໕. ສມ຺ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ສາຣິປຸຕ຺ຕສີຫນາທວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ປາວາເຣນ຺ຕິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ເອເຕນາຕິ ປາວາໂຣ, ວຕ຺ຖໍ. ປາວຣຓໍ ວາ ປາວາໂຣ, ‘‘ວຕ຺ຖໍ ທຸສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍາຍສທ຺ທາ ເອເຕຕິ ທຸສ຺ສເມວ ປາວາໂຣ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ພຫຸວິໂຘ ອເນກໂກຏິປ຺ປເຠໂທ ຠຓ຺ຑຠູໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ທຸສ຺ສປາວາຣິໂກ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ທຫຣກາເລ ທຸສ຺ສປາວາຣຠຓ຺ຑເມວ ພຫຸໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາຓິຊ຺ຊໍ ອກາສິ, ເຕນ ນໍ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐິຕມ຺ປິ ‘‘ປາວາຣິໂກ’’ ຕ຺ເວວ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຠຄວຕີຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເຕນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ອໂວຈາ’’ຕິ ຕຖາວຈເນ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂສມນສ຺ສປເວທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ປໂຍຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ຕຍິທໍ ອມ຺ພໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ລພຸຊໍ ພ຺ຍາກຣຓສທິສນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຍາ ຫິສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຕທາ ຠຄວຕິ ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ນິທ຺ຘາຣິຕຣູປາ ກາຣຓຠາເວນ ໂຈທິຕາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອໂວຈາຕິ, ສາ ເອວ ຈ ຍສ຺ມາ ນິທ຺ຘາຣິຕຣູປາ ປເວທນວເສນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຕຖາວຈນໍ ປໂຍເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສປເວທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປໂຍຊນຠາເວນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂສມນສ຺ສປເວທເນ. ວິຫາເຣ ນິວາສປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ສຸນິວຕ຺ຖນິວາສໂນ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ.

ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອໂຫ ສນ຺ໂຕ ວຕາຍໍ ອຣິຍວິຫາໂຣ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ອາຣຠິຕ຺ວາ ຈ ເນສໍ ຕໍ ຕໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສວິຠາຄວເສນ ອນຸສ຺ສຣິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕສ຺ເສວ ‘‘ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິເສສວິຠາໂຄ, ‘‘ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ຄຫິຕສ຺ເສວ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິເສສວິຠາໂຄ ອຸທ຺ຘໂຏ. ‘‘ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ເຖຣສ຺ສ ອິຕເຣຫິ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓມ຺ປິ ປນ ‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ກິຈ຺ຈວເສນ ທສ຺ສິຕເມວ, ລກ຺ຂຓຫາຣວເສນ ວາ ອິຕເຣສໍ ເປຕ຺ຖ ຄຫິຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຕຖາ ຘມ຺ມປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ນິຣຸຕ຺ຕິປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍໍ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ປຏິຠານປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານ ກຣຓສມຕ຺ຖໍ ປຏິຠາເນ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ, (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໒໘) ຕໍ ສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໒.໔໒໘) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາວກວິສເຍ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໍ ຎາຓໍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ. ຕສ຺ສາປິ ຫິ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສາວກປາຣມິຍາ ປນ ສມ຺ມເທວ ປຣິປູຣິຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມຘິຄເມເນວສ຺ສ ສມຘິຄໂມ ໂຫຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ຍາວ ນິສິນ຺ນປລ຺ລງ຺ກາ ອນຸສ຺ສຣໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

ຠຄວໂຕ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕຸມາຣທ຺ໂຘຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ມາ ຄຸຓານໍ ພຫຸຠາວໂຕ ເນສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອາປາຖາຄມນໍ ນຕ຺ຖິ, ສຕິ ຈ ຕສ຺ມິໍ ອນິຣູປິຕຣູເປເນວ ອນຸສ຺ສຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ສວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ເຕ ອນຸປທໍ ສຣູປໂຕ ອນຸສ຺ສຣິ, ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຈ ສພ຺ພປຐມໍ ສີລໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວໂຕ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ອາຫ, ສີລໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ເຖໂຣ ເອເກກວເສນ ຠຄວໂຕ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກາທິວເສນ ອນຸສ຺ສຣິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາເທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາສາມຎ຺ເຎນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ຕານິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໒) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໔.໒໘) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຘານິຍງ຺ຄາທໂຍ ສງ຺ຄີຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໗) ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕) ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ຉ ສາຣຓີຍ ຘມ຺ມາ ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໑) ອາຄຕາ ເອວ. ສຸຂໍ ສຸປນາທໂຍ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໕; ປຏິ. ມ. ໒.໒໒) ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍສາ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑, ມຫາວ. ໑໕, ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຕິປຣິວຕ຺ຕວເສນ ອາຄຕາ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມຈກ຺ກາກາຣາ. ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປວຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐ ຎາຓານິ, ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ຈາຕິ ຈຸທ຺ທສ ພຸທ຺ຘຎາຓານິ. ປຎ຺ຈທສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນິຍາ ຘມ຺ມາ ເມຆິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໑) ຄເຫຕພ຺ພາ, ໂສຬສວິຘາ ອານາປານສ຺ສຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໘), ອຏ຺ຐາຣສ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ (ມຫານິ. ໖໙, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕) ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ –

ອຕີຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄຕໍເສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ມໂນກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອິເມຫິ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ຉນ຺ທສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ສມາຘິສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາຍ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຫານິ. ອິເມຫິ ທ຺ວາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ທວາ, ນຕ຺ຖິ ຣວາ, ນຕ຺ຖິ ອປ຺ຜຸຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ເວຄາຍິຕຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວຏມໂນ, ນຕ຺ຖິ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂານຸເປກ຺ຂາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທວາຕິ ຂິຑ຺ຑາຘິປ຺ປາເຍນ ກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ຣວາຕິ ສຫສາ ກິຣິຍາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຫສາ ປນ ກິຣິຍາ ທວາ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຣຓໍ ຣວາ. ນຕ຺ຖິ ອປ຺ຜຸຏນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອຜຸສິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ເວຄາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຸຣິຕກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວຏມໂນຕິ ນິຣຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕສມຸທາຈາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂານຸເປກ຺ຂາຕິ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຫານີ’’ຕິ ອປຐິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຉນ຺ທສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ສຕິຍາ [ສຕ຺ຕິຍາ (ວິຠ. ມູລຏີ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ)] ຫານີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

ຊຣາມຣຓາທີສຸ ເອກາທສສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນາວເສນ ປວຕ຺ຕານິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຎາຓານິເຍວ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໓) ສຸຂວິເສສານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ຊຣາມຣຓໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໓).

ຊຣາມຣຓສມຸທໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເສສປເທສຸ ຠວາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ຜສ຺ສາທໂຍ ປໂຣປຓ຺ຓາສ ກຸສລຘມ຺ມາ.

‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ‘‘ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ‘‘ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ‘‘ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ‘‘ຍມ຺ປິ ອິທໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຊຣາມຣຓາທີສຸ ເອກາທສສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໔) ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຍມ຺ປີຕິ ຉພ຺ພິຘມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ມຓຠາເວນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ຉປິ ຎາຓານິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ‘‘ຂຍຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ປກາເຣນ ປວຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ວິປສ຺ສນາທສ຺ສນໂຕ ວິປສ຺ສນາ ປຏິວິປສ຺ສນາທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວາຕິ ນ ຕໍ ‘‘ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາຬິຍໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໔) ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຎາຓວເສນ ອງ຺ຄານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປກາເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ສຕ຺ຕມໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ຍມ຺ປິ ອິທໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ ຎາຓຄ຺ຄຫເຓນ ເອຕສ຺ມິໍ ຎາຓຠາວທສ຺ສນສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຂຍຘມ຺ມໍ…ເປ… ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຈຕຸວີສຕິ…ເປ… ວຊິຣຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ ‘‘ຠຄວາ ເທວສິກໍ ທ຺ວາທສໂກຏິສຕສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ທ຺ວາທສໂກຏິສຕສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ຈ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕາສໍ ປຸເຣຈຣໍ, ສຫວຈຣຎ຺ຈ ຎາຓໍ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອເຠຊ຺ຊຕໍ, ມຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ມຫາວຊິຣຎາຓໍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘ຕຖາຄຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທ຺ເວ ວິຕກ຺ກາ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ – ເຂໂມ ຈ ວິຕກ຺ໂກ, ປວິເວໂກ ຈ ວິຕກ຺ໂກ’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໓໘).

ເຂມວິຕກ຺ໂກ ຫິ ຠຄວໂຕ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ປວິເວກວິຕກ຺ໂກ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຠວງ຺ຄປຣິວາໂສ ລຫຸໂກ, ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ວສີຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນວຸຏ຺ຐານານິ ກຕິປຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອປ຺ປມຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ທສ, ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ທ຺ວາທເສຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຠຄວາ ປຈ຺ເຈກໍ ທິວເສ ທິວເສ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຈາຣິຕຎາຓໍ ມຫາວຊິຣຎາຓໍ ນາມາ’’ຕິ ເກຈິ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ອຠິສມ຺ໂພຘິທິວເສ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ປຏິໂລມນເຍນ ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠນ຺ເຕນ ຍຖາ ນາມ ປຸຣິໂສ ສຸວິທຸຄ຺ຄໍ ມຫາຄຫນໍ ມຫາວນໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິສານສິລາຍໍ ຜຣສຸໍ ສຸນິສິຕໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ນິສານສິລາສທິສິໂຍ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາວໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄວເສນ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ທິວເສ ທິວເສ ລກ຺ຂໂກຏິລກ຺ຂໂກຏິຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ຈຕຸວີສຕິ…ເປ… ມຫາວຊິຣຎາຓໍ ນິສ຺ສາຍາ’ຕິ’’. ນນຸ ຠຄວໂຕ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນ ປຣິກມ຺ເມ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ນຍິທໍ ເອກນ຺ຕິກໍ. ຕຖາ ຫິ ເວທນາປຏິປ຺ປຓາມນາທີສຸ ສວິເສສໍ ປຣິກມ຺ມປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນ ປຣິກມ຺ເມນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນ ຕຊ຺ຊໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປຣາ’’ຕິ ປທໍ ເຍສໍ ເທສນາຍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ອປຣມ຺ປຣິຍາວ. ກຸສລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາປເນ. ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕໂມ. ອຸປນິສ຺ສເຍ ຐຕ຺ວາຕິ ຎາຓູປນິສ຺ສເຍ ຐຕ຺ວາ ຍາທິໂສ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສໂຍ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ, ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ມຫນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທຫຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ຘາຍປິ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອວເສສອຣຫນ຺ເຕຫີຕິ ປກຕິສາວເກຫິ. ອສີຕິ ມຫາເຖຣາ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍໍ ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ ນາມໂຕ ອຸທ຺ຘຏາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາເຖຣາຕິ ມຫາກສ຺ສປອນຸຣຸທ຺ຘມຫາກຈ຺ຈານມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ. ເຕສຸປິ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຎ຺ຎາຍ ວິສິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໂຕປິ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕິກ຺ຂວິສທຎາໂຓ ອຠິນີຫາຣມຫນ຺ຕຕາຍ ສມ຺ຠຕຎາຓສມ຺ຠາຣຕ຺ຕາ. ສຕິປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ອວິເສເສສຸ ພຫູສຸ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ປຸພ຺ພໂຍຄວເສນ ໂລກິເຍ ວິສເຍ ສິຍາ ກສ຺ສຈິ ຎາຓສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ມຫນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕເທສນາໂສຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕວ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ສທ຺ທຫນວເສນ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ຄມ຺ຠີໂຣ ວາ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວາຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ. ‘‘ເອວເມວາ’’ຕິອາທິ ຍຖາທສ຺ສິຕາຍ ອຸປມາຍ ອຸປເມຍ຺ເຍນ ສໍສນ຺ທນໍ. ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕວິສຍມ຺ປິ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ຎາຓໍ ອປວຕ຺ຕິຕຣູເປເນວ ປວຕ຺ຕຕິ ອນວຕ຺ຕິຕສຠາວຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກພ຺ຍາມ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຕອຸທກໍ ວິຍາຕິ ປມາຓໂຕ ຎາຕອຸທກໍ ວິຍ. ອຣິຍານໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕນກຎາຓໍ ປວຕ຺ຕິຕຣູເປເນວ ປວຕ຺ຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘານຸຣູປໍ, ອຠິນີຫາຣານຸຣູປຎ຺ຈ ອວຕ຺ຕິຕສຠາວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທສພ຺ຍາມໂຍຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈານມ຺ປິ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນປຸພ຺ພໂຍຄວິເສສວເສນ ຎາຓໍ ສາຕິສຍໍ, ມຫານຸຠາວຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂສຕາປນ຺ນຎາຓສ຺ສ ທສພ຺ຍາມອຸທກໍ ໂອປມ຺ມຠາເວນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປເຣສໍ ທສຸຕ຺ຕຣທິຄຸຓທສຄຸຓອສີຕິຄຸຓວິສິຏ຺ຐໍ ອຸທກໍ ໂອປມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ. ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປຣິມິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຖເຣນ ຈ ເຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຎາຕາຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ປຸຣິໂສຕິ ໂສ ຈຕຸຣາສີຕິພ຺ຍາມສຫສ຺ສປ຺ປມາເຓນ ໂຍຕ຺ເຕນ ຈຕຸຣາສີຕິພ຺ຍາມສຫສ຺ສຏ຺ຐາເນ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ມິນິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ. ໂສ ຫິ ເຖຣສ຺ສ ອຸປມາຠາເວນ ຄຫິໂຕ. ຘມ຺ມນ຺ວເຍນາຕິ ອນຸມານຎາເຓນ. ຕຎ຺ຫິ ສິທ຺ຘໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ອນ຺ວຍວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນໂຕ ອນ຺ວຍພຸທ຺ຘິ, ອນຸເມຍ຺ຍໍ ອນຸມິໂນຕີຕິ ອນຸມານໍ, ນິທສ຺ສເນ ທິຏ຺ຐນເຍນ ອນຸເມຍ຺ຍໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ນຍຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມນ຺ວເຍນາ’’ຕິອາທິ. ສ຺ວາຍໍ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຕຖາຣູປສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ເສວາຕິ ອາຫ ‘‘ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍທິ ເຖໂຣ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ເອກເທສໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ກຕ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຄຓ຺ຫິ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປຣິມິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ອາປນ຺ນາຕິ? ນຍິທໍ ເອວນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນນ຺ຕາ ອປຣິມາຓາ’’ຕິ.

‘‘ສທ຺ທຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ເຖເຣນ ຫິ…ເປ… ພຫຸຕຣາ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ປນາຍມຕ຺ໂຖ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ເອວໍ ອຘິປ຺ປາຍເຠທກໍ ອຸປມາຍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປມາຍມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໗) ອິໂຕ ນວ ອິໂຕ ນວາຕິ ອິໂຕ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໂຕ ຍາວ ທກ຺ຂິຓຕີຣາ ນວ ອິໂຕ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໂຕ ຍາວ ອຸຕ຺ຕຣຕີຣາ ນວ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ເຕນ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ໂຘປີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຍມກຍຸຄຬມຫານທີມໂຫໂຆ ວິຍາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອກໂຕ ສມາຄຕຕ຺ຕາ ຍຸຄຬຠູຕານໍ ມຫານທີນໍ ມໂຫໂຆ ວິຍ.

ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຍໍ ມມ ປສາໂທ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ໂອຄາຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອນຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ຍາຖາວໂຕ ອນວພຸຊ຺ຌນໂຕ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ຕສ຺ສ ເຫຕຸໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ, ສຠາວໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ, ຜລໂຕ ສມ຺ມເທວ ປຏິວິຊ຺ຌນໂຕ. ປູຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຓ຺ຓຠາໂວ. ປຄ຺ຆຣຓກາເລຕິ ວິກິຣຓກາເລ, ປຕນກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປສນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ປສາທສ຺ສ ວຕ຺ຕມານຕາ ທີປິຕາຕິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂຘ’’ຕິ ອິມິນາປິ ສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາ ປກາສິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສທ຺ທຫາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຠິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຠິຎ຺ໂຎ, ອຘິໂກ ອຠິຎ຺ໂຎ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ໂຎ, ໂສ ເອວ ອຕິສຍວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຠິຍ຺ຍຕໂຣ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ອຠິຊານາຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎາ, ອຠິວິສິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຎາ, ຠິຍ຺ໂຍ ອຠິຎ຺ຎາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ໂຎ, ໂສ ເອວ ອຕິສຍວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣ, ສ຺ວາຍມສ຺ສ ອຕິສໂຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຠິຍ຺ຍຕຣາຠິຎ຺ໂຎ ວາ’’ຕິ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ ເອຕາຍາຕິ ສມ຺ໂພຘິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຈ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສມ຺ໂພຘິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຘານວເສນ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສເນ ປຐມວິກປ຺ໂປ, ປທຏ຺ຐານວເສນ ທຸຕິຍວິກປ຺ໂປ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສວ ຄຫຓໍ, ນນຸ ເຫຏ຺ຐິມານິປິ ຠຄວໂຕ ມຄ຺ຄຎາຓານິ ສວາສນເມວ ຍຖາສກໍ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນວເສນ ປວຕ຺ຕານິ. ສວາສນປ຺ປຫານຎ຺ຫິ ເຎຍ຺ຍາວຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕໍ ປນ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນສ຺ສ ວິປ຺ປກຕຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓ ວາ’’ຕິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຣິຍານໍ ໂພຘິຕ຺ຕຍປາຣິປູຣີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິປ຺ປເທສາຕິ ອນວເສສາ. ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຄຫິເຕນ ອຘິຄເຕນ ຄຫິຕາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ເຕຫິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຕິ ສມ຺ໂພຘິນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐາເນນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ.

໑໔໒. ຂາທນີຍານໍ ອຸຬາຣຕາ ສາຕຣສານຸຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ມຘຸເຣ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປສໍສາຍ ອຸຬາຣຕາ ວິສິຏ຺ຐຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ເສຏ຺ເຐ’’ຕິ, ໂອຠາສສ຺ສ ອຸຬາຣຕາ ມຫນ຺ຕຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປຸເລ’’ຕິ. ອຸສຠສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ອາສຠີ, ອິຘ ປນ ອາສຠີ ວິຍາຕິ ອາສຠີ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສຠສ຺ສ ວາຈາສທິສີ’’ຕິ. ເຍນ ປນ ຄຸເຓນສ຺ສາ ຕໍສທິສຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈລາ ອສມ຺ປເວຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອນຸສ຺ສວນໍ ອນຸສ຺ສໂວ. ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ກຕປຣິຈຍານໍ ອາຈຣິຍານໍ ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕີ ປເວຓີ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ. ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຍາ ‘‘ອິຕິກິຣ ເອວໍກິຣາ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປນາ ອິຕິກິຣ. ປິຏກສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ປທານໂຕ ສຍໍ ສມ຺ປທານຠາເວນ ຄຫຓໍ ປິຏກສມ຺ປທານໍ. ຍຖາສຸຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ອາກາຣສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ກນໍ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ໂກ. ຕເຖວ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມນໍ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິ. ອາຄມາຘິຄເມຫິ ວິນາ ຕກ຺ກມຄ຺ຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຕກ຺ກນໍ ຕກ຺ໂກ. ອນຸມານວິຘິໍ ນິສ຺ສາຍ ນຍຄ຺ຄາໂຫ. ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຍໍ ເຖຣສ຺ສ ໂຈທນາ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ໂສ ອວິສໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີຫນາໂທ ວິຍາຕິ ສີຫນາໂທ, ຕໍສທິສຕາ ຈສ຺ສ ເສຏ຺ຐຠາເວນ, ໂສ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສີຫນາໂທ’’ຕິອາທິມາຫ. ເນວ ທນ຺ຘາຍນ຺ເຕນາຕິ ນ ມນ຺ທາຍນ຺ເຕນ. ນ ຠຄ຺ຄຣາຍນ຺ເຕນາຕິ ອປຣິສງ຺ກນ຺ເຕນ.

ອນຸໂຍຄທາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ໂສຘາເປຕຸໍ. ວິມທ຺ທກ຺ຂມຎ຺ຫິ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຕຕ຺ຖ ອນຸໂຍຄໍ ໂສເຘຕິ ນາມ. ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຈ ນໍ ໂສຘາເປຕິ ນາມ. ທາຕຸນ຺ຕິ ໂສເຘຕຸໍ. ເກຈິ ‘‘ທານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ໂຍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ໂສ ເອວ ຕຕ຺ຖ ອນຸໂຍຄໍ ເທຕີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນິຆໍສນນ຺ຕິ ວິມທ຺ທນໍ. ຘມມານນ຺ຕິ ຕາປຍມານໍ, ຕາປນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຄຄ຺ຄຣິຍາ ຘມາປນສີເສນ ວທຕິ. ສພ຺ເພ ເຕຕິ ສພ຺ເພ ເຕ ອຕີເຕ ນິຣຸທ຺ເຘ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ, ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຕວ ອຠິນີຫາຣໂຕ ໂອຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຕາວ ສາວກຎາຓໂຄຈເຣ ຘມ຺ເມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ມາຣາທໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ຘານໍ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕຈາຣໍ ຕ຺ວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ. ເຍ ປນ ເຕ ອພ຺ຠຕີຕາ ຕໂຕ ປຣໂຕ ຉິນ຺ນວຏຸມາ ຉິນ຺ນປປຎ຺ຈາ ປຣິຍາທິຓ຺ຓວຏ຺ຏາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂວີຕິວຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສາວກຎາຓສ຺ສ ອວິສຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ກຖໍ ຊານິສ຺ສສີຕິ.

ອນາຄຕພຸທ຺ຘານໍ ປນາຕິ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂນ, ເຕນ ອຕີເຕສຸ ຕາວ ຂນ຺ຘານໍ ຠູຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ຎາຓສ຺ສ ສວິສເຍ ຄຕິ, ອນາຄເຕສຸ ປນ ສພ຺ພໂສ ອສຎ຺ຊາເຕສຸ ກຖນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາຄຕາປີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທິຕາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຕີຕານາຄເຕ ສຕ຺ຕາເຫ ເອວ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ວິສໂຍ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ? ນຍິທໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ປຸພ຺ເພນິວາສອນາຄຕໍສຎາຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນາຍໍ ໂທໂສ.

ວິທິຕຏ຺ຐາເນ ນ ກໂຣຕິ ສິກ຺ຂາປເທເນວ ຕາທິສສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເສຕຸຆາຕໂຕ ຈ. ກຖໍ ປນ ເຖໂຣ ທ຺ວຍສມ຺ຠເວ ປຏິກ຺ເຂປເມວ ອກາສິ, ນ ວິຠຊ຺ຊ ພ຺ຍາກາສີຕິ ອາຫ ‘‘ເຖໂຣ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ປາຣໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ມິໂນຕີຕິ ປາຣມີ, ສາ ເອວ ຎາຓນ຺ຕິ ປາຣມິຎາຓໍ, ສາວການໍ ປາຣມິຎາຓໍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ, ຕສ຺ມິໍ. ສາວການໍ ອຸກ຺ກໍສປຣິຍນ຺ຕຄເຕ ຊານເນ ນາຍໍ ອນຸໂຍໂຄ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ຊານເນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສາວກປາຣມິຎາເຓຕິ ສາວກປາຣມິຎາຓວິສເຍ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ເສສປເທສຸປິ. ສີລ ..ເປ… ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕກາຣຓານໍ ຊານນສມຕ຺ຖໍ. ພຸທ຺ຘສີລາທໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ, ປເຣຫິ ‘‘ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ຊານນສ຺ສ ຈ ກາຣຓໍ.

໑໔໓. ອນຸມານຎາຓໍ ວິຍ ສໍສຍປິຏ຺ຐິກໍ ອຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທມິທ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ເຎຍ຺ຍໍ ຘາເຣຕິ ນິຈ຺ຉິໂນຕີຕິ ຘມ຺ໂມ, ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ. ອນຸເອຕີຕິ ອນ຺ວໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂຍຄໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸມານຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐນ ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸມານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິທິເຕ ເວທກມ຺ປິ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວິທິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອນຸມານຎາຓໍ ນຍຄ຺ຄາໂຫ ວິທິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິທິໂຕຕິ ວິທ຺ໂຘ ປຏິລທ຺ໂຘ, ອຘິຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ອປຣິມາໂຓ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ອປຣິຍນ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຕນ ວາ ອປຣິຍນ຺ເຕນ ຎາເຓນ, ເອເຕເນວ ເຖໂຣ ຍໍ ຍໍ ອນຸເມຍ຺ຍມຕ຺ຖໍ ຎາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ອສງ຺ຄມປ຺ປຏິຫຏອນຸມານຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ອິມິນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ປາກາຣສ຺ສ ຖິຣຠາວໍ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ອາເປຕີຕິ ອຸທ຺ຘາປໍ, ປາກາຣມູລໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາກາຣທ຺ວາຣພນ຺ຘປຣິຂາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຠວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ. ປຓ຺ຑິຕໂທວາຣິກຏ຺ຐານິຍໍ ກຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກທ຺ວາຣນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອາຫາ’’ຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຍສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍ ວເສນ ປຸຣິໂສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ຕໍຕໍອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ ເຉກຠາໂວ ພ຺ຍຕ຺ຕຠາໂວ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ. ເມຘຕິ ສມ຺ໂມສໍ ຫິໍສຕິ ວິຘມຕີຕິ ເມຘາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຘາວີ. ຐາເນ ຐາເນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ, ຐານໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປຎ຺ຎາ. ອນຸປຣິຍາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອນຸປຣິຍາໂຍ, ໂສ ເອວ ປໂຖຕິ ອນຸປຣິຍາຍປໂຖ, ປຣິໂຕ ປາກາຣສ຺ສ ອນຸສໍຍາຍນມຄ຺ໂຄ. ປາກາຣຠາຄາ ສນ຺ຘາຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາກາຣສນ຺ຘິ, ປາກາຣສ຺ສ ຜຸລ຺ລິຕປ຺ປເທໂສ. ໂສ ປນ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອິຏ຺ຐການໍ ວິຄເມນ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ອິຏ຺ຐການໍ ອປຄຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປ຺ປເທໂສ, ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ວາ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ວິວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ມລີນໍ. ອຸປຕາເປນ຺ຕີຕິ ກິເລສປຣິຬາເຫນ ສນ຺ຕາເປນ຺ຕິ. ວິພາເຘນ຺ຕີຕິ ປີເຬນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ນີວຣເຓຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ປຈ຺ຈຍູປຆາເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານໂຕ. ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕຈິຕ຺ຕາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍປິ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ສມ຺ມເທວ ຐປິຕຈິຕ຺ຕາ. ຍຖາສຠາເວນ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ອວິປຣີຕສຠາເວນ ຍຖາ ປຏິປກ຺ຂາ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠາເວຕ຺ວາ.

ປຸຣິມນເຍ ສຕິປຏ຺ຐານານິ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຈ ມິສ຺ສກາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິສ຺ສກາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄວເສນ ມິສ຺ສກາ. ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ວິປສ຺ສນາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນານໍເຍວ ຈ ເນສໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວໂຕ, ເຕສຸ ຈ ສພ຺ພໂສ ອຘິຄເຕສຸ ໂລກນາເຖນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຘິຄຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ມຄ຺ໂຄ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ຄຫິເຕ ສຸນ຺ທໂຣ ປຎ຺ໂຫ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ, ນ ປເນວໍ ຄຫິຕໍ ໂປຣາເຓຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ. ເຖໂຣຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣາທີສຸ. ນຄຣໍ ວິຍ ນິພ຺ພານໍ ຕທຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອຸປຄຕານຎ຺ຈ ປຣິສ຺ສຍຣຫິຕສຸຂາຘິຄມນຏ຺ຐານໂຕ. ປາກາໂຣ ວິຍ ສີລໍ ຕທຸປຄຕານໍ ປຣິໂຕ ອາຣກ຺ຂຠາວໂຕ. ປຣິຍາຍປໂຖ ວິຍ ຫິຣີ ສີລປາກາຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຣິຍາຍປໂຖຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຫິຣິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວາຣໍ ວິຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານນຄຣປ຺ປເວສນອຎ຺ຊສຠາວໂຕ. ປຓ຺ຑິຕໂທວາຣິໂກ ວິຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນິພ຺ພານນຄຣປວິຏ຺ຐປວິສນການໍ ສຕ຺ຕານໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ. ທິນ຺ໂນຕິ ທາປິໂຕ, ໂສຘິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໔. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສິທ຺ຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອຘິຄມທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຎ຺ຈນວຸຕິປາສຓ຺ເຑ’’ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ເຖໂຣ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພວ ນິພ຺ພານປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ເຕ ເຕ ປາສຓ຺ຑິໂນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕ ນາສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘສຸໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ປນ ປາສຓ຺ຑາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ສເຍວ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ເທສິຍມານາຍ ເທສນາຍ. ປຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ອກາສິ ອຘິຄຈ຺ຉິ. ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຓໂຕ ອຕິກ຺ກມນໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣໍ, ຕໂຕ ເອວ ປຘານຠາວໍ ປາປິຕຕາຍ ປຓີຕປຓີຕໍ. ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ວາ ອຸປຣູປຣິ. ປຓີຕປຓີຕນ຺ຕິ ປຓີຕຕຣໍ, ປຓີຕຕມຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຓ຺ຫນ຺ຕິ ກາຬກໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍ. ສຸກ຺ກນ຺ຕິ ໂອທາຕໍ ໂວທານຘມ຺ມໍ. ສວິປກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຫາຕພ຺ພປຫາຍກຠາວທສ຺ສນວເສນ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຸຠຍໍ ສວິປກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ອຍໍ ກຓ຺ຫຘມ຺ໂມ, ອິມສ຺ສ ອຍໍ ປຫາຍໂກ’’ຕິ ເອວໍ ກຓ຺ຫໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເທສນາວເສນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຸກ຺ກໍ, ‘‘ອຍໍ ສຸກ຺ກຘມ຺ໂມ, ອິມິນາ ອຍໍ ປຫາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ສຸກ຺ກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ກຓ຺ຫໍ.ສອຸສ຺ສາຫນ຺ຕິ ຜລຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາວເສນ ສພ຺ຍາປາຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສວິປາກ’’ນ຺ຕິ. ວິປາກຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມິໍ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມ ເອກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ນາມ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຕໍຊານເນ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມຊານນໍ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ອິທໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາກາຣທສ຺ສນໍ. ວິປກ຺ໂຂ ປນ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຘມ຺ເມສຸ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ເຖຣສລ຺ລາໂປຕິ ເຖຣານໍ ສລ຺ລາປສທິໂສ ວິນິຈ຺ຉຍວາໂທ. ກາຬວລ຺ລວາສີຕິ ກາຬວລ຺ລວິຫາຣວາສີ. ອິທານີຕິ ເອຕຣຫິ ‘‘ອິທາຫໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນກາເລ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນຕິ ‘‘ຘມ຺ເມສຸ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ, ອິມສ຺ມິໍ ວາ ນິຏ຺ຐານກາຣຓຠູເຕ ໂຍນິໂສ ປຣິວິຕກ຺ກເນ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ສາວກປາຣມິຎາຓສມຘິຄຕກາເລ ເອວ ເຖໂຣ ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອິທານິ ປນ ຕໍ ປາກຏໍ ຊາຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມສູ’’ຕິອາທິ ສຸມຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ. ອຣຫຕ຺ເຕ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸໂຍຄປຣິຫາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທິປິ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ມຍາ ສມຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຊານາຕິເຍວ, ອິທານິ ປນ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍເຠເທ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ນຍຄ຺ຄາຫວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ຕສ຺ມິໍ ຎາເຓ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ອໂຫສີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ…ເປ… ຘມ຺ເມສູຕິ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ’’ຕິ ອໂວຈ.

ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປນ ນຍໂຕ ອາຄຕາ, ເຕ ນຍຄ຺ຄາຫໂຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ໂຕ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຕຖາຊານນວເສນ ນິຏ຺ຐງ຺ຄຕຕ຺ຕາ ສາວກປາຣມິຎາຓເມວ ຕສ຺ສ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ, ເຕນ ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພກິຈ຺ຈພຫຸຕາວເສນ ຈ ‘‘ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ປຸຖຸວຈເນນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍານໍ ອນຎ຺ຎວິສຍານໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ນຍໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ເຖຣສ຺ສ ສາຕິສໂຍ ຠຄວຕິ ປສາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ເອວສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຍ຺ຍານິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາ ຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍທຕ຺ຖໍ ເທສິໂຕ, ຕທຕ຺ຖສາຘເນນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຜລຕ຺ຖາຍ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ອນນ຺ຕຣວິປາກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ຜລນິປ຺ຜາທນວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ຏຈາຣກໂຕ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ວາ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍານສີໂລຕິ ວາ. ຣາຄໂທສໂມຫນິມ຺ມທນສມຕ຺ໂຖຕິ ອິຘາປິ ‘‘ປສນ຺ໂນສ຺ມິ ຠຄວຕີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວງ຺ກາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຊິມ຺ຫກຸຏິເລ, ອຎ຺ເຎ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິໂທເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາ ວິຍ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາ, ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ນິຏ຺ຐງ຺ຄມເນນ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ນິຏ຺ຐງ຺ຄຕຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠູຕາ ສຸປາກຏາ ຊາຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆຕິ ປສີທິ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ.

ກຸສລຘມ຺ມເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ອນຸຕ຺ຕຣຠາໂວຕິ ເສຏ຺ຐຠາໂວ. ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ເຍນ ຄຸເຓນ, ໂສ ອນຸຕ຺ຕຣຠາໂວ, ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສາປິ ຄຸຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ນຕ຺ຖິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທສນາ ອນຸຕ຺ຕຣາຕິ ວທຕີ’’ຕິ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ກຸສລຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ກຸສລຘມ຺ມເທສນາເຫຕຸປິ ຠຄວາວ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູມິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ວິສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ກຸສລຘມ຺ມເທສນາຍ ຫິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ວິສໂຍ. ວຸຕ຺ຕປເທຕິ ‘‘ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕວາກ຺ເຍ, ເອວໍ ວາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ປຎ຺ຈຘາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເຉກຏ຺ເຐນປິ ກຸສລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘‘ກຸສໂລ ຕ຺ວໍ ຣຖສ຺ສ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານ’’ນ຺ຕິອາທີສູຕິ (ມ. ນິ. ໒.໘໗)? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂສ ປນ ເຉກຏ຺ໂຐ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ວິສຸໍ ນ ຄຫິໂຕ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ກຸສລໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ອນາມຍ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໔໖; ໒.໒໒.໒໐໐໘) ຊາຕເກ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ຊາຕກປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄຫປຕໂຍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ສຸຕ຺ຕປເທເສສຸ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ເອວ ‘‘ອນວຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາຍໍ ປຕ຺ວາ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ‘‘ໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາ ອາຄຕາຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣເຫຕຸກສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ໂກສລ຺ລສມ຺ມູຕຏ຺ໂຐ, ທຣຖາຠາວທີປນໂຕ ນິທ຺ທຣຖຏ຺ໂຐ, ‘‘ກຸສລສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐວິປາກນິທ຺ທິສນໂຕ ສຸຂວິປາກຏ຺ໂຐ ຈ ອຠິຘມ຺ມນຍສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຘມ຺ມ…ເປ… ວິປາກຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໘) ຠຄວໂຕ ກາຍສມາຈາຣາທິເກ ວຓ຺ເຓນ຺ເຕນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ‘‘ໂຍ ໂຂ ມຫາຣາຊ ກາຍສມາຈາໂຣ ອນວຊ຺ໂຊ’’ຕິ ກຸສໂລ ກາຍສມາຈາໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ສຸຂວິປາກກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພສາວຊ຺ຊຣຫິຕາ ກາຍສມາຈາຣາທໂຍ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ‘‘ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ສມຖວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເອກນ຺ເຕນ ສຸຂວິປາກາ ເອວາຕິ ອວຊ຺ຊຣຫິຕຕາມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ອນວຊ຺ຊຕ຺ໂຖ ກຸສລ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຜລສຕິປຏ຺ຐານໍ ປນ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ ສວິປາກສ຺ເສວ ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ.

‘‘ຈຸທ຺ທສວິເຘນາ’’ຕິອາທິ ສຕິປຏ຺ຐາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໖; ມ. ນິ. ໑.໑໐໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນາຕິ ກຸສລປກ຺ຂສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນສຠາເວນ. ກິຈ຺ຈວເສນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທນາທິກິຈ຺ຈວເສນ. ຕໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘຕາ. ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນາຕິ ນິປ຺ປຊ຺ຊນສຠາເວນ. ຉນ຺ທາທໂຍ ເອວ ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ວິສິຏ຺ຐສຠາວາ, ອິຕເຣ ອວິສິຏ຺ຐາ, ເຕສມ຺ປິ ວິເສໂສ ຉນ຺ທາທິກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທາທິວເສນ ນານາສຠາວາ’’ຕິ.

ອຘິໂມກ຺ຂາທິສຠາວວເສນາຕິ ປສາທາຘິໂມກ຺ຂາທິສລກ຺ຂຓວເສນ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກຠາເວນ. ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນາຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປິຍສຠາເວນ. ສລກ຺ຂເຓນາຕິ ອຘິໂມກ຺ຂາທິສຠາເວນ. ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນາຕິ ສໍກິເລສປກ຺ຂໂຕ, ວຏ຺ຏຈາຣກໂຕ ຈ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ. ອຸປຏ຺ຐານາທິນາຕິ ອຸປຏ຺ຐານຘມ຺ມວິຈຍປຄ຺ຄຫສມ຺ປິຍາຍນປສ຺ສມ຺ຠນສມາຘານອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ. ເຫຕຸຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສມ຺ປາປກເຫຕຸຠາເວນ. ທສ຺ສນາທິນາຕິ ທສ຺ສນາຠິນິໂຣປນປຣິຄ຺ຄຫສມຸຏ຺ຐາປນໂວທາປນປຄ຺ຄຫຸປຏ຺ຐານສມາຘານສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ.

ສາສນສ຺ສ ປຣິໂຍສານທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາສນໍ ນາມ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ສມຖວິປສ຺ສນາສຫຄຕາ, ເຕ ສາສນສ຺ສ ອາທິ, ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາ ມຊ຺ເຌ, ຜລຠູຕາ ປຣິໂຍສານໍ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສາສນສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ປຸນ ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ຠນ຺ເຕຕິ ຍຖາຣທ຺ຘາຍ ເທສນາຍ ນິຄມນໍ. ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນ ວຈນຎ຺ຫິ ນິຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເທສນນ຺ຕິ ຕໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເທສນາປ຺ປກາຣໍ, ເທສນາວິຘິໍ, ເທເສຕພ຺ພຎ຺ຈ, ສກລໍ ວາ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ອນວເສສໍ ອຠິຊານາຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຊານາຕິ, ອເສສໍ ອຠິຊານນໂຕ ເອວ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປຣິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນຕ຺ຖິ. ອິໂຕຕິ ຠຄວຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ຘມ຺ໂມ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ອຍໍ ນາມ ຍໍ ຠຄວາ ນ ຊານາຕີຕິ ອິທໍ ນຕ຺ຖິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສພ຺ພສ຺ເສວ ສມ຺ມເທວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຠິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຠິຊານເນ, ເທສນາຍຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ນຕ຺ຖິ.

ອາຍຕນປຓ຺ຓຕ຺ຕິເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ອາຍຕນປຎ຺ຎາປນາສູຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ, ຣູປາທີນຎ຺ຈ ອາຍຕນານໍ ສມ຺ໂພຘເນສຸ, ເຕສໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວິຠາຄໂຕ, ສຠາຄວິຠາຄໂຕ, ສມຸທຍໂຕ, ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ, ອາຫາຣໂຕ, ອາທີນວໂຕ, ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ເທສນາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ຄພ຺ໂຠກ຺ກມເນສູຕິ ຄພ຺ຠຠາເວນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ອວກ຺ກມເນສຸ ອນຸປ຺ປເວເສສຸ, ຄພ຺ເຠ ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ອວກ຺ກມເນສຸ. ປວິສຕີຕິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐາຕີຕິ ສນ຺ຕານຏ຺ຐິຕິຍາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວສຕີ’’ຕິ. ປກຕິໂລກິຍມນຸສ຺ສານໍ ປຐມາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕີຕິ ປຈຸຣມນຸສ຺ສານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ເທສນາວເສນ ອິຘ ປຐມາ. ‘‘ທຸຕິຍາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອລເມວາຕິ ຍຸຕ຺ຕເມວ.

ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ວາຕານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນເມວ ວທຕິ. ເສສນ຺ຕິ ປຸນ ‘‘ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍ’’ຕິອາທິ ປາຐປ຺ປເທສໍ ວທຕິ.

ອາເທສນວິຘາເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອາທິສຕິ ເອເຕຫີຕິ ອາເທສນານິ, ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕນິມິຕ຺ຕາທີນິ, ຕານິ ເອວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອສໍກິຓ຺ຓຣູເປນ ຐິຕຕ຺ຕາ ອາເທສນວິຘາ, ອາເທສນາຠາຄາ, ຕາສຸ ອາເທສນວິຘາສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ອາເທສນໂກຏ຺ຐາເສສູ’’ຕິ. ອາຄຕນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ຍສ຺ສ ອາທິສຕິ, ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸປຄຕນິມິຕ຺ເຕນ, ນິມິຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠາລາຠາທິອາທິສນວິຘິທສ຺ສນສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ’’ຕິອາທິນາ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາທິສນເມວ ອາຄຕໍ, ຕໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນວເສນ ວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ. ຄຕນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ຄມນນິມິຕ຺ຕໍ. ຐິຕນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຐານນິມິຕ຺ຕໍ, ປຣສ຺ສ ຄມນວເສນ, ຐານວເສນ ຈ ຄເຫຕພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູນໍ, ອິຕເຣສມ຺ປິ ວາ ສວນວເສນ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ. ຍກ຺ຂປິສາຈາທີນນ຺ຕິ ຫິງ຺ກາຣຍກ຺ຂານຎ຺ເຈວ ກຓ຺ຓປິສາຈາທິປິສາຈານໍ, ກຸມ຺ຠຓ຺ຑນາຄາທີນຎ຺ຈ.

ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣວເສນາຕິ ວິປ຺ຜາຣິກຠາເວນ ປວຕ຺ຕວິຕກ຺ກສ຺ສ ວເສນ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ວິປ຺ປລປນ຺ຕານນ຺ຕິ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອໂພຘນໂຕ ວິຣູປໍ, ວິວິຘໍ ວາ ປລປນ຺ຕານໍ. ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວທນາຏ຺ຏຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອິທໍ ວກ຺ຂາມິ, ເອວໍ ວກ຺ຂາມີຕິ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອຠິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາປິ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຊາຄຣນ຺ຕານໍ ປກຕິຍໍ ຐິຕານໍ ອວິປ຺ປລປນ຺ຕານໍ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຍ ໂລເກ ‘‘ມນ຺ຕຊປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫຊເມວ ‘‘ຊິວ຺ຫາຕາລຸຈລນາທິກຣວິຕກ຺ກສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸຂຸມສທ຺ທໍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ອາທິສຕີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ) ອານນ຺ທາຈຣິໂຍ ອໂວຈ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ເອວ ປນ ນາຕິສຸຂຸໂມ ອຕ຺ຕໂນ, ອຈ຺ຈາສນ຺ນປ຺ປເທເສ ຐິຕສ຺ສ ຈ ມໍສໂສຕສ຺ສາປິ ອາປາຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ວເສນ. ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອາເທສນວິຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓວເສເນວ ອາຄຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓນ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນປິ ຕທຕ຺ຖສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເອເຕເນວ ຍເທເກ ‘‘ຍໍ ວິຕກ຺ກຍໂຕຕິ ຍມຕ຺ຖໍ ວິຕກ຺ກຍໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ມນສາ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ມໂນສງ຺ຂາຣາ, ເວທນາສຎ຺ຎາ. ປຓິຫິຕາຕິ ປຸຣິມປຣິພນ຺ຘວິນເຍນ ປຘານຠາເວນ ນິຫິຕາ ຐປິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ສຸຏ຺ຐປິຕາ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກສ຺ສ ວິຕກ຺ກນໍ ນາມ ອຸປ຺ປາທນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຊານາຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປທສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນວເສນ ອາເນຕິ. ອາຄມເນນາຕິ ຌານສ຺ສ ອາຄມນຏ຺ຐານວເສນ. ປຸພ຺ພຠາເຄນາຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສພ຺ພປຸພ຺ພຠາເຄນ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ເຠນ. ອຸຠຍໍ ເປຕໍ ໂຍ ສຍໍ ຌານລາຠີ, ອຘິຄຕມຄ຺ໂຄ ຈ ອຎ຺ຎໍ ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທ຺ຘາ ຌານໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ມຄ຺ຄໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ວິນາ ອນຸມານວເສນ ຊານາຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຄມເນນ ຊານາຕິ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອນນ຺ຕຣາຕິ ວຸຏ຺ຐິຕກາລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕທາ ຫິ ປວຕ຺ຕວິຕກ຺ກປຊານເນເນວ ຌານສ຺ສ ຫານຠາຄິຍຕາທິວິເສສປຊານນໍ.

ກິໍ ປນິທໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານນ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕຠາວໂຕ ອວິເສສໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ? ໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ອຣິຍານນ຺ຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຕ ອຣິຍາ ນາມ ຊາຕາ, ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຣິຍານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຣິໂຍປິ ເຫຏ຺ຐິໂມ ອຸປຣິມສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ. ຍຖາ ປນ ອຸປຣິໂມ ເຫຏ຺ຐິມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຸປຣິໂມ ປນ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ຊານາຕີ’’ຕິ, ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຸປຣິໂມ ເຫຏ຺ຐິມໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕສນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ. ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ສມາປຕ຺ຕິ ຠູມນ຺ຕຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກປ຺ປາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣຸປປຕ຺ຕິເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ, ນ ອຸປຣິຠູມິປຕ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕາທິວເສນ ຎາຕສ຺ສ ກທາຈິ ພ຺ຍຠິຈາໂຣປິ ສິຍາ, ນ ປນ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ຎາຕສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ເຈໂຕ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ເສສໍ ນາມ.

ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ. ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ເຫສ ນິທ຺ເທໂສ. ອາຕປ຺ປນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ອາຕປ຺ປຕິ ໂກສຊ຺ຊໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໍກິເລສປກ຺ຂນ຺ຕິ. ກຸສລວີຣິຍສ຺ເສວ ເຫຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ອປ຺ປມາທາທິປທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘານໂຕ. ປທຫິຕພ຺ພໂຕຕິ ປທຫນໂຕ, ຠາວນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວາຍມນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໂຕ. ອີທິສານໍ ປທານໍ ພຫຸລໍກຕ຺ຕຸວິສຍຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາຕປ຺ປປທສ຺ສ ວິຍ ອິຕເຣສມ຺ປິ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ອປ຺ປມາໂທ, ສຕິອວິປ຺ປວາໂສ. ສມ຺ມາ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ມາມນສິກາໂຣ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ຠາວນານຸໂຍຄເມວ ຕຖາ ວທຕິ. ເທສນາກ຺ກເມນ ປຐມາ, ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ກຣຊກາເຍ ປຏິກ຺ກູລາກາຣສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕສມາປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວາຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິສນ຺ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ, ທສ຺ສນມຄ຺ຄຜລຠາວໂຕ ຈ ປຐມສາມຎ຺ຎຜລໍ ປຣິຍາເຍນ ວິນາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ.

ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຉວິມໍສໂລຫິຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕີຕິ ຕານິ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ອຏ຺ຐິອາຣມ຺ມຓາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຏ຺ຐິອາຣມ຺ມຓາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອຘິຏ຺ຐານາ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາໂລກກສິເຓ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຄຕທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ອຏ຺ຐິໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣວເສນ ປຐມໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສາຍໍ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ທຸຕິຍາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐິ ອຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣມນສິກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ມຄ຺ຄໂສຘນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ວາ ກຕປຣິຈຍສ຺ສ ສຸເຂເນວ ວຸຕ຺ຕນຍາ ອຏ຺ຐິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ເຈວາ’’ຕິ ‘‘ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ຌານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ສກທາຄາມິຜລສມາປຕ຺ຕິ. ສາຕິສຍໍ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນາຄມນໂຕ ປຣິຍາເຍນ ວິນາ ມຸຂ຺ຍາ ທຸຕິຍາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ. ຍາວ ຕຕິຍມຄ຺ຄາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ວເສນ ຈຕຸຕ຺ຖາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ’’ຕິ.

ປາຬິຍໍ ປຸຣິສສ຺ສ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ, ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາປຕ຺ຕິທ຺ວຍໂຕ ວຸຈ຺ຈມານໍເຍວ ອິມສ຺ສ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂສຕສທິສຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ວິຎ຺ຎາຓໂສຕໍ, ຕເທຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຸຣິມໂຕ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຍໍ ອສ຺ສ ໂສຕາຄຕຕາຍ ໂສຕສທິສຕາ, ຕສ຺ມາ ປຊານິຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ ເຈຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໂສຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວີຫິປິ ຠາເຄຫີຕິ ໂອຣຠາຄປຣຠາເຄຫິ. ອິຘໂລໂກ ຫິສ຺ສ ໂອຣຠາໂຄ, ປຣໂລໂກ ປຣຠາໂຄ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວເສເນຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາມໍ ນຕ຺ຖິ ກສ຺ສຈິ ປຕິຏ຺ຐິຕຕາ, ຕຓ຺ຫາວເສນ ປນ ຕໍ ‘‘ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທຣາຄວເສນາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກພຬີກາເຣ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ ອາຫາເຣ ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄ, ອຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ, ອຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣຸຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣຸຬ຺ຫໍ…ເປ… ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໔; ກຖາ. ໒໙໖; ມຫານິ. ໗).

ກມ຺ມນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ, ອຸປໂຍຄວຈນເມຕໍ. ກມ຺ມໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຠາເວນ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ເຍນ ກມ຺ມຸນາ ສຫຄຕໍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕພ຺ຠາວເມວ ອຸປຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ອິຘໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ອິຘ ກຕູປຈິຕກມ຺ມຠາວູປຄມນໂຕ. ກມ຺ມຠວໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຕທຠິມຸຂໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕໍ. ເຕເນວ ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕນສາມຕ຺ຖິເຍນ ປຣໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາປເນນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ປຣໂຕ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ອິຘໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ, ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ປນ ປຣໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠຍໂຕ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຈ ເຕຫິ ‘‘ປຣໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິຘໂລເກປິ ປຕິຏ຺ຐິຕເມວ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ອິຘໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາເວນ ວິນາ ປຣໂລເກ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂວ ສມ຺ຠວຕິ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓນ຺ຕິ ເສກ຺ຂານໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ ເຈຕໂສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນກຎາຓໍ. ກຖິຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພສ຺ສ ເຈຕໂສ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໂຊຕນໂຕ.

ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິຍາ ຕຕິຍທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸພ຺ເພ ສມຖວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຈ຺ຈລເມວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອປເນຕພ຺ພໂຕ. ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕ຺ຖຕາຍ ທສ຺ສິຍມານາຍ ປທໍ ຈລິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອປໂຣ ນໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຐມທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິຠາເວ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ທຸຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐິກວຓ຺ຓກສິຓວເສນ ປຏິລທ຺ຘທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ທຸຕິຍາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຕິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ຕເຖວ ປຏິລທ຺ຘໍ. ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິຠາໂວ ປນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອາໂລກກສິເຓ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຄຕທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ອຏ຺ຐິໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ຓກສິຓວເສນ ເຫຏ຺ຐິມານິ ຕີຓິ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ. ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ຕຕິຍາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ວເສນ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຈຕຸຕ຺ຖາຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຄຕທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຈຕຸຕ຺ຖາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ. ອິຘາປິ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ເຈຕໂສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຕຕິຍາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ, ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຈຕຸຕ຺ຖາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ເຫສາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ເທຍ຺ຍ. ‘‘ປຐມມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐິອາຣມ຺ມຓປຐມຊ຺ຌານປາທໂກ ປຐມມຄ຺ໂຄ ປຐມາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐິອາຣມ຺ມຓທຸຕິຍຊ຺ຌານປາທໂກ ທຸຕິຍມຄ຺ໂຄ ທຸຕິຍາ ທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິ. ປຣຈິຕ຺ຕຎາຓສຫຄຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທກາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖທສ຺ສນສມາປຕ຺ຕິໂຍຕິ. ປຸຣິສສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓປຊານນໍ ປເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸຄ຺ຄລປຓ຺ຓຕ຺ຕິເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ປຸຄ຺ຄລປຓ຺ຓຕ຺ຕີສູຕິ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປຎ຺ຎາປເນສຸ. ຄຸຓວິເສສວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐປເນສຸ. ໂລກໂວຫາຣວເສນາຕິ ໂລກສມ຺ມຸຕິວເສນ. ໂລກໂວຫາໂຣ ເຫສ, ຍທິທໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິ. ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ສຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ປູຣຓໂຕ ຄລນໂຕ, ມຣຓວເສນ ປຕນໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ. ສນ຺ຕຕິຍາ ນຍນໂຕ ນໂຣ. ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ໂປສນໂຕ ໂປໂສ. ເອວໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາສຸ ໂວຫຣິຕພ຺ພາສຸ. ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຠາວນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ມາ ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕີສູຕິ ສຕ຺ຕໂລກຄຕປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ. ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຫຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ.

ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫີຕິ ກາຣເຓ, ນິສ຺ສກ຺ເກ ເຈຕໍ ປຸຖຸວຈນໍ, ອາວຸຕ຺ຕິອາທິວເສນ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ, ເອເຕນ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣວາໂທ, ‘‘ນາມກາຍໂຕ, ຣູປກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກມຫາຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣວາໂທ, ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ໂຕວ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖຣວາໂທ ຈາຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຖຣວາທານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທເນຫິ ວາ ກາຍທ຺ວຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕອນາຄາມິໂນຕິ ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນາຄາມີ ນາມ ໂຫຕິ. ປາຬີຕິ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປາຬິ. ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຫຊາຕນາມກາເຍນ ປຏິລຠິຕ຺ວາ. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ທິສ຺ວາຕິ ທສ຺ສນເຫຕຸ. ນ ຫິ ອາສເວ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ທສ຺ສນກາຣຓາ ປນ ປຣິກ຺ຂີຓາ ‘‘ທິສ຺ວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ທສ຺ສນໍ ອາສວານໍ ຂຍສ຺ສ ປຸຣິມກິຣິຍາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຎາຍ ວິເສສໂຕ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ອນວເສສໂຕ ອາສວານໍ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສເນວ, ນ ຕເທກເທສຠູຕຣູປຊ຺ຌານປຏິກ຺ເຂປວເສນ. ເອວຎ຺ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນກເທສາຠາເວປິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນສຸ ຫິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ, ສຈ຺ຉິກໂຕ ສຈ຺ຉິກຣຓູປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຌານຜສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຕ຺ຕຍວຊ຺ຌາ ອາສວາ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ, ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ.

ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ. ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອໂສປິ ກາຍສກ຺ຂີ ວິຍ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ປຊານາຕິ, ປຊານນ຺ໂຕ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ຕຓ຺ຫໍ ປນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອິໂຕ ສມຸເທຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ສມຸທໂຍ ຈ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ວູປສມນ຺ຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຣິໂຍ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຕໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານກ຺ຂເຓ ສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ເອກກ຺ຂເຓ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາຕິ ຕຖາຄເຕນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປຏິວິທ຺ຘາ ວິທິຕາ ປາກຏາ ກຕາ. ຘມ຺ມາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ. ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂວຈຣິຕາຕິ ສຸຈຣິຕາ, ເຕສຸ ເຕນ ປຎ຺ຎາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສທ຺ຘາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ທຫນວເສນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ, ນ ເອວໍ ສທ຺ຘາຍ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ເນສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ? ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕນ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ອາຄມນມ຺ຫິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອປ຺ປທຸກ຺ເຂນ, ອກິລມນ຺ໂຕ ຈ ສກ຺ໂກຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອາຣມ຺ມຓໍ ຍາຖາວໂຕ ຘາເຣຕິ ອວຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ, ປຎ຺ຎາ. ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາປຘານໍ. ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາວາຫີ, ປຎ຺ຎໍ ສາຕິສຍໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາ ວາ ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາເຫຕິ, ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ຄເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘານຸສາຣິນິທ຺ເທເສປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕສ຺ມາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໗໐, ໗໗໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ, ຕໍ ສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໒.໗໗໖) ວຸຕ຺ຕນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຘານເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໕໑. ປທຫນວເສນາຕິ ຠາວນານຸໂຍຄວເສນ. ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປຘານາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວິເວກນິສ຺ສິຕາທິຠາເວນ ປທຫິຕພ຺ພໂຕ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ.

ປຏິປທາເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຄມນກາເລ ກິຈ຺ເຉນ ທຸກ຺ເຂນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິລມນ຺ຕສ຺ສ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ທນ຺ຘໍ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕສຸ ກິເລເສສຸ ວິປສ຺ສນາປຣິວາເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ ທນ຺ຘໍ ສຓິກໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ, ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍາ ເອສາ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນປຏິປທາຍ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ວິປສ຺ສນາປຣິວາສປຎ຺ຎາຍ ຈ ທນ຺ຘຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປຎ຺ຎາ ອາຄມນວເສນ ‘‘ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຣິ ຕີສຸ ປເທສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠສ຺ສສມາຈາຣາທິເທສນາວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ຠສ຺ສສມາຈາເຣຕິ ວຈີສມາຈາເຣ. ຐິໂຕຕິ ຍຖາຣທ຺ຘໍ ຕໍ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ກເຖນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກຖາມຄ຺ຄໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ’’ຕິ. ມຸສາວາທູປສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ເຕນ ມຸສາວາເທນ ອຸປສໍຫິຕໍ. ວິຠູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິສຸໍຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວຠູຕິກໍ, ຕເທວ ເວຠູຕິຍໍ, ເປສຸຎ຺ຎໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຠທກຣວາຈ’’ນ຺ຕິ. ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂຓໂຕ ສາຣມ຺ຠໂຕ ຊາຕາຕິ ສາຣມ຺ຠຊາ. ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິທ຺ຘາກຖາ ອມນາປາ, ມນາປາປິ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕາວຫຕ຺ຕາ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍປກ຺ຂິຍເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວິກ຺ເຂປກຖາປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິກ຺ເຂປກຖາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ. ຊຍປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊຍໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ຠາສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ມນ຺ຕນໍ ຊານນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ມນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ນິປາຕປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຸຕ຺ຕກຖເມວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍຸຕ຺ຕຣູປເມວ ກຖໍ. ຫທເຍ ນິທຫິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖເວທາທິປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕພ຺ພໍ, ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຠາເວນ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາປິ ວາຈາ ອກາເລ ຠາສິຕາ ອຠາຊເນ ຠາສິຕາ ວິຍ ນ ອຕ຺ຖາວຫາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລນາ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ສຸຠາສິຕວາຈາ ສຈ຺ຈສມ຺ໂພຘາວຫາທິຕາຍ ສຕ຺ຕານໍ ມຫິທ຺ຘິກາ ມຫານິສໍສາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ຠາສິຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສີລາຈາເຣຕິ ສີເລ ຈ ອາຈາເຣ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘສີເລ ເຈວ ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາເຣ ຈ. ຐິໂຕຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ. ສຈ຺ຈໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຈ຺ໂຈຕິ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈກໂຖ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເຕນາຫ ‘‘ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ສຈ຺ຈໍ ກຖິຕເມວາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ວຈີສມາຈາຣໍ ກເຖນ຺ເຕນ ສຈ຺ຈໍ ກຖິຕໍ, ປຏິປກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສນ ອິຘ ສີລໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຈ຺ຈໍ ສຣູເປເນວ ກຖິຕໍ. ‘‘ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ກຖາຍ ອາຣພ຺ຠນ຺ຕຣຎ຺ເຈຕໍ, ຕຖາປິ ສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣເມວ ສຈ຺ຈສ຺ສ ກຖນໍ ປຸນຣຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ປຣສ຺ສ ໂຈທນາວສໂຣ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຫາຣໍ ທາຕຸກາໂມ ‘‘ອິຘ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຫຏ຺ຐາ ວາຈາສຈ຺ຈໍ ກຖິຕໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ສຸຠາສິຕວາຈໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ. ອນ຺ຕມໂສ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ສີລໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ‘‘ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິ ນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ.

ຄຸຕ຺ຕາ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫິຕາ ທ຺ວາຣາ ເອເຕນາຕິ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູ’’ຕິອາທິ. ປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຣິໂຠຄວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສມນ຺ຕິ ອວິສມໍ. ສມຈາຣິຕາ ຫິ ກາຍວິສມາທີນິ ປຫາຍ ກາຍສມາທິປູຣຓໍ. ນິສຊ຺ຊາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠາວນາຍ ຈິຕ຺ຕປຣິໂສຘນຎ຺ຫິ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ, ນ ນິທ຺ທາວິໂນທນມຕ຺ຕໍ. ນິຕ຺ຕນ຺ທີຕິ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ. ສາ ປນ ນິຕ຺ຕນ຺ທິຕາ ກາຍາລສິຍວິຄມເນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍາລສິຍວິຣຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸວິໂຘປິ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ຄຫິໂຕຕິ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍິກວີຣິເຍນາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຄມ຺ມ ຄຓວິຫາໂຣ ສຫວາໂສ ສງ຺ຄຓິກາ, ສາ ປນ ກິເລເສຫິປິ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ຄຓສງ຺ຄຓິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄເຓນ ສງ຺ຄຓິກໍ ຄຓສງ຺ຄຓິກນ຺ຕິ. ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ອນຘິຄຕວິເສສາຘິຄມກາຣຓວເສນ ເອກວິຫາຣີ, ນ ເກວລໍ ເອກີຠາວວເສນ. ກິເລສສງ຺ຄຓິກນ຺ຕິ ກິເລສສຫິຕຈິຕ຺ຕຕໍ. ຍຖາ ຕຖາຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ, ປຏິສງ຺ຂານວເສນ ວາ. ສມຖວເສນ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ. ວິປສ຺ສນາວເສນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ.

ກລ຺ຍາຓປຏິຠາໂນຕິ ສຸນ຺ທຣປຏິຠາໂນ, ສາ ປນສ຺ສ ປຏິຠານສມ຺ປທາ ວຈນຈາຕຸຣິຍສຫິຕາວ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວາກ຺ກຣຓ…ເປ… ສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ຎາຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຎາຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕວຈນມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓຍຸຕ຺ຕໍ ປຏິຠານມສ຺ສາຕິ ຍຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ. ປຸຈ຺ຉິຕານນ຺ຕຣເມວ ສີຆໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ໂນ ມຸຕ຺ຕປຏິຠານໍ ອສ຺ສາຕິ ໂນ ມຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ. ອິຘ ປນ ວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ມຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສີລສມາຈາຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ມຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄມນສມຕ຺ຖາຍາຕິ ອສ຺ສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ຄເມຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ. ຘາຣຓສມຕ຺ຖາຍາຕິ ສາຕິສຍໍ ສຕິວີຣິຍສຫິຕຕາຍ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ. ມຸນນໂຕ ອນຸມິນນໂຕ ມຸຕີຕິ ອນຸມານ ປຎ຺ຎາຍ ນາມໍ. ຕີຫິ ປເທຫີຕິ ‘‘ຄຕິມາ ຘິຕິມາ ມຸຕິມາ’’ຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ອິຘາຕິ ‘‘ຘິຕິມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ວີຣິຍມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຸຓຠູຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ‘‘ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຌາຍີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ກຖິຕາ. ອິຘາຕິ ‘‘ຘິຕິມາ ມຸຕິມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘວຈນຄຓ຺ຫນປຎ຺ຎາ ກຖິຕາ ກຣຓປຸພ຺ພາປຣໂກສລ຺ລປຎ຺ຎາທີປນໂຕ. ກິເລສກາໂມປິ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ວິຍ ຍຖາປວຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ອຄິທ຺ໂຘ’’ຕິ.

ອນຸສາສນວິຘາເທສນາທິວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອຕ຺ຕໂນ ອຸປາຍມນສິກາເຣນາຕິ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູເຕນ ປຖມນສິກາເຣນ ຠາວນາມນສິກາເຣນ. ປຏິປຊ຺ຊມາໂນຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ.

໑໕໕. ກິເລສວິມຸຕ຺ຕິຎາເຓຕິ ກິເລສປ຺ປຫານຊານເນ.

໑໕໖. ປຣິຍາທິຍມາໂນຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ເຘເຍວ ອນຸສ຺ສຣຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອໂກ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ໂກຕິ ປຣິຍາທິຍິຕຸໍ. ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຄຫິຕໍ, ‘‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈ ອາໂຣຫເນ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ, ໂອໂຣຫເນ ປນ ຎາຓສ຺ສ ຖິຣຠູຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ເຘເຍວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ເອຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘໍ. ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສນ ກຸຓ຺ຐຎາຓຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕິກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຐານນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອວຏ຺ຐານໍ. ນິຍໂມຕິ ວາທນິຍໂມ ປຏິນິຍຕວາທຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

໑໕໗. ປິຓ຺ຑຄຓນາຍາຕິ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ’’ຕິອາທິນາ ອຄເຓຕ຺ວາ ສງ຺ກລນປທຸປ຺ປາທນາທິນາ ປິຓ຺ຑນວເສນ ຄຓນາຍ. ອຈ຺ຉິທ຺ທກວເສນາຕິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທກຄຓນາວເສນ ຄຓນາ ກມຄຓນໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ເອຕ຺ຕການິ ປຓ຺ຓານີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຊລາສເຍ ເອຕ຺ຕການິ ອຸທກາຬ຺ຫການີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ຄເຓຕພ຺ພສ຺ສ ເອກຊ຺ຌມ຺ປິ ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຓນາ. ກມຄຓນາ ຫິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິນ຺ທິກາ. ສາ ປເນສາ ຄຓນາ ສວນນ຺ຕຣໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ມນສາວ ຄເຓຕພ຺ພໂຕ ‘‘ມໂນຄຓນາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນຄຓນາຍາ’’ຕິ. ປິຓ຺ຑຄຓນເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນ ວິຠາຄຄຓນໍ. ສງ຺ຂາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎຫິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຠາວໂຕ. ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ ປູຣິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິຕຣາສໍ ປູຣເຓນ ວິນາ ຕສ຺ສາ ປູຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຖາຕິ ທີເປຕິ ເຖໂຣ. ຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ‘‘ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອນຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອາຍຸໂນ ວສ຺ສາທິຄຓນາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ຕສ຺ສ ອວິສຍຠາວໂຕ.

໑໕໘. ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ເຍວ ອນຸຕ຺ຕຣາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ວິຠາຄາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕີຕພຸທ຺ຘາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາປິ ກາຣເຓນາຕິ ອນຸຕ຺ຕຣຠາເວນ, ອຎ຺ເຎຫິ ພຸທ຺ເຘຫິ ເອກສທິສຠາເວນ ຈ.

໑໕໙. ອາສວານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວູປຄມເນນ ສາສວາ. ອຸເປຈ຺ຈ ອາຘີຍນ຺ຕີຕິ ອຸປາຘີ, ໂທສາໂຣປນານິ, ສຫ ອຸປາຘີຫີຕິ ສອຸປາຘິກາ. ອນຣິຍິທ຺ຘິຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໂທເສນ ເອກຈ຺ເຈ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ທທນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ໂນ ‘‘ອຣິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາສວຠາວໂຕ. ນິທ຺ໂທເສຫິ ຂີຓາສເວຫິ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ນິທ຺ໂທສາ ໂທເສຫິ ສຫ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ອນຸປາຣມ຺ຠາ. ອຣິຍານໍ ອິທ຺ຘີຕິ ອຣິຍິທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີຕິ ອິຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ປຏິກ຺ກູເລຕິ ອມນຸຎ຺ເຎ ອນິຏ຺ເຐ. ຘາຕຸສຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ. ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ອຸປເນຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອນິຏ຺ຐສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອນິຏ຺ເຐ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎິເຕ ອາຣມ຺ມເຓ. ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ຜຣຕີຕິ ເມຕ຺ຕໍ ຫິເຕສິຕໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຜຣຕິ. ຘາຕຸໂຕ ວາ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ຘມ຺ມສຠາວຈິນ຺ຕເນນ ຘາຕຸໂສ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຘາຕຸມນສິກາຣໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອປ຺ປຏິກ຺ກູເລ ສຕ຺ເຕ ຎາຕິມິຕ຺ຕາທິເກ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມສຠາວຈິນ຺ຕເນນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ວິສຠາຄຠູເຕ ‘‘ເກສາທິ ອສຸຈິໂກຏ຺ຐາສເມວາ’’ຕິ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ຜຣຕິ ອສຸຠມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍາຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຉຬາຣມ຺ມຓາປາເຖ ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິຠາວາວິຊຫນລກ຺ຂຓາຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ.

ຕໍ ເທສນນ຺ຕິ ຕໍ ທ຺ວີສຸ ອິທ຺ຘິວິຘາສຸ ເທສນປ຺ປກາຣໍ ເທສນາວິຘິໍ. ອເສສໍ ສກລນ຺ຕິ ອເສສໍ ນິຣວເສສໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຊານາຕິ. ອເສສໍ ອຠິຊານໂຕ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນຕ຺ຖິ. ອິໂຕຕິ ຠຄວໂຕ ອຠິຎ຺ຎາຕໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ຘມ຺ໂມ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ອຍໍ ນາມ ຍໍ ຠຄວາ ນ ຊານາຕີຕິ ອິທໍ ນຕ຺ຖິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສພ຺ພສ຺ເສວ ສມ຺ມເທວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຠິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ທ຺ວີສຸ ອິທ຺ຘິວິຘາສຸ ອຠິຊານເນ, ເທສນາຍຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ນຕ຺ຖິ. ອິມິນາປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ອຖ ໂຂ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖປິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍໍ ຕໍ ຠນ຺ເຕຕິອາທິນາປິ ຫິ ຠຄວໂຕ ຄຸຓທສ຺ສນໍ ຕສ຺ເສວ ປສາທສ຺ສ ກາຣຓວິຠາວນໍ.

ອຎ຺ຎຖາສຕ຺ຖຸຄຸຓທສ຺ສນາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ປຸພ຺ເພ ‘‘ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕພຸທ຺ຘຄຸຓາ ທສ຺ສິຕາ, ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ເອວາຍໍ ປກາໂຣ ‘‘ຍໍ ຕໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ອປເຣນາປິ ອາກາເຣນາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ສທ຺ທຫນໂຕ ວິເສສໂຕ ສທ຺ຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ຕາ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕ ຫິ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາໂພຘິຍໍ ສຕ຺ຕາ ອາສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ນິຍຕຠາວູປຄມເນນ ເກນຈິ ອສໍຫາຣິຍຠາວໂຕ. ຍໂຕ ເນສໍ ນ ກຖຎ຺ຈິ ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອເຕເນວ ເຕສໍ ກມ຺ມຜລໍ ສທ຺ຘາຍປິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຠາໂວ ທີປິໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕິສຍວຈນິຈ຺ຉາວເສນ, ‘‘ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ຈ ວິສິຏ຺ຐວິສຍໍ ‘‘ສທ຺ເຘນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ, ຕສ຺ມາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມຘິຄມມູລກຕ຺ຕາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸຓສມຘິຄມສ຺ສ ‘‘ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນາ’’ຕິອາທີສຸ ສມາສປເທສຸ ‘‘ວີຣິຍໍ ຖາໂມ’’ຕິອາທີນິ ອວຍວປທານິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣກ຺ກມປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ໂຘຣຍ຺ຫປທໍ. ນ ຫິ ຕໍ ວີຣິຍເວວຈນໍ, ອຖ ໂຂ ວີຣິຍວນ຺ຕວາຈກໍ. ຘຸຣາຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຫິ ໂຘຣຍ຺ໂຫ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ຘຸຣໍ ວຫນສມຕ຺ເຖນ ມຫາປຸຣິເສນາ’’ຕິ. ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິເຍນາຕິ ອສິຖິລວີຣິເຍນ. ຖິຣວີຣິເຍນາຕິ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີຠາວູປຄມເນນ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕວີຣິເຍນ. ອສມຘຸເຣຫີຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຘຸເຣຫິ. ປເຣສໍ ອສຍ຺ຫສຫນາ ຫິ ໂລກນາຖາ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍເຠທໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸຓຊາຕໍ. ປາຣມິຕາ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາ, ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຕຍໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສມານເມວ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອຕີຕານາຄຕ…ເປ… ອູໂນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄນ຺ຕິ ກາມສຸເຂ ອລ຺ລີນາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ. ໂກ ຊານາຕິ ປຣໂລກໍ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂກ ເອກວິສໂຍຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈໂຣ’’ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸໂຂຕິ ອິຏ຺ໂຐ ສຸຂາວໂຫ. ປຣິພ຺ພາຊິກາຍາຕິ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ຕຣຸຓິຍາ. ມຸທຸກາຍາຕິ ສຸຂຸມາລາຍ. ໂລມສາຍາຕິ ຕຣຸຓມຸທຸໂລມວຕິຍາ. ໂມຬິພນ຺ຘາຫີຕິ ໂມຬິໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘເກສາຫິ. ປຣິຈາເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິໂຕ ຈາເຣນ຺ຕິ. ລາມກນ຺ຕິ ປຏິກິລິຏ຺ຐໍ. ຄາມວາສີນໍ ພາລານໍ ຘມ຺ມໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານມິທນ຺ຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ. ຍຖາ ປນ ຕໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນານມິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ເສວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອນຣິເຍຫິ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ອນຣິຍໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິທ຺ໂທສຕ຺ໂຖ ອຣິຍຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຣິຍນ຺ຕິ ນ ນິທ຺ໂທສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຕ຺ຖສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິວິວິຘວິປຸລານຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕໍ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິລມຖສ຺ສ ເຂທນສ຺ສ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ. ທຸກ຺ຂໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸກ຺ຂມນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂມໍ.

ອາຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ອຠິເຈໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ວາ, ຕສ຺ມິໍ ອຠິເຈຕສິ ຊາຕານີຕິ ອາຠິເຈຕສິການິ, ອຠິເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕານິ ວາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂວິຫາຣຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣູປາວຈຣຌານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕານິ ຫິ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຌາຍິໂນ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ກຖິຕາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ’’ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕ຺ຕາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກສຸຂຸມສຎ຺ຫິຕຕ຺ຕາ ຈ. ສຫ ມຄ຺ເຄນ ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານໍ ກຖິຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ຈຸນ຺ທ ສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໔) ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຠາເວນ ກຖິຕາ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣານິ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຊ຺ຌານານີ’’ຕິ ກຖິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິກາມລາຠີຕິ ນິກາເມນ ລາຠີ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາວເສນ ລາຠີ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາກາມລາຠີ’’ຕິ. ອທຸກ຺ຂລາຠີຕິ ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ອກສິຣລາຠີຕິ ອກສິຣານໍ ວິປຸລານໍ ລາຠີ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ລາຠີເຍວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ຕຖາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ປາຣິພນ຺ຘເກ ປນ ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຕຖາ ຈ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິພນ຺ຘເກ ຈ ອກິຈ຺ເຉເນວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ນາຬິກຍນ຺ຕໍ ວິຍ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນປາຣິພນ຺ຘກຕ຺ຕາ ວສິຠາວສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ສມຘິຄຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພເມຕໍ ສມ຺ມເທວ ສກ຺ໂກຕິ.

ອນຸໂຍຄທານປ຺ປກາຣວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາຕິ ອິມາຍ ໂລກຘາຕຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາຍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ. ຊາຕິເຂຕ຺ຕຠາເວນ ຫິ ຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຕກາຍ ເອວ ຊາຕິເຂຕ຺ຕຠາໂວ ຘມ຺ມຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫວເສນາ’’ຕິ ເກຈິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ຕຕ຺ຕກໍ ເອວ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕນ຺ນິວາສີນໍເຍວ ຈ ເທວານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປກມ຺ປນເທວຕູປສງ຺ກມນາທິນາ ຊາຕຈກ຺ກວາເຬນ ສມານໂຍຄກ຺ຂມຏ຺ຐານໍ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ. ສຣເສເນວ ອາຓາປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠູຕໍ ຐານໍ ວິສຍເຂຕ຺ຕໍ. ໂອກ຺ກມນາທີນໍ ຉນ຺ນເມວ ຄຫຓໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ມຫາຠິນີຫາຣາທິກາເລປິ ຕສ຺ສ ປກມ຺ປນລພ຺ຠນໂຕ. ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ນາມ, ຍໍ ເອກຈ຺ຈໍ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ວິວຏ຺ຏຕິ ຈ. ອາຓາ ວຕ຺ຕຕິ ຕນ຺ນິວາສິເທວຕານໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເກວລໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາເວເນວ, ນ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ. ‘‘ຍາວຕາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໑) ວຈນໂຕ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອາຓາ ປວຕ຺ເຕຍ຺ເຍວ.

ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕) ອິມິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ເຖຕຣຫິ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຠຄວຕາ ສມສໂມ ສມ຺ໂພຘິຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑) ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ໂນຕິ ວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑) ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມ. ນິ. ໓.໑໒໙; ອ. ນິ. ໑.໒໗໗; ເນຕ຺ຕິ. ໕໗; ມິ. ປ. ໕.໑.໑) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກໂຕຕິ ສຫ, ເອກສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ກາໂລ ກຖໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ? ຈຣິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວທຕິ. ເຂຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕວ ໂຫຕິ ‘‘ອິທໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຊາຕິເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເກນ ປນ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ? ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ. ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣຕິ ຈຣິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ.

ຕິປິຏກອນ຺ຕຣຘານກຖາວຓ຺ຓນາ

‘‘ນ ນິວາຣິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘາເນນ ສາສນສ຺ສ ໂອສກ຺ກິຕຕ຺ຕາ ອປຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາວສຣາ ໂຫຕິ. ປຏິປທາຕິ ປຏິເວຘາວຫາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ.

‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ຫີນໍ ນິທສ຺ສນໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມສ຺ສ ຫິ ຐິຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ມາຕິກາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໓໙, ໔໔; ປາຈິ. ໔໕) ນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ສິກ຺ຂາປທປາຬິມາຕິກາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ. ນິທານຸທ຺ເທສສງ຺ຂາເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂ, ປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາກມ຺ເມສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍຖາ ວາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຘຣນ຺ເຕ ເອວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ, ເອວໍ ສຕິ ເອວ ຕທຸຠເຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຕທຸຠຍາຠາເວ ປາຕິໂມກ຺ຂາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕຍິທໍ ຕຍໍ ສາສນສ຺ສ ຐິຕິເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາສຸ ຐິຕາສຸ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ອຸປສມ຺ປທາຘີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘີນາ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ, ຕໍ ສິທ຺ຘິຍາ ສິທ຺ຘາສຸ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມາຕິ ປຈ຺ຉິມກປຏິເວຘສີລເຠທທ຺ວຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິນຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມກປຏິເວຘໂຕ ປຣໍ ປຏິເວຘສາສນໍ, ປຈ຺ຉິມກສີລເຠທໂຕ ປຣໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນໍ ວິນຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາສນອນ຺ຕຣຫິຕວຓ຺ຓນາ

ເອເຕນ ກາມໍ ‘‘ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸກາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ສາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ປຏິເວໂຘ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ສາສໂນສກ຺ກນສ຺ສ ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຍິທໍ ສາສໂນສກ຺ກນໍ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາໂນສານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓິ ປຣິນິພ຺ພານານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘາຕູນໍ ສນ຺ນິປາຕນາທິ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິຏ຺ຐາເນເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕາຕິ ຣສ຺ມິໂຍ. ກາຣຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຣິເທວນກາຣຸຎ຺ຎໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ, ທີປນ຺ຕເຣສຸ, ເທວນາຄພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ ຈ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ຘາຕູນໍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐາເນ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປາຕນໍ, ຣສ຺ມິວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕຕ຺ຖ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຏ຺ຐານໍ, ເອກຊາລິຠາໂວ ຈາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ສຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານວເສເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວີສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຠາວໂທສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ເອກສທິສາຕິ ເຕສໍ ເທສນາປິ ເອກຣສາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາຍ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ’’ຕິ, ເອເຕນ ຈ ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕເມວ ສາເຘຕິ. ‘‘ວິວາທຠາວໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ວິວາທາຠາວຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ (ມິ. ປ. ໕.໑.໑). ເອກຸທ຺ເທໂສຕິ ເອໂກ ເອກວິໂຘ ອຠິນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທໂສ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອກໍ ເອວ ພຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕີຕິ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ, ເອເຕນ ເອວໍສຠາວາ ເອເຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ, ເຍນ ທຸຕິຍໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ອຍໍ ໂລກຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍວິເສສນິປ຺ຜນ຺ນານຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວວິເສໂສ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ອຘາຣຓໍ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈເລຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈເລຍ຺ຍາຕິ ປຣິປ຺ຜນ຺ເທຍ຺ຍ. ກມ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ປເວເຘຍ຺ຍ. ນເມຍ຺ຍາຕິ ເອກປສ຺ເສນ ນຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ໂອຓເມຍ຺ຍາຕິ ໂອສີເທຍ຺ຍ. ວິນເມຍ຺ຍາຕິ ວິວິຘາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ນເມຍ຺ຍ. ວິກິເຣຍ຺ຍາຕິ ວາເຕນ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິເຣຍ຺ຍ. ວິຘເມຍ຺ຍາຕິ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍ. ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາຕິ ສພ຺ພໂສ ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ຕຖາຠູຕາ ຈ ນ ກຕ຺ຖຈິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຐານໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ມຫາຣາຊາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຸປາທິກາຕິ ສມໍ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມຸປາທິກາ, ອຸທກສ຺ສ ອຸປຣິ ສມໍຄາມິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ສຓ຺ຐາເນນ. ປມາເຓນາຕິ ອາໂຣເຫນ. ກິສຖູເລນາຕິ ກິສຖູລຠາເວນ, ປຣິຓາເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປີຕິ ທ຺ເວປິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວາ ສຣີຣຠາຣໍ.

ຉາເທນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣເຈນ຺ຕໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕໍ. ຕນ຺ທີກໂຕຕິ ເຕນ ໂຠຊເນນ ຕນ຺ທີຠູໂຕ. ອໂນຓມິຕທຓ຺ຑຊາໂຕຕິ ຍາວທຕ຺ຖໂຠຊເນນ ໂອຓມິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອໂນຓມິຕທຓ຺ໂຑ ວິຍ ຊາໂຕ. ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕວາຕິ ເອກໍ ວຑ຺ຒິຕກໍ ຠຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ມເຣຍ຺ຍາຕິ. ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນາຕິ ຘມ຺ເມນ ນາມ ປຖວີ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ສກິໍ ເຕເນວ ຈລຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຸນ ເຖໂຣ ຣຕນໍ ນາມ ໂລເກ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕໍ, ອຠິມຕຎ຺ຈ ໂລເກນ; ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຣຸສຠາວຕາຍ ສກຏຠງ຺ຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຕິຠາຣຠູຕໍ ທິຏ຺ຐເມວໍ ຘມ຺ໂມ ຈ ຫິຕສຸຂວິເສເສຫິ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ, ອຠິມໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄມ຺ຠີຣປ຺ປເມຍ຺ຍຠາເວນ ຄຣຸສຠາວຕ຺ຕາ ອຕິຠາຣຠູໂຕ ປຖວິຈລນສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ ມຫາຣາຊ ທ຺ເວ ສກຏາ’’ຕິອາທິມາຫ, ເອເຕເນວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນາທິກາເລ ປຖວິກມ຺ປນກາຣຓໍ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ມາ, ເອກສ຺ສ ວາ ສກຏສ຺ສ ຣຕນໍ ຕສ຺ມາ ສກຏໂຕ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອສາຣິຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາຣິຕໍ, ກຖິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຄ຺ໂຄຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ອຄ຺ໂຄ.

ສຠາວປກຕິກາຕິ ສຠາວຠູຕາ ອກິຕ຺ຕິມາ ປກຕິກາ. ກາຣຓມຫນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓານໍ ມຫນ຺ຕຕາຍ, ມຫນ຺ເຕຫິ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ເມຫິ ປາຣມິສງ຺ຂາເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຖວິອາທີນິ ມຫນ຺ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ, ມຫນ຺ຕາ ຈ ສກ຺ກຠາວາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອເກກາວ, ເອວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ມຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອໂກ ເອວ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ວິສໂຍ? ພຸທ຺ຘຠູມິ, ຍາວຕກໍ ວາ ເຎຍ຺ຍເມວໍ ‘‘ອາກາໂສ ວິຍ ອນນ຺ຕວິສໂຍ ຠຄວາ ເອໂກ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂລກຘາຕຸໂຕ ອຎ຺ເຎສຸປິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖຕາຍ ສຕ຺ຖຣິ ປສາທຸປ຺ປາທເນນ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາວຫມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ປຏິປທ’’ນ຺ຕິ. ວາທສ຺ສ ອນຸປຕນໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕິ ວາທານຸປາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ວາໂທເຍວາ’’ຕິ.

ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ອຸທາຍີຕິ ນາມໍ, ມຫາສຣີຣຕາຍ ປນ ເຖໂຣ ມຫາອຸທາຍີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ຍສ຺ສ ວເສນ ວິນເຍ ນິສີທນສ຺ສ ທສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຕິ ຂຸທ຺ທິກາທິເຠທໂຕ ປຎ຺ຈປ຺ປກາຣາ. ປີຕິສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ປຓີຕຣູເປຫິ ອຕິພ຺ຍາປິຕເທໂຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣໍ ປີຕິຍາ ຜຸຏສຣີໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ເອວສ຺ສາ ປຣິຍາຍໂຕ ຜຣຓລກ຺ຂຓມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປກສິເຣເນວາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໑; ໕.໑໕໘; ອ. ນິ. ໗.໗໑) ວິຍ ອິຘ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫຕາ’’ຕິ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ຍຖາລາຠຍຖາພລຍຖາສາຣຸປ຺ປປ຺ປກາເຣຫິ.

ນ ນ ກເຖຕິ ກເຖຕິເຍວ. ຈີວຣາທິເຫຕຸນ຺ຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທາທິເຫຕຸຠູຕໍ ປຍຸຕ຺ຕກຖໍ ນ ກເຖຕິ. ເວເນຍ຺ຍວເສນາຕິ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສນ. ກເຖຕິ ‘‘ເອວມຍໍ ວິນຍໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພາຠິຠູ ສພ຺ພວິທູຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິກາ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕; ຘ. ປ. ໓໕໓) ຄາຖາປິ ‘‘ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິກາ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໑, ໒໒) ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາປິ.

໑໖໓. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ. ນິຄ຺ຄາຖກຕ຺ຕາ, ປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ເອວາຕິ.

ສມ຺ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.