໘. ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິທານວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ວາຣປາສາເທນ ເຈວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກາຣມຕ຺ຖເກ ປຕິຏ຺ຐາປິຕອຏ຺ຏາລເກຫິ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເວຬູຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ຂສຎ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ນີໂລຠາສໍ. ຉາຍູທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຠູມິຠາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ມໂນຣມໍ.

ກາຬກເວເສນາຕິ ກລນ຺ທກຣູເປນ. ນິວາປນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ຕນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ.

‘‘ໂຂ ປນາ’’ຕິ ວຈນາລງ຺ກາຣມຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອຕ຺ຖວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຄຫປຕິ ມຫາສາໂລຕິ ຄຫປຕິຠູໂຕ ມຫາສາໂຣ, ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫາສາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ. ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປຕິ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ອຠາເວນ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສາທາຠາເວນ ອປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອວມາຫາຕິ ເອວໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ວທຕິ.

ຍາວຊີວໍ ອນຸສ຺ສຣຓີຍາ ໂຫຕິ ຫິເຕສິຕາຍ ວຸຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມາ ວາຈາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ. ປຸຖຸທິສາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທິສາ, ຕາ ປນ ອເນກາຕິ ອາຫ ‘‘ພຫຸທິສາ’’ຕິ.

໒໔໓. ‘‘ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ນ ອິທາເນວາຕິ ນ ອິມາຍ ເອວ ເວລາຍ. ກິໍ ຈຣຫີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈູສສມເຍປີ’’ຕິອາທິ. ຄິຫິວິນຍນ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວິນຍຕນ຺ຕິຠູຕໍ ‘‘ຄິຫິນາ ເອວໍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຫຏ຺ຐາຈາຣສ຺ສ ຄຫຏ຺ຐວຕ຺ຕສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ, ຕເຖວ ປສ຺ສິ. ນມສ຺ສຕິ ວຕ຺ຕວເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ.

ຉທິສາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ຈິນ຺ເຕສິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘານນິມິຕ຺ເຕນ ປຸຎ຺ຎພເລນ ຈ ໂຈທິຍມາໂນ. ນ ກິຣ ຕາ ເອຕາຕິ ຕາ ຉ ທິສາ ເອຕາ ອິທານິ ມຍາ ນມສ຺ສິຍມານາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ກິຣາຕິ. ນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖກຠາວໍ ຕສ຺ສ ວທຕິ. ປຸຈ຺ຉາປທນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ.

ຠຄວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ເຕນ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ ຉ ທິສາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ເທສນາກຸສລຕາຍ ອາທິໂຕ ເອວ ຕາ ອກເຖຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕາວ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນໍ ຠາຊນຠູຕໍ ກາຕຸໍ ວຊ຺ຊນີຍວຊ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ເສວິຕພ຺ພເສວນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມກິເລສາຕິ ກມ຺ມຠູຕາ ສໍກິເລສາ. ກິລິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິລິຏ຺ຐາ ມລີນາ ວິຍ ຐິຕາ, ອຸປຕາປິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ກິລິສ຺ສນນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິປິ ສຸຣາປານໍ ປຎ຺ຈເວຣຠາເວນ ອຸປາສເກຫິ ປຣິວຊ຺ຊນີຍໍ, ຕສ຺ສ ປນ ອປາຍມຸຂຠາເວນ ປຣໂຕ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ປາຓາຕິປາຕາທິເກ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ວິສຸໍ ອກມ຺ມປຖຠາວໂຕ ຈາ’’ຕິ ອປເຣ. ‘‘ສຸຣາປານມ຺ປິ ‘ສຸຣາເມຣຍປານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາເສວິຕໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກ’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໘.໔໐) ວຈນໂຕ ວິສຸໍ ກມ຺ມປຖຠາເວນ ອາຄຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕກມ຺ມໍ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິປິຏ຺ຐິວຕ຺ຕກຠາເວນ ນິຍຕ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ, ເຕສໍ ມເຕນ ເອກາທສ ກມ຺ມປຖາ ສິຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສ຺ເວວ ກມ຺ມປເຖສຸ ອຸປກາຣກຕ຺ຕສຠາຄຕ຺ຕວເສນ ອນຸປ຺ປເວໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ‘‘ວິສຸໍ ອກມ຺ມປຖຠາວໂຕ ຈາ’’ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ສຸຣາປານສ຺ສ ໂຠຄາປາຍມຸຂຠາເວນ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ ຕ຺ເວວ ອໂວຈ. ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານໍ, ເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ຐາເນຫີຕິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ. ອເປນ຺ຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອເປຕິ ວາ ເອເຕຫີຕິ ອປາຍາ, ອປາຍານໍ, ອປາຍາ ເອວ ວາ ມຸຂານິ ທ຺ວາຣານີຕິ ອປາຍມຸຂານິ. ວິນາສມຸຂານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອຣິຍສາວກສ຺ສາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິເສສໂຕ ປນ ປຐມາຍ ຠູມິຍໍ ຐິຕສ຺ເສວ ວກ຺ຂມານນໂຍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ໂສຕິ ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາປກ-ສທ຺ໂທ ນິຫີນປຣິຍາໂຍຕິ ‘‘ລາມເກຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປາຍທຸກ຺ຂໍ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ປາເປນ຺ຕີຕິ ວາ ປາປກາ, ເຕຫິ ປາປເກຫິ. ຉ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕຕິ ເຕນ ເຕນ ຠາເຄນ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ສຎ຺ຎິເຕ ຉ ຠາເຄ ສຕ຺ເຕ ຍຖາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ຉິທ຺ທໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘາເຣນ຺ໂຕ. ວິຊິນນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຠິຠວນຕ຺ຖາຍ. ໂຍ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ, ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖໍ ປຣິວຊ຺ຊນວເສນ ອຠິຠວຕິ, ຕໂຕ ເອວ ຕທຸຠຍຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ໂສ ອຸຠຍໂລກວິຊຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ, ສກຕ຺ຖສມ຺ປາທນໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ເຈວ ໂລໂກ’’ຕິອາທິ. ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ເວຣານິ ເວຣປ຺ປສວນໂຕ. ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ສໍສາຘິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຍິທໍ ສໍສາຘນໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ອິຘ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໂຕສເນນ, ເວຣາຠາວາປາທເນນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິໂຕສິໂຕ ເຈວ ນິປ຺ຜາທິໂຕ ຈາ’’ຕິ. ປຸນ ປຎ຺ຈ ເວຣານີຕິ ປຎ຺ຈ ເວຣຜລານິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ.

ກຕມສ຺ສາຕິ ກຕເມ ອສ຺ສ. ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິເລໂສຕິ ຕໍໂຍຄໂຕ ຕໍສທິສໍ ວທຕິ ຍຖາ ‘‘ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ, (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑, ໒໘໗, ໒໙໗; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓; ໕.໒໘; ປາຣາ. ໑໑; ຘ. ສ. ໔໙໙; ວິຠ. ໕໐໘) ນີລໍ ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຈ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ເຈຕ຺ຖ ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາຍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມສ຺ສ ທິຏ຺ຐິມານໂລຠາທີຫິປິ ກິລິຏ຺ຐຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ໂທສາທີຫິ ກິລິຏ຺ຐຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍກິເລໂສເຍວາ’’ຕິອາທິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວເສນ ປນ ສມ຺ມຸເຂນປິ ເນສໍ ກິເລສປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠເຕວ. ເອຕທຕ຺ຖປຣິທີປກເມວາຕິ ໂຍ ‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິທີປກເມວ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄາຖາພນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ອໂວຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຕຸຐານາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ອຍໍ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອນ຺ໂຕລີນໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິທໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸກ຺ກປກ຺ຂວເສນ ຫິ ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ກຓ຺ຫປກ຺ຂວເສນ ຈ ນິທ຺ເທໂສ ອາຣທ຺ໂຘ. ກາຣເກຕິ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ກາຣເກ. ອກາຣໂກ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປາປໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ຕຖາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ. ສໍກິເລສຘມ຺ມວິວຊ຺ຊນປຸພ຺ພກໍ ໂວທານຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິອາຈິກ຺ຂນໍ ອິຘ ເທສນາໂກສລ຺ລໍ. ປຐມຕຣໍ ກາຣກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘) ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ມງ຺ຄລານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອເສວນາ ຈ ພາລານ’’ນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໕.໓; ສຸ. ນິ. ໒໖໒) ວຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕານຎ຺ຈ ເສວນາ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໕.໓; ສຸ. ນິ. ໒໖໒) ອໂວຈ. ຉນ຺ທາຄຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘິວເສນ ສຣໂລໂປຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນ ເປເມນ ອຄຕິ’’ນ຺ຕິ. ຉນ຺ທາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນາ’’ຕິ. ຉນ຺ທ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຣິຍາໂຍ, ນ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ທາທິປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ເປເມນາ’’ຕິ. ປຣປເທສູຕິ ‘‘ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວາກ຺ເຍສຸ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ໂທເສນ ໂກເປນາ’’ຕິ ເອວມາທິ ອຕ຺ຖວຈນໍ ອຕິທິສຕິ. ມິຕ຺ໂຕຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕສຫາໂຍ. ປກຕິເວຣວເສນາຕິ ປກຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນເວຣວເສນ, ຈິຣກາລານຸພນ຺ຘວິໂຣຘວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕງ຺ຂຓຸປ຺ປນ຺ນໂກຘວເສນ ວາ’’ຕິ. ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ. ວິສເມ ໂຈຣາທິເກ, ວິສມານິ ວາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕເນນ ນິສ຺ສິໂຕ ວິສມນິສ຺ສິໂຕ.

ຉນ຺ທາຄຕິອາທີນິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ມຄ຺ເຄເນວ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອຄຕິຄມນານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ, ອຄຕິຄມນານີຕິ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອປາຍຄມນີຍາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເວທິຕພ຺ພາ ອຄຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕຫີຕິ.

ຍສ຺ສຕິ ເຕນ ກິຕ຺ຕີຍຕີຕິ ຍໂສ, ຖຸຕິໂຆໂສ. ຍສ຺ສຕິ ເຕນ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຠາເວນ ປຣິວາຣີຍຕີຕິ ຍໂສ, ປຣິວາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ກິຕ຺ຕິຍໂສປິ ປຣິວາຣຍໂສປີ’’ຕິ. ປຣິຫາຍຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ໂຍ ຈ ຍາວຕເກ ລພ຺ຠຕິ, ຕໂຕ ປຣິໂຕ ຫາຍຕິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຉອປາຍມຸຂາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ປູເວ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຊ຺ຊໍ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕາ ປູວສຸຣາ. ເອວໍ ເສສສຸຣາປິ. ກິຓ຺ຓາຕິ ປນ ຕສ຺ສາ ສຸຣາຍ ພີຊໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍ ‘‘ສຸຣາໂມທກາ’’ ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ກິຓ຺ຓປກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຫຣີຕກີສາສປາທິນານາສມ຺ຠາເຣຫິ ສໍໂຍຊິຕາ ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕາ. ມຘຸກຕາລນາຬິເກຣາທິປຸປ຺ຜຣໂສ ຈິຣປາຣິວາສິໂກ ປຸປ຺ຜາສໂວ. ປນສາທິຜລຣໂສ ຜລາສໂວ. ມຸທ຺ທິກາຣໂສ ມຘ຺ວາສໂວ. ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ຄຸຬາສໂວ. ຫຣີຕກາມລກກຏຸກຠຓ຺ຑາທິນານາສມ຺ຠາຣານໍ ຣໂສ ຈິຣປາຣິວາສິໂກ ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ທສວິຘມ຺ປິ. ມທກຣຓວເສນ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕໍ ມທຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ເຊ ປມາທຏ຺ຐານໍ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ. ອນຸ ອນຸ ໂຍໂຄຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍສມງ຺ຄິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓ’’ນ຺ຕິ, ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ໂຠຄາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ປານພ຺ຍສເນນ ພ຺ຍສນກຣຓໂຕ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປມຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ເຕສຸ ຎາຍກຣຓາຠາວໂຕ. ໂຠຄານນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ໂຠຄາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ກາມຄຸຓານໍ. ອປາຍມຸຂ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ອເວລາຍາຕິ ອຍຸຕ຺ຕເວລາຍ. ຍທາ ວິຈຣໂຕ ອຕ຺ຖຣກ຺ຂາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ວິສິຂາສຸ ຈຣິຍາຕິ ຣຈ຺ຉາສຸ ວິຈຣຓໍ.

ສມຊ຺ຊາ ວຸຈ຺ຈຕິ ມໂຫ, ຍຕ຺ຖ ນຈ຺ຈານິປິ ປໂຍຊີຍນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທສ຺ສນາທິອຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິວເສນ ຈຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ສມຊ຺ຊາຠິຈຣຓໍ. ນຈ຺ຈາທິທສ຺ສນວເສນາຕິ ນຈ຺ຈາທີນໍ ທສ຺ສນາທິວເສນາຕິ ອາທິສທ຺ທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ທສ຺ສເນນ ວາ ສວນມ຺ປິ ຄຫິຕໍ ວິຣູເປກເສສນເຍນ. ອາໂລຈນສຠາວຕາຍ ວາ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານໍ ສວນກິຣິຍາຍປິ ທສ຺ສນສງ຺ເຂປສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ທສ຺ສນວເສນ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ຈິຕ຺ຕາລສິຍຕາ ອກາຣຓນ຺ຕິ ‘‘ກາຍາລສິຍຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຕິ ຕປ຺ປສຸຕຕາ ອຕິເຣກຕຣຕາຍ.

ສຸຣາເມຣຍສ຺ສ ຉອາທີນວາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ສຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐໍ. ສນ຺ທິຏ຺ຐເມວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ, ຘນຊານິສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ນິທ຺ເທໂສ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘໂລກຠາວິນີ’’ຕິ. ສມໍ, ສມ຺ມາ ປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ, ປານສມກາລຠາວິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລຫປ຺ປວຑ຺ຒນີ ມິຕ຺ຕສ຺ສ ກລເຫ ອນາທີນວທສ຺ສິຠາວໂຕ. ເຂຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ອາຍຕນນ຺ຕິ ວາ ກາຣຓໍ, ອາກໂຣ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໂລເກ ອກິຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ອກິຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປສວນໂຕ. ໂກປີນໍ ວາ ປາກຏຠາເວນ ອກຕ຺ຕພ຺ພຣຫສ຺ສກມ຺ມໍ. ສຸຣາມທມຕ຺ຕາ ຈ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ອມຕ຺ຕກາເລ ຉາເທນ຺ຕາ ວິຈຣິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕກາເລ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການມ຺ປິ ວິວຣນ຺ຕິ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ສາ ສຸຣາ ຕສ຺ສ ໂກປີນສ຺ສ ນິທໍສນໂຕ ‘‘ໂກປີນນິທໍສນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຎ຺ຎນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກິຍໍ ປຎ຺ຎໍ ທຸພ຺ພລໍ ກໂຣຕິເຍວາ’’ຕິ ຫິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ຕມຕ຺ຖໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນ຺ໂຕມຸຂເມວ ນ ປວິສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸຣາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາທຸພ຺ພລກຣຓສ຺ສ ທຸຣສມຸສ຺ສາຣິຕຠາວມາຫ. ນນຸ ເຈວໍ ສຸຣາຍ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ສາມຕ຺ຖິຍວິຆາໂຕ ອໂຈທິໂຕ ໂຫຕິ ອຣິຍານໍ ອນຸປ຺ປໂຍຄສ຺ເສວ ໂຈທິຕຕ຺ຕາຕິ? ນຍິທໍ ເອວໍ ອຸປໂຍໂຄປິ ນາມ ສທາ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ກິຈ຺ຈກຣຓນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຖ ປນ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປວເສນສ຺ສາ ກທາຈິ ສິຍາ ອຸປໂຍໂຄ, ຕຖາປິ ໂສ ຕສ຺ສາ ທຸພ຺ພລິຍໍ ອີສກມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນາລເມວ ສມ຺ມເທວ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາເວນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ປນ ທຸພ຺ພລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ມຄ຺ຄສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຣິຍານໍ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລຠາວາປາທາເນ ອສມຕ຺ຖຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນ ຜລນ຺ຕິ ປທໍ, ກາຣຓໍ.

໒໔໙. ອຕ຺ຕາປິສ຺ສ ອກາລຈາຣິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ໂຕ ສຣສໂຕ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຸປກ຺ກມໂຕປິ ປຣິວຊ຺ຊນີຍານໍ ອປຣິວຊ຺ຊນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອເວລາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຓ຺ຏກາທີນິປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ໂສພ຺ຠາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວຣິໂນປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ໂຈຣາທິກາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕທາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ປຸຕ຺ຕີປິ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ’’ຕິ. ພຫິ ປຕ຺ຖນນ຺ຕິ ກາມປຕ຺ຖນາວເສນ ອນ຺ໂຕເຄຫສ຺ສິຕໂຕ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຖຸໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ. ອຎ຺ເຎຫິ ກຕປາປກມ຺ເມສູຕິ ປເຣຫິ ກຕາສຸ ປາປກິຣິຍາສຸ. ສງ຺ກິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ອກາເລ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈຣຓໂຕ. ຣຸຫຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ໂຈຣິກາ ປວຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ປເຣຫິ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິກາລຈາຣິມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຕຖາຣູເປ ອາສງ຺ກິຕພ຺ເພ ອສຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ໂສຕິ ວິກາລຈາຣີ. ປຸຣກ຺ຂໂຕ ປຸຣໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ອາສງ຺ກນ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ຈຣຕິ.

໒໕໐. ນຏນາຏກາທິນຈ຺ຈນ຺ຕິ ນເຏຫິ ນາຏເກຫິ ນຈ຺ຈິຕພ຺ພນາຏກາທິນຈ຺ຈວິຘິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອວສິຏ຺ຐໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຄມເນນ ຍຖາ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ອນຸປ຺ປາໂທ, ອຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ວິນາໂສ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄີຕນ຺ຕິ ສຣຄຕໍ, ປກຣຓຄຕໍ, ຕາຬຄຕໍ, ອປຘານຄຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພສຕ຺ຖວິຫິຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຄີຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວາທິຕນ຺ຕິ ວີຓາເວຓຸມຸທິງ຺ຄາທິວາທນໍ. ອກ຺ຂານນ຺ຕິ ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິອກ຺ຂານໍ. ປາຓິສ຺ສຣນ຺ຕິ ກໍສຕາຬໍ, ‘‘ປາຓິຕາຬ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ກຸມ຺ຠຖູນນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສອມ຺ພຓກຕາຬໍ. ‘‘ກຸຏເຠຣິສທ຺ໂທ’’ຕິ ເກຈິ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ກສ຺ມິໍ ຐາເນ’’ຕິອາທິນາ ນຈ຺ເຈ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຄີຕາທີສຸ ອຕິທິສຕິ.

໒໕໑. ຊຍນ຺ຕິ ຊູຕໍ ຊິນນ຺ໂຕ. ເວຣນ຺ຕິ ຊິເຕນ ກີຬກປຸຣິເສນ ຊຍນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ເວຣໍ ວິໂຣຘໍ ປສວຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕຎ຺ຫິສ຺ສ ເວຣປສວນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊິຕໍ ມຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊິໂນຕິ ຊູຕປຣາຊຍາປນ຺ນາຍ ຘນຊານິຍາ ຊິໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຊິໂຕ ສມາໂນ’’ຕິອາທິ. ວິຕ຺ຕໍ ອນຸໂສຈຕີຕິ ຕໍ ຊິນໍ ວິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຕ຺ຖຸນຕິ. ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນຕິ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຏ຺ຏວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ. ສກ຺ຂິປຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ສກ຺ຂິຠາເວນ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ. ອກ຺ຂໂສຓ຺ໂຑຕິ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ. ຊູຕກໂຣຕິ ຊູຕປມາທຏ຺ຐານານຸຍຸຕ຺ໂຕ. ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຕ຺ວໍ, ນ ມຍໍ ຕຍິ ໂກລປຸຕ຺ຕິຍໍ ອິທານິ ປສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຉິນ຺ນຠິນ຺ນໂກຕິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ, ອຫິຣິໂກ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ກາຣຓາຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ.

ອນິຈ຺ຉິໂຕຕິ ນ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ໂປສິຕພ຺ພາ ຠວິສ຺ສຕິ ຊູຕປຣາຊເຍນ ສພ຺ພກາລໍ ຣິຕ຺ຕຕຸຈ຺ຉຠາວໂຕ.

ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ຉອາທີນວາທິວຓ຺ຓນາ

໒໕໒. ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາຕິ ອກ຺ເຂສຸ ຘຸຕ຺ຕາ, ອກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖວິນາສກາ. ອິຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑາຕິ ອິຕ຺ຖີສຸ ໂສຓ຺ຑາ, ອິຕ຺ຖິສມ຺ໂຠຄນິມິຕ຺ຕໍ ອາຕປ຺ປນກາ. ຕຖາ ຠຕ຺ຕໂສຓ຺ຑາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ປິປາສາຕິ ອຸປຣູປຣິ ສຸຣາປິປາສາ. ເຕນາຫ ‘‘ປານໂສຓ຺ຑາ’’ຕິ. ເນກຕິກາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ເມຕ຺ຕິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ມິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ.

໒໕໓. ກມ຺ມນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ, ຍຖາ ສຸຕ຺ຕໍເຍວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ, ເອວໍ ກມ຺ມໍເຍວ ກມ຺ມນ຺ໂຕ, ຕໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມ຺ມໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມນ຺ໂຕ, ກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປນ຺ນສຂາຕິ ສຸຣໍ ປາຕຸໍ ປນ຺ເນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕ ເອວ ສຂາຕິ ປນ຺ນສຂາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມິຍສມ຺ມິໂຍ’’ຕິ ວຈນເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ມິຍສມ຺ມິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມສມ຺ມາຕິ ວທນ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຫາໂຍ ໂຫຕີຕິ ສຫາໂຍ ວິຍ ໂຫຕິ. ໂອຕາຣເມວ ຄເວສຕີຕິ ຣນ຺ຘເມວ ປຣິເຍສຕິ ອນຕ຺ຖມສ຺ສ ກາຕຸກາໂມ. ເວຣປ຺ປສໂວຕິ ປເຣຫິ ອຕ຺ຕນິ ເວຣສ຺ສ ປສວນໍ ອນຸປວຕ຺ຕນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເວຣພຫຸລຕາ’’ຕິ. ປເຣສໍ ກຣິຍມາໂນ ອນຕ຺ໂຖ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອນຕ຺ໂຖ, ຕພ຺ຠາໂວ ອນຕ຺ຖຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕ຺ຖກາຣິຕາ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ປເຣສໍ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖກາໂຣ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອນຕ຺ຖຕາຕິ ອຸຠຍານຕ຺ຖກາຣິຕາ. ອຣິໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕ຺ໂຕ, ກຸຈ຺ຉິໂຕ ອຣິໂຍ ກທຣິໂຍ. ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ໂສ ‘‘ກທຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ກທຣິຍຕາ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ຕໍ ປນ ທຸພ຺ພິສຊ຺ຊນີຍຠາເວ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ກທຣິຍຕາ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍຠາ’’ໂວຕິ. ອວິປຓ຺ຓສຠາວໂຕ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈ ອິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສໍສີທນ຺ໂຕວ ອິຓໍ ວິຄາຫຕິ ນາມ. ສູຣິເຍ ອນຸຄ຺ຄເຕ ເອວ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອນາຣຠນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸຏ຺ຐານສີໂລ.

ອຕ຺ຖາຕິ ຘນານິ. ອຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖາຕິ ກິຈ຺ຈານິ. ອຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຕິກ຺ກໂມປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຘນານເມວ ອຕິກ຺ກໂມ. ອິມິນາ ກຖາມຄ຺ເຄນາຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໔໔) ນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ກຖາສງ຺ຂາເຕນ ຫິຕາຘິຄມູປາເຍນ. ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມກິເລສາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ, ຉ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂານີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຸທ຺ທສວິຘໍ ປາປກມ຺ມໍ.

ມິຕ຺ຕປຕິຣູປກວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ອນຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ໂຠຄຊານິ, ອາຍສກ຺ຍໍ, ປຣິສມຊ຺ເຌ ມງ຺ກຸຠາໂວ, ສມ຺ມູຬ຺ຫມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາທິໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລໂສ, ສຸຄຕິຍຎ຺ຈ ອປ຺ປາຍຸກຕາ, ພຫ຺ວາພາຘຕາ, ອຕິທລິທ຺ທຕາ, ອປ຺ປນ຺ນປານຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອາທິໂກ ຈ ອນຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍານິ ການິຈິ ຠຍານີຕິ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍປຣານຸວາທຠຍທຓ຺ຑຠຍາທີນິ ໂລເກ ລພ຺ຠມານານິ ຍານິ ການິຈິ ຠຍານິ. ອຸປທ຺ທວາຕິ ອນ຺ຕຣາຍາ. ອຸປສຄ຺ຄາຕິ ສຣີເຣນ ສໍສຏ຺ຐານິ ວິຍ ອຸປຣູປຣິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການິ ພ຺ຍສນານິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກນ຺ເຕນາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໒) ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກໍເສນາ’’ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຫຓໂຍຄ຺ຍໍ ຫຣຕິເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິເຍວ. ວາຈາ ເອວ ປຣມາ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຈີປຣໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈນມຕ຺ເຕເນວາ’’ຕິອາທິ. ອນຸປ຺ປິຍນ຺ຕິ ຕກ຺ກນໍ, ຍໍ ວາ ‘‘ຣຸຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຍຫິ ສຸຣາປານາທີຫິ ໂຠຄາ ອເປນ຺ຕິ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຕສໍ ອປາເຍສຸ ພ຺ຍສນເຫຕູສຸ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ.

໒໕໕. ຫາຣໂກເຍວ ໂຫຕິ, ນ ທາຍໂກ, ຕມສ຺ສ ເອກໍສໂຕ ຫາຣກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຫາຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປກນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜຜລາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ທຕ຺ວາ, ພຫຸໍ ປຕ຺ເຖຕິ ພຫຸໍ ມຫຄ຺ຆໍ ວຕ຺ຖຍຸຄາທິໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ທາໂສ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກຖໍ ອມິຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ ອນຕ຺ຖປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຕໂນ ມິຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕໍ ເສວຕິ. ອຕ຺ຖກາຣຓາຕິ ວຑ຺ຒິນິມິຕ຺ຕໍ, ອຍເມເຕສໍ ເຠໂທ.

໒໕໖. ປເຣຕິ ປຣທິວເສ. ນ ອາຄໂຕ ສີຕິ ອາຄໂຕ ນາໂຫສິ. ຂີຓນ຺ຕິ ຕາທິສສ຺ສ, ອສຸກສ຺ສ ຈ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ສສ຺ສສງ຺ຄເຫຕິ ສສ຺ສໂຕ ກາຕພ຺ພຘຎ຺ຎສງ຺ຄເຫ ກເຕ.

໒໕໗. ‘‘ທານາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສມ຺ມ ກໂຣມາ’’ຕິ ອນຸຊານາຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ກລ຺ຍາເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິທິສຕິ. ນນຸ ເອວໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ອຍໍ ມິຕ຺ໂຕ ເອວ, ນ ອມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປໂກຕິ? ອນຸປ຺ປິຍຠາຓີທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ສຫາເຍນ ວາ ເທສກາລໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ກເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິໂຣຘາທິໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂຍ ຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ‘‘ສາຘຸ ສມ຺ມ ກໂຣມາ’’ຕິ ອນຸປ຺ປິຍໍ ຠຓຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ປິສ຺ສ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກລ຺ຍາເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

໒໕໙. ມິຕ຺ຕປຕິຣູປກາ ເອເຕ ມິຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ.

ສຸຫທມິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ສຸນ຺ທຣຫທຍາຕິ ເປມສ຺ສ ອຕ຺ຖິວເສນ ຠທ຺ທຈິຕ຺ຕາ.

໒໖໑. ປມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປມາທວເສນ ກິຎ຺ຈິ ອຍຸຕ຺ເຕ ກເຕ ຕາທິເສ ກາເລ ຣກ຺ຂຓໍ ‘‘ຠີຕສ຺ສ ສຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎເມວ ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຊ຺ຊໍ ປິວິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຄເຫ ອາຣກ຺ຂໍ ອສໍວິຫິຕສ຺ສ ພຫິຄມນມ຺ປິ ປມາທປກ຺ຂິກເມວາຕິ ‘‘ສຫາໂຍ ພຫິຄໂຕ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຍໍ ຫຣນ຺ໂຕຕິ ຠຍໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ. ໂຠຄເຫຕຸຕາຍ ຜລູປຈາເຣນ ຘນໍ ‘‘ໂຠຄ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຕິ ຂຸທ຺ທເກ, ມຫນ຺ເຕ ຈ ກາຕພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ເນ.

໒໖໒. ນິຄູຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກຖນ຺ຕິ ນິຄູຫິຕຸໍ ຉາເທຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກຖໍ, ນິຄູຫິຕຸໍ ວາ ຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ເອຕສ຺ສາຕິ ນິຄູຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກຖໍ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ອນາວິກໂຣນ຺ໂຕ ຉາເທຕິ. ຊີວິຕມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອຎ຺ຎໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໖໓. ປສ຺ສນ຺ເຕສຸ ປສ຺ສນ຺ເຕສູຕິ ອາເມຑິຕວຈເນນ ນິວາຣິຍມານສ຺ສ ປາປສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍ ທີເປຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ປາປໂຕ ວິເສເສນ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ສຣເຓສູຕິ ສຣເຓສຸ ວຕ຺ຕສ຺ສຸ ອຠິນ຺ນານິ ກຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊ, ສຣເຓສຸ ວາ ອຸປາສກຠາເວນ ວຕ຺ຕສ຺ສຸ. ນິປຸຓນ຺ຕິ ສຓ຺ຫໍ. ກາຣຓນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິເຠທຍຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອິມໍ ທານາທິເຠທໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຕສ຺ສ ‘‘ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ປທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ສທ຺ຘາຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາໂລຠາທິຄຸຓຘມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ ວິຍ ກຸສລຠາໂວ ໂຊຕິໂຕ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາທໂຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ສຄ຺ຄຄາມິມຄ຺ໂຄ. ຍຖາຫ –

‘‘ສທ຺ຘາ ຫິຣິຍໍ ກຸສລຎ຺ຈ ທານໍ,

ຘມ຺ມາ ເອເຕ ສປ຺ປຸຣິສານຸຍາຕາ;

ເອຕຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄໍ ທິວິຍໍ ວທນ຺ຕິ,

ເອເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຕິ ເທວໂລກ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໘.໓໒);

໒໖໔. ຠວນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິວຑ຺ຒນໍ ຠໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຠເວນ ອວຸຑ຺ຒິຍາ’’ຕິ. ປາຣິຊຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ຊານິ. ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ນ ໂຫຕິ ອນຸກມ຺ປກຠາວໂຕ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕໍ ອຠວໍ ອຕ຺ຕນິ ອາປຕິຕໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕິ. ອິທານິ ຕໍ ຠວໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຣູໂປຕິ ພີຠຈ຺ໂຉ. ນ ປາສາທິໂກຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສຸຊາໂຕຕິ ສຸນ຺ທຣຊາຕິໂກ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ.

໒໖໕. ຊລນ຺ຕິ ຊລນ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄີວາຕິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ. ຠາສຕີຕິ ວິໂຣຈຕິ. ຍສ຺ມາສ຺ສ ຠຄວຕາ ສວິເສສໍ ວິໂຣຈນໍ ໂລເກ ປາກຏຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊລໍ ອຄ຺ຄີວ ຠາສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍທາ ອຄ຺ຄິ ສວິເສສໍ ວິໂຣຈຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ຐິໂຕ ທູເຣ ຐິຕານມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ທສ຺ສນາທິວເສນ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຠມຣສ຺ເສວ ອິຣີຍໂຕ’’ຕິ ເອເຕເນວສ຺ສ ໂຠຄສໍຫຣຓໍ ຘມ຺ມິກໍ ຎາໂຍເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຕານມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາສ຺ສ ຘນຘຎ຺ຎາທິໂຠຄຊາຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ ຣາສິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອິຣີຍໂຕ ອາຍູຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ. ຈກ຺ກປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຣຖຈກ຺ກປ຺ປມາຓໍ. ນິຈຍນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ປຣິວຸຑ຺ຒິໍ. ‘‘ໂຠຄາ ສນ຺ນິຈຍໍ ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ.

ສມາຫຕ຺ວາຕິ ສໍຫຣິຕ຺ວາ. ອລໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອລເມວ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ, ອລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔, ໑໒໙, ໑໓໔, ໑໔໓) ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຕິ, ‘‘ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໘) ປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂຍ ເວຐິຕຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໒໑໗) ວິຍ ອຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ສຠາວປຣິຍາໂຍຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຸຕ຺ຕສຠາໂວ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຓ຺ຐເປຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ຐເປຕຸໍ, ສມ຺ມເທວ ປວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວິຠຊນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ຘນໍ ຈຕຸຘາ ວິຠຊນ຺ໂຕ ວິຠຊນເຫຕຸ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ ໂສຬສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານິ ເມຕ຺ຕາຍ ອຊີຣາປເນນ ປພນ຺ຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອເຠຊ຺ຊມານານິ ຐເປຕີ’’ຕິ. ກຖໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈຕຸຘາ ໂຠຄານໍ ວິຠຊເນນ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ທທໍ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖). ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸປຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ທານວເສນ ເຈວ ອຘິວຕ຺ຖເທວຕາທີນໍ ເປຕພລິວເສນ, ນ຺ຫາປິຕາທີນໍ ເວຕນວເສນ ຈ ວິນິໂຍໂຄປິ ອຸປໂຍໂຄ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອິເມສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາໂຍ ນາມ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ວຍໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸໂຓ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ອຎ຺ຎຖາ ວໂຍ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ນ ສນ຺ຕາເນຍ຺ຍ, ນິເຘຍ຺ຍ, ຠາເຊຍ຺ຍ ຈ ອສມ຺ຠເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມໍ ປໂຍຊເຍ’’ຕິ. ນິເຘຕ຺ວາຕິ ນິທຫິຕ຺ວາ, ຠູມິຄຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊາທິວເສນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຄ຺ຄິອຸທກໂຈຣທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ຺ຫາປິຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸລາລຣຊກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທນກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

໒໖໖. ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ນ ຉນ຺ທຄມນາທີຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ. ອກຸສລໍ ປຫາຍາຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມກິເລສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອກຸສລຎ຺ເຈວ ອຄຕິຄມນາກຸສລຎ຺ຈ ປຊຫິຕ຺ວາ. ຉຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ສຸຣາປານາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕຫິ ຉຫິ ກາຣເຓຫິ. ສຸຣາປານານຸໂຍຄາທິເຠທໍ ຉພ຺ພິຘໍ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ ວິນາສມຸຂໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ໂສຬສ ມິຕ຺ຕານີຕິ ອຸປກາຣາທິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປມຕ຺ຕຣກ຺ຂຓາທິກິຈ຺ຈວິເສສວເສນ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ໂສຬສວິເຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ໂຕ ຠຊນ຺ໂຕ. ສຕ຺ຖວາຓິຊ຺ຊາທິມິຈ຺ຉາຊີວໍ ປຫາຍ ຎາເຍເນວ ວຕ຺ຕນໂຕ ຘມ຺ມິເກນ ອາຊີເວນ ຊີວຕິ. ນມສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຸປກາຣວເສນ, ຄຸຓວເສນ ຈ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ ສພ຺ພທາ ນເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພາ. ທິສາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ອາຄມນຠຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ, ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອນຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຠາຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຍນ ກາຣເຓນ ມາຕາປິຕຸອາທໂຍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິຠາເວນ ອປທິຏ຺ຐາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ພຸປກາຣິຕາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ອຕ຺ຖສຣິກ຺ຂຕາຍ ເນສໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ ປຸຣຕ຺ຖິມຠາເວນ ຕາວ ອຸປກາຣິຠາເວນ ທິສ຺ສນໂຕ, ອປທິສ຺ສນໂຕ ຈ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ. ອາຈຣິຍາ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ທກ຺ຂິຓຠາເວນ, ຫິຕາຫິຕໍ ປຕິກຸສລຠາເວນ ທກ຺ຂິຓາຣຫຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ. ອິມິນາ ນເຍນ ‘‘ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ’’ຕິອາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຆຣາວາສສ຺ສ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ເຕ ເຕ ຈ ກິຈ຺ຈວິເສສາ ຍຖາອຸປ຺ປຕິຕທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ເຕ ທຸກ຺ຂວິເສເສ ອຸຕ຺ຕຣຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ທາສກມ຺ມກຣາ ສາມິກສ຺ສ ປາທານໍ ປຍິຣຸປາສນວເສນ ເຈວ ຕທນຸຈ຺ຉວິກກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສນ຺ຕິກາວຈຣາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາທມູເລ ປຕິຏ຺ຐານວເສນາ’’ຕິ. ຄຸເຓຫີຕິ ອຸປຣິຠາວາວເຫຫິ ຄຸເຓຫິ. ອຸປຣິ ຐິຕຠາເວນາຕິ ສຄ຺ຄມຄ຺ເຄ ໂມກ຺ຂມຄ຺ເຄ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາເວນ.

໒໖໗. ຠໂຕຕິ ໂປສິໂຕ, ຕໍ ປນ ຠຣຓໍ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຂປຈ຺ຈຍູປຫຣເຓນ ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍາປຫຣເຓນ ຈ ເຕຫິ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊຄ຺ຄິໂຕຕິ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕ. ເຕຕິ ມາຕາປິຕໂຣ.

ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ ເຂຕ຺ຕາທິໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໍ ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຐິຕິຍາ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ກຸລວໍສໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘມ຺ມິກວໍສໂຕຕິ ‘‘ກຸລປ຺ປເທສາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ຆເຏຕ຺ວາ ວາ ຄີວາຍໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ພນ຺ຘມຓິຍໍ ວາ ຫາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາທິນາ ປວຕ຺ຕອຘມ຺ມິກປເວຓິໂຕ. ຫາເຣຕ຺ວາຕິ ອປເນຕ຺ວາ ຕໍ ຄາຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ. ມາຕາປິຕໂຣ ຕໂຕ ຄາຫໂຕ ວິເວຈເນເນວ ຫິ ອາຍຕິໍ ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາຫາຣິກາ ສິຍາ. ຘມ຺ມິກວໍເສຕິ ຫິໍສາທິວິຣຕິຍາ ຘມ຺ມິເກ ວໍເສ ຘມ຺ມິກາຍ ປເວຓິຍໍ. ຐເປນ຺ໂຕຕິ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສລາກຠຕ຺ຕທານາທີນິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ.

ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ທາຍປຏິລາຠສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍຠາເວນ ວຕ຺ຕມາໂນເຍວ ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ນ ອິຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຣເກຕິ ປຸຕ຺ເຕ. ວິນິຈ຺ຉຍໍ ປຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈຊວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຄຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອາຄມ຺ມ. ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ ຕິ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ. ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ມຕທິວສໂຕ ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

ປາປໂຕ ນິວາຣຓໍ ນາມ ອນາຄຕວິສຍໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຕປິ ຫິ ນິວາຣຓໍ ວີຕິກ຺ກເມ ອນາຄເຕ ເອວ ສິຍາ, ນ ວຕ຺ຕມາເນ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ປນ ປາປກິຣິຍາ ຄຣຫຓມຕ຺ຕປຏິກາຣາຕິ ອາຫ ‘‘ກຕມ຺ປິ ຄຣຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິເວເສນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ມາຕາປິຕໂຣ ອນວຊ຺ຊເມວ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸທ຺ທາຄຓນາທິສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ຣູປາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂຠຄປຣິວາຣາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນຸຣູເປນາຕິ ອນຸຈ຺ຉວິເກນ.

ນິຈ຺ຈຠູໂຕ ສມໂຍ ອຠິຓ຺ຫກຣຓກາໂລ. ອຠິຓ຺ຫຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ນິຈ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ນິຈ຺ຈປຫໍສິໂຕ ນິຈ຺ຈປຫຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາໂລ ເອວ ສມໂຍ ກາລສມໂຍ. ‘‘ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ນິຈ຺ຈເມວ ທາເນ ເຕສໍ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສິຂາຐປນໍ ທາຣກກາເລ. ອາວາຫວິວາຫໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕູນໍ ໂຍພ຺ພນປ຺ປຕ຺ຕກາເລ.

ຕໍ ຠຍໍ ຍຖາ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ປິຫິຕາ ໂຫຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ປນ ຕໍ ຠຍໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍຖາ ຈ ນາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ‘‘ຠໂຕ ເນ ຠຣິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ອຸຕ຺ຕສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອກາຣເຓນ ເຈວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອກຣເຓນ ຈ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນາ ປຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສຸ. ເອຕໍ ຠຍນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ ອປ຺ປຕິຣູປາຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄຣຫິຕພ຺ພຕາຠຍໍ, ປຣວາທຠຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປຸຕ຺ເຕສຸ. ປຸຕ຺ຕານໍ ນານຸຣູປາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ເອຕໍ ຠຍໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອິຘາປິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕາທິສານຎ຺ຫິ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ໂອວາທານຸສາສນິໂຍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາ ເຕສໍ ທາຕພ຺ພາ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ວເສນາຍໍ ເທສນາ ອນາຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ເນສຸ ອຸໂຠສຸ ອຕ຺ຕໂນ, ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຕາຍ ສພ຺ພໍ ຠຍໍ ນ ໂຫຕິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພປຏິສນ຺ຖາຣສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ກຕຕ຺ຕາ. ເຂມາຕິ ອນຸປທ຺ທວາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອກຣເຓນ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຸປທ຺ທວາ ກຣເຓນ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

‘‘ນ ໂຂ ເຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຄີຕິອນາຣຸຬ຺ໂຫ ຠຄວຕາ ຕທາ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ໂຕ ປຣມ຺ປຣາຄໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວາ ສິງ຺ຄາລກໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂນ ອຎ຺ຎາ’’ຕິ ອຎ຺ຎທິສໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

໒໖໘. ອາຈຣິຍໍ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐານວຈເນເນວ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທິສາມີຈິກິຣິຍາ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸປຏ຺ຐາເນນາຕິ ປຍິຣຸປາສເນນ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍອຸປຏ຺ຐານຄມເນນາຕິ ປາໂຕ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ, ສາຍນ຺ຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ອຸປຄມເນນ. ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປນ ອຸປຄມນໍ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ໂຕຄຘໍ ປໂຍຊນວເສນ ຄມນຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ສຸສ຺ສູສາ, ສາ ປນ ອາຈຣິເຍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ເຂ ຈ ອາທຣຄາຣວປຸພ຺ພິກາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ສິປ຺ເປນ ສິກ຺ຂິເຕນ ເອວຣູປໍຄຸຓໍ ປຏິລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕຖາຠູຕຎ຺ຈ ຕໍ ສວນໍ ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ສວເນນາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ…ເປ… ນາຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອວເສສຂຸທ຺ທກປາຣິຈຣິຍາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຠຊນໍ ອນວເສສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ ພີຊນນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ສມ຺ມາວຕ຺ຕິຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ. ສິປ຺ປປຏິຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ສິປ຺ປຄນ຺ຖສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸຄ຺ຄຫເຓນ. ຕສ຺ສ ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຫເຓນ ຕທນຸສາເຣນສ຺ສ ປໂຍໂຄປິ ສມ຺ມເທວ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຖກໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ສຸວິນີຕໍ ວິເນນ຺ຕີຕິ ອິຘ ອາຈາຣວິນໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສິປ຺ປສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປນວິນໂຍ ‘‘ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄາຫາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ເຕ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາຈຣິຍາ ຫິ ນາມ ອນ຺ເຕວາສິເກ ນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ເອວ ວິເນນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ສມ຺ປຣາຍິເກປີຕິ ອາຫ ‘‘ປາປມິຕ຺ຕາ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ. ສິປ຺ປຄນ຺ຖສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ນາມ ຍາວເທວ ປໂຍຄສມ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈສູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈສຸ. ປຏິຍາເທນ຺ຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນໍ ມມຕ຺ຕວເສນ ປຏິຍາເທນ຺ຕິ. ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕທສ຺ສນມຸເຂນ ເຈວ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ຄຸຓປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນມຸເຂ ຈ ຕໍ ເຕສໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕິ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ ຈາຕຸທ຺ທິສຠາວສມ຺ປາທເນນສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຂຊີວິຠາວສາຘນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ທຸວິຘາ ສຣີຣຣກ຺ຂາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິສ຺ສຍປຏິຆາເຕນ, ພາຫິຣປຣິສ຺ສຍປຏິຆາເຕນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິສ຺ສໂຍ ຂຸປ຺ປິປາສາທິເຠໂທ, ໂສ ລາຠສິທ຺ຘິຍາ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ຕາຍ ຕຊ຺ຊາປຣິຫາຣສໍວິຘານໂຕ. ພາຫິຣປຣິສ຺ສໂຍ ໂຈຣອມນຸສ຺ສາທິເຫຕຸໂກ, ໂສ ວິຊ຺ຊາສິທ຺ຘິຍາ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ຕາຍ ຕຊ຺ຊາປຣິຫາຣສໍວິຘານໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ທິສ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ສິປ຺ປສິກ຺ຂາປເນເນວ ລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທິສາສຸ ປຣິຕ຺ຕາຓກຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ, ອິທານິ ‘‘ຍໍ ວາ ໂສ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ປສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ຄຸຓກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫເນນປິ ລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິກປ຺ປານໍ ເຠໂທ. ເສສນ຺ຕິ ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກໍ ປາຬິອາຄຕໍ, ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ’’ຕິອາທິກໍ ອຏ຺ຐກຖາຄຕຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ທຸຕິຍທິສາວາເຣ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ປຸພ຺ເພ ປຐມທິສາວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

໒໖໙. ສມ຺ມານນາ ນາມ ສມ຺ຠາວນາ, ສາ ປນ ອຕ຺ຖຈຣິຍາລກ຺ຂຓາ ຈ ທານລກ຺ຂຓາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຏ຺ຐາເນເຫວ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ປິຍວຈນລກ຺ຂຓໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ຠາວິຕກຖາກຖເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຄຕມານນາ ວິມານນາ, ນ ວິມານນາ ອວິມານນາ, ວິມານນາຍ ອກຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ທາສກມ຺ມກຣາທໂຍ’’ຕິອາທິ. ສາມິເກນ ຫິ ວິມານິຕານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສພ຺ໂພ ປຣິຊໂນ ວິມາເນຕິເຍວ. ປຣິຈຣນ຺ໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ. ຕໍ ອຕິຈຣຕິ ນາມ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄິຫິນິໍ ອຕິມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຄເຓຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນໂຕ. ອິສ຺ສຣິຍໂວສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາທິໂສ ອິສ຺ສຣິຍໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຄິຫິນິຍາ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຕ຺ຕເຄເຫ ວິສ຺ສຏ຺ເຐ’’ຕິ ອາຫ. ເຄເຫ ເອວ ຐຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕພ຺ພມ຺ປິ ຫິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ກຸລິຕ຺ຖິຍາ ຠາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ສາມິກສ຺ເສວ ຠາໂຣ, ຕໂຕ ອາຄຕສາປເຕຍ຺ຍໍ ປນ ຕາຍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕາ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ປຸຕ຺ຕລາເຠນ ວິຍ ມຫຄ຺ຆວິປຸລາລງ຺ກາຣລາເຠນປິ ນ ສນ຺ຕຸສ຺ສນ຺ເຕວາຕິ ຕາສໍ ໂຕສນໍ ອລງ຺ກາຣທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວານຸຣູເປນາ’’ຕິ.

ກຸລິຕ຺ຖິຍາ ສໍວິຫິຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕາ ນາມ ອາຫາຣສມ຺ປາທນວິຈາຣປ຺ປກາຣາຕິ ອາຫ ‘‘ຍາຄຸຠຕ຺ຕປຈນກາລາທີນີ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມານນາທີຫິ ຍຖາຣຫໍ ປິຍວຈເນຫິ ເຈວ ໂຠຊນທານາທີຫິ ຈ ປເຫຓກເປສນາທີຫິ ອຎ຺ຎໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາຣສ຺ສ ຉຓທິວສາທີສຸ ເປເສຕພ຺ພປິຍຠຓ຺ເຑຫິ ຈ ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນາ. ເຄຫສາມິນິຍາ ອນ຺ໂຕເຄຫຊໂນ ນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຄຫິໂຕ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ປຣິຊໂນ ນາມ…ເປ… ຎາຕິຊໂນ’’ຕິ. ອາຠຕຘນນ຺ຕິ ພາຫິຣໂຕ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ປເວສິຕຘນໍ. ຄິຫິນິຍາ ນາມ ປຐມໍ ອາຫາຣສມ຺ປາທເນ ໂກສລ຺ລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ, ຕໂຕ ສາມິກສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຊນາຍຕ຺ເຕສຸ ກິຈ຺ຈາກິຈ຺ເຈສຸ, ຕໂຕ ປຸຕ຺ຕານໍ ປຣິຊນສ຺ສ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ເຈສູຕິ ອາຫ ‘‘ຍາຄຸຠຕ຺ຕສມ຺ປາທນາທີສູ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນິກ຺ໂກສຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ນິກ຺ໂກສຊ຺ຊຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ, ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຕຕິຍທິສາວາເຣ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ປຐມທິສາວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ ປຸຕ຺ຕທາຣາ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ທາຣວເສເນວ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ນ ປຸຕ຺ຕວເສນ. ກສ຺ມາ? ປຸຕ຺ຕາ ຫິ ທາຣກກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫເນເນວ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປິຕາ, ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ ປນ ຍຖາ ເຕປິ ຕທາ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ສ຺ວາຍໍ ວິຘິ ‘‘ປາປາ ນິວາເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຐມທິສາວາເຣ ທສ຺ສິໂຕ ເອວາຕິ ກິໍ ປຸນ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນາຕິ. ທານາທິສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ.

໒໗໐. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຐານານິ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມເມວ ຐານໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອວິສໍວາທນຕາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສຫາໂຍ ອຕ຺ຖິກຠາເວນ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ນາມໍ ກເຖຕິ. ອວິສໍວາເທຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ອວິສໍວາທນໍ ວາຈາຍ, ປໂຍເຄນ ຈາຕິ ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທາເນນາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອິຕຣສງ຺ຄຫວຕ຺ຖຸວເສນປິ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫນສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕ ຈ. ອປຣາ ປຈ຺ຉິມາ ປຊາ ອປຣປຊາ, ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ ປຊາ ອປຣປຊາ. ປຏິປູຊນາ ນາມ ມມາຍນາ, ສກ຺ກາຣກິຣິຍາ ຈາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກລາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມມາຍນ຺ຕີຕິ ມມຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

໒໗໑. ຍຖາພລໍ ກມ຺ມນ຺ຕສໍວິຘາເນນາຕິ ທາສກມ຺ມກຣານໍ ຍຖາພລໍ ພລານຸຣູປໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ກມ຺ມນ຺ຕານໍ ສໍວິທຫເນນ ວິຈາຣເຓນ, ກາຣາປເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ທຫເຣຫີ’’ຕິອາທິ. ຠຕ຺ຕເວຕນານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທາສກມ຺ມກຣສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຠຕ຺ຕສ຺ສ, ເວຕນສ຺ສ ຈ ປທາເນນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຍໍ ຂຸທ຺ທກປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ເຠສຊ຺ຊາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສປ຺ປາຍາຫາຣວສນຏ຺ຐານາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາຕຠາໂວ ເອວ ຣສານໍ ອຈ຺ຉຣິຍຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຈ຺ຉຣິເຍ ມຘຸຣຣເສ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ທາສກມ຺ມກຣານໍ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນນາຕິ ກມ຺ມກຣຓໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ເວລໍ ຎຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຫາຣາວເສໂສ, ອຸປຑ຺ຒປຫາຣາວເສໂສ ວາ ທິວໂສ’’ຕິ ເວລໍ ຊານິຕ຺ວາ. ໂຍ ໂກຈິ ມຫຸສ຺ສໂວ ຉໂຓ ນາມ. ກຕ຺ຕິກຸສ຺ສໂວ, ຜຄ຺ຄຸຓຸສ຺ສໂວຕິ ເອວໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ ມຫຸສ຺ສໂວ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ.ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິຕາ, ປຈ຺ຉານິປາຕິຕາ ຈ ມຫາສຸທສ຺ສເນ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອິຘ ອນາມຏ຺ຐາ.

ທິນ຺ນາທາຍິໂນຕິ ປຸພ຺ພປທາວຘາຣຓວເສນ ສາວຘາຣຓວຈນນ຺ຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຈຣິກາຍ ກິຎ຺ຈິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສາມິເກຫິ ທິນ຺ນສ຺ເສວ ອາທາຍິໂນ’’ຕິ. ນ ມຍໍ ກິຎ຺ຈິ ລຠາມາຕິ ອນຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາຕິ ປຏິເສຘທ຺ວເຍນ ເຕຫິ ລທ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ລາຠໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກິໍ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ເມນ ກເຕນາຕິ ອນຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ຕຸຏ຺ຐຫທຍຕາຍ ກາຣຓທສ຺ສນໍ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ. ຕຸຏ຺ຐຫທຍຕາທສ຺ສນມ຺ປິ ກມ຺ມສ຺ສ ສຸກຕກາຣິຕາຍ ກາຣຓທສ຺ສນໍ. ກິຕ຺ຕິ ເອວ ວຓ຺ໂຓ ກິຕ຺ຕິວຓ຺ໂຓ, ຕໍ ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓໍ ຄຸຓກຖໍ ຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ທິສໍ ອຸປາຫຣນ຺ຕີຕິ ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓຫຣາ. ຕຖາ ຕຖາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ຫິ ກິຕ຺ຕິ, ຄຸໂຓ, ເຕສໍ ວຓ຺ຓນໍ ກຖນໍ ວຓ຺ໂຓ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຸຓກຖາຫາຣກາ’’ຕິ.

໒໗໒. ກາຣຓຠູຕາ ເມຕ຺ຕາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕານິ, ກາຍກມ຺ມາທີນິ. ຍານິ ປນ ຕານິ ຍຖາ ຍຖາ ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຫາຣຄມນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນາວຏທ຺ວາຣຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໍ ນາມ ອໂລຠຊ຺ຌາສຍຕາ ທານສ຺ສ ມຸຂຠາວໂຕ. ຕສ຺ສ ສໂຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ທາຕຸກາມຕາ ອນາວຏຕາ ເອວຎ຺ຫິ ຆຣມາວສນ຺ໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຄຫທ຺ວາເຣ ປິຫິເຕປິ ອນາວຏທ຺ວາໂຣ ເອວ, ອຎ຺ຎຖາ ອປິຫິເຕປິ ຆຣທ຺ວາເຣ ອາວຏທ຺ວາໂຣ ເອວາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ວິວຣິຕ຺ວາປິ ວສນ຺ໂຕຕິ ວຈນເສໂສ. ປິທຫິຕ຺ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ສີລວນ຺ເຕສູ’’ຕິ ອິທໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ທກ຺ຂິຓວິສຸທ຺ຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣຸຓາເຂຕ຺ເຕປິ ທາເນນ ອນາວຏທ຺ວາຣຕາ ເອວ. ‘‘ສນ຺ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິວຈນໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຏິວຈນໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ອຕ຺ຖິການໍ ຈິຕ຺ຕມທ຺ທວກຣຓໂຕ. ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຍາວກາລິເກ ເອວ ອາມິສຠາວສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ ປກ຺ຂປາຕາຠາວທີປນໂຕ, ໂອຘິໂສ ຜຣຓາຍປິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ລພ຺ຠນໂຕ. ຍາຍ ກຸສລາຠິວຑ຺ຒິອາກງ຺ຂາຍ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາການໍ, ຕຖາ ເນສໍ ເຄຫປວິສນໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປວິສນ຺ຕາປິ ກລ຺ຍາເຓນ ເຈຕສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ. ສຸຕສ຺ສ ປຣິໂຍທາປນໍ ນາມ ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕມວິຘມເນນ ວິໂສຘນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ສວນໍ ນາມ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍາວເທວ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊນາຍ ອສຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ສຸຕສ຺ສ ປຣິໂຍທາປນໍ ນາມ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖຕ຺ຕາຍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊາເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໗໓. ອລມຕ຺ໂຕຕິ ສມຕ຺ຖສຠາໂວ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ສມຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ‘‘ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິສານມສ຺ສນຏ຺ຐາເນຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິສານໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານສຎ຺ຎິເຕ ນມສ຺ສນກາຣເຓ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຸສໂລ ເຉໂກ ລຠເຕ ຍສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສຓ຺ຫຄຸຓໂຍຄໂຕ ສຓ຺ໂຫ, ສຓ຺ຫຄຸໂຓຕິ ປເນຕ຺ຖ ສຸຂຸມນິປຸຓປຎ຺ຎາ, ມຸທຸວາຈາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂຸມ…ເປ… ຠຓເນນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິສານມສ຺ສນຏ຺ຐາເນນາຕິ ເຍນ ຎາເຓນ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຉ ທິສາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນມສ຺ສຕິ ນາມ, ຕໍ ຎາຓໍ ທິສານມສ຺ສນຏ຺ຐານໍ, ເຕນ ປຏິຠານວາ. ເຕນ ຫິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕວເສນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອິຘ ‘‘ປຏິຠານວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິວາຕວຸຕ຺ຕີຕິ ປຓິປາຕສີໂລ. ອຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ນ ຖທ຺ໂຘ ຖມ຺ຠຣຫິໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕລກ຺ຂເຓນ ຖມ຺ຠິຕຠາເວນ ວິຣຫິໂຕ. ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ກາຍິເກນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນິຣນ຺ຕຣກຣຓວເສນາຕິ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ສຕຕກາຣິຕາວເສນ. ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖກິຈ຺ເຈ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຐານໂສ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປຎ຺ຎາຍ.

ສງ຺ຄຫກໂຣຕິ ຍຖາຣຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂກ. ມິຕ຺ຕກໂຣຕິ ມິຕ຺ຕຠາວກໂຣ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ມິຕ຺ເຕ ປຣິເຍສນໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມິຕ຺ຕຄເວສໂນ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວທໍ ວຈນໍ ຊານາຕີຕິ ວທຎ຺ຎູຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພກາຣິນາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຫາຍກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ຍຖາປວຕ຺ຕາຍ ວາຈາຍ ຊານເນ ວທຎ຺ຎຸຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອາກາຣສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ອປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ວາຈາຍ ຊານເນປິ ວທຎ຺ຎຸຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຍນ ເຍນ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຈນີຍຕ຺ຖຕໍ ວທຎ຺ຎູ-ສທ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ເນຕາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປາເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ເນຕາ’’ຕິ. ເນຕິ ຕໍ ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ເນຕີຕິ ອນຸ ອນຸ ເນຕິ, ຕໍ ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ.

ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທານາທີຫິ ສງ຺ຄເຫຫິ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຸຄ຺ຄເລ. ອາຓິຍາຕິ ອກ຺ຂສີສຄຕາຍ ອາຓິຍາ. ຍາຍໂຕຕິ ຄຈ຺ຉໂຕ. ປຸຕ຺ຕກາຣຓາຕິ ປຸຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕໍ. ປຸຕ຺ຕເຫຕຸກຎ຺ຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມານໍ ວາ ປູຊໍ ວາ.

ອຸປໂຍຄວຈເນຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ. ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ. ອຸປໂຍຄວຈເນ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ສມ຺ມາ ເປກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມເທວ ກາຕພ຺ເພ ເປກ຺ຂນ຺ຕິ. ປສໍສນີຍາຕິ ປສໍສິຕພ຺ພາ. ຠວນ຺ຕິ ເອເຕ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄເລ ຍຖາຣຫໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໗໔. ‘‘ອິຕິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ນິຄມນໍ. ຍາ ທິສາຕິ ຍາ ມາຕາປິຕຸອາທິລກ຺ຂຓາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສາ. ນມສ຺ສາຕິ ນມສ຺ເສຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາ’’ຕິອາທິກາຍ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາຍ ວເສນ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຖິຕໍ ນຕ຺ຖິ ຄິຫີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນວເສສໂຕ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ມາຕາປິຕຸອາທີສຸ ຫິ ເຕຫິ ຈ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິຣວເສສໂຕ ກຖເນເນວ ຣາຊາທີສຸປິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິ ອຕ຺ຖໂຕ ກຖິໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ. ຄິຫິໂນ ວິນີຍນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ອຸເປນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຄິຫິວິນໂຍ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍຖາ ອິຘ ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸສິຏ຺ຐໍ ຄິຫິຈາຣິຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ຕໍ ອວິຣາເຘຕ຺ວາ. ປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ວຸທ຺ຘິເຍວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິນີຕິ.

ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.