໓. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຕທີປສຣຓຕາວຓ຺ຓນາ

໘໐. ອຸຕ຺ຕານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາກຏໍ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນຸຕ຺ຕານໍ ອປາກຏໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ອປຈຸຣໍ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ. ອນຸຕ຺ຕານານໍ ປທານໍ ວຓ຺ຓນາ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ. ອຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາຍ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕານຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ມາຕຸລາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາໂມ ເອໂກ ຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສາ ອາສນ຺ນປ຺ປເທເສ ມາປິຕຕ຺ຕາ ນຄຣມ຺ປິ ‘‘ມາຕຸລາ’’ ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຕຸລາຍນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມເກ ນຄເຣ’’ຕິ. ອວິທູເຣຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫເນມິ ນາມ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ ອຕີຕວໍສທີປິກາ ກຖາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕາ, ‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວສ຺ສສຕາຍຸກາ ປຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ສວິເສສໍ ອນາຄຕຕ຺ຖປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ອາຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນາຄຕວໍສທີປິກາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍາ’’ຕິ. ອນາຄຕຕ຺ຖທີປນຎ຺ຫິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນາຄຕສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນໍ ອຈ຺ຉຣິຍຕມໍ. ສມາຄເມນາຕິ ສນ຺ນິປາເຕນ.

‘‘ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິອາທິ ເກວລໍ ເຕສໍ ປຣິວິຕກ຺ກມຕ຺ຕໍ. ອມນາປນ຺ຕິ ອມນຸຎ຺ຎໍ. ພຸທ຺ເຘສຸ ກໂຕ ອປ຺ປໂກປິ ອປຣາໂຘ ອປ຺ປໂກ ກາໂຣ ວິຍ ຄຣຸຕຣວິປາໂກຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ສທິສໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ມາຕຸລນຄຣສ຺ສ ສມີເປ, ຕສ຺ສໍ ວາ ປຣິສາຍໍ.

ອຕ຺ຕທີປາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາຕິ ສສນ຺ຕາໂນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຫິຕສຸເຂສິຠາເວນ ປນ ອຕ຺ຕນິພ຺ພິເສສຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ອິຘ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ທ຺ວິຘາ ອາໂປ ຄໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ທີໂປ, ໂອເຆນ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຕ ຠູມິຠາໂຄ. ອິຘ ປນ ກາໂມຆາທີຫິ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓີຍຕ຺ຕາ ທີໂປ ວິຍາຕິ ທີໂປ, ອຕ຺ຕາ ທີໂປ ປຕິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕທີປາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ທີປ’’ນ຺ຕິອາທິ. ທີປຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ປຏິສຣຓຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສຣຓປຏິກ຺ເຂປວຈນນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສຣຓຠາວປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ນ ອຎ຺ຎໍ ສຣຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຓສ຺ເສວ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຣຓສຠາວສ຺ເສວ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ ຈ ເຕນ ອິຕຣສ຺ສາປິ ປຏິກ຺ເຂປສິທ຺ຘິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍທິ ເອຕ຺ຖ ປາກຕິໂກ ອຕ຺ຕາ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ກຖໍ ຕສ຺ສ ທີປສຣຓຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອຘິປ຺ປາຍິໂກ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ທຸຕິຍວາໂຣປິ ປຐມວາຣສ຺ເສວ ປຣິຍາຍຠາເວນ ເທສິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຄຈເຣຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຄຈຣຏ຺ຐານຠູເຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ສເກຕິ ກຖໍ ປນາຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສໂກຕິ ອາຫ ‘‘ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ’’ຕິ. ປິຕິໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຄຈໂຣ’’ຕິ ເຕນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍຕິ. ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ຈຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຍໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສນປິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິເລສມາຣສ຺ສ ໂອຕາຣາລາເຠເນວ ອິຕຣມາຣານມ຺ປິ ໂອຕາຣາລາໂຠ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖຕິ ໂຄຈເຣ ຈຣຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ວຕ຺ຖຸ ປນ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ອາຄຕໍ.

ສກຸເຓ ຫນ຺ຕີຕິ ສກຸຓຄ຺ຆິ, ມຫາເສນສກຸໂຓ. ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຠິຠວນວເສນ ປຕ຺ຕາ ອຸປຄຕາ. ນ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ເມ ອຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆິ ນາລໍ ອຠວິສ຺ສ. ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓນ຺ຕິ ນງ຺ຄເລນ ກສິຕປ຺ປເທໂສ. ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເລຑ຺ຑູນໍ ອຸຏ຺ຐປິຕຏ຺ຐານໍ. ສເກ ພເລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພລເຫຕຸ. ອປຕ຺ຖທ຺ຘາຕິ ອວຄາຬ຺ຫຕ຺ຖມ຺ຠາ ສຎ຺ຊາຕຕ຺ຖມ຺ຠາ. ອສ຺ສຣມານາຕິ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕີ.

ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸນ຺ຕິ ນງ຺ຄເລນ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສຸກ຺ຂຕາຍ ຕິຂິຓສິງ຺ຄອໂຍຆນສທິສໍ ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ. ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ອໂຘຠາເຄນ ອຕ຺ຕນາ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີນໂຍຄ຺ຄປ຺ປເທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕສ຺ສຸປຣິ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອສ຺ສຣມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ເອຫິ ໂຂ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ອສ຺ສຣມານາກາຣທສ຺ສນໍ. ສນ຺ນຍ຺ຫາຕິ ວາຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສມໍ ຐເປຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຸປາທີຕິ ປາວິສິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ລາໂປ ຐິໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ເລຑ຺ຑຸມ຺ຫິ. ອຸຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຣປ຺ປເທສໍ. ປຈ຺ຈຕາເຬສີຕິ ປຕິ ອຕາເຬສິ ສາຣມ຺ຠວເສນ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຫຣຓໂຕ ວິຘາເຣນ຺ຕີ ປຕາເຬສິ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍໍ. ‘‘ອວສຣ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ.

‘‘ກຸສລານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ເທສນາຍ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ຍຖາອນຸສນ຺ຘິ ເອວ. ອາທິໂຕ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕທີປາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐) ເຍວ ອຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ເຕ ເຍເວຕ຺ຖ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ. ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂສຠາວານໍ. ‘‘ອວຊ຺ຊຣຫິຕສຠາວານ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ເອວ ຄຫິຕາ, ທຸຕິເຍ ປນ ວິປາກຘມ຺ມາປິ. ຍທິ ເອວໍ, ກຖໍ ເຕສໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນນ຺ຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ວິປາກຘມ຺ມາ ສີລາທິ ວິຍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ສມາທານນ຺ຕິ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມ຺ມາ ອາທານໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປາກຘມ຺ມາ ຫິ ປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕາ ອາຍຸອາທິສມ຺ປຕ຺ຕິວິເສສຠູຕາ ອຸປຣູປຣິກຸສລວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎຜລໍ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ປຸຎ຺ຎຜລນ຺ຕິ ຈ ເອກເທສສຣູເປກເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎຜລຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎຜລ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣູປຣິ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎວິປາໂກປິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ມາຕາປິຕູນ’’ນ຺ຕິອາທິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ເຫຕູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສິເນຫວເສນາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ສິເນຫສ຺ສ ວເສນ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ນ ຫິ ສິເນຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກຸສລໍ ອຕ຺ຖິ. ມຸທຸມທ຺ທວຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາວເສນ ອຕິວິຍ ມທ຺ທວນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ …ເປ… ມຸທຸມທ຺ທວຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕເມວ ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິ…ເປ… ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຎ຺ເຎປິ ປນ ທານສີລາທິຘມ຺ມາ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ ວິວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ຜລວິເສສາວຫຕາຍ ຜລທາຍ ໂກຏິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິ, ເທວໂລເກ ຈ ປວຕ຺ຕິສິຣິວິຠໂວຕິ ປຣິໂຍສານໍ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ, ມນຸສ຺ສໂລກວເສເນວ ຈາຍໍ ເທສນາ ອາຄຕາຕິ. ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລສ຺ສ ວິປາກໍ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ທສ຺ສິສ຺ສຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຂ ນາມ ຣາຊາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໘).

ທຬ຺ຫເນມິຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໑. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໑໑໐) ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏຄາມິຠາເວນ ສາຘາຣເຓ ກຸສລຄ຺ຄຫເຓ. ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລານຸສນ຺ຘິວເສນ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ, ອາຣຠນ຺ໂຕ ຈ ເທສິຍມານມຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອວໍ ທີເປຕ຺ວາ ອາຣຠີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຐມໍ ຕຖາ ອທີເປນ຺ໂຕປິ ຠຄວາ ອຕ຺ຖໂຕ ທີເປຕິ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໒. ອີສກມ຺ປີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ. ອວສກ຺ກິຕນ຺ຕິ ໂອຄຕຠຏ຺ຐໍ. ເນມິອຠິມຸຂນ຺ຕິ ເນມິປ຺ປເທສສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ. ພນ຺ຘິໍສຸ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ໂອສກ຺ກິຕາໂນສກ຺ກິຕຠາວໍ ຊານິຕຸໍ. ຕເທຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານາ ຈວນໍ. ອຕິພລວໂທເສຕິ ຣຎ຺ໂຎ ພລວຕິ ອນຕ຺ເຖ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ສຕິ.

ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍ ປມາທໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ.

ເອກສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕເມວາຕິ ຊມ຺ພຸທີປເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂສ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ ອສ຺ສກຓ຺ຓປພ຺ພເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕເອກສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ. ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິວເສນາຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາວຫາຍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ວເສນ.

໘໓. ເອວໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ. ສຸກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖເມວ ວທຕິ.

‘‘ທສວິຘໍ, ທ຺ວາທສວິຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕວິຠາໂຄ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ປູເຣນ຺ເຕເນວາຕິ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິເຕເນວ. ນິທ຺ໂທເສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ ໂທສານໍ ອປຄມເນ ນິທ຺ໂທເສ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊູຫິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພວຕ຺ເຕ. ຠາວິນິ ຠູເຕ ວິຍ ຫິ ອຸປຈາໂຣ ຍຖາ ‘‘ອຄມາ ຣາຊຄຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໑໐). ອຘິຄຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາປິ ຫິ ເຕ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕນ຺ເຕວາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອຣິຍວຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໔. ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐານໍ, ເຕນ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ. ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອາທຣກິຣິຍາວເສນ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ມາເນນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ຠາວນາວເສນ ມເນນ ປິຍາຍນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕເມວາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ປູຊຍໂຕ ອປຈາຍໂຕ ເອວຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕສກ຺ກາຣາທິສມ຺ຠໂວຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ອປທິສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູໂຕ ອາຄຕຠາເວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຠາເວນ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈ ສມຸປຈິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຘມ຺ມວເສເນວ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນາ’’ຕິ ເອເຕນ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຕເນວ ປຣຕ຺ຖສາຘເນນ ຂນ຺ຕິອາທິຄຸເຓນ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ເອວ ຣກ຺ຂຕິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນໍ ສີຕຸຓ຺ຫາທິປຏິພາຫເນນ ອາວຣຓໍ. ອນ຺ໂຕ ຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠູເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິຊເນ.

‘‘ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ຣກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ເທຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາວຣຓໍ, ອິຕເຣນ ຄຸຕ຺ຕິໍ. ຠຕ຺ຕເວຕນສມ຺ປທາເນນປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາປນາທີນິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓສຸ. ນິຄໂມ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ເນຄມາ, ເອວໍ ຊານປທາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຄມວາສິໂນ’’ຕິອາທິ.

ນວວິຘາ ມານມທາຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໐໘; ຘ. ສ. ໑໑໒໑; ວິຠ. ໘໖໖; ມຫານິ. ໒໑, ໑໗໘) ນຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນວວິຘາ ມານສງ຺ຂາຕາ ມທາ. ມາໂນ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ປມຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຍາ ມານມໂທ. ໂສຠເນ ກາຍິກວາຈສິກກມ຺ເມ ຣໂຕຕິ ສູຣໂຕ ອຸ-ກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ສພ຺ພໍ ວາ ກາຍວຈີສຸຈຣິຕໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ໂອຣໂຕຕິ ໂສຣໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ສຸຈຣິຕໍ. ຣາຄາທີນນ຺ຕິ ຣາຄໂທສໂມຫມານາທີນໍ. ທມນາທີຫີຕິ ທມນສມນປຣິນິພ຺ພາປເນຫິ. ເອກມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອກຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄາທີນຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ທມນາທິປຈ຺ເຈກໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຍ ເອກຊ຺ຌໍ ປຏິສງ຺ຂານມຸເຂນ ປຊຫນໂຕ. ເອກມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວາ ວິເວກວເສນ ເອກໍ ເອກາກິນໍ ອຕ຺ຕານໍ. ກາເລ ກາເລຕິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ເພ ກາເລ ກາເລ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ຕາຕ, ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ. ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ. ສມາເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທສວິຘໍ, ທ຺ວາທສວິຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຄຓນາຍ ຈ ສມານໍ ກາຕພ຺ພໍ ອນູນໍ ອນຘິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ອຘມ຺ມຣາຄສ຺ສາຕິ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຣາຄສ຺ສ. ວິສມໂລຠສ຺ສາຕິ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນປິ ອຕິວິຍ ພລວຠາເວນ ປວຕ຺ຕໂລຠສ຺ສ.

ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາວວຓ຺ຓນາ

໘໕. ວຕ຺ຕມານສ຺ສາຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ, ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຕິ ອາຫ ‘‘ປູເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານສ຺ສາ’’ຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນສ຺ສ ປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ? ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ຕາວ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ວາທສຫິປິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ປູຣຕິ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ, ປຎ຺ຎາສາຍ ວາ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ. ອຍຎ຺ຈ ເຠໂທ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສປິ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌມຸທຸຕາວເສນ, ອິຕຣສ຺ສ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍາທິຈກ຺ກວຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໐. ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຍາຕິ ປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ປຸຣາຓໍ ຕນ຺ຕິໍ ປເວຓິໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕາກາເຣນ. ເຕນາຫ ‘‘ໂປຣາຓກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ນ ປພ຺ພນ຺ຕີຕິ ສມິທ຺ຘິຍາ ນ ປູເຣນ຺ຕິ, ຜີຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ສຸຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາຊກິຈ຺ເຈ ຣຎ຺ຎາ ອມາ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອມຈ຺ຈາ, ເຍຫິ ວິນາ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ປຣມ຺ປຣາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິສາຍ ຠວາຕິ ປາຣິສຊ຺ຊາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິສາວຈຣາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐປິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຍໍ, ວຍຎ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ຄເຓນ຺ຕີຕິ ຄຓກາ. ຊາຕິກຸລສຸຕາຈາຣາທິວເສນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ ມຫຕີ ມຕ຺ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາມຕ຺ຕາ, ເຕ ປນ ມຫານຸຠາວາ ອມຈ຺ຈາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາອມຈ຺ຈາ’’ຕິ. ເຍ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖານີກາທີສຸ ອວຏ຺ຐິຕາ, ເຕ ອນີກຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖິອາຈຣິຍາທໂຍ’’ຕິ. ມນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎໍ ອສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕີຕິ ມນ຺ຕສ຺ສາຊີວິໂນ, ມຕິສຊີວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາຊກິຈ຺ເຈ ອຸປເທສທາຍິໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໑. ພລວໂລຠຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິທານິ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສາ ນາມ ພຫູ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ຘເນ ອນຸປ຺ປທິຍມາເນ ມຍ຺ຫໍ ໂກສສ຺ສ ປຣິກ຺ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂລຠຕ຺ຕາ. ອຸປຣູປຣິຠູມີສູຕິ ຉກາມສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕາສຸ ອຸປຣູປຣິກາມຠູມີສຸ. ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ອຄ຺ຄໍ ນາມ, ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຄາມີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄໍ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ສຄ຺ເຄ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ສຄ຺ຄປ຺ປໂຍຊນາຕິ ວາ ໂສວຄ຺ຄິກາ. ທສນ຺ນໍ ວິເສສານນ຺ຕິ ທິພ຺ພອາຍຸວຓ຺ຓຍສສຸຂອາຘິປເຕຍ຺ຍານຎ຺ເຈວ ທິພ຺ພຣູປາທີນຎ຺ຈ ຜລວິເສສານໍ. ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ສໂກ ອຕ຺ຕຠາວວຓ຺ໂຓ ຄຫິໂຕ, ຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ.

໙໒. ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາຍໍ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອທິນ຺ນໍ ອາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມເທວ ຕໂຕ ນິເສຘິຕໍ ກຕ຺ວາ. ມູລຫຕນ຺ຕິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປເນນ ມູເລ ເອວ ຫຕໍ.

໙໖. ຣາຄວເສນ ຈຣຓໍ ຈຣິຕ຺ຕໍ, ຈຣິຕ຺ຕເມວ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ເມຖຸນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕໍ ປນ ‘‘ປເຣສໍ ທາເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມິຈ຺ຉາຈາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໐໐. ປຈ຺ຈນີກທິຏ຺ຐີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໑; ໒.໙໔; ວິຠ. ໗໙໓) ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ທິຏ຺ຐິ.

໑໐໑. ມາຕຸຈ຺ຉາທິກາ ອຸປຣິ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ. ອຕິພລວໂລໂຠຕິ ອຕິວິຍ ພລວາ ພຫລກິເລໂສ, ເຍນ ອກາເລ, ອເທເສ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ມິຈ຺ຉາຘມ຺ໂມຕິ ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີໂຕ ອວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂກ ໂລຠຘມ຺ໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິສານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕສ຺ສ ຠາໂວຕິ ເຍນ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ກິຣິຍາ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມາຕຣິ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຍາ ສມ຺ມາ ປຊ຺ຊິຕພ຺ເພ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ໂສປິ ໂທໂສ ອຄາຣວກິຣິຍາທິຠາວໂຕ. ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ອຠາໂວ ເຈວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈ ອມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ’’ຕິ. ກຸເລ ເຊຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຸເລ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫາປິຕຸຈູຬປິຕຸເຊຏ຺ຐກຠາຕິກາທີນໍ.

ທສວສ຺ສາຍຸກສມຍວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມໂຍ ອາມຏ຺ໂຐ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ. ອລໍ ປຕິໂນຕິ ອລໍປເຕຍ຺ຍາ. ຕສ຺ສາ ປຣິຍຕ຺ຕຕາ ຠຣິຍາຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຄ຺ຄຣສານີຕິ ມຘຸຣຠາເວນ, ເຠສຊ຺ຊຠາເວນ ຈ ອຄ຺ຄຠູຕຣສານິ.

ທິປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ສມຸຊ຺ຊລິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລນ຺ຕິປິ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອໂຫ ປຸຣິໂສຕິ ມາຕາທີສຸປິ ອີທິໂສ, ອຎ຺ເຎສໍ ເກສໍ ກິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ອໂຫ ເຕຊວປຸຣິໂສຕິ.

ເຄເຫ ມາຕຸຄາມໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ທາສິຠຣິຍາຠູຕມາຕຸຄາມໍ ວິຍ. ມິສ຺ສີຠາວນ຺ຕິ ມາຕາທີສຸ ຠຣິຍາຍ ວິຍ ຈາຣິຕ຺ຕສງ຺ກຣໍ.

ພລວໂກໂປຕິ ຫນ຺ຕຸກາມຕາວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພລວໂກໂປ. ອາຆາເຕຕີຕິ ອາຫນຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກກ຺ຂຬຜຣຸສຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິພາຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສຍທຫນຣໂສ ຫິ ໂທໂສ. ພ຺ຍາປາເທຕີຕິ ວິນາເສຕິ, ມໂນປທູສນໂຕ ມນສ຺ສ ປໂກປນໂຕ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂໍ, ສາ ປນສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕາ ສຣີເຣ ອວຫນ຺ເຕປິ ສິເນຫວຕ຺ຖຸໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາປິ ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍມານສ຺ສປີ’’ຕິອາທິ.

໑໐໔. ກປ຺ປວິນາໂສ ກປ຺ໂປ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ອນ຺ຕຣາວ ກປ຺ໂປ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ຕຓ຺ຫາທິເຠໂທ ກປ຺ໂປ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກປ຺ໂປ, ສຕ຺ຕໂລໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາວ ໂລກວິນາໂສ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ກຕິວິໂຘ, ກຖຎ຺ຈສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ, ກິໍ ຄຕິໂກຕິ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ໂລຠຸສ຺ສທາຍາຕິ ໂລຠາຘິກາຍ ປຊາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ.

ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສູຕິ ປຸພ຺ເພ ຍຖານຸສ຺ສວານຸສ຺ສຣເຓນ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອາຍຸວິເສສສ຺ສ ລຠນໂຕ. ຄຸມ຺ພລຕາທີຫິ ຄຫນໍ ຐານນ຺ຕິ ຄຸມ຺ພລຕາທີຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນຕາຍ ຄຫນຠູຕໍ ຐານໍ. ຣຸກ຺ເຂຫິ ຄຫນນ຺ຕິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ນິຣນ຺ຕຣນິຈິເຕຫິ ຄຫນຠູຕໍ. ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ຉິນ຺ນຕຏາຫິ ນທີຫິ ໂອຣໂຕ, ປາຣໂຕ ຈ ວິທຸຄ຺ຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປພ຺ພເຕຫິ ວິສມໍ ປພ຺ພຕນ຺ຕຣໍ. ປພ຺ພເຕສຸ ວາ ຉິນ຺ນຕເຏສຸ ທຸຣາໂຣຫໍ ວິສມຏ຺ຐານໍ. ສຠາເຄຕິ ຊີວນວເສນ ສມານຠາເຄ ສທິເສ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ.

ອາຍຸວຓ຺ຓາທິວຑ຺ຒນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໕. ອາຍຕນ຺ຕິ ວາ ທີຆໍ ຈິຣກາລິກໍ. ມຣຓວເສນ ຫິ ຎາຕິກ຺ຂໂຍ ອາຍໂຕ ອປຸນຣາວຕ຺ຕນໂຕ, ນ ຣາຊຠຍາທິນາ ອຸກ຺ກມນວເສນ ປຸນຣາວຕ຺ຕິຍາປິ ຕສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ໂອສກ຺ເກຍ຺ຍາມາຕິ ໂອຣເມຍ຺ຍາມ. ວິຣມຓມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຊຫນເມວ ປຣິຈ຺ຈຊນຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຊເຫຍ຺ຍາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສີລຄພ຺ເຠ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາຕິ ມາຕຸ, ປິຕຸ ຈ ສີລວນ຺ຕຕາຍ ຕທວຍວຠູເຕ ຄພ຺ເຠ ວຑ຺ຒິ ‘‘ສີລຄພ຺ເຠ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ອຸຕຸອາຫາຣສ຺ສ ວິຍ ຕທຎ຺ຎສ຺ສາປິ ພາຫິຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວເສນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ວິເສສາຘານໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗) ວຸຕ຺ຕເມວ. ເຂຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕວຕ຺ຖຸວິສຸທ຺ຘິຍາ. ນນຸ ຈ ຕໍ ວິເສສາຘານໍ ຊາຍມານໍ ຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ເອວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ປນ ຕຖາ ອາຫິຕວິເສສາຍ ອຣູປສນ຺ຕຕິປິ ລທ຺ຘູປກາຣາ ເອວ ໂຫຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ຍຖາ ກພຬີກາຣາຫາເຣນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິເຕ ຣູປກາເຍ ສພ຺ໂພປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ, ຍຖາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປຸຎ຺ຎວິເສສໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຣຕນາທີນໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ເຕ ເຕ ວິເສສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຕພ຺ຠາເວ ຠາວໂຕ, ຕທຠາເວ ຈ ອຠາວໂຕ, ເອວເມວ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມາຕາປິຕູນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຎ຺ຎວິເສສໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ຊາຍມານານໍ ທີຆາຍຸກຕາ ເຂຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ສໍເວຄຘມ຺ມຉນ຺ທາທິສມຸປພ຺ຣູຫິຕາຍ ຕທາ ເຕສໍ ກຸສລເຈຕນາຍ ຕຖາ ອຸຬາຣຠາເວນ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ, ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກຸສລຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມາເນ ສຕ຺ຕນິກາເຍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຕ຺ຕນິກາເຍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນວ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ເຂຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປິ ປນ ອິຘາປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ.

ໂກຏ຺ຐາສາຕິ ຈຕ຺ຕາຣີສວສ຺ສາຍຸກາຕິອາທໂຍ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກປຣິໂຍສານາ ເອກາທສ ໂກຏ຺ຐາສາ. ອທິນ຺ນາທານາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກາປຣິໂຍສານານໍ ທສນ຺ນໍ ປາປໂກຏ຺ຐາສານໍ ຄຫຓໍ.

ສງ຺ຂຣາຊອຸປ຺ປຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໑໐໖. ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຕຓ຺ຫາຕິ ເອວໍ ວຈີເຠທໍ ປາປນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕາ. ອນສນນ຺ຕິ ກາຍິກກິຣິຍາອສມຕ຺ຖຕາເຫຕຸຠູໂຕ ສຣີຣສງ຺ໂກໂຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິປ຺ຜາຣິກຠາໂວ’’ຕິອາທິ. ຆນນິວາສຕນ຺ຕິ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີນໍ ຆນນິວິຏ຺ຐຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ນາຕິທູຣວຕ຺ຕິຕໍ. ນິຣນ຺ຕຣປູຣິໂຕຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິຍ ປຸຓ຺ໂຓ ຕຕ຺ຣຸປຄານໍ ສຕ຺ຕານໍ ພຫຸຠາວໂຕ.

ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ກິຎ຺ຈາປິ ປຸພ຺ເພ ວຑ຺ຒມານກວເສນ ເທສນາ ອາຄຕໍ, ອິທໍ ປນ ນ ວຑ຺ຒມານກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສຕ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒມານາຍຸກກາເລ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ສໍສາເຣ ສໍເວຄສ຺ສ ທຸພ຺ພິຠາວນີຍຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ໂອຣເມວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາໂລ.

໑໐໘. ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ຍູໂປ ວິຍາຕິ ຍູໂປ, ຍູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອເນກຠູມິກູຏາຄາໂຣວຣກາທິວນ຺ຕຕາຍາຕິ ຍູໂປ, ປາສາໂທ. ຣຎ຺ໂຎ ເຫຕຸຠູເຕນາຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນນ຺ຕິທສ຺ເສຕິອຸສ຺ສາຫສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ. ມຫຕາ ຣາຊານຸຠາເວນ, ມຫຕາ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ມຫາຊນສ຺ສ ຣຎ຺ຊນໂຕ ມຫາປນາໂທ ນາມ ຣາຊາ ຊາໂຕ. ຊາຕເກຕິ ມຫາປນາທຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໓.໔໐ ມຫາປນາທຊາຕເກ).

ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາຕິ ‘‘ອຕີເຕ ປນາໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາ ອສ຺ໂສສີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວນ຺ຕຣຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓປາສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ຍສ຺ສ ຍູໂປ ສຸວຓ຺ຓໂຍຕິ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຍໍ ຍູໂປ ປາສາໂທ ສຸວຓ຺ຓໂຍ ສຸວຓ຺ຓມໂຍ. ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂສຬສສຣປາຕປ຺ປມາໂຓ, ໂສ ປນ ອຑ຺ຒໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິ. ອຸພ຺ຠມາຫຸ ສຫສ຺ສຘາຕິ ອຸພ຺ຠໍ ອຸຈ຺ຈຠາວໍ ອສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສຫສ຺ສຘາ ສຫສ຺ສກຓ຺ຑປ຺ປມາຓໍ ອາຫຸ, ໂສ ປນ ໂຍຊນໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຫູ’’ຕິ ທີຆໍ ກຕໍ, ອຫຸ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ສຫສ຺ສກຓ຺ໂຑຕິ ສຫສ຺ສຠູມິໂກ, ‘‘ສຫສ຺ສຂຓ຺ໂຑ’’ ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ. ສຕເຄຓ຺ຑູຕິ ອເນກສຕນິຍູຫໂກ. ຘຊາລູຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິຍູຫສິຂຣາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐປິເຕຫິ ສຕ຺ຕິຘຊວີຣງ຺ຄຘຊາທີຫິ ຘເຊຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ຫຣິຕາມໂຍຕິ ຈາມີກຣສຸວຓ຺ຓມໂຍ. ເກຈິ ປນ ຫຣິຕາມໂຍຕິ ‘‘ຫຣິຕມຓິປຣິກ຺ຂໂຏ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘພ຺ພາຕິ ນຏາ. ຉສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາຕິ ຉມຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຘພ຺ພສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິຣມາປນຕ຺ຖໍ ນຈ຺ຈິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເອວໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕາປິ ກິຣ ຣາຊານໍ ຫາເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວນຏໍ ເປເສຕ຺ວາ ສມຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຕທາ ຣາຊາ ຫສີຕິ.

ໂກຏິຄາໂມ ນາມ ມາປິໂຕ. ວຕ຺ຖູຕິ ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ຕໍ ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ຠທ຺ທຊິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕເມວ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ນຬກາຣເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອານຸຠາວາຕິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວນິມິຕ຺ຕໍ.

ທານວເສນ ທຕ຺ວາຕິ ຕໍ ປາສາທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຄ຺ຄຫຠາວວິໂຍຊເນນ ທານມຸເຂ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ທຕ຺ວາ ປຸນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕກຠາວກຣເຓນ ນິຣເປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປທໍ ເອຕ຺ຕເກນ ເທສນາມຄ຺ເຄນ.

ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸວຓ຺ຓາທິວຑ຺ຒນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໐. ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຍຸສ຺ມິໍ ສາເຘຕພ຺ເພ ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ຈິຣຊີວິຕາຍ ເຫຕຸຠາວໂຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ອາຍຸກາຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ສມ຺ປນ຺ນສີລສ຺ສ ອວິປ຺ປຏິສາຣປາໂມຊ຺ຊປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສຸຂສມາຘິຍຖາຠູຕຎາຓາທິສມ຺ຠວໂຕ ຕໍສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູເປຫິ ກາຍສ຺ສ ຜຸຏຕ຺ຕາ ສຣີເຣ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫຕິ, ກລ຺ຍາໂຓ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີລວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ອປີຕິຊໍ ກາຍສຸຂໍ, ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຊໍ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອປ຺ປຏິກ຺ກູລຕາວໂຫຕິ ອປ຺ປມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ເຕສຸ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລຠາວໂຕ. ຫິຕູປສໍຫາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພທິສາສຸ ຜຣຓອປ຺ປມາຓວເສນ ສພ຺ພທິສາສຸ ວິປ຺ຜາຣິກຕາ.

‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາຕໍ ພລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕາຍ ເກນຈິ ອນຠິຠວນີຍຠາວໂຕ.

‘‘ໂລເກ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາ ‘‘ເອກພລມ຺ປີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘີຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ທຸປ຺ປສຫໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ອິເມຫິປິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ໂລກປຣິຍາປນ຺ເນເຫວ ຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຕສໍ ພລສ຺ສ ທຸປ຺ປສຫຕາ, ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕາ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕເຣຫີຕິ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ເອວ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣປຸຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ. ຍາວ ອາສວກ຺ຂຍາ ປວຑ຺ຒຕິ ວິວຏ຺ຏຄາມິກຸສລຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕູຕິ ໂຍຊນາ. ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜລສມຘິຄມວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.