ ສຸຠຄາ ອຸຕຸສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ ສຓ຺ຫາ ສຂິລສມ຺ຠາສາ ນານາຠຣຓວິຠູສິຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສພ຺ພທາ ຫິ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຣິສາ ຈ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ, ນ ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

ສຕ຺ຕາຫິກເມວ ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ກາມຣຕິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວີຕຣາຄາ ຍຖາສກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ຕຕ຺ຖ ອິຘ ວິຍ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມູລກໍ, ຄພ຺ຠປຣິຫຣຓມູລກໍ, ວິຊາຍນມູລກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕກຎ຺ຈຸກໂຕ ກຎ຺ຈນປຏິມາ ວິຍ ທາຣກາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອມກ຺ຂິຕາ ເອວ ເສມ຺ຫາທິນາ ສຸເຂເນວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

ມາຕາ ປນ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຘີຕຣໍ ວາ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວິຈຣຓປ຺ປເທເສ ຐເປຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂາ ຍຖາຣຸຈິ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕານໍ ເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຸຣິສາ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ວາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸປນາເມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກມ຺ມພເລນ ຕໂຕ ຂີຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຕນ ທາຣກາ ຍາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ວຑ຺ຒນ຺ຕາ ກຕິປຍທິວເສເຫວ ລທ຺ຘພລາ ຫຸຕ຺ວາ ທາຣິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທາຣກາ ປຸຣິເສ. ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໂຕ ເອວ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ນິປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນານາວິຣາຄວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ຕານິ ຫິ ສຸຂຸມານິ ມຸທຸສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ວຕ຺ຖານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂສຸ ໂອລມ຺ພນ຺ຕານິ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ນານາວິຘຣໍສິຊາລສມຸຊ຺ຊລວິວິຘວຓ຺ຓຣຕນວິນທ຺ຘານິ ອເນກວິຘມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມຠິຕ຺ຕິກມ຺ມວິຈິຕ຺ຕານິ ສີສູປຄຄີວູປຄຫຕ຺ຖູປຄກຏູປຄປາທູປຄານິ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ອາຠຣຓານິ ຈ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຕຖາ ວີຓາມຸທິງ຺ຄປຓວສມ຺ມຕາຬສງ຺ຂວໍສເວຕາຬປຣິວານິວລ຺ລກີປຠຸຕິກາ ຕູຣິຍຠຓ຺ຑາປິ ຕໂຕ ຕໂຕ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫູ ຜລຣຸກ຺ຂາ ກຸມ຺ຠມຕ຺ຕານິ ຜລານິ ຜລນ຺ຕິ ມຘຸຣຣສານິ, ຍານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ຂຸປ຺ປິປາສາຫິ ນ ພາຘີຍນ຺ຕິ. ນຊ຺ໂຊປິ ຕຕ຺ຖ ສຸວິສຸທ຺ຘຊລາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ ອກທ຺ທມາ ວາລຸກຕລາ ນາຕິສີຕາ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘີຫິ ຊລຊປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພກາລໍ ສຸຣຠິໍ ວາຍນ຺ຕິໂຍ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ນ ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຏກຕິຓກກ຺ຂຬຄຈ຺ຉລຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອກຓ຺ຏກາ ປຸປ຺ຜຜລສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ຈນ຺ທນນາຄຣຸກ຺ຂາ ສຍເມວ ຣສໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາ ຈ ນທີຕິຕ຺ເຖ ເອກຊ຺ຌໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ຐເປຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາ ອຸປຣິຏ຺ຐິມໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິທໍ ມມ, ອິທໍ ປຣສ຺ສາ’’ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ວິວາໂທ ວາ. ສຕ຺ຕາຫິກາ ເອວ ຈ ເນສໍ ກາມຣຕິກີຬາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ວີຕຣາຄາ ວິຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ຣຸກ຺ເຂ ສຍິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ສຍນໍ ອຸປລຠນ຺ຕິ. ມເຕ ຈ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ນ ໂຣທນ຺ຕິ, ນ ໂສຈນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ມຓ຺ຑຍິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ຕາວເທວ ຈ ເນສໍ ຕຖາຣູປາ ສກຸຓາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຕໍ ທີປນ຺ຕຣໍ ເນນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸສານໍ ວາ ອສຸຈິຏ຺ຐານໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ນ ຈ ຕໂຕ ມຕາ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ວາ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຈສີລສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ເຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ຈ ເນສໍ ສພ຺ພກາລໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ສພ຺ພເມຕໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຈສີລໍ ວິຍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘໍ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸທີເປ.

ເອກຂຸຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອເນກສຜມ຺ປິ ເອກສຜໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ, ອສ຺ສໍ ວິຍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຄາວິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປສຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາວິໂຕ ອິຕໂຣ ສພ຺ໂພ ຈຕຸປ຺ປໂທ ອິຘ ‘‘ປສູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາວິ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠິນິຕ຺ຖິຍາ. ປິຏ຺ຐິ ໂອນມິຕຸໍ ສຫຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິຍາ ຄຣຸຠາຣຕາຍ ເຕສໍ ອາຣຸຬ຺ຫກາເລ ປິຏ຺ຐິ ໂອນມຕິ, ເຕສໍ ນິສຊ຺ຊໍ ສຫຕິ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເກຕິ ກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເກ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຊນປທໂວຫາໂຣ, ນ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸມ຺ຫິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕິມມິລກ຺ຂຸວາສິເກ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎຕິ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊສ຺ສ. ອິຕິ ໂສ ອຕ຺ຕານເມວ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ປຣໂຕປິ. ພຫຸວິຘໍ ນານາຣຕນວິຈິຕ຺ຕໍ ນານາສຓ຺ຐານໍ ຣຖາທິ ທິພ຺ພຍານໍ ອຸປຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ ສຸທນ຺ຕວາຫນຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ເນສໍ ຍານານໍ ອຸປຏ຺ຐາປເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ເອຕານີຕິ ຫຕ຺ຖິຍານາທີນິ. ເນສນ຺ຕິ ເວສ຺ສວຓປຣິຈາຣິການໍ. ກປ຺ປິຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕານິ ອາຣຸຫິຕຸໍ ອຸປກປ຺ປນຍານານິ. ນິປນ຺ນາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ວິຈຣນ຺ຕິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ວິຍ ຍຖາສກໍ ວິມາເນສຸ.

ນຄຣາ ອຫູຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣານິ ຠວິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອາຏານາຏາ ນາມາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາມໍ ນຄຣໍ ອາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ປຣກຸສິຏນາຏານາມເກ ນຄເຣ ຐຕ຺ວາ. ຕໂຕ ອຸຊຸໍ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ກສິວນ຺ຕນຄຣສ຺ສ. ອປຣຠາເຄ ອປຣໂກຏ຺ຐາເສ, ປຣໂຕ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸເວໂຣຕິ ຕສ຺ສ ປຸຣິມຊາຕິສມຸທາຄຕໍ ນາມນ຺ຕິ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ເຍນາຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຘິຄຕາ, ຕທສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຈ຺ຉຸວປ຺ປນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸສສ຺ສໍ. ອວເສສສາລາຫີຕິ ອວເສສຍນ຺ຕສາລາຫິ, ນິສ຺ສກ຺ກວຈນຎ຺ເຈຕໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ທິນ຺ນສາລາຍເມວ.

ປຏິເອສນ຺ໂຕຕິ ປຕິ ປຕິ ອຕ຺ເຖ ເອສນ຺ໂຕ ວີມໍສນ຺ໂຕ. ນ ເກວລໍ ເຕ ວີມໍສນ຺ຕິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ຕມຕ຺ຖໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ເຖ ອຸປປຣິກ຺ຂມານາ ອນຸສາສມານາ’’ຕິ. ຍກ຺ຂຣຏ຺ຐິກາຕິ ຍກ຺ຂຣຏ຺ຐາຘິປຕິໂນ. ຍກ຺ຂາ ຈ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ນິຍຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຍກ຺ຂໂທວາຣິກາ, ເຕສໍ ຍກ຺ຂໂທວາຣິການໍ.

ຍສ຺ມາ ຘຣຓີໂປຣກ຺ຂຓິໂຕ ປຸຣາໂຓທກໍ ຠສ຺ສຍນ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ເມເຆຫິ ປວຸຏ຺ຐໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໂຕ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຕ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເມຆາ ປວສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍໂຕຕິ ຍໂຕ ຘຣຓີໂປກ຺ຂຣຓິໂຕ. ສຠາຕິ ຍກ຺ຂານໍ ອຸປຏ຺ຐານສຠາ.

ຕສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຕສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ຍກ຺ຂານໍ ວສນວເນ. ສທາ ຜລິຕາຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຎ຺ຊາຕຜລາ. ນິຈ຺ຈປຸປ຺ຜິຕາຕິ ນິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຊາຕປຸປ຺ຜາ. ນານາທິຊຄຓາຍຸຕາຕິ ນານາວິເຘຫິ ທິຊຄເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕາ. ເຕຫິ ປນ ສກຸຓສງ຺ເຆຫິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສມ຺ປຕນ຺ເຕຫິ ປຣິພ຺ຠມນ຺ເຕຫິ ຍສ຺ມາ ສາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ອາກຸລາ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິວິຘປກ຺ຂິສງ຺ຆສມາກຸລາ’’ຕິ. ໂກຎ຺ຈສກຸເຓຫີຕິ ສາຣສສກຸນ຺ເຕຫິ.

‘‘ເອວໍ ວິຣວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕຖາ ວສ຺ສິຕວເສນ ‘‘ຊີວຎ຺ຊີວກາ’’ຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຏ຺ຐວຈິຕ຺ຕກາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ວສ຺ສມານາ’’ຕິ. ໂປກ຺ຂຣສາຕກາຕິ ໂປກ຺ຂຣສຓ຺ຐານຕາຍ ‘‘ໂປກ຺ຂຣສາຕກາ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມາ.

ສພ຺ພກາລໍ ໂສຠຕີຕິ ສພ຺ພອຸຕູສຸ ໂສຠຕິ, ນ ຕສ຺ສາ ເຫມນ຺ຕາທິວເສນ ໂສຠາວິຣໂຕ ອຕ຺ຖິ. ເອວໍຠູຕາ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ປຸປ຺ຜິຕຊລຊຖລຊປຸປ຺ຜຕາຍ, ຜລຠາຣຠຣິຕຣຸກ຺ຂປຣິວາຣິຕຕາຍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສລິລຕາຍ ຈ ນິຣນ຺ຕຣໍ ໂສຠຕິ.

໒໘໒. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຸປຈາຣໍ. ປຣິໂສເຘຕ຺ວາຕິ ເອກກ຺ຂຣສ຺ສາປິ ອວິຣາຘນວເສນ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ສພ຺ພໍ ໂສເຘຕ຺ວາ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຫິຕາຕິ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນີຍາ ສມ຺ມເທວ ອຸຄ຺ຄຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ຊານໂຕ ເອວ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປຣິສຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ອຊານໂຕ. ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານີຕິ ປທຎ຺ເຈວ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຫາເປຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ວິສໍວາເທຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ຎຖາ ກຕ຺ວາ. ເຕຊວນ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ ວິຣຊ຺ຌນໂຕ ເຈວ ວິມ຺ຫຍຕ຺ຖຠາວໂຕ ຈ. ສພ຺ພໂສຕິ ອນວເສສໂຕ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໂຕ. ເຕຊວນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ສາຘນໂຕ. ເອວໍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສາຘກຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຊ຺ຌາສຍວິປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖສາຘກຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ລາຠເຫຕູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປຣິຕ຺ຕຠຓນໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖປຏິພາຫນເຫຕູຕິ ຕສ຺ສ ຎາຓກຣຸຓາປຸພ຺ພກຕາ ນິສ຺ສຣຓປກ຺ໂຂ. ເມຕ຺ຕໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ເມຕ຺ຕາມນສິກາເຣນ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຜຣຓໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ.

‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ວາ’’ຕິອາທິ ປຸພ຺ເພ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ກຕາຍ ສາຘນາຍ ຠຄວໂຕ ປເວທນໍ. ຆຣວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ວສນເຄຫໍ. ນິພທ຺ຘວາສນ຺ຕິ ປຣເຄເຫປິ ເນວາສິກຠາເວນ ວາສໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ຍໍ ປນ ມຫາຣາຊານໍ, ຍກ຺ຂເສນາປຕີນຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕານໍເຍວ ກທາຈິ ວສິຕ຺ວາ ຄມນໍ, ຕໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມິຕິນ຺ຕິ ຍກ຺ຂາທິສມາຄມໍ. ກາມໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ນ ເມ ໂສ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ອິຕເຣສມ຺ປິ ປນ ມຫາຣາຊານມຕ຺ຕນາ ເອກຊ຺ຌາສຍຕາຍ ເຕສມ຺ປິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ເວສ຺ສວໂຓ ຕຖາ ອໂວຈ. ກຎ຺ຎໍ ອນຸ ອນຸ ວຫິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ໂຕ ອນາວຍ຺ໂຫ, ສພ຺ພກາລໍ ກຎ຺ຎໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ອນາວຍ຺ຫໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອາວາຫຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ວິວຍ຺ຫນ຺ຕິ ອວິວຍ຺ຫໍ, ກຎ຺ຎໍ ຄເຫຕຸມຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວິວາຫຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອຕ຺ຕາ ວິສຍຠູໂຕ ເອຕາສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕາ, ປຣິຠາສາ, ຕາຫິ. ປຣິຍຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວຈເນນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຫິ. ຍຖາ ຍກ຺ຂາ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ພາ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອກ຺ໂກສາ ຍກ຺ຂອກ຺ໂກສາ ນາມ, ເຕຫິ. ເຕ ປນ ‘‘ກຬາຣກ຺ຂິ ກຬາຣທນ຺ຕາ ກາຬວຓ຺ຓາ’’ຕິ ເອວໍ ອາທໂຍ.

ວິຣຸທ຺ຘາຕິ ວິຣຸຊ຺ຌນກາ ປເຣຫິ ວິໂຣຘິໂນ. ຣຠສາຕິ ສາຣມ຺ຠກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍາ’’ຕິ. ຣຠສາຕິ ວາ ສາຫສິກາ. ສາມິໂນ ມນໂສ ອສ຺ສວາຕິ ມນສ຺ສາ, ກິງ຺ກຣາ. ເຍ ຫິ ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ’’ຕິ ສາມິກສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ ເຍ ມນສ຺ສາ, ເຕສ’’ນ຺ຕິ. ອາຓາຍ ອວໂຣຘິຕຸປຈາຣາ ອວຣຸທ຺ຘາ, ເຕ ປນ ອາຓາວໂຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ເວຣິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຊ຺ຌາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕາເປຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປນ ອຸຊ຺ຌາປນໍ ເຕສໍ ນີຈກິຣິຍາຍ ຊານາປນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຊານາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ປຣິຕ຺ຕປຣິກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ປຸພ຺ພຸປຈາຣຏ຺ຐານິຍໍ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ ລທ຺ຘາເສວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຊວນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມເມວ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປິຏ຺ຐໍ ວາ ມໍສໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ມຈ຺ຉຆຕສູປາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂອຕາຣໍ ລຠນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍາຍິຕພ຺ພອາຫາຣວເສນ ປິຍາຍິຕພ຺ພຏ຺ຐານວເສນ ຈ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕ…ເປ… ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ປຣິຕ຺ຕກາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິສຸທ຺ຘິປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ປຣິຕ຺ຕກາຣໂກ…ເປ… ສມ຺ປຣິວາຣິເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິຕ຺ຕກຣເຓ ພາຫິຣຣກ຺ຂາສໍວິຘານໍ. ‘‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ …ເປ… ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຣກ຺ຂາ ອຸຠຍໂຕ ຣກ຺ຂາສໍວິຘານໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອມນຸສ຺ສາ ປຣິຕ຺ຕກຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕິ. ມງ຺ຄລກຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ປຸພ຺ພຸປຈາຣວເສນ. ສພ຺ພສນ຺ນິປາໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິປາໂຕ. ໂຆເສຕພ຺ໂພ,‘‘ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ສພ຺ເພຫິ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອນາຄນ຺ຕຸໍ ນາມ ນ ລພ຺ຠຕິ ອມນຸສ຺ເສນ ພຸທ຺ຘາຓາຠເຍນ, ຣາຊາຓາຠເຍນ ຈ. ຄຫິຕກາປເທເສນ ອມນຸສ຺ໂສວ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫິຕໂກ ‘ຕ຺ວໍ ໂກ ນາມາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ມາລາຄນ຺ຘາທີສຸ ປູຊນຕ຺ຖໍ ວິນິຍຸຎ຺ຊິຍມາເນສຸ. ປຕ຺ຕີຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕິທານໍ. ປິຓ຺ຑປາເຕ ປຕ຺ຕີຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ທິຍ຺ຍມາເນ ປຕ຺ຕິທານໍ. ເທວຕານນ຺ຕິ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ. ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ມງ຺ຄລກຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ‘‘ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປວເນ’’ຕິ ເອວມາທິ ຈ ສພ຺ພໍ ຄິຫີນໍ ປຣິຕ຺ຕກຣເຓ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພເມວ.

ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ສຣີຣໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ອາວິສນ຺ໂຕ ຍຖາ ຄຫິຕກສ຺ສ ວເສນ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາວິສຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ລຄ຺ຄຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ໂຄ ອລ຺ລີໂນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອເປຕີ’’ຕິ. ໂຣຄໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕຕິ ຘາຕູນໍ ສມຠາເວນ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຣຄໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ. ຘາຕູນໍ ວິສມຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອາຫາຣສ຺ສ ຈ ອຣຸຈ຺ຈເນນ ຄຫິຕກສ຺ສ ສຣີເຣ ໂລຫິຕໍ ສຸສ຺ສຕິ, ມໍສໍ ມິລາຍຕິ, ຕໍ ປນສ຺ສ ຍກ຺ໂຂ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠນິມິຕ຺ຕຕາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໒໘໓. ເຕສໍ ນາມານິ ອິນ຺ທາທິນາມຠາເວນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໂຕ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ອາໂຣຈນໂຕ ປຣໍ. ເຕຕິ ຍກ຺ຂເສນາປຕໂຍ. ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ອຸປາສກອຸປາສິກາໂຍ ວິເຫເຐຕຸໍ ອວສໂຣ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ສມ຺ມເທວ ອາຣກ຺ຂາຍ ວິຫິຕຕ຺ຕາຕິ.

ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.