໔. ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ວາເສຏ຺ຐຠາຣທ຺ວາຊວຓ຺ຓນາ

໑໑໑. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ປຸພ຺ພາຣາເມ, ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ. ໂກຍໍ ປຸພ຺ພາຣາໂມ, ກຖຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາຣາໂມ, ກາ ຈ ມິຄາຣມາຕາ, ກຖຎ຺ຈສ຺ສາ ປາສາໂທ ອໂຫສີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕລີເນ ອນຸໂຍເຄ. ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂເປເນວ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ. ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວານ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຊາຕຄາຣວພຫຸມານາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ. ເມຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ ຕຖາ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ.

ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ. ອຸປໂຍຄນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ເປຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປນາວເສນ ວິນິໂຍຄໍ ອຄມໍສຸ. ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ເວຬຸຣິຍໂລຫິຕງ຺ກມສາຣຄລ຺ລາທີຫິ. ຠສ຺ສຕີຕິ ໂອຕຣຕິ. ສຸທ຺ຘປາສາໂທວ ນ ໂສຠຕີຕິ ເກວໂລ ເອກປາສາໂທ ເອວ ວິຫາໂຣ ນ ໂສຠຕິ. ນິຍູຫານິ ພຫູນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພເສນາສນານິ ‘‘ທຸວຑ຺ຒເຄຫານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຊ຺ເຌ ຄພ຺ໂຠ ສມນ຺ຕໂຕ ອນຸປຣິຍາຍໂຕຕິ ເອວໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກຕເສນາສນານິ ທຸວຑ຺ຒເຄຫານິ. ຈູຬປາສາທາຕິ ຂຸທ຺ທກປາສາທາ.

ອຸຕ຺ຕຣເທວີວິຫາໂຣ ນາມ ນຄຣສ຺ສ ປາຈີນທ຺ວາຣສມີເປ ກຕວິຫາໂຣ.

ຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເນວ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາສໍ ວສນ຺ຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປນ຺ນາຍ ອຠາວໂຕ ນ ອາປຕ຺ຕິປຣິວາສໍ ວສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸຠາວນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ. ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ທີຆນິກາເຍ ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ.

໑໑໓. ອນຸວຕ຺ຕມານາ ຈງ຺ກມິໍສຸ ອນນຸຈງ຺ກມເນ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນາທີນໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ’’ຕິ. ອຕ຺ຖາຕິ ຠວຕ຺ຖ. ກຸລສມ຺ປນ຺ນາຕິ ສມ຺ປນ຺ນກຸລາ ອຸທິໂຕທິເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາຕິ ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ອນຸປທ຺ທຸຕາ ເອວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຠຄາທິສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸຈ຺ຈາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ວສລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໍສູ’’ຕິອາທິນາ ຊາຕິອາທີນິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ປຣິຠາສນ຺ຕີຕິ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ຠາສນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອນຸຣູປາຍ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ປຣິຠາສາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ນາມ ນ ໂຫຕິ ຂຓ຺ຑຠາວໂຕ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາ’’ຕິອາທິ.

ອປ຺ປຕິຏ຺ຐຕາຍາຕິ ອປສ຺ສຍຣຫິຕຕ຺ຕາ. ວິຠິນ຺ໂນຕິ ວິນຏ຺ໂຐ.

ອິຕເຣ ຕໂຍ ວຓ຺ຓາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ວຓ຺ຓາ ຫີນາ. ນນຸ ຂຕ຺ຕິຍາວ ເສຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓາ ຍຖາ ພຸທ຺ຘາ ເອຕຣຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ມິຈ຺ຉາຠິມາເນນ, ມິຈ຺ຉາຄາເຫນ ຈ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ວຈນມຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ສຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ນິນ຺ທໍ ຄຣຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ສໍສາຣໂຕ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ເສສາ ວຓ຺ຓາ ອສຸກ຺ກຊາຕິກຕ຺ຕາ, ມນ຺ຕຊ຺ເຌນາຠາວໂຕ ຈາຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ເວທວຈນໂຕ ຊາຕາຕິ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ. ຕໂຕ ເອວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເວທວຈນໂຕ ວິຊາຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ. ເຕນ ທຸວິເຘນາປິ ນິມ຺ມິຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ. ເວທເວທງ຺ຄາທິພ຺ຣຫ຺ມທາຍຊ຺ຊໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ. ມຸຓ຺ຑເກ ສມຓເກຕິ ເອຕ຺ຖ ກ-ກາໂຣ ຄຣຫາຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິນ຺ທນ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິພ຺ເຠຕິ ສຸທ຺ເທ, ເຕ ປນ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ນິຫີນຕຣາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຫປຕິເກ’’ຕິ. ກຓ຺ເຫຕິ ກຓ຺ຫຊາຕິເກ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘຸ, ກສ຺ສ ປນ ພນ຺ຘູຕິ ອາຫ ‘‘ມາຣສ຺ສ ພນ຺ຘຸຠູເຕ’’ຕິ. ປາທາປຈ຺ເຈຕິ ປາທໂຕ ຊາຕາປຈ຺ເຈ. ອຍໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອຸຣໂຕ, ອູຣູຫິ ເວສ຺ສາ, ປາທໂຕ ສຸທ຺ທາ’’ຕິ.

໑໑໔. ຍສ຺ມາ ປຐມກປ຺ປິກກາເລ ຈຕຸວຓ຺ຓວວຕ຺ຖານໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພວ ສຕ຺ຕາ ເອກສທິສາ, ອປຣຠາເຄ ປນ ເຕສໍ ປໂຍຄເຠທວເສນ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂປຣາຓໍ…ເປ… ອຊານນ຺ຕາ’’ຕິ. ລທ຺ຘິຠິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ວິນິເວຐນຕ຺ຖໍ. ປຸຕ຺ຕປ຺ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ເອວໍ ມຍໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ອິຓໍ ໂສເຘສ຺ສາມາ’’ຕິ ລທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕປ຺ປຏິລາຠາຍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຘມ຺ມິການໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ສຎ຺ຊາຕປຸປ຺ຜາຕິ ຣຊສ຺ສລາ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ກຸມາຣິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉິມວຍໂຕ ໂອຣໍ ອສຕິ ວິພນ຺ເຘ ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ຄພ຺ຠາສຍສຎ຺ຎິເຕ ຕຕິເຍ ອາວຕ຺ເຕ ກຕິປຍາ ໂລຫິຕປີຬກາ ສຓ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຫິຕປຸປ຺ຜາ ເອວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸຕຸສມຎ຺ຎາ, ປຸປ຺ຜສມຎ຺ຎາ ຈ. ເນສນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ. ສຈ຺ຈວຈນໍ ສິຍາຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ ຍທິ ສິຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີນໍ…ເປ… ມຸຂໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເຈຕໍ ອຕ຺ຖິ.

ຈຕຸວຓ຺ຓສຸທ຺ຘິວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ມຸຂຈ຺ເຉທກວາທນ຺ຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ’’ຕິ ວາທສ຺ສ ເຉທກວາທໍ. ອຣິຍຠາເວ ອສມຕ຺ຖາຕິ ອນຣິຍຠາວາວຫາ. ປກຕິກາຬກາຕິ ສຠາເວເນວ ນ ສຸທ຺ຘາ. ກຓ຺ໂຫຕິ ກິລິຏ຺ໂຐ ອຸປຕາປໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ສຸກ຺ກຠາໂວ ນາມ ປຣິສຸທ຺ຘຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ກິເລສຠາເວນ ປຓ຺ຑຣາ’’ຕິ. ສຸກ຺ໂກຕິ ນ ກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປຕາປໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໑໑໖. ອຸຠຍໂວກິຓ຺ເຓຕິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠເຍສຸ ໂວກິຓ຺ເຓສູ’’ຕິ. ມິສ຺ສີຠູເຕສູຕິ ‘‘ກທາຈິ ກຓ຺ຫາ ຘມ຺ມາ, ກທາຈິ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ ປວຕ຺ຕິຍາ ມິສ຺ສີຠູເຕສຸ, ນ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອນນ຺ຕຣວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາວ ອນ຺ວາຘິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ກຓ຺ຫສຸກ຺ກຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ເຈວ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ຍາຍ ຈ ປຏິປທາຍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ, ສາປິ ເຕສໍ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຕມານາປີ’’ຕິ. ນານຸຊານນ຺ຕິ ອຍຖາຠຸຈ຺ຈວາທຠາວໂຕ. ອນຸຊານນຎ຺ຈ ນາມ ອພ຺ຠນຸໂມທນນ຺ຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ນານຸໂມທນ຺ຕິ, ນ ປສໍສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ເຕສນ຺ຕິ ປນ ສມ຺ພນ຺ເຘປິ ວາ ສາມິວຈນໍ. ເຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ເອວຣູປາ ນ ເອທິສາ, ຍາທິໂສ ອຣຫາ ເອກເທເສນາປິ ເຕນ ເຕສໍ ສທິສຕາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ກາຣເຓນ ເນສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວາທໍ ວິຎ຺ຎູ ຍຖາຠູຕວາທິໂນ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ນານຸຊານນ຺ຕິ.

ອາຣກຕ຺ຕາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິເລສານໍ ອາຣກຕ຺ຕາ ປຫີນຠາວໂຕ ທູຣຕ຺ຕາ ອຣຫໍ, ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫໍ, ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫໍ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ ອຣຫໍ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາເວນ ອຣຫນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໕ ອາທໂຍ), ຕໍ ສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໑໒໔) ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາສວານໍ ຂີຓຕ຺ຕາຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອາສວານໍ ອນວເສສໂຕ ປຫີນຕ຺ຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ. ຕສ຺ສ ວາສສ຺ສ ປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຖວາໂສ, ທສນ຺ນມ຺ປິ ວາ ອຣິຍວາສານໍ ວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຖວາໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາວາສາ, ຍທຣິຍາ ອາວສິໍສຸ ວາ ອາວສນ຺ຕິ ວາ ອາວສິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ. ກຕເມ ທສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເອກາຣກ຺ໂຂ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ສມວຍສເຐສໂນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ ອຣິຍາວາສາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໙).

ວຸສ຺ສຕີຕິ ວາ ວຸສິຕໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ອຣິຍຜລຎ຺ຈ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕິສຍວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ອຣຫາ ‘‘ວຸສິຕວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຣຓີຍໍ ນາມ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸກາເມຫິ ເອກນ຺ຕໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກາຕພ຺ພໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕູຫິ…ເປ… ກຕກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ໂອສີທາປນຏ຺ເຐນ ຠາຣາ ວິຍາຕິ ຠາຣາ, ກິເລສາ, ຂນ຺ຘາ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) ໂອຫາຣິໂຕຕິ ອປນີໂຕ. ສໂກ ອຕ຺ໂຖ ສທຕ຺ໂຖຕິ ເອຕ຺ຖ ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ກາມໍ ທິຏ຺ຐິອາທໂຍປິ ສໍໂຍຊນານິ ເອວ, ຕຖາປິ ຕຓ຺ຫາຍ ຠວສໍໂຍຊນຏ຺ໂຐ ສາຕິສໂຍ. ຍຖາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໕, ໑໒໖, ໑໒໗, ໑໓໒, ໑໓໔, ໑໓໖, ໑໔໒; ໓.໕.໕໒໐; ກຖາ. ໗໕) ຕໂຕ ສາ ເອວ ສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໙໓, ໑໓໓; ໓.໓໗໓; ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໘໑; ປຏິ. ມ. ໑.໓໔ ອາທໂຍ) ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວສໍໂຍຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ. ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມາ ອຎ຺ຎາຍ ຊານນຠູຕາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ຍຖາຠູຕໍ ຍໍ ຍຖາ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕຖາ ຊານິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອິຘຕ຺ຕຠາເວຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ, ປຣຕ຺ຕຠາເວຕິ ປຣສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ, ອິຘໂລເກ, ປຣໂລເກ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໗. ອນ຺ຕຣວິຣຫິຕາຕິ ວິຠາຄວິຣຫິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຸເລນ ສທິສາ’’ຕິ. ອນຸຍນ຺ຕີຕິ ອນຸຍນ຺ຕາ, ອນຸຍນ຺ຕາ ເອວ ອານຸຍນ຺ຕາ, ອນຸວຕ຺ຕກາ. ເຕນາຫ ‘‘ວສວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ.

໑໑໘. ນິວິຏ຺ຐາຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອນຸປວິສນວເສນ ນິວິຏ຺ຐາ. ຕໂຕ ເອວ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກໍ ນິວິສນໂຕ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ. ອຈລຏ຺ຐິຕາຕິ ອຈລຠາເວ ຐິຕາ.

ຍນ຺ຕິ ຍໍ ກເຖຕພ຺ພຘມ຺ມໍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ກຖນໍ, ເອຕໍ ອຏ຺ຐານໍ ອກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ໂພຘິມູເລເຍວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທຊນນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ, ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ມາໂຣ. ມຸສາວາທໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີຕິ ອາຄຕຜລສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມຸສາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວິສຫິ, ຕສ຺ມາ ອາມ ມາໂຣສ຺ມີຕິ ປຏິຊານິ. ສິລາປຖວິຍນ຺ຕິ ຣຕນມຍສິລາປຖວິຍໍ. ສິເນຣຸໍ ກິຣ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ສຕ຺ຕຣຕນມໂຍ, ‘‘ສຸວຓ຺ຓມໂຍ’’ຕິ ເກຈິ, ສາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ, ອຸພ຺ເພຘໂຕ ອເນກໂຍຊນສຫສ຺ສປຣິມາຓາ ອຕິວິຍ ນິຈ຺ຈລາ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ກິໍ ກາຣຓາ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ. ‘‘ຐິໂຕ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣິຍຘມ຺ມາຘິຄມສ຺ສ ອານຸຠາໂວ, ຍໍ ມາໂຣປິ ນາມ ມຫານຸຠາໂວ ອຸຊຸກໍ ປຏິປ຺ປຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ມຄ຺ໂຄ ເອວ ມູລໍ ມຄ຺ຄມູລໍ, ຕສ຺ສ. ສຎ຺ຊາຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເຕນ ມຄ຺ຄມູເລນ ປຕິຏ຺ຐິຕສນ຺ຕາເນ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາ. ຠຄວໂຕ ເທສນາຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣິຍຠູມິຍໍ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອຸເຣ ວສິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ຘມ຺ມໂຆສສ຺ສ ອຸຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐານຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸເຣ ວາຍາມຊນິຕາຠິຊາຕິຕາຍ ວາ ໂອຣໂສ. ມຸຂໂຕ ຊາເຕນ ຊາໂຕ ‘‘ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາຣຓກາຣເຓປິ ຫິ ກາຣເຓ ວິຍ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ ‘‘ຕິເຓຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິໂມກ຺ຂມຸຂສ຺ສ ວເສນ ຊາຕຕ຺ຕາ ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິເມນຕ຺ເຖນ ໂຍນິໂຊ, ເສທໂຊ, ມຸຂໂຊຕິ ຕີສຸ ສມ຺ພນ຺ເຘສຸ ມຸຂເຊນ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕຠາໂວ ວິຠາວິໂຕ. ອຕ຺ຖທ຺ວເຍນາປິ ຘມ຺ມຊຠາໂວເຍວ ທີປິໂຕ. ອຣິຍຘມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ລທ຺ຘວິເສໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ຕທຸຕ຺ຕຣກາລິໂກ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຣິຍຘມ຺ມໍ ວາ ມຄ຺ຄຜລໍ ນິສ຺ສາຍ, ອຸປນິສ຺ສາຍ ຈ ຊາໂຕ ສພ຺ໂພປິ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ໂຘ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕສໍ ປນ ອຣິຍຘມ຺ມານໍ ອປຣິໂຍສິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ອຣິຍຠາເວນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິໂຍສິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິປາຣິປູຣິໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໂຕ ‘‘ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມທາຍໍ ອາທິຍຕີຕິ ຘມ຺ມທາຍາໂທ’’ ຕິປິ ປາໂຐ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ຠຄວໂຕມ຺ຫິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສ. ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຠາວຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສີລາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມູຫນິເວສວເສນ ຘມ຺ມກາຍຕາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖຸຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ປນ ຘມ຺ມກາຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມກາໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຍເມວ ປຸຈ຺ຉໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຫທເຍນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ອິມສ຺ສ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຸປຄຕສ຺ສ ເວເນຍ຺ຍຊນສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ວາຈາຍ ອຠິນີຫຣີຕິ ສທ຺ຘມ຺ມເທສນາວາຈາຍ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕານາຠິມຸຂໍ ຕທຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຫິຕມຕ຺ຖໍ ນີຫຣິ ອຸປເນສິ. ເຕນາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ເອວໍສທ຺ຘມ຺ມາຘິມຸຕ຺ຕິຠາເວນ. ອສ຺ສາຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ຘມ຺ມມຍຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມຠູຕຕ຺ຕາ. ອິຘາຘິປ຺ເປຕຘມ຺ໂມ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມກາຍຕ຺ຕາ ເອວ ພ຺ຣຫ຺ມກາໂຍ’’ຕິ. ສພ຺ພໂສ ອຘມ຺ມໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ອນວເສສໂຕ ຘມ຺ໂມ ເອວ ຠູໂຕຕິ ຘມ຺ມຠູໂຕ. ຕຖາຣູໂປ ຈ ຍສ຺ມາ ສຠາວໂຕ ຘມ຺ໂມ ເອວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມສຠາໂວ’’ຕິ.

໑໑໙. ເສຏ຺ຐຈ຺ເຉທກວາທນ຺ຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໑໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐຠາວຈ຺ເຉທກວາທໍ. ອປເຣນປິ ນເຍນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐຈ຺ເຉທກວາທໂຕ ອປເຣນປິ ໂປຣາຓກໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນນເຍນ. ເສຏ຺ຐຈ຺ເຉທ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ໂສປິ ຫິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີນາ ອຎ຺ເຎ ວຓ຺ຓາ’’ຕິ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໑໔) ຈ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວິນິເວຐໂນ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເສຏ຺ຐຠາວສ຺ສ ເຉທນໂຕ ເສຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາໂທ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕ຺ຖຠາວນ຺ຕິ ອິມໍ ປກາຣຕໍ ມນຸສ຺ສຠາວໍ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຫິ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕິ, ປກຣຓວເສນ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ ອວຈ຺ຉິນ຺ໂນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມເນເນວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ພາຫິຣປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ເກວລໍ ອຸປຈາຣຌານມນສາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍາຍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານເຈຕນາຍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນາທິນາ ອຸຬາໂຣ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ຌານຜລກປ຺ໂປ ຕສ຺ສາ ຜລວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສຍໍປຠາ’’ຕິ ປທານໍ ຕຕ຺ຖ ສູຣິຍາໂລກາທີຫິ ວິນາ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມນ຺ຕາ ສຍເມວ ປຠາສນ຺ຕີຕິ ສຍໍປຠາ, ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອາກາເສ ຈຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາ, ຕທຎ຺ຎກາມາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ວິຍ ສຣີຣສ຺ສ ວິຈຣຓຏ຺ຐານສ຺ສ ອສຸຠຕາຠາວໂຕ ສຸຠໍ, ສຸເຠວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສຸຠຏ຺ຐາຍິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຣສປຖວິປາຕຸຠາວວຓ຺ຓນາ

໑໒໐. ສພ຺ພໍ ຈກ຺ກວາຬນ຺ຕິ ອນວເສສໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ ຈກ຺ກວາຬໍ. ສມຕນີຕິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕີ ວິປ຺ຜຣິ, ສາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອຸທເກ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອໂຫສີຕິ ອາຫ ‘‘ປຕິຏ຺ຐຫີ’’ຕິ. ວຓ຺ເຓນ ສມ຺ປນ຺ນາຕິ ສມ຺ປນ຺ນວຓ຺ຓາ. ມກ຺ຂິກຓ຺ຑກຣຫິຕນ຺ຕິ ມກ຺ຂິກາຫິ ຈ ຕາສໍ ອຓ຺ຑເກຫິ ຈ ຣຫິຕໍ.

ອຕີຕານນ຺ຕເຣປິ ກປ຺ເປ ໂລໂລເຍວ. ກສ຺ມາ? ເອວໍ ຈິຣປຣິຈິຕໂລລຕາວເສນ ສພ຺ພປຐມໍ ຕຖາ ອກາສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິເມວິທນ຺ຕິ ‘‘ວຓ຺ຓໂຕ, ຄນ຺ຘໂຕ ຈ ຕາວ ຎາຕໍ, ຣສໂຕ ປນ ກິເມວິທໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໍສຍຊາໂຕ ວທຕິ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຏ຺ຐາສິ.

ຈນ຺ທິມສູຣິຍາທິປາຕຸຠາວວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ອາລຸປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂລປປຣິຍາໂຍ ອາລຸປ຺ປ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອາໂລປໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕານມ຺ປິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ໂລກິຍານໍ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິຘມິຕຸໍ ‘‘ໂກ ປນ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຫາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຄຫິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ. ກສ຺ມິນ຺ຕິ ກສ຺ມິໍ ຐາເນ. ‘‘ໂກ ອຸປຣີ’’ຕິ ເອເຕເນວ ໂກ ເຫຏ຺ຐາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕຖາ ‘‘ໂກ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂກ ສຓິກໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ວີຖິໂຍຕິ ຄມນວີຖິໂຍ. ເອກໂຕຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ສູຣິຍມຓ຺ຑເລ ປນ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຉນ຺ທໍ ຎຕ຺ວາ ວາຕິ ຣຸຈິໍ ຎຕ຺ວາ ວິຍ.

ອຸຠຍນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ, ພຫິ ຈ.

ອຸຊຸກນ຺ຕິ ອາຍາມໂຕ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ, ອຸພ຺ເພຘໂຕ ຈ. ປຣິມຓ຺ຑລໂຕຕິ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ.

ອຸຊຸກໍ ສຓິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອມາວາສິຍໍ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທິວເສ ທິວເສ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ໂອຫີຍນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ ອຸປຑ຺ຒມຄ຺ຄເມວ ໂອຫີຍນໂຕ. ຕິຣິຍໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ມາເສ ກທາຈິ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ກທາຈິ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສູ’’ຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈນ຺ທສ຺ສ ປຸຣໂຕ, ປຈ຺ຉໂຕ, ສມຎ຺ຈ ຕາຣກາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ອຕ຺ຕໂນ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນຏ຺ຐານໍ. ນ ວິຊຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຖິຍາວ ຄຈ຺ຉນໂຕ. ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຊຸກໍ ຄມນສ຺ສ ສີຆຕາ ຈນ຺ທສ຺ສ ຄມນໍ ອຸປາທາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິຣິຍໍ ຄມນໍ ທກ຺ຂິຓທິສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ, ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ຈ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ຄມນໍ ທນ຺ຘໍ ຉຫິ ຉຫິ ມາເສຫິ ອິຊ຺ຌນໂຕ. ໂສຕິ ສູຣິໂຍ. ກາຬປກ຺ຂອຸໂປສຖໂຕຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ອຸໂປສເຖ ຈນ຺ເທນ ສເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ. ປາຏິປທທິວເສຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂປາຏິປທທິວເສ. ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີຆຄາມິຕາຍ, ຕສ຺ສ ຈ ທນ຺ຘຄາມິຕາຍ. ເລຂາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຍໍ. ຍາວ ອຸໂປສຖທິວສາຕິ ຍາວ ສຸກ຺ກປກ຺ຂອຸໂປສຖທິວສາ. ‘‘ຈນ຺ໂທ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປຣິຠາຄໂຕ ປຕິຕສູຣິຍາໂລກຕາຍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ປວຕ຺ຕາຍ ສູຣິຍສ຺ສ ທູຣຠາເວນ ທິວເສ ທິວເສ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິຫາຍມານາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍາຍ ວເສນ ອນຸກ຺ກເມນ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລປ຺ປເທສສ຺ສ ວຑ຺ຒມານສ຺ສ ວິຍ ທິສ຺ສມານຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວິຍ. ອຸໂປສຖທິວເສ ປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓມຓ຺ຑໂລ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາວິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ ຈນ຺ທສ຺ສ ທນ຺ຘຄຕິຕາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສີຆຄຕິຕາຍ. ອນຸກ຺ກເມນ ຫາຍິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຉາຍາຍ ຫາຍມານຕາຍ ມຓ຺ຑລໍ ວຑ຺ຒມານໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘ ຉາຍາຍ ວຑ຺ຒມານຕາຍ ມຓ຺ຑລໍ ຫາຍມານໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ.

ຍາຍ ວີຖິຍາ ສູຣິເຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ວສ຺ສວລາຫກາ ເທວປຸຕ຺ຕາ ສູຣິຍາຠິຕາປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານໂຕ ນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ກີຬາປສຸຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕທາ ກິຣ ສູຣິຍສ຺ສ ວິມານໍ ປກຕິມຄ຺ຄໂຕ ອໂຘ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຈຣເຓເນວ ຈນ຺ທວິມານມ຺ປິ ອໂຘ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຈຣຕິ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາ ວີຖິ ອຸທກາຠາເວນ ອຊານຸຣູປຕາຍ ‘‘ອຊວີຖີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎໍ ຄຕາ. ຍາຍ ປນ ວີຖິຍາ ສູຣິເຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ວສ຺ສວລາຫກາ ເທວປຸຕ຺ຕາ ສູຣິຍາຠິຕາປາຠາວໂຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກີຬາປສຸຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕທາ ກິຣ ສູຣິຍວິມານໍ ປກຕິມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈຣເຓເນວ ຈນ຺ທວິມານມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈຣຕິ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ, ຕຄ຺ຄຕິກຕາ ຈ ສມານຄຕິນາ ວາຕມຓ຺ຑເລນ ວິມານສ຺ສ ເຜລ຺ລິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາ ວີຖິ ອຸທກພຫຸຠາເວນ ນາຄານຸຣູປຕາຍ ‘‘ນາຄວີຖີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎໍ ຄຕາ. ຍທາ ສູຣິໂຍ ອຸທ຺ຘມນາຣຸຫນ຺ໂຕ, ອໂຘ ຈ ອໂນຕຣນ຺ໂຕ ປກຕິມຄ຺ເຄເນວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ວສ຺ສວລາຫກາ ຍຖາກາລໍ, ຍຖາຣຸຈິ ຈ ວິມານໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸເຂນ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕນ ກາເລນ ກາລໍ ວສ຺ສນໂຕ ໂລເກ ອຸຕຸສມຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ອຸຕຸສມຕາຍ ເຫຕຸຠູຕາຍ ສາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຄຕິ ຄວານຸຣູປຕາຍ ‘‘ໂຄວີຖີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎໍ ຄຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊວີຖີ’’ຕິອາທິ.

ເອວໍ ‘‘ກຕິ ເນສໍ ວີຖິໂຍ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສິເນຣຸໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີຕິ ສິເນຣຸສມີເປນ ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໂຕ ຄມນວີຖິໂຕ ພຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຕິຣິຍຄມເນນ ຈກ຺ກວາຬາຠິມຸຂາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຉ ມາເສ ຂເຓ ຂເຓ ສິເນຣຸໂຕ ອປສກ຺ກນວເສນ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬສມີປໍ ປຕ຺ຕາ, ຕໂຕປິ ຉ ມາເສ ຂເຓ ຂເຓ ອປສກ຺ກນວເສນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສິເນຣຸສມີປໍ ປາປຸຓນ຺ຕາ ອນ຺ໂຕ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິເນຣຸສ຺ສ, ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ຈ ຍໍ ຐານໍ ເວມຊ຺ຌໍ, ຕສ຺ສ, ສິເນຣຸສ຺ສ ຈ ຍໍ ຐານໍ ເວມຊ຺ຌໍ, ເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ສິເນຣຸສມີເປນ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ສິເນຣຸສ຺ສ ອຄ຺ຄາຬິນ຺ທອລ຺ລີນາ. ຈກ຺ກວາຬສມີເປນ ຈຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມຊ຺ເຌນາຕິ ສິເນຣຸສ຺ສ, ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ຈ ອຸຊຸກໍ ເວມຊ຺ເຌນ ມຄ຺ເຄນ. ຈິຕ຺ຣມາເສ ມຊ຺ເຌນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອກປ຺ປຫາເຣນາຕິ ເອກເວລາຍ, ເອເກເນວ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເອກປ຺ປຫາເຣນ. ມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກຕິ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ ກາໂລ ໂຫຕິ. ຕທາ ຫິ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາປິ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ຐິຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒເມວ ທິສ຺ສຕິ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ຐິຕສ຺ສ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ເອກເວລາຍເມວ ຕີສຸ ທີເປສຸ ອາໂລກກຣຓໍ.

ເຍສຸ ກຕ຺ຕິກາທິນກ຺ຂຕ຺ຕສມຎ຺ຎາ, ຕານິປິ ຕາຣກຣູປານິ ເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສສຕາຣກຣູປານິ ຈາ’’ຕິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕຕາຣກຣູປໂຕ ອວສິຏ຺ຐຕາຣກຣູປານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍານິປິ ຕານິ ເທວຕານໍ ວສນກວິມານານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຣາ-ສທ຺ໂທ ຕິຍຕິ ຉິຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຕ຺ຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ທສ຺ສ ວູປສມນກາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕິ ໂຊຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ທິວາ. ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸໍ ມິນນ຺ໂຕ ວິຍ ສິຍຕິ ອນ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ມາໂສ. ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍໍ ອຣຕິ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຸຕຸ. ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສງ຺ຄມ຺ມ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຕິ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ສໍວຈ຺ຉໂຣ.

໑໒໒. ວິວຊ຺ຊນໍ ວິວຊ຺ໂຊ, ໂສ ເອວ ເວວຊ຺ຊໍ, ວຓ຺ຓສ຺ສ ເວວຊ຺ຊໍ ວຓ຺ຓເວວຊ຺ຊໍ, ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຄໂມ, ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖິຕາ ‘‘ວຓ຺ຓເວວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິວຊ຺ຊຠາໂວ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ວຓ຺ຓວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ອຕິມານປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓວມ຺ຠນວເສນ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຕ຺ຕໂນ ວຓ຺ຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ມານປຈ຺ຈຍາ, ມານສມ຺ປຄ຺ຄຓ຺ຫນນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຕິສໂຍ ຣໂສ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຣສາຕິ ລທ຺ຘມານາຍ, ອນຸຠາສິໍສູຕິ ອນຸໂຣຘວເສນ ຠາສິໍສຸ. ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິວໍສກຖນ຺ຕິ ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິວໍສຊໍ ປເວຓີກຖໍ, ອາທິກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປເວຓີອາຄຕກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນຸປຕນ຺ຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ.

ຠູມິປປ຺ປຏກປາຕຸຠາວາທິວຓ຺ຓນາ

໑໒໓. ເອທິໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ.

໑໒໔. ປທາລຕາຕິ ‘‘ປທາ’’ຕິ ເອວໍນາມາ ເອກາ ລຕາ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປນ຺ນວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠທ຺ທລຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນາຬິກາຕິ ນາຬິວລ຺ລິ. ອຫາຍີຕິ ນສ຺ສິ.

໑໒໕. ອກຏ຺ຐປາໂກຕິ ອກຏ຺ເຐເຍວ ຐາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນໂກ, ນີວາໂຣ ວິຍ ສຎ຺ຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິປ຺ປຊ຺ຊນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໂຓ ‘‘ກຸຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຖຸສນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕໂຈ, ຕທຠາວໂຕ ‘‘ອກໂຓ, ອຖຸໂສ’’ຕິ ສາລິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ປຏິວິຣູຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປກ຺ກຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ປຏິວິຣູຬ຺ຫໂຕ ຫິ ຕໍ ປກ຺ກນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ສາຍໍ ປກ຺ໂກ ສາລິ ຄຫິໂຕ, ຕເທວ ຐານໍ ທຸຕິຍທິວເສ ປາໂຕ ປກ຺ເກນ ສາລິນາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາຍໍ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປາໂຕ ປກ຺ກໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ອລາຍິຕນ຺ຕິ ລາຍິຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ເຕສໍ ກມ຺ມປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອລາຍິຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອນູນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ເກວລໍ ປຎ຺ຎາຍນເມວ, ອຖ ໂຂ ຕຖາຠູຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ອິຕ຺ຖິປຸຣິສລິງ຺ຄາທິປາຕຸຠາວວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ‘‘ມນຸສ຺ສກາເລ’’ຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍເຍວ ຕຕ຺ຖ ອິທານິ ນິກນ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເທວຕານມ຺ປິ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ຐິຕານໍ ຕຕ຺ຖ ວິຣາຄາທິປຸຣິສຕ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ ຕທາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄເມວ ປາຕຸຠວຕິ. ປຸຣິສຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນປິ ອນິສ຺ສຣຕາ, ສພ຺ພກາລໍ ປຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ, ຣຊສ຺ສລຕາ ວຎ຺ຈຕາ, ຄພ຺ຠຘາຣຓໍ, ປຐມາຍ ປກຕິຍາ ນິຫີນປກຕິຕາ, ສູຣວີຣຕາຠາໂວ, ‘ອປ຺ປກາ ຊນາ’ຕິ ‘ຫີເຬຕພ຺ພຕາ’ຕິ ເອວມາທິ ອາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຸພ຺ພກມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ‘ອລໍ ອິຕ຺ຖິຠາເວນ, ນ ຫິ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ, ນ ສກ຺ກມາຣພ຺ຣຫ຺ມສິຣິໂຍ ປຈ຺ຈນຸຠວິຕຸໍ, ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ, ນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ’ຕິ ເອວໍ ອິຕ຺ຖິຠາວວິຣຊ຺ຊນໍ, ‘ຍຖາວຸຕ຺ຕອາທີນວວິຣຫໂຕ ອຸຕ຺ຕມປກຕິຠາວໂຕ ສມ຺ປທມິທໍ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ນາມ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ເອຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຣິສຕ຺ຕຠາເວ ສມ຺ຠາວນາປຸພ຺ພກໍ ປຕ຺ຖນາຐປນໍ, ‘ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາ’ຕິ’’ ເອວມາທິເກ ປຸຣິສຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ. ປູເຣຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ຠູຕໍ, ສທິສຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ, ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ສຸວິປຸລໍ ອນຕ຺ຖໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາຈຣຓໍ ເກວລໍ ອິຕ຺ຖິຍໍ ອາສາປຕ຺ຕິ ຜເລເນວາຕິ ອາສາອາປຕ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຠາວາວຫາປິ ໂຫຕິເຍວ. ຕນ຺ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ຕນ຺ນິກນ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠາວາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕຠາວໍ ລຠນ຺ໂຕ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລຠຕີ’’ຕິ. ຕທາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປຐມກປ຺ປິກກາເລ. ປກຕິຍາຕິ ສຠາເວນ. ມາຕຸຄາມສ຺ສາຕິ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ມາຕຸຄາມຠູຕສ຺ສ. ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ປກຕິຍາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕນ຺ຕິ ອຸເປຈ຺ຈ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ. ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສາຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສາເປກ຺ຂຠາເວນ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ. ຣາຄປຣິຬາໂຫຕິ ຣາຄໂຊ ປຣິຬາໂຫ.

ນິພ຺ພຸຍ຺ຫມານາຍາຕິ ປຣິຓຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍມານາຍ.

ເມຖຸນຘມ຺ມສມາຈາຣວຓ຺ຓນາ

໑໒໗. ໂຄມຍປິຓ຺ຑມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາລຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ມເທວ ວິວາຫກມ຺ມໍ ນາລຕ຺ຖາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທນ຺ຕິ. ປາຕພ຺ຍຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ກິເລສກາເມນ ປິວິຕພ຺ພຕໍ ກິຎ຺ຈິ ປິວິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ປິວນ຺ຕາ ວິຍ ອຕິວິຍ ໂຕເສຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ, ປາຕພ຺ຍຕນ຺ຕິ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກຕໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ປຣິໂຠຄຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ປາ-ສທ຺ໂທ, ກຕ຺ຕຸສາຘໂນ ຈ ຕພ຺ຍ-ສທ຺ໂທ, ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກນ຺ຕິ ສນ຺ນິຘິກາຣໍ, ກ-ກາໂຣ ປທວຑ຺ຒນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ອປທານນ຺ຕິ ອວຂຓ຺ຑນໍ. ເອເກກສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ວຫິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຄຸມ຺ພຄຸມ຺ພາຕິ ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ຊາ.

ສາລິວິຠາຄວຓ຺ຓນາ

໑໒໘. ສີມໍ ຐເປຍ຺ຍາມາຕິ ‘‘ອຍໍ ຠູມິຠາໂຄ ອສຸກສ຺ສ, ອຍໍ ຠູມິຠາໂຄ ອສຸກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກເຣຍ຺ຍາມ. ຕໍ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ.

ມຫາສມ຺ມຕຣາຊວຓ຺ຓນາ

໑໓໐. ປກາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂທສວເສນ ປກາເສຕພ຺ພໍ. ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຂປໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຫາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕນິກາຍໂຕ ນີຫຣິຕພ຺ພໍ.

ເນສນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ.

໑໓໑. ອກ຺ຂຣນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິໍ. ສາ ຫິ ມຫາຊເນນ ສມ຺ມໂຕຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ນິຣຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິຣູຬ຺ຫຠາວໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອສຎ຺ຈຣຓໂຕ ອກ຺ຂຣນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ສງ຺ຂາຕພ຺ພໂຕ ສງ຺ຂາ, ສມຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມຎ຺ຎາ, ປຎ຺ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ໂວຫຣຓໂຕ ໂວຫາໂຣ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ປວຕ຺ໂຕ. ນ ເກວລໍ ອກ຺ຂຣເມວາຕິ ນ ເກວລໍ ສມຎ຺ຎາກຣຓເມວ. ເຂຕ຺ຕສາມິໂນຕິ ຕໍ ຕໍ ຠູມິຠາຄໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕສຕ຺ຕາ. ຕີຫິ ສງ຺ເຂຫີຕິ ຕິວິຘກິຣິຍາຠິສງ຺ຂເຕຫິ ຕີຫິ ສງ຺ເຂຫິ ຂຕ຺ຕິຍາທີຫິ ຕີຫິ ວຓ຺ເຓຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕຫິ. ‘‘ຂຕ຺ຕິຍານຸຍນ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກເນຄມຊານປເທຫິ ຕີຫິ ຄຫປຕີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕຫີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຎາເຕນາຕິ ອຄ຺ຄໍ ກຸລນ຺ຕິ ຎາເຕນ. ຂຕ຺ຕິຍກຸລຎ຺ຫິ ໂລເກ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ, ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໗; ໓.໑໔໐; ມ. ນິ. ໒.໓໐; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໒, ໒໔໕) ອເຠໂທປຈາເຣນ ປນ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍສທ຺ທສ຺ສປິ ເສຏ຺ຐຕາຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ເຎນ ອກ຺ຂເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ອເຠໂທປຈາເຣນ ວິນາ ເອວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຄ຺ເຄ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຓ຺ຑລາທິວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ເຍນ ອນາຣມ຺ຠຠາເວນ ພາຫິຕາກຸສລາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ວີຕງ຺ຄາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕເມນນ຺ຕິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ເອເຕ’’ຕິ. ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕາຕິ ຈິຕ຺ຕມນ຺ຕຠາເວນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຠິວິສິຏ຺ເຐ ກໂຣນ຺ຕາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາກປ຺ປຠາເວນ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕາ ຈ. ວາເຈນ຺ຕາຕິ ປເຣສໍ ກເຖນ຺ຕາ, ເຍ ຕຖາ ຄນ຺ເຖ ກາຕຸໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ອຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາສນ຺ຕິ, ອຸປວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຈ຺ເຉນ຺ຕີຕິ ກາລໍ ເຂເປນ຺ຕິ. ຫີນສມ຺ມຕໍ ຌານຠາວນານຸໂຍຄໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄນ຺ເຖ ປສຸຕຕາທີປນໂຕ. ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕໍ ຊາຕໍ ‘‘ເວທຘຣາ ໂສຕ຺ຕິຍາ ສຸພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ເອວໍ ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕໍ ຊາຕໍ.

໑໓໓. ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຊາຍາປຕິກຠາເວນ ທ຺ວຍໍ ທ຺ວຍໍ ນິວາສໍ ອຊ຺ຌຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ວາຓິຊກມ຺ມາທິເກຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກສິກມ຺ມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໓໔. ລຸທ຺ທາຈາຣກມ຺ມຂຸທ຺ທາຈາຣກມ຺ມຸນາຕິ ປຣວິເຫຐນາທິລຸທ຺ທາຈາຣກມ຺ມຸນາ, ນຬກາຣທາຣຸກມ຺ມາທິຂຸທ຺ທາຈາຣກມ຺ມຸນາ ຈ. ສຸທ຺ທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸ-ອິຕິ ສີຆຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທາ-ອິຕິ ຄຣຫຓຕ຺ເຖຕິ ອາຫ ‘‘ສຸທ຺ທໍ ສຸທ຺ທໍ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໓໕. ອຫູຕິ ກາລວິປລ຺ລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຫຕິ ໂຂ’’ຕິ ອາຫ. ອິມິນາຕິ ‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ຈຕູຫິ ມຓ຺ຑເລຫິ ສມຓມຓ຺ຑລສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ. ອິມໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມຓມຓ຺ຑລໍ ນາມ…ເປ… ສຸທ຺ຘິໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ອິເມຫິ…ເປ… ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິມາເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຓ຺ຑລານິ ປຘານານິ, ສມຓມຓ຺ຑລໍ ອປ຺ປຘານໍ ຕໂຕ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ? ນຍິທເມວນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຓມຓ຺ຑລໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຸເຓຫິ ວິສິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຄຸໂຓ ຫິ ວິຎ຺ຎູນໍ ອນຸວຕ຺ຕນເຫຕຸ, ນ ໂກລປຸຕ຺ຕິຍໍ, ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາ, ວາກ຺ກຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ເມເນວ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ອຘມ຺ເມນາ’’ຕິ. ໂສ ຘມ຺ໂມ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ເຍນ ສໍສາຣໂຕ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຓມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຈ ສາສນິກເມວ ສມຓຄຓໍ ວທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຓມຓ຺ຑລຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ.

ທຸຈ຺ຈຣິຕາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໖. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ສມາທິນ຺ນກມ຺ມໍ ນາມ ‘‘ໂກ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ. ອໂຊຕຄ຺ຄິໂສຏ຺ຐິມິໂສ’’ຕິອາທິນາ ຍຎ຺ຎວິຘານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຫິໍສາທິປາປກມ຺ມໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສ຺ສາຕິ ‘‘ເອສ ສທ຺ຘາຘິຄໂຕ ເທວຍາໂນ, ເຍນ ຍນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕິໂນ ວິໂສກາ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສຫຄຕກມ຺ມສ຺ສ. ສມາທານໍ ຕສ຺ສ ຕຖາ ປວຕ຺ຕນໍ, ຕສ຺ສາ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປຄມນໍ.

໑໓໗. ທ຺ວຍກາຣີຕິ ກຸສລາກຸສລທ຺ວຍສ຺ສ ກຕ຺ຕາ. ຕຍິທໍ ທ຺ວຍໍ ຍສ຺ມາ ເອກຊ຺ຌໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ກາເລນາ’’ຕິອາທິ. ເອກກ຺ຂເຓ ອຸຠຍວິປາກທານຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕທ຺ວຍູປສຎ຺ຫິຕາຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ປນ ທ຺ວຍກາຣິໂນ ສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທິຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍນ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍຠູໂຕຕິ ວິກລາວຍໂວ. ທ຺ເວປິຫິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມານິ ກຕູປຈິຕານິ ສຠາວໂຕ ພລວນ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຣຓກາເລ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອກຸສລໍ ພລວຕຣໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍລາຠໂຕ. ນິກນ຺ຕິອາທໂຍ ຫິ ປຈ຺ຈຍວິເສສາ ອກຸສລສ຺ເສວ ສຠາຄາ, ນ ກຸສລສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ກຕູປຈິຕຠາເວນ ສມານພເລສຸປິ ກຸສລາກຸສເລສຸ ປຈ຺ຈຍລາເຠນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ລທ຺ໂຘກາສຕາຍ ກຸສລໂຕ ອກຸສລໍ ພລວຕຣໍ ໂຫຕີຕິ, ຕຖາຠູຕມ຺ປິ ຕໍ ຍຖາ ວິປາກທາເນ ລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ກຸສລສ຺ສາປິ ອວສໂຣ ໂຫຕິ, ຕຖາ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ປຏິສນ຺ຘິທານາຠິມຸຂໍ ກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທນ຺ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕີຕິ. ‘‘ອກຸສລໍ ພລວຕຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອກຸສລໍ ເຈ ພລວຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ເຕສຸ ກຸສລໍ ເຈ ພລວຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ອກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕິ, ອກຸສລໍ ປວຕ຺ຕິເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ອຖ ນໍ ຕໍ ກາຓມ຺ປິ ກໂຣຕິ ຂຸຊ຺ຊມ຺ປິ ປີຐສປ຺ປິມ຺ປິ ກຸຈ຺ຉິໂຣຄາທີຫິ ວາ ອຸປທ຺ທຸຕໍ. ເອວໍ ໂສ ປວຕ຺ຕິຍໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸຠວຕີຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ວຸຕ຺ຕກາເລ ວາ ກາເຣນ ສມານພເລສຸ ກຸສລາກຸສລກມ຺ເມສຸ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນເວລາຍໍ ຍທິ ພລວຕຣານິ ກຸສລຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ, ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕໍ ອກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ກຸສລໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ. ອຖ ພລວຕຣານິ ອກຸສລຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ, ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຸຠິນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ສມານພລວຠາວໂຕ, ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສາເປກ຺ຂໂຕ ຈາຕິ, ສພ຺ພໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ໂພຘິປກ຺ຂິຍຠາວນາວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ສຠາວໂຕ, ຕໍສຠາວໂຕ ຈ ຕສ຺ສາ ປກ຺ເຂ ຠວາຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ, ສຕິວີຣິຍາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ. ປຏິປາຏິຍາຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍເທສນາປຏິປາຏິຍາ. ຠາວນໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ປວຕ຺ຕໍ ຠາວນໍ ປຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສອຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ວເສນ ຂີຓາສວສ຺ສ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ໂລກສ຺ສ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ອິຕຣາຍ ສພ຺ພໂສ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວູປຄມເນ ຕສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕີຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິ. ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ຈຕຸວຓ຺ຓໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ.

໑໔໐. ຕເມວຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ຂີຓາສໂວວ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ.

ເສຏ຺ຐຈ຺ເຉທກວາທເມວາຕິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເສຏ຺ຐຠາວສມຸຈ຺ເຉທກເມວ ກຖໍ. ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠາສິຕ຺ວາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ໂລກິຍຘມ຺ມສນ຺ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນມນ຺ວາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຕໂຕ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເຕນ ອສໍສຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ອາວຊ຺ຊນ຺ຕາຕິ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕາ. ອນຸມຊ຺ຊນ຺ຕາຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຈຣນ຺ຕາຕິ.

ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.