໑. ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑. ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄຫິຕຕາຍ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຠິນວສ຺ສ ປທສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ‘‘ຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນາຄຕມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມລ຺ເລສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕີຕິ ອນຸປິຍສາມນ຺ຕາ ກຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ, ກສ຺ມາ ‘‘ປາວິສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ອວສ຺ສໍ ຠາວິນິ ຠູເຕ ວິຍ ອຸປຈາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ກິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ’’ຕິອາທິກໍ ຈິນ຺ຕນໍ ອໂຫສິ. ອຕິວິຍ ປໂຄ ໂຂຕິ ອຕິວິຍ ປາໂຕວ. ຉນ຺ນໂກປີນຕາຍ, ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊຸປຄເມນ ຈ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກໍ, ນ ນຄ຺ຄປຣິພ຺ພາຊກໍ.

໒. ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸຕຕໍ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມນນິກ຺ຂນ຺ຕຕໍ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓທຸກ຺ກຣຈຣຓໍ, ວິເວກວາສໍ, ໂລກສມ຺ຠາວິຕຕໍ, ໂອວາທານຸສາສນີຫິ ໂລກສ຺ສ ພຫຸປກາຣຕໍ, ປຣປ຺ປວາທມທ຺ທນໍ, ມຫິທ຺ຘິກຕໍ, ມຫານຸຠາວຕນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ຕໍຕໍອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຄຸຓວິເສສໍ ນິສ຺ສາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາທຣຄາຣວພຫຸມານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມານຖທ຺ຘຕໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນາຕິ ໂລໂກປຈາຣວເສນ. ຈິຣສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຣກາເລນ. ອາທີນິ ວທນ຺ຕິ ອຸປຈາຣວເສນ. ຕສ຺ສາຕິ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ. ຄິຫິສຫາໂຍຕິ ຄິຫິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຫາໂຍ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕຕິ ເຍນາກາເຣນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓. ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຖຸກາຣຠາເວນ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ວາຈາ ຠິນ຺ນາ, ຕທາ ເອວສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໂຕ ສາສນໂຕ ປຣິພາຫິຣຕ຺ຕາ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສາສນຍຸຕ຺ຕິ, ສາ ປນາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ສາສນຍຸຕ຺ຕິໂກວິເທ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ສມ຺ມເທວ ວິສໂຍຕິ ຠຄວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ນູ’’ຕິ ອາທິໍ ວຕ຺ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ມຸຂາຄໂຕຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ປູຊາຄຕາທິໂກ, ໂຍ ຈ ຍາຈກຍາຈິຕພ຺ພຕາວເສນ ໂຫຕິ, ຕທຸຠຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີ’’ຕິ ອໂວຈ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາຈໂກ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາຈິຕໂກ ວາ ຍາຈກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕ຺ວໍ ປນ ເນວ ຍາຈໂກ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ. ນ ຍາຈິຕໂກ ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ມຍາ ອປຕ຺ຖິຕຕ຺ຕາ.

ໂກ ສມາໂນຕິ ຍາຈກຍາຈິຕເກສຸ ໂກ ນາມ ໂຫນ຺ໂຕ. ກນ຺ຕິ ຍາຈກຍາຈິຕເກສຸ ເອວ ກໍ ນາມ ໂຫນ຺ຕໍ ມໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສິ. ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສາຕິ ຌານມຄ຺ຄາທິອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມສຸ ກສ຺ສຈິປິ ອຠາວາ ຣິຕ຺ຕປຸຣິສາ. ນນຸ ຈາຍໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ໂລກິຍຊ຺ຌານານິ, ເອກຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທສີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕໂຕ ປນ ຠຄວຕິ ອາຆາຕຸປ຺ປາທເນນ ສເຫວ ປຣິຫີໂນ ອໂຫສິ. ອປຣາໂຘ ນາມ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິຣຊ຺ຌນເຫຕຸຠູໂຕ ກິເລສຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕໂກ ເຕ ອປຣາໂຘ, ຕຕ຺ຕໂກ ໂທໂສ’’ຕິ. ຍາວຎ຺ຈາຕິ ອວຘິປຣິຈ຺ເຉທຠາວທສ຺ສນໍ ‘‘ຍາວຎ຺ຈ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓) ວິຍ. ເຕຕິ ຕຍາ. ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອປຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອປຣຊ຺ຌິຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂາມິທານາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ເຕນ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສ ຕຍາ ຍາວຎ຺ຈິທໍ ອປຣທ຺ຘໍ, ນ ຕສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ປມາຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

໔. ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ຠາວນານຸໂຍເຄນ ວິນາ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຘມ຺ມາ. ໂສ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານມຕ຺ເຕນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ເຕສໍ ສມ຺ຠາວິຕຘມ຺ໂມ ວິຍ ຐິໂຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ, ມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເຕສຸ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ນ ອາເທສນານຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກເຕຕິ ປວຕ຺ຕິເຕ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມ ຫິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິ-ສທ຺ໂທ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ຍາຕິ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຘານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຠຸມ຺ມວເສນ ປຏິນິທ຺ເທໂສຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ນິຍ຺ຍນ຺ເຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ…ເປ… ສໍວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ.

໕. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຎາຍຕີຕິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ. ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂລກສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໍ. ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິສມເຍ ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຄມຣິຍາທນ຺ຕິ ອາທິມຣິຍາທໍ.

໖. ເອຕ຺ຕກໍ ວິປ຺ປລປິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ທານາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ນ ຫິ ປນ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ, ‘‘ນ ຫິ ປນ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ວິປ຺ປລປິຕ຺ວາ. ອິທໍ ກິຣ ໂສ ຠຄວາ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ, ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎາປນຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອຸຕ຺ຕຣວຈນວເສນ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ. ຕໂຕ ເອວ ນິຣໂວ ນິສ຺ສທ຺ໂທ.

ອາທີນວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຍເມວ ຄຣຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສມ຺ປຣາຍິກາ ປນ ອາທີນວາ ອເນກວິຘາ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ອເນກກາຣເຓນາຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໗, ໒໕໕) ອເນກວິເຘນ ວຓ຺ຓກາຣເຓນ. ເອວໍ ເມ ອວຓ຺ໂຓ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ວຓ຺ຓາຣຫານໍ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ. ເອວໍ ຠຄວາ ມກ຺ຂິຠາເວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ກຖເນ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ເຕ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປໂກປິ ວຈໂນກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອປກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາຐິຕາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອປສກ຺ກິ. ອປກ຺ກນ຺ໂຕ ສາສນໂຕ ຠຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຸໂຕ’’ຕິ. ເອວເມວາຕິ ອປກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈ ນ ຍຖາ ຕຖາ ອປກ຺ກມິ, ຍຖາ ປນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອປກ຺ກມິ.

ໂກຣຂຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໗. ທ຺ວີຫິ ປເທຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ວາກ຺ເຍຫິ ອາຣທ຺ຘໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ຕທຸຠຍຕ຺ຖນິທ຺ເທສວເສນ ອຸປຣິເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນວເສນາຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິສງ຺ຂາຕອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນວເສນ.

ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ຈ. ຖູລູ ນາມ ຊນປໂທຕິ ຊນປທີນໍ ຣາຊກຸມາຣານໍ ວເສນ ຕຖາລທ຺ຘນາໂມ. ກຸກ຺ກຸຣວຕໍ ສມາທານວເສນ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸກ຺ກຸຣວຕິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສມາທິນ຺ນກຸກ຺ກຸຣວໂຕ’’ຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ‘‘ຈຕຸກ຺ໂກຓ຺ຑິກສ຺ເສວ ວິຈຣຓໍ, ຕຖາ ກຕ຺ວາວ ຂາທນໍ, ຠຸຎ຺ຊນໍ, ວາມປາທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຸນເຂຫິ ກາຕພ຺ພກິຣິຍໍ. ຈຕູຫິ ສຣີຣາວຍເວຫິ ກຸຓ຺ຑນໍ ຄມນໍ ຈຕຸກ຺ໂກຓ຺ໂຑ, ໂສ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຓ຺ຑິໂກ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ຈຕູຫິ ສຣີຣາວຍເວຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕຄມໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸສງ຺ຆຏ຺ຏິໂຕ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ເວ ຊຓ຺ຓູນີ’’ຕິອາທິ. ຠກ຺ຂສນ຺ຕິ ວາ ຠກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອສິຕພ຺ພຎ຺ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິ. ກາມໍ ຂາທນຎ຺ຈ ນາມ ມຸເຂນ ກາຕພ຺ພໍ, ຫຕ຺ເຖນ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຸປນາມນໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອວຘາຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ອປຣາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ, ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸນ຺ທຣຣູໂປຕິ ສຸນ຺ທຣຠາໂວ. ວຕາຕິ ປຕ຺ຖນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ລາຠີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ‘‘ສມເຓນ ນາມ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອໂຫ ວຕາຫໍ ເອທິໂສ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ.

ຄຣຫຕ຺ເຖ ອປິ-ກາໂຣ ‘‘ອປິ ສິຎ຺ເຈ ປລຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຣຫນ຺ເຕ ຈ ພຸທ຺ເຘ, ພຸທ຺ຘສາວເກ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຍຖາຫ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ເຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖). ສຕ຺ຕມໍ ທິວສນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອລສເກນາຕິ ອຊີຣເຓນ ອາມໂຣເຄນ.

ອຏ຺ຐິຕຈມຕ຺ຕຕາຍ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສທິໂສ.ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກນ຺ຕິ ພີຣຓຄຈ຺ຉາ.

ມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຕ຺ຕໍ, ໂຠຊນມຕ຺ຕວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປມາຓຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ມນ຺ຕາ ມນ຺ຕາຕິ ມນ຺ຕາຍ ມນ຺ຕາຍ.

໘. ເອກທ຺ວີຫິກາຍ ຄຓນາຍ. ນິຣາຫາໂຣວ ອໂຫສິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຎ຺ຎຖາ ກາຕຸກາໂມ, ຕຖາຠູໂຕປິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ອຸປນີຕໍ ຠກ຺ຂສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘີ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂຠຊນຕຓ຺ຫາຍ ອາກຑ຺ຒິຍມານຫທໂຍ ຕໍ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ກາລມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ສເຈປິ…ເປ… ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ຍທິ ເອໂສ ອເຈໂລ ‘‘ຘີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊປິ ອຫໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຖາຈິນ຺ຕເນ ສຕິປິ ເທວຕາວິຄ຺ຄເຫນ ຕໍ ທິວສໍ…ເປ… ກເຣຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ອທ຺ເວຊ຺ຌວຈນາ ຫິ ຕຖາຄຕາ, ນ ເຕສໍ ວຈນໍ ວິຕຖໍ ໂຫຕິ.

ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ອງ຺ຄຓເມວ ໂຫຕີຕິ ເຕຫິ ຕໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຄຕຄຕປ຺ປເທໂສ ອຸຕ຺ຕຣກສາມນ຺ຕາ ວິວຏງ຺ຄຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ. ສຸສານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ‘‘ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກໍ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ອເນກວາຣໍ ຕໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕໍເຍວ ສຸສານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ.

໙. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ມຕສຣີຣໍ. ‘‘ຕເມວ ວາ ສຣີຣໍ ກຖາເປສີຕິ ຕໍ ສຣີຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐິຕເປເຕນ ກຖາເປສີ’’ຕິ ເກຈິ. ໂກຣຂຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອສຸຣໂຍນິໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ກຖາເປຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ ເປຕໍ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຕເທວ ສຣີຣໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ປຫຕມຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາເປສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິໂມເຍວ ປນ ອຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໐).

໑໐. ວິປາກນ຺ຕິ ຜລໍ, ອຕ຺ຖນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມາເນຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ມາ ອາເນຕພ຺ພານິ, ສຣູປໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຏິຫາຣິຍານໍ ປຐມາທິຕາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕານຸປຸພ຺ພິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕວິຠາວນໍ, ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວິຠາວນໍ, ພ຺ຍາຘິວິຠາວນໍ, ຄຕິວິຠາວນໍ, ສຣີຣນິກ຺ເຂປວິຠາວນໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາວິຠາວນຎ຺ຈາຕິ ຉ ປາຏິຫາຣິຍານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍທິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວິຠາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ຠາວິອວຓ຺ຓວິຠາວນາຍ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ອເຈລສ຺ສ ມຣຓຈິຕ຺ຕວິຠາວນໍ, ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕມໍ ທິວສໍ ກາລໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອເຈລກຬາຣມຏ຺ຏກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໑. ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ຕມຏ຺ຏໂກຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ໂຕ ມຏ຺ຏໂກ. ໂສ ກິຣ ອເຈລກຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ມຏ຺ຏກິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິ ວິວຣທນ຺ໂຕ ຈ, ເຕນ ນໍ ‘‘ໂກຣມຏ຺ຏໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸຣູໂປ ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄໍ ເສຏ຺ຐໍເຍວ ເທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາຠຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄລາຠໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ພຫູ ອເຈລກາ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຄຫຏ຺ຐາ ຈ ຕໍ ພຫູ ອຑ຺ຒາ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສຄ຺ຄໍ ອຄ຺ຄປຣິວາຣໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ວຕານິເຍວ ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປທານິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວຕໂກຏ຺ຐາສາ ວາ.ສມຕ຺ຕານີຕິ ສມໍ ອຕ຺ຕນິ ຄຫິຕານິ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນາຕິ ເອນ-ສທ຺ທສມ຺ພນ຺ເຘນ ‘‘ເວສາລິ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອວິທູຣຕ຺ເຖ ຈ ເອນ-ສທ຺ໂທ ປຎ຺ຈມ຺ຍນ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເວສາລິໂຕ ອວິທູເຣ’’ຕິ.

໑໒. ສາສເນ ປຣິຈຍວເສນ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ.ນ ສມ຺ປາຍາສີຕິ ນາວພຸຊ຺ຌິ ນ ສມ຺ປາເທສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ຎາຓຄຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ປາຍນໍ ວາ ສມ຺ປາທນໍ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ສມ຺ປາທນໍ ນາມ ສມ຺ມເທວ ກຖນນ຺ຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂກປວເສນ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ກມ຺ປນຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິໍສູຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ປນກ຺ຂີນິປິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂກປນ຺ຕິ ໂກຘໍ, ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປກຸປ຺ປນວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸປ຺ປນາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ໂທສນ຺ຕິ ອາຆາຕໍ, ໂສ ປນ ອາຣມ຺ມເຓ ທຸສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸສ຺ສນາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ອຕຸຏ຺ຐາກາຣນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐິຍາ ປີຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ. ກາຍວຈີວິກາເຣຫິ ປາກຏມກາສິ. ມາ ວຕ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ໂນຕິ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ມໍ ວຕ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂນຕິ ສໍສເຍຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຫສິ ວຕ ນຸ ມມາ’’ຕິ.

໑໔. ປຣິປຸພ຺ໂພ ທຫິຕ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຖນິວາສນໍ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິທຫິໂຕ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຍສນິມິຕ຺ຕກຕາຍ ລາຠສ຺ສ ຍສປຣິຫານິຍາວ ລາຠປຣິຫານິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຍສາ ນິຫີໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຈລປາຖິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໕. ‘‘ອຫໍ ສພ຺ພໍ ຊານາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວທຕິ ປຏິຊານາຕີຕິ ຎາຓວາໂທ, ເຕນ ມຍາ ຎາຓວາເທນ ສທ຺ຘິໍ.ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຄຈ຺ຉໂຕຕິ ອຸປຑ຺ຒຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປເທສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉໂຕ. ກິໍ ປນາຍໍ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຕີຕິ? ໂນ ນ ຊານາຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ກສ຺ມາ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊີຕິ? ‘‘ເອວາຫໍ ໂລເກ ປາສໍໂສ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂກຫຎ຺ເຎ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຄຣວາສິໂນ’’ຕິອາທິ. ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ.

໑໖. ຫີນຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ…ເປ… ອຸທປາທິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ສຕ຺ຕາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ເອວ ສຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕິ ຠຊນ຺ຕິ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໘).

ຍສ຺ມາ ຕຖາວຸຕ຺ຕາ ວາຈາ ຕຖາຣູປຈິຕ຺ຕເຫຕຸກາ, ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຖາຣູປທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕເຫຕຸກໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ສ ຈ ຍຖາ ອປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ອໂວຈ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕຖາຣູປາ ວາຈາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ, ຈິຕ຺ຕໍ ຕໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກຠາວໂຕ, ທິຏ຺ຐິ ປນ ຕໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊຕມາ ຕທຸຠຍສ຺ສ ມູລຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ອິມໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຍໍ ອນຸກ຺ກໂມ ຐປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສໍ ປນ ຍຖາ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕຕິ ສາເຐຍ຺ເຍນ ວິນາ ອຸຊຸກເມວ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ນ ໂຫມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຫາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິ-ສທ຺ໂທ ປຐເມ ວິກປ຺ເປ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ທຸຕິເຍ ປນ ວິສຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕຘາ ວາ ປນ ຜເລຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໑໗. ເອກໍເສນາຕິ ເອກນ຺ເຕນ, ເອກນ຺ຕິກໍ ປນ ວຈນປຣິຍາຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ. ໂອຘາຣິຕາຕິ ອວຘາຣິຕາ ນິຍເມຕ຺ວາ ຠາສິຕາ. ວິຄຕຣູເປນາຕິ ອປຄຕສຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຄຈ຺ຉິຕສຠາເວນາ’’ຕິ, ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ອປນີຕສກຠາເວນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິອາທິ.

໑໘. ທ຺ວຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທ຺ວຍຄາມິນີ. ກີທິສໍ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣູເປນາ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຫິ ໂສ ຄຓ຺ຑສ຺ສຸປຣິໂຜຏ຺ຐພ຺ພາໂທສໍ.

໑໙. ອຊິຕສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິເສນາປຕິສ຺ສ ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອເຈລສ຺ສ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປໂຣທນໍ. ອຠາວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓສ຺ສ ອຠາວາ. ຠຄວາ ປນ ສນ຺ນິປຕິຕປຣິສາຍໍ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ຕທນຸຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍມກາສິເຍວ. ຍຖາຫ ‘‘ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐. ນິຈຍນໍ ຘນຘຎ຺ຎານໍ ສຎ຺ຈຍນໍ ນິຈໂຍ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ເນຈຍິກາ, ຄຫປຕິ ເອວ ເນຈຍິກາ ຄຫປຕິເນຈຍິກາ. ເອຕ຺ຕການິ ຊງ຺ຆສຫສ຺ສານີຕິ ປຣິມາຓາຠາວໂຕ ສຫສ຺ເສຫິປິ ອປຣິມາຓຄຓນາ. ເຕເນວາຕິ ອິມສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ເອວໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂໍ ກາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ເອເຕເນວ ກາຣເຓນ.

໒໑. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຣາສນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຠຍໍ, ນ ຎາຓຠຍໍ, ນາປິ ‘‘ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຠຍໍ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕເນວ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠເຍນ ສກລສຣີຣສ຺ສ ຉມ຺ຠິຕຠາໂວ. ໂລມຫໍໂສຕິ ເຕເນວ ຠເຍນ, ເຕນ ຈ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ເຕນ ສກລສຣີເຣ ໂລມານໍ ຫຏ຺ຐຠາໂວ, ໂສ ປນ ເຕສໍ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ນາຄທນ຺ຕານໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘໍມຸຂຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂລມານໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ’’ຕິ. ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສີທນຕ຺ຖໍ ນິຄູຬ຺ຫຏ຺ຐານໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ປຣິຍນ຺ເຕນ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ, ກສ຺ສຈິເທວ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສທິສສ຺ສ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ຎໍ ອປ຺ປຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາຜລນໍ ຘມ຺ມຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ນສ຺ສຕຸ ພາໂລ’’ຕິອາທິ.

໒໒. ສໍສປ຺ປຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປາສາຓຜລເກ ພາລທາຣໂກ ວິຍ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອວສີທນວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສໍສປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອສີທຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ສຎ຺ຈຣຕີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປາສາເຓ ອານິສທຸປຏ຺ຐິໂນ ສຎ຺ຈລນໍ ນິສຊ຺ຊວເສເນວ ສຎ຺ຈຣຕິ, ນ ອຸຏ຺ຐາຍ ປທສາ.

໒໓. ວິນຏ຺ຐຣູໂປຕິ ສມ຺ຠາວນາຍ ວິນາເສນ, ລາຠສ຺ສ ວິນາເສນ ຈ ວິນຏ຺ຐສຠາໂວ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໕. ໂຄຍຸຕ຺ເຕຫີຕິ ພລວນ຺ຕພລີພທ຺ທໂຍຊິເຕຫິ.

໒໖. ຕສ຺ສາຕິ ຊາລິຍສ຺ສ. ອຍຎ຺ຫິ ມຓ຺ຑິເສນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິ, ຕໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ຠຄວໂຕ ຄຸຓານໍ ອຊານນກາເລ ອຍໍ ປວຕ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ປາຏິຫາຣິຍໍ…ເປ… ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໒໗. ຕິຓສີໂຫຕິ ຕິຓສທິສຫຣິຕວຓ຺ໂຓ ສີໂຫ. ກາຬສີໂຫຕິ ກາຬວຓ຺ໂຓ ສີໂຫ. ປຓ຺ຑຸສີໂຫຕິ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ໂຓ ສີໂຫ. ເກສຣສີໂຫຕິ ເກສຣວນ຺ໂຕ ເສຕວຓ຺ໂຓ, ໂລຫິຕວຓ຺ໂຓ ວາ ສີໂຫ. ມິຄຣຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຄ-ສທ຺ໂທ ກິຎ຺ຈາປິ ປສທກຸຣຸງ຺ຄາທີສຸ ເກສຸຈິເທວ ຈຕຸປ຺ປເທສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ອິຘ ປນ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຄຣຎ຺ໂຎຕິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານໍ ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສໂຍ, ນິວາສນຏ຺ຐານໍ. ສີຫນາທນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫນໂຕ, ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຫນນໂຕ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ມິຄາຘິປສ຺ສ ໂຆສໍ, ໂສ ປນ ເຕນ ຍສ຺ມາ ກຸໂຕຈິປິ ອຠີຕຠາເວນ ປວຕ຺ຕີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠີຕນາທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕາສຸ ຕາສຸ ທິສາສຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພຕາຍ ຠກ຺ຂິຕພ຺ພຕາຍ ໂຄຈໂຣ ຆາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈຣາຍາຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ວຣໍ ວຣນ຺ຕິ ມິຄສງ຺ເຆ ມິຄສມູເຫ ມຸທຸມໍສຕາຍ ວຣໍ ວຣໍ ມຫິໍສວນວຣາຫາທິໍ ວຘິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ຖູລໍ ຖູລ’’ນ຺ຕິ. ວຣວຣຠາເວນ ຫິ ຕສ຺ສ ວຣຠາໂວ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ສູຣຠາວໍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ສູຣຠາວສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ, ເຕນ. ສູຣຠາເວນາປິ ຫິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ປາຓເກ ທຸພ຺ພເລ ຫນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ອປ຺ປຖາເມສຸ ປາເຓສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ.

໒໘. ວິຆາໂສຕິ ປຣສ຺ສ ຠກ຺ຂິຕເສສຕາຍ ວິຣູໂປ ຆາໂສ ວິຆາໂສ, ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠກ຺ຂິຕາຕິຣິຕ຺ຕມໍສ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຆາເສ, ວິຆາສນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ມິມານໂທເສນາຕິ ອສ຺ມິມານໂທສເຫຕຸ, ອຫໍກາຣນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນສ຺ສ ອສ຺ມິມາໂນ ຍຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເສຄາລກໍເຍວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ໂຖ. ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວາຕິ ເຠຣຓ຺ຑສກຸຓຣວສທິສໍເຍວ, ເຠຣຓ຺ໂຑ ນາມ ເອໂກ ປກ຺ຂີ ທ຺ວິມຸໂຂ, ຕສ຺ສ ກິຣ ສທ຺ໂທ ອຕິວິຍ ວິຣູໂປ ອມນາໂປ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຍອມນາປສທ຺ທເມວາ’’ຕິ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຕາຕິ ສຸຄຕາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ເຕ ອປທາຍນ຺ຕິ ໂສເຘນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ເອເຕຫີຕິ ສຸຄຕາປທານານິ, ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ. ຍສ຺ມາ ຕາຫິ ເຕ ‘‘ສຸຄຕາ’’ຕິ ລກ຺ຂີຍນ຺ຕິ, ຕາ ຈ ເຕສໍ ໂອວາທຠູຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຄຕລກ຺ຂເຓສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຕາ ສຸຄຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓຠູຕາ, ສາສນຠູຕາ ຈ, ກຖໍ ປເນສ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕາສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊີວຕິ, ໂກ ຕສ຺ສ ຕາຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາຕິ ເທນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ເທນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ເອສ…ເປ… ຊີວຕິ ນາມ ນ ສຸຄຕນ຺ວຍອຊ຺ຌຸປຄມນໂຕ. ‘‘ຕຖາຄເຕ’’ຕິອາທິ ເອກຕ຺ເຕ ປຸຖຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ພຫຸວຈນໍ ເອວ ຄຣຸສ຺ມິໍ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ພຫຸວຈນປ຺ປໂຍຄໂຕ ເອກວຈນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ.

໒໙. ສເມກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ສມໍ ກຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ, ຕໍ ປນ ອເປກ຺ຂນໍ ຕຖາ ມຎ຺ຎນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ສເມກ຺ຂນມ຺ປິ ມຎ຺ຎນໍ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມຎ຺ຎີຕິ ປຸນ ອມຎ຺ຎິຕ຺ຖາ’’ຕິ, ເຕນ ອປຣາປຣໍ ຕສ຺ສ ມຎ຺ຎນປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຠຣຓ຺ຑກຣວໍ ໂກສຕິ ວິກ຺ໂກສຕີຕິ ໂກຕ຺ຖຸ.

໓໐. ເຕ ເຕ ປາເຓ ພ຺ຍາປາເທນ຺ໂຕ ຆສຕີຕິ ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພຈເນນ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆ’’ຕິ ມິຄຣາຊສ຺ສປິ ສິຍາ ນາມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ສີໂຫຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ຍທິປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິພ຺ພຈນວເສນ ສີໂຫປິ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ໂຆ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆ-ສທ຺ໂທ ປນ ມິຄຣາເຊ ເອວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສີເຫນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໑. ສີເຫນ ວິຈຣິຕວເນ ສໍວຑ຺ຒຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາວເນ ສຸຎ຺ຎວເນ ວິວຑ຺ໂຒ’’ຕິ.

໓໔. ກິເລສພນ຺ຘນາຕິ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນໂຕ. ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນຎ຺ຫິ ຖິຣໍ ທຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ທຸມ຺ໂມຈນີຍໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ,

ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ;

ເອຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ,

ໂອຫາຣິນໍ ສິຖິລໍ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໔໖; ຊາ. ໑.໒.໑໐໒);

ກິເລສພນ຺ຘນາຕິ ວາ ທສວິຘສໍໂຍຊນໂຕ. ມຫາວິທຸຄ຺ຄໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ ມຫນ຺ຕໍ ຊລວິທຸຄ຺ຄໍ ວິຍ ອນຸປຈິຕກຸສລສມ຺ຠາເຣຫິ ທຸຄ຺ຄມຏ຺ເຐນ.

ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ. ອິທໍ ນາມ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ, ໂສ ປນ ໂລກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ປວຕ຺ຕິ ປເວຓີ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິຈຣິຍວໍສ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ ປຊານິຕພ຺ເພສຸ, ຕໍ ປນ ໂກຏິໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາ ປຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມມ ປຊານນາ’’ຕິ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາວເສນ, ‘‘ອຫໍ ປຊານາມີ’’ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິວເສນ, ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ປຊານາມິ ສມ຺ມາ ປຊານາມີ’’ຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມານວເສນ ນ ປຣາມສາມີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍນາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ອຸປ຺ປາທິຕາ ນິພ຺ພຸຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ວິທິຕາ’’ຕິ, ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ນິພ຺ພຸຕິ ສຍເມວ ວິທິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ວິວິຘວິຠຕ຺ຕິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອາວຸຕ຺ຕິນເຍນ ອາວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິທິຕນິພ຺ພານາຕິ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘນິພ຺ພານາ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ. ປຊານນມ຺ປິ ຫິ ຕທຘິຄມວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕິ ອິຏ຺ຐຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອໂຍ, ສຸຂໍ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນໂຍ, ທຸກ຺ຂໍ. ຕເທວ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ພ຺ຍສນໂຕ ພ຺ຍສນໍ.

໓໗. ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຠຄວາປິ ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິໂຍ ຕຕ຺ຖ ສາຣສຎ຺ຎີ’’ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນາຕິ ອາຘິປຈ຺ຈສຠາເວນ. ຍສ຺ສ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ວເສນ ປຸຣິໂສ ‘‘ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ອາຈຣິຍວາໂທ ອາຈຣິຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍຠາວໍ ອາຈຣິຍວາທ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຈຣິຍວາເທ. ອິຕິ ກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ. ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎວິສຍຕ຺ຕາ. ເກນ ວິຫິຕນ຺ຕິ ເກນ ປກາເຣນ ວິຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເກນ ວິຫິຕໍ ກິນ຺ຕິ ວິຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘). ຕຕ຺ຖ ຫິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ອິຘ ອຕິທິສຕິ, ປາຬິ ປນ ຕຕ຺ຖ ເຈວ ອິຘ ຈ ເອກສທິສາ ວາຕິ.

໔໑. ຂິຑ຺ຑາ ປໂທສິກາ ມູລຠູຕາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກໍ, ອາຈຣິຍກໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກມູລກ’’ນ຺ຕິ. ມໂນປໂທສິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໔໗. ເຍນ ວຈເນນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕາ ນາມ ອຕ຺ຖວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ອສໍວິຊ຺ຊມານຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕຸຈ຺ຉາ, ມຸສາຕິ ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸຈ຺ເຉນ, ມຸສາວາເທນາ’’ຕິ. ວຈນສ຺ສ ອນ຺ໂຕສາຣໍ ນາມ ອວິປຣີໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ຕທຠາເວນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕສາຣວິຣຫິເຕນາ’’ຕິ. ອຠິອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ກເຖນ຺ຕິ, ອກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຣີຕສຎ຺ໂຎຕິ ອຍາຖາວສຎ຺ໂຎ. ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂໍ. ວຓ຺ຓກສິຓນ຺ຕິ ສຸນີລກສຸປີຕກາທິວຓ຺ຓກສິຓໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ສຸຠໍ, ອສຸຠຎ຺ຈ ວຓ຺ຓກສິຓໍ, ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ. ນ ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸຠມ຺ປິ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ສຸຠໍ’’ ຕ຺ເວວ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຣີຕາ ອຍາຖາວຄາຫິຕາຍ, ອຍາຖາວວາທິຕາຍ ຈ.

໔໘. ຍສ຺ມາ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອວິສ຺ສຏ຺ຐມິຈ຺ຉາຄາຫິຕາຍ ສມ຺ມາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນໍ ວິຍ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ຠິກ຺ຂໂວ ຈ ສຎ຺ຊານນ຺ຕູຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຍາ ເອຕສ຺ສ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມມ຺ມນ຺ຕິ ມມ຺ມປ຺ປເທສໍ ປີຬາຊນນຏ຺ຐານໍ. ສຸຏ຺ຐູຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ຍຖາ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອນຸຣກ຺ຂ.

ວາສນາຍາຕິ ກິເລສກ຺ຂຍາວຫາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວາສນາຍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.