໗. ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ອຠິນີຫາຣາທິຄຸຓມຫຕ຺ເຕນ ມຫນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສຕິ ມຫາປຸຣິໂສ, ໂສ ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ. ຕໍ ມຫາປຸຣິສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕີຕິ ມຫາປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນານິ. ມຫາປຸຣິໂສ ນິມີຍຕິ ອນຸມີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ມຫາປຸຣິສນິມິຕ຺ຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ…ເປ… ກາຣຓານີ’’ຕິ.

໒໐໐. ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ລກ຺ຂຓປາຐໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເຕນ ລກ຺ຂຓານິ ເຕ ສຣູປໂຕ ຊານນ຺ຕິ, ນ ປນ ສມຸຏ຺ຐານໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓເມຕໍ, ຍທິທໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານໍ ກາຣຓວິຠາວນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ມາ ອາຫາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຣູປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລຕິ ສພ຺ພໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ວິກສິຕປຸປ຺ໂຜ. ວິກສນເມວ ຫິ ປຸປ຺ຜສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ວິຍາຕິ ອນຸສ຺ສວລທ຺ຘມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ລພ຺ຠຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຍນ ກມ຺ເມນາຕິ ເຍນ ກຸສລກມ຺ມຸນາ. ຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ສຣູປໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຜລວິເສສໂຕ ຈ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເອເຕເນວ ປຏິປາຏິຍາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ລກ຺ຂຓານໍ ອສມຸທ຺ເທສກາຣຓວິຠາວນາຍ ກາຣຓໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ ສມານກາຣຓານໍ ລກ຺ຂຓານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກາຣຓທສ຺ສນວເສນສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ພາຫິຣກາປິ ອິສໂຍ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ອິມິນາ ອິມິນາ ປກາເຣນ ອາຫ.

ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ‘‘ປຸຣິມໍ ຊາຕິນ຺ຕິ ປຸຣິມາຍໍ ຊາຕິຍໍ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ວາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ຊາຕິຍໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠຕິ, ອາຣຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມປ຺ປສຸໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຬ຺ຫສມາທາໂນ’’ຕິອາທິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ ‘‘ຊາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕາຍ ຊາຕິຍາ ອຠາວໂຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ວິກາຣສ຺ສ ອິຘ ອນຸປຍຸຊ຺ຊນໂຕ. ຊາຕວເສນາຕິ ຊາຍນວເສນ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິມໍ ປທໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ຠວນວເສນາຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ. ນິວຸຕ຺ຖວເສນາຕິ ນິວຸສິຕຕາວເສນ. ອາລຍຏ຺ເຐນາຕິ ອາວສິຕຠາເວນ. ນິວາສຕ຺ໂຖ ຫິ ນິເກຕຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເທວໂລກາທິມ຺ຫິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເອກຈ຺ຈໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ສຸກຣນ຺ຕິ ເທວຄຕິຍາ ເອກນ຺ຕສຸຂຕາຍ, ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂຕາຍ, ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ຈ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ໂອກາໂສ ນ ສຸລຠຣູໂປ ປຈ຺ຈຍສມວາຍສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຠາວໂຕ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ ສາ ອຸຬາຣາ, ວິປຸລາ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ຄຕິວເສນາປິ ເຂຕ຺ຕວິເສສຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນທຸສ຺ສີເລ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ວຈນໂຕ. ມນຸສ຺ສຄຕິຍາ ປນ ສຸຂພຫຸລຕາຍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ໂອກາໂສ ສຸລຠຣູໂປ ປຈ຺ຈຍສມວາຍສ຺ສ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຸລຠຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕມ຺ປິ ວິເສສໂຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂູປນິສາ ສທ຺ຘາຕິ. ຍຖາ ຫິ ອໂຍຆເນນ ສຕ຺ຖເກ ນິປ຺ຜາທິຍມາເນ ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາປນໍ, ອຸທເກນ ວາ ເຕມນໍ ເຉທນກິຣິຍາສມຕ຺ຖຕາຍ ນ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ຕາເປຕ຺ວາ ປນ ສມານໂຍຄໂຕ ອຸທກເຕມນໍ ຕສ຺ສາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ເອວເມວ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂສມງ຺ຄິຕາ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາ ເອກນ຺ຕສຸຂສມງ຺ຄິຕາ ສຸຂພຫຸລຕາ ຈ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສມຕ຺ຖຕາຍ ນ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ສຕິ ປນ ສມານໂຍຄໂຕ ທຸກ຺ຂສນ຺ຕາປເນ, ສຸຂຸມພ຺ຣູຫເນ ຈ ລທ຺ຘູປນິສ຺ສຍາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ສມຕ຺ຖຕາຍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ມຫາຊຸຕິກາ ມຫາວິປ຺ຜາຣາ ປຏິປກ຺ຂຈ຺ເຉທນສມຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສຠາໂວ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ນ ສຸກຣໍ, ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ເສວ ສຸກຣ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ວຈນຕ຺ໂຖ? ‘‘ມນສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ມນຸສ຺ສາຕິ, ສູຣຠາວສຕິມນ຺ຕຕາພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໂຍຄ຺ຍຕາທິຄຸຓວເສນ ອຸປຈິຕມນກາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຄຸຓຈິຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກ ປນ ເຕ? ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ສຕ຺ຕວິເສສາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫິ ຊມ຺ພຸທີປກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ສູຣາ ສຕິມນ຺ໂຕ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໒໑; ກຖາ. ໒໗໑).

ຕຖາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ອຄ຺ຄສາວກາ, ມຫາສາວກາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ, ອຎ຺ເຎ ຈ ມຫານຸຠາວາ ສຕ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ສມານຣູປາທິຕາຍ ປນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຕ຺ຕທີປວາສີຫິ ອິຕຣມຫາທີປວາສິໂນປິ ມນຸສ຺ສາ ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິໍສູ’’ຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ໂລຠາທີຫິ, ອໂລຠາທີຫິ ຈ ສຫິຕສ຺ສ ມນສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ມນຸສ຺ສາ. ເຍ ຫິ ສຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາ, ເຕສຸ ວິເສສໂຕ ໂລຠາທໂຍ, ອໂລຠາທໂຍ ຈ ອຸສ຺ສນ຺ນາ, ເຕ ໂລຠາທິອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ອປາຍມຄ຺ຄໍ, ອໂລຠາທິອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ສຸຄຕິມຄ຺ຄໍ, ນິພ຺ພານຄາມິມຄ຺ຄຎ຺ຈ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂລຠາທີຫິ, ອໂລຠາທີຫິ ຈ ສຫິຕສ຺ສ ມນສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ປຣິຕ຺ຕທີປວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸທີປວາສິໂນ ສຕ຺ຕວິເສສາ ມນຸສ຺ສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂລກິຍາ ປນ ‘‘ມນຸໂນ ອປຈ຺ຈຠາເວນ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມນຸ ນາມ ປຐມກປ຺ປິໂກ ໂລກມຣິຍາທາຍ ອາທິຠູໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕວິຘາຍໂກ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ ນິໂຍຊນຕາວເສນ ປິຕຸຏ຺ຐານິໂຍ, ໂຍ ສາສເນ ‘‘ມຫາສມ຺ມໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ, ປຣມ຺ປຣາ ຈ ຕສ຺ສ ໂອວາທານຸສາສນິຍໍ ຐິຕາ ສຕ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕສທິສຕາຍ ‘‘ມນຸສ຺ສາ, ມານຸສາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ເຕ ‘‘ມານວາ, ມນຸຊາ’’ຕິ ຈ ໂວຫຣີຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ຠູຕສ຺ສ ຊາຕສ຺ສ, ມນຸສ຺ສຠາວໍ ວາ ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸສລຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມ຺ມເທວ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສຸຄຕິຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນທຸຄ຺ຄຕິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ຄຣຸຕຣເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກາຣຓໍ ວາ ເອຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວຣູເປ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ ຫຕ຺ຖິອາທິອຕ຺ຕຠາເວ. ຐິເຕນ ກຕກມ຺ມໍ ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ທີເປຕຸໍ ໂລເກ ອປ຺ປຎ຺ຎາຕຣູປຕ຺ຕາ. ສຸເຂນ ທີເປຕຸໍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ເທເສ ອສຸກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອສຸໂກ ນາມ ຣາຊາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ເອວໍ ສຸວິຎ຺ຎາປຍຠາວໂຕ. ຖິຣຄ຺ຄຫໂຓຕິ ອສິຖິລຄ຺ຄາຫີ ຖາມປ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫໂຓ. ນິຈ຺ຈລຄ຺ຄຫໂຓຕິ ອຈຎ຺ຈລຄ຺ຄາຫີ ຕຕ຺ຖ ເກນຈິປິ ອສໍຫາຣິໂຍ. ປຏິກຸຏຕີຕິ ສໍກຸຏຕິ, ຊິຄຸຈ຺ຉນວເສນ ວິວຏ຺ຏຕິ ວາ. ປສາຣິຍຕີຕິ ວິຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓາຕິ.

ຕເວໂສ ມຫາສມຸທ຺ທສທິໂສຕິ ເອໂສ ອຸທໂກໂຆ ເຕວ ມຫາສມຸທ຺ທສທິໂສ.

ທີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ທານໍ, ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ. ທິຍ຺ຍນວເສນາຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ທານໍ. ສໍວິຠາຄກຣຓວເສນາຕິ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣສ຺ສ ສໍວິຠຊນວເສນ ສໍວິຠາໂຄ, ຕຖາປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ. ສີລສມາທາເນຕິ ສີລສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ອາທາເນ, ຄຫເຓ ປວຕ຺ຕເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິກາເລນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປູຣຓກາເລ’’ຕິ ອາຫ. ມາຕຸ ຫິໂຕ ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ, ຍສ຺ສ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ໂສ ‘‘ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຕິ ອາຫ ‘‘ມາຕຸ ກາຕພ຺ພວຕ຺ເຕ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຍາ’’ຕິອາທີສຸ. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣສູຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ເຐສຸ ອຎ຺ເຎສຸ, ເຕ ປນ ກຸສລຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ກຸສລາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຣູເປສູ’’ຕິ. ອຘິກຸສເລສູຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐສຸ ກຸສເລສຸ, ສາ ປນ ອຠິວິສິຏ຺ຐຕາ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ອຘິກຸສລໍ, ຕທຸກ຺ກໍສນເຍນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກຸສລາ, ອຕ຺ຖິ ອຘິກຸສລາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ປຎ຺ຎາປາຣມິສງ຺ຄຫຎາຓສມ຺ຠາຣຠູຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາຠປຈ຺ຈຍາ ກຸສລາ ນາມ, ອິເມ ປນ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕກາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣຠູຕາ ກສ຺ມາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ສພ຺ເພສມ຺ປິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕານໍ ປາຣມິຘມ຺ມານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາຠປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ມຫາປຸຣິໂສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິສມຘິຄມາເຍວ ປຣິຓາເມຕິ. ຕຖາ ຫິ ສສມ຺ຠາຣາພ຺ຍາໂສ, ທີຆກາລາພ຺ຍາໂສ, ນິຣນ຺ຕຣາພ຺ຍາໂສ, ສກ຺ກຈ຺ຈາພ຺ຍາໂສຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຍາສາ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານປຣິປູຣິຕສມ຺ພນ຺ຘາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາໂພຘິຏ຺ຐານາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ສກິມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອເນກວາຣມ຺ປິ ກຕໍ ວິຊາຕິເຍນ ອນ຺ຕຣິຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຠິຓ຺ຫກຣເຓນາຕິ ພຫຸລີກາເຣນ. ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒິຕໍ. ປິຓ຺ຑີກຕນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑໂສ ກຕໍ. ຣາສີກຕນ຺ຕິ ຣາສິຠາເວນ ກຕໍ. ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ສນ຺ຕາເນ ຕຖາລທ຺ຘປຣິຠາວນໍ ປິຓ຺ຑີຠູຕໍ ວິຍ, ຣາສີຠູຕໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ວິປາກໍ ປຕິ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຠາວຕ຺ຕາ ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ ຠວຄ຺ຄໍ ອຕິນີຈໍ, ສເຈ ປເນ ຕໍ ຣູປໍ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປຸລຕ຺ຕາຕິ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາຍ ທຸຣສມຸສ຺ສາຣິຕໍ ປມາຓກຣຓຘມ຺ມນ຺ຕິ ປມາຓຣຫິຕຕາຍ ‘‘ອປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິຠວຕີຕິ ຜລສ຺ສ ອຸຬາຣຠາເວນ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປຓີຕປຓີຕານໍ ໂຠຄານໍ ປຏິລາໂຠ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິເຣກໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິນ຺ທຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນວ ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກເທເສນ ອຜຸສິຕ຺ວາ ສພ຺ພປ຺ປເທເສຫິ ຜຸສນໂຕ ສພ຺ພປ຺ປເທເສຫິ ຜຸສນ຺ຕິໂຍ ເອເຕສໍ ປາທຕລານໍ ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພາວນ຺ເຕຫິ ປາທຕເລຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ນິກ຺ຂິປເນ ສພ຺ເພ ປາທຕລປ຺ປເທສາ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິໂນ ອນິນ຺ນຕາຍ ສມຠາວໂຕ, ເອວໍ ອຸທ຺ຘຣເຓປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມໍ ຜຸສຕິ, ສມໍ ອຸທ຺ຘຣຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ອິມສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສ຺ສ ສມຘິຄເມນ ລທ຺ຘພ຺ພນິສ຺ສນ຺ທຜລວິຠາວນມຸເຂນ ອານຸຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສເຈປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນຣກນ຺ຕິ ອາວາຏໍ. ອນ຺ໂຕ ປວິສຕິ ສມຠາວາປຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ຈກ຺ກລກ຺ຂເຓນປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຍໍ ຠູມິປ຺ປເທສໍ ປາທຕລໍ ຜຸສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓມ຺ປິ ຜຸສນວເສນ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ ເອວາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ ອານຸຠາວກິຕ຺ຕເນ ‘‘ລກ຺ຂຓນ຺ຕຣານຍນໍ ກິມຕ຺ຖິຍ’’ນ຺ຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ສີລເຕເຊນາຕິ ສີລປ຺ປຠາເວນ. ປຸຎ຺ຎເຕເຊນາຕິ ກຸສລປ຺ປຠາເວນ. ຘມ຺ມເຕເຊນາຕິ ຎາຓປ຺ປຠາເວນ. ຕີຫິປິ ປເທຫິ ຠຄວໂຕ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ‘‘ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ.

໒໐໒. ມຫາສມຸທ຺ໂທວ ສີມາ ສພ຺ພຠູມິສ຺ສຣຠາວໂຕ. ‘‘ອຂິລມນິມິຕ຺ຕມກຓ຺ຏກ’’ນ຺ຕິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ເຖຍ຺ຍາຠາໂວວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ໂຈຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຂຣສມ຺ຜສ຺ສຏ຺ເຐນາຕິ ຆຏ຺ຏເນນ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສຠາເວນ ຂິລາຕິ. ອຸປທ຺ທວປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ອນຕ຺ຖເຫຕຸຕາຍ ນິມິຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ອຂິລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເອກຈາຣີຫິ ໂຈຣາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ນິຣພ຺ພຸທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ຄຓພນ຺ຘວເສນ ວິຈຣຓໂຈຣາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄຸມ຺ພໍ ຄຸມ຺ພໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິກ຺ຂມ຺ຠນີໂຍຕິ ນ ວິພນ຺ຘນີໂຍ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິພາຫນີໂຍ ຐານໂຕ ອນິກ຺ກຑ຺ຒນີໂຍ. ປຏິປກ຺ຂໍ ອນິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ເຖຕີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ, ເອເຕນ ປາກຏຠາເວນ ວິໂຣຘໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເວຣິປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ ອມິຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ, ເອເຕນ ປາກຏຠາເວນ ວິໂຣຘໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເວຣິປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສຍເມວ ວິຆາຕພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິໍສຸ ເຈວ ສາວກຕ຺ຕຎ຺ຈ ປເວເທສຸໍ.

‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ກມ຺ມໍ ນາມ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕູປຈິໂຕ ລກ຺ຂຓສໍວຕ຺ຕນິໂຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ນາມ ຕສ຺ເສວ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ກຣຓກາເລ ເກນຈິ ອກມ຺ປນີຍສ຺ສ ທຬ຺ຫາວຕ຺ຖິຕຠາວສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປເຣຫິ ອວິກ຺ຂມ຺ຠນີຍຕາຍ ຎາປກນິມິຕ຺ຕຠາໂວ, ສ຺ວາຍໍ ນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ຕສ຺ເສວ ລກ຺ຂຓສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ນາມ…ເປ… ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐານຄມເນສຸ ປາທານໍ ທຬ຺ຫາວຕ຺ຖິຕຠາໂວ ລກ຺ຂຓໍ ນາມ. ປາທານໍ ຠູມິຍໍ ສມໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ປາທຕລານໍ ສພ຺ພຠາເຄຫິ ຜຸສນໍ, ສມເມວ ອຸທ຺ຘຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຏ຺ຐຸ ສມໍ ສພ຺ພຠາເຄຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປາທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ລກ຺ຂຓໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມໍ ຠູມິຍາ ຜຸສເນເນວ ຫິ ເນສໍ ຕຕ຺ຖ ທຬ຺ຫາວຕ຺ຖິຕຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ, ຍໍ ‘‘ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລກ຺ຂຓານິສໍໂສຕິ ລກ຺ຂຓປຏິລາຠສ຺ສ ອຸທ຺ຣໂຍ, ລກ຺ຂຓສໍວຕ຺ຕນິຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອານິສໍສຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ຠາວິຕເມວ.

໒໐໓. ກມ຺ມາທິເຠເທຕິ ກມ຺ມກມ຺ມສຣິກ຺ຂກລກ຺ຂຓ ລກ຺ຂຓານິສໍສວິສຎ຺ຎິເຕ ວິຠາເຄ. ຄາຖາພນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ວຓ຺ຓນາຄາຖາຕິ ໂຖມນາຄາຖາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖມນາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອປຣຠາເຄ ເຖຣາ ນາມ ປາຬິໍ, ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ໂປຕ຺ຖກາໂຣປນວເສນ ສມາຄຕາ ມຫາເຖຣາ, ເຍ ສາຏ຺ຐກຖໍ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ ໂປຕ຺ຖກາຣຸຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອທ຺ຘນິຍຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອກໍສຸ. ເອກປທິໂກຕິ ‘‘ທຬ຺ຫສມາທາໂນ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິປາເຐ ເອເກກປທຄາຫີ. ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣຕິ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ອຸທ຺ຘຣຓໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣຠູໂຕ, ຕຍິທໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຕທຕ຺ຖວິຈາຣຓຠາວທສ຺ສນໍ, ນ ປນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ຐປິຕຠາວປຏິກ຺ຂິປນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຸສລຘມ຺ມານໍ ວຈີສຈ຺ຈສ຺ສ ພຫຸກາຣຕໍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ຈ ມຸສາວາທສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນນ຺ຕຣເມວ ກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມ ວທນ຺ໂຕປິ ຕໂຕ ວຈີສຈ຺ຈໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກເຖຕິ ສຈ຺ເຈຕິ ວາ ສນ຺ນິຘາເນວ ‘‘ຘມ຺ເມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມາ ເອວ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ເມຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມ’’ຕິ. ໂຄພລີພທ຺ທຎາເຍນ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມເນຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ. ກຸສລກມ຺ມປຖຄ຺ຆເຓນສ຺ສ ວາຣິຕ຺ຕສີລເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິຕຣມ຺ປິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສໍຍມສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ‘‘ສໍຍເມຕິ ສີລສໍຍເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຈິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ, ຕໍ ໂສເຈຍ຺ຍໍ, ກາຍສຸຈຣິຕາທິ. ເອຕສ຺ເສວ ຫິ ວິຠາຄສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ, ມໂນໂສເຈຍ຺ຍຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ຌານາທິອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ໂສເຈຍ຺ຍຄ຺ຄຫຓໍ. ອາລຍຠູຕນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ອຸໂປສຖກມ຺ມນ຺ຕິ ອຸໂປສຖທິວເສ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສມາຈຣິຕພ຺ພໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອຸໂປສໂຖ ສຫຈຣຓຎາເຍນ. ‘‘ອວິຫິໍສາຍາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐນາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ສີລຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕໍ. ຕສ຺ມາ ອວິຫິໍສາຍາຕິ ກຣຸຓາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຫິໍສາຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປມຎ຺ຎາສາມຎ຺ເຎນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ອຸປຈາຣາວຕ຺ຖາ ຄຫິຕາ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ. ສກລນ຺ຕິ ອນວເສສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ກາມາວຈຣຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກກາມາວຈຣກຸສລຘມ຺ມາ ເອວ ປາຣມິຕາສງ຺ຄຫປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣຠູຕກາຍສຸຈຣິຕາທີຫິ ທ຺ວາທສຘາ ວິຠຕ຺ຕາ ເອວ. ຄາຖາຍໍ ‘‘ສຈ຺ເຈ’’ຕິອາທິນາ ທສຘາ ສງ຺ຄຍ຺ຫ ທສ຺ສິຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສສລກ຺ຂເຓປິ.

ອໍນຸຠີຕິ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ອກາຣໍ ສານຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ລກ຺ຂຓານິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ເວຍຎ຺ຊນິກາ.ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິພາຫິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສາຕິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວາ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສ຺ສ. ລກ຺ຂຓສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປາທຕລຈກ຺ກລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ຠຍໍ ນາມ ຠີຕິ, ຕໍ ປນ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນາກາເຣນ, ອຸຕ຺ຕສນາກາເຣນ ຈ ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸວິຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸພ຺ເພຄຠຍຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕາສຠຍຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຠຍໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປນູທິຕາຕິ ຍຖາ ໂຈຣາທໂຍ ວິລຸປ຺ປນພນ຺ຘນາທີນິ ປຣສ຺ສ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ກຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຓາທິນາ ປຏິປາກຕິກໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຖາ ຈ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ທູຣໂຕ ປຣິວຊ຺ຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປຣິວຊ຺ຊິເຕ ຕສ຺ສ ຍຖາ ຐາເນ ຐິເຕຫິ ອຠິຠໂວ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອປນູທິຕາ. ອຕິວາເຫຕີຕິ ອຕິກ຺ກາເມຕິ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຕໍ ສາສງ຺ກຏ຺ຐານໍ. ອສກ຺ໂກນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສກ຺ໂກນ຺ຕານນ຺ຕິ ວາ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ສຫ ປຣິວາເຣນາຕິ ສປຣິວາຣໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ເທນ຺ໂຕ ຍທາ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຠາເວນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ເທຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕໍ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສປຣິວາຣໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ອນ຺ນທານສ຺ສ ປຣິວາໂຣ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈກຣຓໍ ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາວ ອທາສີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປຣໂຕປິ. ສຸຕ຺ຕໍ ວຏ຺ເຏຕີຕິ ຈີວຣສ຺ສ ສິພ຺ພນສຸຕ຺ຕກໍ ທຸວຏ຺ຏຕິວຏ຺ຏາທິວເສນ ວຏ຺ຏິຕໍ ອກາສິ. ຣຊນນ຺ຕິ ອລ຺ລິອາທິຣຊນວຕ຺ຖຸໍ. ປຓ຺ຑຸປລາສນ຺ຕິ ຣຊນຸປຄເມວ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓໍ ປລາສໍ.

ເຫຏ຺ຐິມານີຕິ ອນ຺ນາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ນິສທຄ຺ຄຫເຓເນວ ນິສທໂປໂຕປິ ຄຫິໂຕ. ຈີນປິຏ຺ຐໍ ສິນ຺ຘຸຣກຈຸຓ຺ຓໍ. ໂກຊວນ຺ຕິ ອຸທ຺ທໂລມິເອກນ຺ຕໂລມິອາທິໂກຊວຕ຺ຖຣຓ. ສຸວິຠຕ຺ຕອນ຺ຕຣານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕອນ຺ຕຣານິ, ເອເຕນ ຈກ຺ກາວຍວຏ຺ຐານານໍ ສຸປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ລທ຺ຘາຠິເສກາ ຂຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິເຕ ວິສວິຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິເກ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຣຎ຺ເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ອິຕຣາຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຊາໂນຕິ ອຠິສິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຣາຊໂຕ ຍຖາລທ຺ຘຄາມນິຄມາທິໍ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ໂຠຊກາ, ຕາທິໂສ ໂຠໂຄ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂຠຄິກາ, ເຕ ເອວ ‘‘ໂຠຄິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສປຣິວາຣໍ ທານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສປຣິວາຣທານໍ. ຊານາຕູຕິ ‘‘ສເທວໂກ ໂລໂກ ຊານາຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເອວໍ ສຕິ ຕິກເມວ ສິຍາ, ນ ຈຕຸກ຺ກໍ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓສ຺ສ ມຫາປຣິວາຣຕາຍ ຎາປກນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ນາມ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສປຣິວາຣໍ…ເປ… ຊານາຕູຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ທີຆາຍຸກຕາຍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໐໗) ຈ ວກ຺ຂຕິ, ຕຖາ ‘‘ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ ຕທຕ຺ຖໂຊຕກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໒໑) ຈ. ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ ປນ ປຏິປກ຺ຂາຠິຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ຄາຖາຍໍ ‘‘ສຕ຺ຕຸມທ຺ທໂນ’’ຕິ.

໒໐໕. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ຄາຖາພນ຺ຘຠູຕໍ ວຈນໍ, ຕໍ ປນຕ຺ຖໂຕ ຄາຖາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອິມາ ຕທຕ຺ຖປຣິທີປນາ ຄາຖາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

ປຸຣຕ຺ຖາຕິ ວາ ‘‘ປຸເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂຕປິ ປຸພ຺ເພ. ຍສ຺ມາ ມຫາປຸຣິໂສ ນ ອຕີຕາຍ ເອກຊາຕິຍໍ, ນາປິ ກຕິປຍຊາຕີສຸ, ອຖ ໂຂ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣາສຸ ຕຖາວ ປຏິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸເຣ ປຸຣຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິສ຺ສາປິ ຊາຕິຍໍ ອຕີຕກາລວເສນ ‘‘ປຸເຣປຸຣຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠາຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸຣິມາສຸ ຊາຕີສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ຊາຕິຍາ ປຸພ຺ເພ ຕຸສິຕເທວໂລເກ ກຕກມ຺ມປຏິກ຺ເຂປວຈນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສສ຺ສ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອປນູທໂນຕິ ອປເນຕາ. ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕ.

ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນາຕິ ທານາທິປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ສຕມຕ຺ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເອເກກໍ ລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ. ນ ໂຣຈຍິໍສູຕິ ເກວລໍ ສຕມຕ຺ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ລກ຺ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ນ ໂຣຈຍິໍສຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ກຖໍ ປນ ໂຣຈຍິໍສູຕິ ອາຫ ‘‘ອນນ຺ເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອເກກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ເອເກກໍ ທານາທິປຸພ຺ພກມ຺ມໍ. ເອເກກໍ ສຕຄຸຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອນນ຺ຕາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ຍຕ຺ຕກາ ສຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກຕານິ ທານາທິປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ຍຕ຺ຕການິ, ຕໂຕ ເອເກກໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ມຫາສຕ຺ເຕນ ສຕຄຸຓໍ ກຕໍ ‘‘ສຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ສຕ-ສທ຺ໂທ ພຫຸຠາວປຣິຍາໂຍ, ນ ສງ຺ຂ຺ຍາວຈໂນຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຕຄ຺ຆິ ສຕໍ ເທວມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ໂຣຈຍິໍສູ’’ຕິ.

ອາຍຕປຓ຺ຫິຕາທິຕິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໐໖. ສຣສຈຸຕິ ນາມ ຊາຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຊີວິຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ມຣຓໍ. ອາກຑ຺ຒຊິຍສ຺ສ ຘນຸທຓ຺ຑສ຺ສ ວິຍ ປາທານໍ ອນ຺ໂຕມຸຂໍ ກຸຏິລຕາຍ ອນ຺ໂຕວງ຺ກປາທຕາ. ພຫິມຸຂໍ ກຸຏິລຕາຍ ພຫິວງ຺ກປາທຕາ. ປາທຕລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອູນຕາຍ ອຸກ຺ກຸຏິກປາທຕາ. ອຄ຺ຄປາເທນ ຂຎ຺ຊນກາ ອຄ຺ຄໂກຓ຺ຑາ. ປຓ຺ຫິປ຺ປເທເສນ ຂຎ຺ຊນກາ ປຓ຺ຫິໂກຓ຺ຑາ. ອຸນ຺ນຕກາເຍນາຕິ ອໂນນຕຠາເວນ ສມຸສ຺ສິຕສຣີເຣນ. ມຸຏ຺ຐິກຕຫຕ຺ຖາຕິ ອາວຸຘາທີນໍ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ກຕມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາ. ຜຓຫຕ຺ຖກາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐງ຺ຄຸລິຫຕ຺ຖາ. ອິທເມຕ຺ຖ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກນ຺ຕິ ອິທໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ລກ຺ຂຓານໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທີຆາຍຸກຕາຍ ຎາປກນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ເອຕ຺ຖ ອາຍຕປຓ຺ຫິຕາ, ທີຆງ຺ຄຸລິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ຕຕາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕເຍ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ ປນ ອນນ຺ຕຣາຍຕາທິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໐໗. ຠາຍິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຠຍໍ ອຕ຺ຕສິເນຫເຫຕຸກໍ ປຫີນສິເນຫສ຺ສ ຕທຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ມຍ຺ຫໍ ມຣຓໂຕ ຠຍໍ ມມ ຊີວິຕໍ ປິຍ’’ນ຺ຕິ. ສຸຈິຓ຺ເຓນາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕູປຈິເຕນ ສຸຈຣິຕກມ຺ມຸນາ.

ຈວິຕ຺ວາຕິ ສຄ຺ຄໂຕ ຈວິຕ຺ວາ. ‘‘ສຸຊາຕຄຕ຺ໂຕ ສຸຠຸໂຊ’’ຕິ ອາທໂຍ ສຣີຣາວຍວຄຸຓາ ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ອວິນາຠາວິໂນຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຣຍປນາຍາຕິ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຈິຣກາລໍ ປວຕ຺ຕນາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ທີຆາຍຸກຠາວາຍາ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ຍາປນໂຕ. ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຌານາທີສຸ ວສີຠາວຎ຺ເຈວ ເຈໂຕວສິຠາວຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ກຖໍ ອິທ຺ຘິຠາວນາຍ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາເປຕິ ຈິຣຕຣນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ສຕ຺ຕຸສ຺ສທຕາລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໐໘. ຣໂສ ຊາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ຣສິຕານິ, ມຫາຣສານິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣສສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ. ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກາທີນີຕິ ປູປສກ຺ຂລິໂມທກາທີນິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປນ ກທລິຜລາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປິຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕພ຺ພປາຍສໍ ປິຏ຺ຐປາຍສໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຖາຣູປໂຠຊ຺ຊຍາຄຸອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິຘ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ນາມ ສຕ຺ຕຸສ຺ສທຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຓີຕລາຠິຕາຍ ຎາປກນິມິຕ຺ຕຠາໂວ. ອິມິນາ ນເຍນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໐໙. ອຸຕ຺ຕໂມ ອຄ຺ຄຣສທາຍໂກຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ໂລກນາໂຖ ອຄ຺ຄານໍ ປຓີຕານໍ ຣສານໍ ທາຍໂກ. ອຸຕ຺ຕມານໍ ອຄ຺ຄຣສານນ຺ຕິ ປຓີເຕສຸປິ ປຓີຕຣສານໍ. ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິໂຊຕກນ຺ຕິ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິລາຠໂຊຕກໍ. ລາຠສໍວຕ຺ຕນິກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ‘‘ລາຠສໍວຕ຺ຕນິກ’’ນ຺ຕິ ກາຣຓູປຈາເຣນ ວທຕິ. ຕທຕ຺ຖໂຊຕກນ຺ຕິ ວາ ຕສ຺ສ ປຓີຕໂຠຊນທາຍກຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂຊຕກໍ. ຕທາຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ລາຠິຣຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຣ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ.

ກຣຈຣຓາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໑໐. ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິໍ ຄິຫິປຣິກ຺ຂາຣໍ ວຕ຺ຖາວຸຘຍານສຍນາທິໍ.

ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ອຸປກາຣໍ. ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ນາເສຕິ ມກ຺ຂິຠາເວ ຐຕ຺ວາ. ເຕເລນ ວິຍ ມກ຺ເຂຕີຕິ ສຕໂຘຕເຕເລນ ມກ຺ເຂຕິ ວິຍ. ອຕ຺ຖສໍວຑ຺ຒນກຖາຍາຕິ ຫິຕາວຫກຖາຍ. ກຖາຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ປເຣສໍ ຫິຕາວໂຫ ກາຍປໂຍໂຄປິ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຈີປໂຍຄວເສເນວ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາ.

ສມານຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສທິສຠາເວ ສມານຏ຺ຐາເນ ຐປເນນ, ຕໍ ປນສ຺ສ ສມານຏ຺ຐາເນ ຐປນໍ ອຕ຺ຕສທິສຕາກຣຓໍ, ສຸເຂນ ເອກສມ຺ໂຠຄຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ; ຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ເອກສມ຺ໂຠຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສມານສຸຂທຸກ຺ຂຠາເວນາ’’ຕິ. ສາ ຈ ສມານສຸຂທຸກ຺ຂຕາ ເອກໂຕ ນິສຊ຺ຊາທິນາ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກາສເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເອກປຣິໂຠໂຄ ກາຕຸໍ ຊາຕິຍາ ຫີນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອກຣິຍມາເນ ຈ ໂສ ກຸຊ຺ຌຕິ ໂຠເຄນ ອຘິກຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ທຸສ຺ສງ຺ຄໂຫ. ນ ຫິ ໂສ ເອກປຣິໂຠຄໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຊາຕິຍາ ຫີນຠາວໂຕ. ນ ອກຣິຍມາເນ ຈ ກຸຊ຺ຌຕິ ໂຠເຄນ ຫີນຠາວໂຕ. ອຸໂຠຫີຕິ ຊາຕິໂຠເຄຫິ. ສທິໂສປິ ສຸສງ຺ຄໂຫ ເອກສທິສຠາເວເນວ ອິຕເຣນ ສຫ ເອກປຣິໂຠຄສ຺ສ ປຈ຺ຈາສີສາຍ, ອກຣເຓ ຈ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນສ຺ສາຠາວໂຕ. ອທີຍມາເນປິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອາມິເສ ອກຣິຍມາເນປິ ສງ຺ຄເຫ. ນ ປາປເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ ເປສລຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ປຣິໂຠໂຄປິ…ເປ… ໂຫຕິ.ເອວຣູປນ຺ຕິ ຄິຫີ ເຈ, ອຸໂຠຫິ ສທິສໍ; ປພ຺ພຊິໂຕ ເຈ, ສີລວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສຸສງ຺ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

ທານາທິສງ຺ຄຫກມ຺ມນ຺ຕິ ທານາທິເຠທໍ ປຣສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກຸສລກມ຺ມໍ.

໒໑໑. ອນວຎ຺ຎາເຕນ ອປຣິຠູເຕນ ສມ຺ຠາວິເຕນ. ປໂມໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ຫາໂສ, ນ ອປ຺ປໂມເທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິເສຘທ຺ວເຍນ ໂສ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຈ ໂອທຄ຺ຍສຠາວຕ຺ຕາ ນ ທີໂນ ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕຕ຺ຕາ ນ ຄພ຺ຠຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ທີເນນ ນ ຄພ຺ຠິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຕ຺ຕານໍ ອຄຓ຺ຫນຄຸເຓນາຕິ ໂຍຊນາ.

ອຕິຣຸຈິຣນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ຣຸຈິຣກຕໍ, ຕໍ ປນ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປສາທາວຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸປາສາທິກ’’ນ຺ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ເຉກນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ສຸນ຺ທຣໍ. ວິຘາຕພ຺ໂພຕິ ວິຘາຕຸໍ ສນ຺ທິສິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ປິຍໍ ວທຕີຕິ ປິຍວທູ ຍຖາ ‘‘ສພ຺ພວິທູ’’ຕິ. ສຸຂເມວ ສຸຂຕາ, ຕໍ ສຸຂຕໍ. ຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຎ຺ເຈວ ຕສ຺ສ ອນຸຣູປປຸພ຺ພຠາຄຘມ຺ມຎ຺ຈ.

ອຸສ຺ສງ຺ຂປາທາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໑໒. ‘‘ອຕ຺ຖູປສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ ຘມ຺ມກຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘໂລກປຣໂລກຕ຺ຖນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຘມ຺ມູປສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ ທສກຸສລກມ຺ມປຖາ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິທໍເສສີຕິ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ເຕ ຘມ຺ເມ ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ກຕ຺ວາ ປກາເສສິ. ນິທໍສນກຖນ຺ຕິ ປາກຏກຣຓກຖໍ. ເຊຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ອຄ຺ໂຄ, ປາສໍສຏ຺ເຐນ ເສຏ຺ໂຐ, ປມຸຂຏ຺ເຐນ ປາໂມກ຺ໂຂ, ປຘານຏ຺ເຐນ ອຸຕ຺ຕໂມ, ຫິຕສຸຂຕ຺ຖິເກຫິ ປກາຣໂຕ ວຣຓີຍໂຕ ຣຊນີຍໂຕ ປວໂຣຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖວິເສສວາຈີນມ຺ປິ ‘‘ອຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ເຠທາຠາວໂຕ ‘‘ສພ຺ພານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານີ’’ຕິ ອາຫ.

ອຸທ຺ຘງ຺ຄມນີຍາຕິ ສຸຓນ຺ຕານໍ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມນີຍາ. ສງ຺ຂາຍ ອໂຘ ປິຏ຺ຐິປາທສມີເປ ເອວ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອໂຘສງ຺ຂາ ປາທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອໂຘສງ຺ຂປາໂທ. ສງ຺ຂາຕິ ຈ ໂຄປ຺ຜການມິທໍ ນາມໍ.

໒໑໓. ຘມ຺ມທານຍຎ຺ຎນ຺ຕິ ຘມ຺ມທານສງ຺ຂາຕໍ ຍຎ຺ຎໍ.

ສຸຏ຺ຐຸ ສຓ຺ຐິຕາຕິ ສມ຺ມເທວ ສຓ຺ຐິຕາ. ປິຏ຺ຐິປາທສ຺ສ ອຸປຣິ ປກຕິອງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸເລ ຊງ຺ຆາປເທເສ ນິຄູຬ຺ຫາ ອປຎ຺ຎາຍມານຣູປາ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຓິຊງ຺ຆລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໑໔. ສິປ຺ປນ຺ຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິກາເຫຕຸຠູຕໍ ອາຊີວວິຘິໍ. ຊີວິກຕ຺ຖໍ, ສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ, ມນ຺ຕສຕ຺ຖາທິ. ຈຣນ຺ຕິ ເຕນ ສຸຄຕິໍ, ສຸຂຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຈຣຓໍ. ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຊານນປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຕານິ ເຈວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທີນິ ເຈວ. ສຕ຺ຕ ຣຕນານີຕິ ມຸຕ຺ຕາທີນິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ. ຈ-ສທ຺ເທນ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປໂຠຄຠູຕານໍ ວຕ຺ຖເສຍ຺ຍາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຣຎ຺ໂຎ ອນຸຈ຺ຉວິການີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຍຄ຺ຍານິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ‘‘ຣາຊາຣຫານີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍເຍວ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິສາ ນາມ ໂອຘິໂສ ອໂນຘິໂສ ຈ ສມິຕປາປາ, ຕຖຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ນາ ຈ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຓານໍ ໂກຏ຺ຐາສຠູຕາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ’’ຕິ.

ສິປ຺ປາທິວາຈນນ຺ຕິ ສິປ຺ປານໍ ສິກ຺ຂາປນໍ. ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ‘‘ວາເຈຕາ’’ຕິ ວາຈນສີເສນ ສິກ຺ຂາປນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອຸກ຺ກຸຏິກາສນນ຺ຕິ ຕໍຕໍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣເຓນ ອຸກ຺ກຸຏິກສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາ. ປໂຍຊນວເສນ ເຄຫໂຕ ເຄຫໍ ຄາມໂຕ ຄາມໍ ຊງ຺ຆາໂຍ ກິລເມຕ຺ວາ ເປສນໍ ຊງ຺ຆເປສນິກາ. ລິຂິຕ຺ວາ ປາຕິຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໂຕ. ອນຸປຸພ຺ພອຸຄ຺ຄຕວຏ຺ຏິຕນ຺ຕິ ໂຄປ຺ຜກຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຊາຓຸປ຺ປເທສາ ມໍສູປຈຍສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ສມນ຺ຕໂຕ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸຄ຺ຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຸວຏ຺ຏິຕໍ. ເອຓິຊງ຺ຆລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານມຕ຺ເຕນ ເອຓິມິຄຊງ຺ຆາສທິສຊງ຺ຆລກ຺ຂຓໍ.

໒໑໕. ‘‘ຍຕຸປຆາຕາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອນຸນາສິກໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມາ ສຸຂຸມຕ຺ຕໂຈຕ຺ຖຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຈທເກນ ‘‘ກິໍ ປນ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ໂຈທິໂຕ, ອາຈຣິໂຍ ‘‘ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ອິຘ ກສ຺ມາ ລກ຺ຂຓນ຺ຕຣໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕລີນເມວ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ…ເປ… ອິຘ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ຍໍ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຈ຺ຈມານລກ຺ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕເກນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອນຸກູລລກ຺ຂຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ກາຣເຓນ ອິຘ ເອຓິຊງ຺ຆລກ຺ຂຓກຖເນ ‘‘ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມາ ສຸຂຸມຕ຺ຕໂຈຕ຺ຖຕາ’’ຕິ ລກ຺ຂຓນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຂຸມຈ຺ຉວິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໑໖. ສມິຕປາປຏ຺ເຐນ ສມຓໍ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕນ. ພາຫິຕປາປຏ຺ເຐນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ, ນ ຊາຕິມຕ຺ເຕນ.

ມຫນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ມຫຕີ ປຎ຺ຎາ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາປຎ຺ໂຎ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາປຎ຺ຎາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍາຫິ ມຫາປຎ຺ຎາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ຕີຍຕິ, ຕາສໍ ມຫາປຎ຺ຎາທີນໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ ອຍໍ ເວມຕ຺ຕຕາ.

ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິເສສໂຕ ອຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ມຫຕ຺ຕໍ ນາມ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທສ຺ສາ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸມຫນ຺ຕຕາຍ, ປຈ຺ຈຍມຫນ຺ຕຕາຍ, ນິສ຺ສຍມຫນ຺ຕຕາຍ, ປເຠທມຫນ຺ຕຕາຍ, ກິຈ຺ຈມຫນ຺ຕຕາຍ, ຜລມຫນ຺ຕຕາຍ, ອານິສໍສມຫນ຺ຕຕາຍ ຈ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ອໂລຠາທໂຍ. ປຈ຺ຈໂຍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສທ຺ຘາສຕິວີຣິຍາທໂຍ. ນິສ຺ສໂຍ ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນິຍຕຕາ, ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈ ປຸຣິສວິເສສາ. ປເຠໂທ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕາທິວິຠາໂຄ. ກິຈ຺ຈໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນໍ. ອານິສໍໂສ ປິຍມນາປຕາທິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ, (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖) ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ຈ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ນເຍນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘາທີນມ຺ປິ ມຫນ຺ຕຕາ ຍຖາຣຫໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຐານາຐານານໍ ປນ ມຫາວິສຍຕາຍ, ສາ ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ຘາຣຓນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ສກລສາສນສງ຺ຄຫໂຕ, ໂສ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄ- (ວິຠ. ໑໘໙) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙) ອາຄຕນເຍນ, ສຕິປຏ຺ຐານາ ທີນໍ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠງ຺ຄາທີສຸ, (ວິຠ. ໓໕໕) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໕) ຈ ອາຄຕນເຍນ, ສາມຎ຺ຎຜລານໍ ມຫໂຕ ຫິຕສ຺ສ, ມຫໂຕ ສຸຂສ຺ສ, ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ, ມຫໂຕ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຠາວໂຕ, ສນ຺ຕປຓີຕນິປຸຓອຕກ຺ກາວຈຣປຓ຺ຑິຕເວທນີຍຠາວໂຕ ຈ; ອຠິຎ຺ຎານໍ ມຫາສມ຺ຠາຣໂຕ, ມຫາວິສຍໂຕ, ມຫາກິຈ຺ຈໂຕ, ມຫານຸຠາວໂຕ, ມຫານິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຈ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ມທນິມ຺ມທນາທິມຫຕ຺ຕສິທ຺ຘິໂຕ ມຫນ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸຖຸປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ນານາຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕສຸປິ ‘‘ເອກວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາທສວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ພຫຸວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ພຫຸວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຕີຕາທິເຠທວເສນາປິ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ‘‘ອິທໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນາມ…ເປ...ອິທໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ທສາຍຕນາ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈຕຸຠູມກາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຍຕນານໍ ນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ນານາຘາຕູສູຕິ ‘‘ອຍໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂສຬສ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ຈຕຸຠູມິກາ’’ຕິ ເອວໍ ນານາຘາຕູສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຍິທໍ ອຸປາທິນ຺ນກຘາຕຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ອຄ຺ຄສາວການໍ ອຸປາທິນ຺ນກຘາຕູສຸ ເອວໍ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເທສໂຕວ, ນ ນິປ຺ປເທສໂຕ. ອນຸປາທິນ຺ນກຘາຕູນໍ ປນ ລກ຺ຂຓາທິມຕ຺ຕເມວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ນານາກຣຓໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານເມວ ປນ ‘‘ອິມາຍ ນາມຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ, ອິມສ຺ສ ກາໂຬ, ອິມສ຺ສ ມຏ຺ໂຐ, ອິມສ຺ສ ພຫລຕ຺ຕໂຈ, ອິມສ຺ສ ຕນຸຕໂຈ. ອິມສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ເອວຣູປໍ. ອິມສ຺ສ ປຸປ຺ຜໍ ນີລໍ, ອິມສ຺ສ ປີຕກໍ, ໂລຫິຕກໍ, ໂອທາຕໍ, ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ. ຜລໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຫນ຺ຕໍ, ທີຆໍ, ວຏ຺ຏໍ, ສຸສຓ຺ຐານໍ, ທຸສ຺ສຓ຺ຐານໍ, ມຏ຺ຐໍ, ຜຣຸສໍ, ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ມຘຸຣໍ, ຕິຕ຺ຕກໍ, ອມ຺ພິລໍ, ກຏຸກໍ, ກສາວໍ. ກຓ຺ຏໂກ ຕິຂິໂຓ, ອຕິຂິໂຓ, ອຸຊຸໂກ, ກຸຏິໂລ, ກຓ຺ໂຫ, ນີໂລ, ໂອທາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ນານາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທສູຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ຈ ນານາປເຠເທສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ. ອວິຊ຺ຊາທິອງ຺ຄານິ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຎ຺ຎິຕານິ. ເຕນາຫ ສງ຺ຂາຣປິຏເກ ‘‘ທ຺ວາທສ ປຈ຺ຈຍາ ທ຺ວາທສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາ’’ຕິ. ນານາສຸຎ຺ຎຕມນຸປລພ຺ເຠສູຕິ ນານາສຠາເວສຸ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫິເຕສຸ ສຸຎ຺ຎຕຠາເວສຸ ຕໂຕ ເອວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທິວເສນ ອນຸປລພ຺ຠນສຠາເວສຸ ປກາເຣສຸ. ມ-ກາໂຣ ເຫຕ຺ຖ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ນານາອຕ຺ເຖສູຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ວິສຍຠູເຕສຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາທິວເສນ ນານາວິເຘສຸ ອຕ຺ເຖສຸ. ຘມ຺ເມສູຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາຍ ວິສຍຠູເຕສຸ ປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ນານາວິເຘສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ນິທ຺ຘາຣຓວຈນສງ຺ຂາເຕສຸ ນານານິຣຸຕ຺ຕີສຸ. ປຏິຠາເນສູຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທີສຸ ວິສຍຠູເຕສຸ ‘‘ອິມານິ ຎາຓານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໒໖, ໗໒໙, ໗໓໑, ໗໓໒, ໗໓໔, ໗໓໖, ໗໓໙) ຕຖາ ຕຖາ ປຏິຠານໂຕ ອຸປຕິຏ຺ຐນໂຕ ‘‘ປຏິຠານານີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມສຸ ນານາຎາເຓສຸ. ‘‘ປຸຖຸນານາສີລກ຺ຂນ຺ເຘສູ’’ຕິອາທີສຸ ສີລສ຺ສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ, ອິຕເຣສໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປາກຏເມວ. ຍໍ ປນ ອຠິນ຺ນໍ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣວເສນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສາຘາຣເຓ ຘມ຺ເມ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ, ເຕນສ຺ສ ມທນິມ຺ມທນາທິປຣິຍາເຍນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ປຣິທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ວິສຍວເສນ ປຎ຺ຎາຍ ມຫຕ຺ຕໍ, ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ຫາສຠາວໍ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ຊວນຠາວໍ, ກິຈ຺ຈວເສນ ຕິກ຺ຂາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕມາ ຫາສປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫາສພຫຸໂລຕິ ປີຕິພຫຸໂລ. ເສສປທານິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ສີລໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນວເສສສີລໍ ປຣິປູເຣຕິ. ປີຕິໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ຫິ ປຎ຺ຎາ ອຠິຣຕິວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸລ຺ລິຕວິກສິຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ. ປຸນ ສີລກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ອຣິຍສີລກ຺ຂນ຺ຘມາຫ. ‘‘ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສພ຺ພໍ ຕໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຍາ ຣູປຘມ຺ເມ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ສີຆເວເຄນ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຏິປກ຺ຂທູຣຠາເວນ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ອິນ຺ເທນ ວິສ຺ສຏ຺ຐວຊິຣໍ ວິຍ ລກ຺ຂຓໍ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ຕີ ອທນ຺ຘາຍນ຺ຕີ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ເວຄສາ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ສາ ຊວນປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ພລວວິປສ຺ສນາວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນໂຕ ຂຍສຠາວຕ຺ຕາ. ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ຠຍານກຠາວໂຕ. ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ອສາຣກຠາວໂຕ ອຕ຺ຕສາຣວິຣຫໂຕ, ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫໂຕ ຈ. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ຕຸລນຠູຕາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ. ຕີຣຍິຕ຺ວາຕິ ຕາຍ ເອວ ຕີຣຓຠູຕາຍ ຕີຣຍິຕ຺ວາ. ວິຠາວຍິຕ຺ວາຕິ ຍາຖາວໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ຣູປນິໂຣເຘຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິໂຣຘເຫຕຸຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ. ອິທານິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາວເສນາ’’ຕິ ເກຈິ.

ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາໂວ ນາມ ສວິເສສໍ ປຏິປກ຺ຂປຫາເນນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ‘‘ຂິປ຺ປໍ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປນ ກິເລເສ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ, ປຏິປທາ ຈສ຺ສ ນ ຈລຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອາສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ…ເປ… ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ.

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສເນນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ກາຣຓມຸເຂນ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຠິຓ຺ຫປວຕ຺ຕສໍເວໂຄ. ອຸຕ຺ຕາສພຫຸໂລຕິ ຎາຓຸຕ຺ຕາສວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ພຫຸໂສ ອຸຕ຺ຣາສມານໂສ, ເອເຕນ ອາທີນວານຸປສ຺ສນມາຫ. ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ’’ຕິ ປນ ອິມິນາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນມາຫ, ‘‘ອຣຕິພຫຸໂລ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສາ ເອວ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ພຫິມຸໂຂຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ພຫິຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຎາຓມຸໂຂ, ຕຖາ ວາ ປວຕ຺ຕິຕວິໂມກ຺ຂມຸໂຂ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໍ ນິພ຺ເພໂຘ, ໂສ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖິ, ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕີຕິ ວາ ນິພ຺ເພຘິກາ, ສາ ເອວ ປຎ຺ຎາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ, ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໒໑໗. ປພ຺ພຊິຕໍ ອຸປາສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາທິສໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອຸປາສໂຕ ປຎ຺ຎາປຏິລາໂຠ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຓ຺ຑິຕໍ ປພ຺ພຊິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸປຏ຺ຐານວເສນ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ນ ອຸປນິສີທນມຕ຺ເຕນາຕິ ອາຫ ‘‘ປຍິຣຸປາສິຕາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ຫິຕໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ຈາຍໍ, ຫິຕູປສຎ຺ຫິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣ-ສທ຺ໂທ ວາ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ວິຍ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖນ຺ຕໂຣຕິ ຫິຕຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ຄເຕນາຕິ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ເຕນ, ປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນິເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປາເທ ຈ ນິມິຕ຺ເຕ ຈ ເຉກາຕິ ອຸປ຺ປາທວິຘິມ຺ຫິ ເຈວ ນິມິຕ຺ຕວິຘິມ຺ຫິ ຈ ກຸສລາ. ອຸປ຺ປາທນິມິຕ຺ຕໂກວິທຕາສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໂກສລ຺ລເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ເສສລກ຺ຂຓານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາໂທ ອນຸມີຍຕິ, ຍານິ ເຕຫິ ລທ຺ຘພ຺ພອານິສໍສານິ ນິມິຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປາເທ ຈ ນິມິຕ຺ເຕ ຈ ອນຸມິນນາທິວເສນ ເຉກາ ນິປຸຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຕ຺ຖານຸສາສນີສູຕິ ອຕ຺ຖານໍ ຫິຕານໍ ອນຸສາສນີສຸ. ຍສ຺ມາ ອນຕ຺ຖປຏິວຊ຺ຊນປຸພ຺ພິກາ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖປຏິປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຕ຺ໂຖປິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຊານິຕພ຺ໂພ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄາຫການິ ຎາຓານີ’’ຕິ, ຍໂຕ ‘‘ອາຍຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ວິຍ ອປາຍໂກສລ຺ລມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໑໘. ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ໂກຘວິນເຍນ ອກ຺ໂກຘໂນ, ນ ຠາວນາພເລນາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອກ຺ໂກຘວສິກຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ມຆມາຓໂວ ວິຍ ນ ໂກຘວສໍ ຄຕຕ຺ຕາ. ນາຠິສຊ຺ຊີຕິ ກຸຊ຺ຌນວເສເນວ ນ ອຠິສຊ຺ຊິ. ຍຎ຺ຫິ ໂກຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປນາຫສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ກຸຊ຺ຌນວເສນ ອຠິສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ລຸພ຺ຠນວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸຏິລກຓ຺ຏໂກ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ໂສ ຫິ ຍຕ຺ຖ ລຄ຺ຄຕິ, ຕໍ ໂຂເຠນ຺ໂຕ ເອວ ລຄ຺ຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ມມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ມມ຺ມນ຺ຕິ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕປິ ຣຸຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ. ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕໂຕ ພລວຕໂຣ ພ຺ຍາປາໂທ ລທ຺ຘາເສວນຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນໂຕ. ຕໂຕ ພລວຕຣາ ປຕິຕ຺ຖິຍນາຕິ ສາຕິສຍໍ ລທ຺ຘາເສວນຕາຍ ຕໂຕ ພ຺ຍາປາທາວຕ຺ຖາຍປິ ພລວຕຣາ ປຕິຕ຺ຖິຍນາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຠາເວນ ຖາມປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

ສຸຂຸມຕ຺ຖຣຓາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຓີຕໂຠຊນີຍາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ໂຠຊນທານສ຺ສປິ ວຓ຺ຓສມ຺ປທານິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ໂຠຊນໍ ຠິກ຺ຂເວ ທທມາໂນ ທາຍໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ…ເປ… ອາຍຸໍ ເທຕິ, ວຓ຺ຓໍ ເທຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໓໗) ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອາມິສທາເນນ ວາ’’ຕິ.

໒໑໙. ຕິ ອທາສິ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ, ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ເອວ ວາ. ວຣຕໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕມຕໂຣ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວິສທິສາວຕ຺ຖາທິ ຠາວໂຕ ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຄິຫິຠາໂວ. ອຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ ໂກປີນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ອຈ຺ຉາທນານິ, ນິວາສນານິ, ເຕສໍ ອຈ຺ຉາທນານຎ຺ເຈວ ເສສ ວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ໂກຊວາທິ ອຸຕ຺ຕມປາວຸຣຓານຎ຺ຈ. ວິນາໂສຕິ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິນາໂສ.

ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໒໐. ສມາເນຕາຕິ ສມ຺ມເທວ ອາເນຕາ ສມາຄເມຕາ. ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ພຫຸຠຕິກສ຺ເສວ ອິຊ຺ຌນໂຕ. ກຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກໂຣນ຺ຕິ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ. ນນຸ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນກມ຺ມໍ ນາມ ສາວຊ຺ຊນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ສາວຊ຺ຊໍ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ, ອິທໍ ປນ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ປຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອນຕ຺ຖໍ ປຣິຫຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ຎາຕິສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ເອເຕນ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາວເສນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໒໑. ອມິຕ຺ຕຕາປນາຕິ ອມິຕ຺ຕານໍ ຕປນສີລາ, ອມິຕ຺ຕຕາປນໍ ໂຫຕຸ ວາ ມາ ວາ ເອວໍສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປຸຕ຺ຕານໍ ອມິຕ຺ຕາ ນາມ ເກຈິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ເຕ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຈກ຺ການຸຠາເວເນວ ສພ຺ເພປິ ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ອນຸວຕ຺ຕກາ ເຕສໍ ຠວນ຺ຕິ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຣິມຓ຺ຑລາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໒໒. ສມນ຺ຕິ ສມານໍ. ເຕນ ເຕນ ໂລເກ ວິຎ຺ຎາຕຄຸເຓນ ສມໍ ສມານໍ ຊານາຕິ, ຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິນາວ ອິຕຣສ຺ມິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ສຍໍ ຊານາຕີຕິ ອປຣເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຍເມວ ຊານາຕິ. ປຸຣິສໍ ຊານາຕີຕິ ວາ ‘‘ອຍໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ, ອຍໍ ນິຫີໂນ’’ຕິ ຕໍ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ. ປຸຣິສວິເສສໍ ຊານາຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ວິຊ຺ຊມານໍ ວິເສສໍ ຊານາຕິ, ຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນຸຣູປທານປທານາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາຣີ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍມິທມຣຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠຏ຺ເຐນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປຏິລາຠາປນຏ຺ເຐນ. ສມສງ຺ຄຫກມ຺ມນ຺ຕິ ສມໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນກມ຺ມໍ.

໒໒໓. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ຕີຣຍິຕ຺ວາ. ປຏິວິຈິນິຕ຺ວາຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ. ນິປຸຓໂຍຄໂຕ ນິປຸຓາ, ອຕິວິຍ ນິປຸຓາ ອຕິນິປຸຓາ, ສາ ປນ ເຕສໍ ນິປຸຓຕາ ສຓ຺ຫສຸຂຸມາ ປຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂຸມປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘກາຍາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໒໔. ເຂມກາໂມຕິ ອນຸປທ຺ທວກາໂມ. ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒິອາວຫໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິວິຘາຍກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາຍາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

ສມນ຺ຕປຣິປູຣານີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພຠາເຄຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ. ຕໂຕ ເອວ ອຫີນານິ ອນູນານິ. ຘນາທີຫີຕິ ຘນຘຎ຺ຎາທີຫິ.

໒໒໕. ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ໂອກ຺ກນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນສທ຺ຘາ. ສາ ເອວ ປສາທນີຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ອຠິປ຺ປສີທນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປສາທສທ຺ຘາ.ປຣິຍຕ຺ຕິສວເນນາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວຫາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ສວເນນ. ຘາຣຓປຣິຈຍາທີນໍ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ. ສຫ ຫານຘມ຺ເມນາຕິ ສຫານຘມ຺ໂມ, ນ ສຫານຘມ຺ໂມຕິ ອສຫານຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອສຫານຘມ຺ມຕາ, ຕໍ ອສຫານຘມ຺ມຕໍ, ອປຣິຫານິຍສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄິຕາລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໒໖. ຕິລຜລມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຠຊນໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຜຣຕີຕິ ສພ຺ພາ ຣສາຫຣຓິໂຍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕໍ ສຠາເວນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາເຍ ຜຣຕິ. ສມາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫນ຺ຕີຕິ ອວິສມາ ອຸຊຸກາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອາໂຣຄ຺ຍກຣຓກມ຺ມນ຺ຕິ ອໂຣຄຠາວກຣໍ ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐນກມ຺ມໍ. ມຘຸຣາທິເຠທໍ ຣສໍ ຄສຕິ ຫຣຕິ ເອເຕຫິ, ສຍເມວ ວາ ຕໍ ຄສນ຺ຕິ ຄິລນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ປເວເສນ຺ຕີຕິ ຣສຄ຺ຄສາ, ຣສຄ຺ຄສານໍ ອຄ຺ຄາ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄາ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີ, ຕເທວ ລກ຺ຂຓໍ. ຠວຕິ ຫິ ອຠິນ຺ເນປິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕຄ຺ຄຕວິເສສາວໂພຘນຕ຺ຖໍ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ໂວຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ. ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄິຕາສງ຺ຂາຕໍ ວາ ລກ຺ຂຓໍ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄິລກ຺ຂຓໍ.

໒໒໗. ວຘ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ໂຣທຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໘໗໙) ພາຘນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມາຣຓວເຘນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມາຣຓສງ຺ຂາເຕນ ວເຘນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພາຘນຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ວຘ-ສທ຺ໂທ, ມາຣເຓນ, ພາຘເນນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ພາຘນາຍາຕິ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ພາຘເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ພນ຺ຘນາຄາຣປ຺ປເວສເນນາ’’ຕິ.

ອຠິນີລເນຕ຺ຕາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໒໘. ວິສຏນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌນວເສນ ວິນິສຏໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ກກ຺ກຏໂກ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ວິສາຈີຕິ ວິຣູປໍ ສາຈິຕກໍ, ວິຊິມ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວງ຺ກກ຺ຂິໂກຏິຍາ’’ຕິ, ກຸຏິລອກ຺ຂິໂກຏິປາເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຈຍ຺ຍ ເປກ຺ຂິຕາຕິ ອຸຊຸກໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິປາຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ປໂຣຕິ ກຸຊ຺ຌິໂຕ. ນ ໂອໂລເກຕິ ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນ ໂອໂລເກຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ. ວິເຕຍ຺ຍາຕິ ວິຣູປໍ ຕິຣິຍໍ, ວິຎ຺ຎູນໍ ໂອໂລກນກ຺ກມໍ ວີຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິມ຺ຫໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ໂອໂລກນໍ ນາມ ກຸຏິລຠາວກຣານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອຠາຊນອຸຊຸກຕຈິຕ຺ຕຕສ຺ເສວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຊຸມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ເປກ຺ຂິຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຸຊຸໍ ເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປສຏນ຺ຕິ ອຸມ຺ມີລນວເສນ ສມ຺ມເທວ ປຕ຺ຖຏໍ. ວິປຸລໍ ວິຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປິຍໍ ປິຍາຍິຕພ຺ພໍ ທສ຺ສນໍ ໂອໂລກນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປິຍທສ຺ສໂນ.

ກາໂຓຕິ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ເປກ຺ຂນໂກ. ກາກກ຺ຂີຕິ ເກກຣກ຺ໂຂ. ວງ຺ກກ຺ຂີຕິ ຊິມ຺ຫເປກ຺ຂນໂກ. ອາວິລກ຺ຂີຕິ ອາກຸລທິຏ຺ຐິປາໂຕ. ນີລປີຕໂລຫິຕເສຕກາຬວຓ຺ຓານໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວຓ຺ໂຓ. ຕຕ຺ຖ ປີຕໂລຫິຕວຓ຺ຓາ ເສຕມຓ຺ຑລຄຕຣາຊິວເສນ, ນີລເສຕກາຬວຓ຺ຓາ ປນ ຕໍຕໍມຓ຺ຑລວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ປສາໂທຕິ ປນ ເຕສໍ ວຓ຺ຓານໍ ປສນ຺ນາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ປຎ຺ຈວຓ຺ໂຓ ປສາໂທຕິ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈວຓ຺ຓປຣິວາໂຣ, ເຕຫິ ວາ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ປສາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິກຣານີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປສາທຕາ ຕິໂຣຫິຕວິທູຣຄຕທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາ’’ຕິ ເອວມາທິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ປທາຍ ກາຣຓານິ. ລກ຺ຂຓສຕ຺ເຖ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ລກ຺ຂຓສຕ຺ເຖ ອາຍຸຕ຺ຕາ ສຸກຸສລາ.

ອຸຓ຺ຫີສສີສລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໓໐. ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ນາມ ປມຸຂຕາ, ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐກຠາໂວ ພຫຸຊນສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຓເຊຏ຺ຐໂກ’’ຕິອາທິ.

ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມສ຺ສ ກມ຺ມໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ມຫາປຸຣິໂສ ພຫຸຊນສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ອໂຫສິ, ຕທສ຺ສ ກມ຺ມໍ ‘‘ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘ ກມ຺ມໍ ນາມ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ’’ຕິ. ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂສຕິ ປີຕິຍາ, ປາໂມຊ຺ເຊນ ຈ ສມ຺ປຸຓ຺ຓປຎ຺ຎາສີໂສ ພຫຸລໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ມຫາປຸຣິໂສຕິ ມຫາປຸຣິສຊາຕິໂກ.

໒໓໑. ພຫຸຊນນ຺ຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຫຸຊນສ຺ສາ’’ຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ປຏິໂຠໂຄ, ອຸປໂຍຄວຕ຺ຖຸ ປຏິໂຠໂຄ, ຕສ຺ສ ຫິຕາຕິ ປຏິໂຠຄິຍາ. ເທສກາລໍ ຎຕ຺ວາ ຕທຸປກຣຓູປຏ຺ຐານາທິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ ສຕ຺ຕາ. ອຠິຫຣນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍາຫຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສ຺ສ ປຏິຫຣຓໂຕ ປວຕ຺ຕນກຣຓໂຕ ປຏິຫາໂຣ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຏິຫາຣກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຠາວ’’ນ຺ຕິ. ວິສວນໍ ວິສໂວ, ກາມກາໂຣ ວສິຕາ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວິສວີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຓ຺ຓວສີ’’ຕິ.

ເອເກກໂລມຕາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໓໒. ອຸປວຕ຺ຕຕີຕິ ອນຸກູລຠາວໍ ອຸເປຈ຺ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ຌາສຍໍ ອນຸວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ເອເກກໂລມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ໂລມກູເປ ເອເກກໂລມຕາລກ຺ຂຓໍ. ເອເກເກຫິ ໂລເມຫີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ສຣີເຣ ເອເກກສ຺ມິມ຺ປິ ໂລມກູເປ ອເນການິປິ ໂລມານິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ເຕຫິ ປຸນ ປຈ຺ເຈກໍ ໂລມກູເປສຸ ເອເກເກເຫວ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ກຸຓ຺ຑລາວຕ຺ເຕຫິ ປທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕກຊາເຕຫິ ນິຈິຕໍ ວິຍ ສຣີຣໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເກກໂລມູປຈິຕງ຺ຄວາ’’ຕິ.

ຈຕ຺ຕາລີສາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ອຠິນ຺ທິຕພ຺ພປຣິໂສຕິ ປເຣຫິ ເກນຈິ ສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ຍຸຕ຺ຕິກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວາ ນ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພປຣິໂສ.

ອປິສຸຓວາຈາຍາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ເປສຸຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ປິສຸຓາ ວາຈາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປິສຸຓວາໂຈ, ຕສ຺ສ ປິສຸຓວາຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ຈຕ຺ຕາຣີສໂຕ ອູນຠາເວນ ນ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ວິຣຬາຕິ ສວິວຣາ.

ປຫູຕຊິວ຺ຫາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ອາເທຍ຺ຍວາໂຈຕິ ອາທຣຄາຣວວເສນ ອາທາຕພ຺ພວຈໂນ. ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພວຈໂນ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕສາສໂນ.

ພທ຺ຘຊິວ຺ຫາຕິ ຍຖາ ສຸເຂນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສິຣາທີຫິ ປລິພຸທ຺ຘຊິວ຺ຫາ. ຄູຬ຺ຫຊິວ຺ຫາຕິ ຣສພຫລຕາຍ ຄູຬ຺ຫຄຓ຺ຑສທິສຊິວ຺ຫາ. ທ຺ວິຊິວ຺ຫາຕິ ອຄ຺ເຄ ກປ຺ປຠາເວນ ທ຺ວິຘາຠູຕຊິວ຺ຫາ. ມມ຺ມນາຕິ ອປ຺ປຣິປ຺ປຸຏຕລາປາ. ຂຣຜຣຸສກກ຺ກສາທິວເສນ ສທ຺ໂທ ຠິຊ຺ຊຕິ ຠິນ຺ນກາໂຣ ໂຫຕິ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສຣຕາຍ ຉິນ຺ນສ຺ສຣາ ວາ. ອເນກາກາຣຕາຍ ຠິນ຺ນສ຺ສຣາ ວາ. ກາກສ຺ສ ວິຍ ອມນຸຎ຺ຎສ຺ສຣຕາຍ ກາກສ຺ສຣາ ວາ. ມຘຸໂຣຕິ ອິຏ຺ເຐ, ກມ຺ມຜເລນ ວຕ຺ຖຸໂນ ສຸວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເປມນີໂຍຕິ ປີຕິສຎ຺ຊນໂນ, ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ ວາ.

໒໓໗. ອກ຺ໂກສຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອກ຺ໂກສຸປສຎ຺ຫິຕຕ຺ຕາ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸສຫິຕຕ຺ຕາ. ອາພາຘກຣິນ຺ຕິ ຆຏ຺ຏນວເສນ ປເຣສໍ ປີຬາວຫໍ. ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອວມທ຺ທນໂຕ, ປມທ຺ທາຠາວກຣຓໂຕ ວາ ພຫຸຊນປ຺ປມທ຺ທນໍ. ອພາຬ຺ຫນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ວຸທ຺ຘິອຕ຺ໂຖ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໑) ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອຕິວິຍ ພາຬ຺ຫໍ ຜຣຸສໍ ຄິຣນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຠຓີຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ນ ອຠຓິ ນ ຠຓີ’’ຕິ ສຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ. ສຸສໍຫິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍຫິຕໍ. ເກນ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍຫິຕໍ? ‘‘ມຘຸຣ’’ນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຘຸຣຕາຍາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ກາ ປນສ຺ສ ມຘຸຣຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເປມສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸປໂຍຄປຸຖຸຕ຺ຕວິສໂຍ ຍໍ ວາຈາ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ວາຈາໂຍ’’ຕິ, ສາ ຈສ຺ສາ ອຸປໂຍຄປຸຖຸຕ຺ຕວິສຍຕາ ‘‘ຫທຍຄາມິນິໂຍ’’ຕິ ປເທນ ສມານາຘິກຣຓຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ກຓ຺ຓສຸຂ’’ນ຺ຕິ ປາເຐ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທຍຖາຕິ ກາລວິປລ຺ລາເສນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເວທຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣຕນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐສ຺ສຣຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຣສທິສສ຺ສຣຕໍ ວາ. ພຫູນໍ ພຫຸນ຺ຕິ ພຫູນໍ ຊນານໍ ພຫຸໍ ສຸຠຓິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ສີຫຫນຸລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໓໘. ອປ຺ປຘໍສິໂກຕິ ອປ຺ປຘໍສິໂຍ. ຍ-ກາຣສ຺ສ ຫິ ກ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໙໗) ຄຸຓໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຄຸຓໂຕ. ຐານໂຕຕິ ຍຖາຐິຕຏ຺ຐານນ຺ຕຣໂຕ.

ປລາປກຖາຍາຕິ ສມ຺ຜປ຺ປລາປກຖາຍ. ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐຫນຸກາ ເອກໂຕ, ອຸຠໂຕ ວາ ສໍກຸຈິຕວິສຸກາ. ວງ຺ກຫນຸກາ ເອກປສ຺ເສນ ກຸຏິລວິສຸກາ. ປພ຺ຠາຣຫນຸກາ ປຸຣໂຕ ໂອລມ຺ພມານວິສຸກາ.

໒໓໙. ວິກິຓ຺ຓວຈນາ ນາມ ສມ຺ຜປ຺ປລາປິໂນ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອວິກິຓ຺ຓວຈນາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ. ວາຈາ ເອວ ຕທຕ຺ຖາຘິຄມຸປາຍຕາຍ ‘‘ພ຺ຍາປ຺ປໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິກິຓ຺ຓ…ເປ… ວຈນປໂຖ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫີ’’ຕິ ນຍິທໍ ອາເມຑິຕວຈນໍ ອສມານາຘິກຣຓໂຕ, ອຖ ໂຂ ທ຺ວີຫິ ທິຄຸຓຕາທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫີຕິ ຈຕູຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທ຺ວິທຸຄມາ’’ຕິ ຈຕຸຄມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸປ຺ປທານ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາສຠາໂວຕິ ຍຖາສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເກນຈິ ອປ຺ປຘໍສິຍຕາ ໂຫຕິ ຄຸເຓຫິ, ຕຖາສຠາໂວ.

ສມທນ຺ຕາທິລກ຺ຂຓວຓ຺ຓນາ

໒໔໐. ວິສຸທ຺ຘສີລາຈາຣຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພຖາ ວາ ສຸທ຺ຘາ ປຸຄ຺ຄລາ ປຣິວາຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘປຣິວາໂຣ.

໒໔໑. ປຫາສີຕິ ຕທງ຺ຄວເສນ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິ. ຕິທິວໍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ປຸຣໍ ນຄຣໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕິທິວປຸຣາ, ຕາວຕິໍສເທວາ, ເຕສໍ ວໂຣ ຕິທິວປຸຣວໂຣ, ອິນ຺ໂທ. ເຕນ ຕິທິວປຸຣວເຣນ. ເຕນາຫ ‘‘ສກ຺ເກນາ’’ຕິ. ລປນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ລປນໍ, ມຸຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ລປນຊນ຺ຕິ ມຸຂຊ’’ນ຺ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ຘວລຕາຍ ສຸກ຺ກາ, ອີສກມ຺ປິ ອສໍກິລິຏ຺ຐຕາຍ ສຸຈິ. ສຸນ຺ທຣສຓ຺ຐານຕາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວນໂຕ, ວິປສ຺ສນໂຕ ຈ ໂສຠນາ. ກາມໍ ຊນານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານາທິຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐາຠູໂຕ ເທສວິເສໂສ ‘‘ຊນປໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ສປຣິວາຣຈຕຸມຫາທີປສຎ຺ຎິໂຕ ສພ຺ໂພ ປເທໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ກວາຬປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຊນປໂທ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ປເທໂສ ສມຸທ຺ທປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ນ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ? ໂສ ປເທໂສ ຈກ຺ກວາຬປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນປິ ໂຫຕີຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ວາ ສມຸທ຺ທນິສ຺ສິຕາ, ຈກ຺ກວາຬປາທນິສ຺ສິຕາ ຈ ສຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ເຕ ເຕ ປເທສາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ເຕປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ກວາຬປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ’’ຕິ ອໂວຈ. ຈກ຺ກວາຬປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຈ ຈກ຺ກວາເຬນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ. ປຸນ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຊນປທສ຺ສ. ພຫຸຊນ ສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕພຫຸວຈນໂລເປນ ພຫຸຊນຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຫຸຊນາ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ເຕ ຫິຕສຸຂໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຕໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມານສຸຂທຸກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຄຕປາໂປຕິ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ວິນິທ຺ຘຸຕປາປຘມ຺ໂມ. ທຣໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາຍິໂກ, ເຈຕສິໂກ ຈ ປຣິຬາໂຫ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕສິກປຣິຬາໂຫ ‘‘ວິຄຕປາໂປ’’ຕິ ອິມິນາວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕກາຍິກທຣຖກິລມໂຖ’’ຕິ. ຣາຄາທໂຍ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ມລີນຠາວກຣເຓນ ມລາ. ກຈວຣຠາເວນ ຂິລາ. ສຕ຺ຕານໍ ມຫານຕ຺ຖກຣຕ຺ຕາ ວິເສສໂຕ ໂທໂສ ກລີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂທສກລີນຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປນູເທຫີຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ສສນ຺ຕານໂຕ ນີຫາຣເກຫິ, ປຊຫນເກຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ລກ຺ຂຓານໍ ມຫາປຸຣິສສນ຺ຕານຄຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣເຫຕຸກຠາເວນ ສພ຺ພໍເຍວ ຕໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ສພ຺ພສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ກາຣຓໍ ວິສິຏ຺ຐຣູປຕ຺ຕາ ຜລສ຺ສ. ນ ຫິ ອຠິນ຺ນຣູປກາຣຓໍ ຠິນ຺ນສຠາວສ຺ສ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ວິເສສກາຣຓໍ, ຕໍ ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍາທິສໍ ກາຍສຸຈຣິຕາທິປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕາທິສເມວ ‘‘ອຸຓ຺ຫີສສີສຕາຍ’’ ກາຣຓນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ທຬ຺ຫສມາທານຕາວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຍາທິສໍ ອາຍຕປຓ຺ຫິຕາຍ ກາຣຓໍ, ນ ຕາທິສເມວ ທີຆງ຺ຄຸລິຕາຍ, ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ຕຕາຍ ຈ ກາຣຓໍ ວິສິຏ຺ຐຣູປຕ຺ຕາ ຜລສ຺ສ. ນ ຫິ ອຠິນ຺ນຣູປກາຣຓໍ ຠິນ຺ນສຠາວສ຺ສ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເອເກເນວ ກມ຺ມຸນາ ຈກ຺ຂາທິນານິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອວຕ຺ຖາເຠທໂຕ, ສາມຕ຺ຖິຍເຠທໂຕ ວາ ກມ຺ມເຠໂທ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຍທວຕ຺ຖໍ ກມ຺ມໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຕທວຕ຺ຖເມວ ໂສຕາທີນໍ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ ອຠິນ຺ນສາມຕ຺ຖິຍໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈາຍຕນິກຕ຺ຕຠາວປຕ຺ຖນາຠູຕາ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ນາ ກາມຕຓ຺ຫາ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວິສິຏ຺ຐສຠາວາ ກມ຺ມສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐສຠາວຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາສາຘນວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອກມ຺ປິ ອເນກວິຘຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາວເສນ ອເນກຣູປຕໍ ອາປນ຺ນໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ເອກມ຺ປິ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ອາຍຕປຓ຺ຫິຕາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ລກ຺ຂຓານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ…ເປ… ອິມານິ ຕີຓິ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ນານາກມ຺ມຸນາ ປນ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ສາມຎ຺ຎວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມານິ ທ຺ເວ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.