໙. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗໓. ‘‘ກສ຺ມາ ຠຄວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສີ’’ຕິ ອສາຘາຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສາຘາຣຓໍ ປນ ‘‘ປາກຏ’’ນ຺ຕິ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຫິ ເທສນານິທານໍ, ຕໍ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ, ສາຘາຣຓມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຘາຣຓໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ຠຄວໂຕ ມຫາກຣຸຓາ. ຕາຍ ຫິ ສມຸສ຺ສາຫິຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ. ຍຖາຫ ‘‘ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກສີ’’ຕິອາທິ. (ທີ. ນິ. ໒.໖໙; ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ໒.໓໓໙; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໙) ພາຫິຣໍ ປນ ສາຘາຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ທສສຫສ຺ສມຫາພ຺ຣຫ຺ມປຣິວາຣສ຺ສ ສຫມ຺ປຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຊ຺ເຌສນໍ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ອຊ຺ເຌສນໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໖໙; ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ໒.໓໓໙; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໙; ມຫາວ. ໙) ຕທຊ຺ເຌສນຸຕ຺ຕຣກາລຎ຺ຫິ ຘມ຺ມປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຊນິຕໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຈ ມຫາກຣຸຓາ, ເອວໍ ທສພລຎາຓາທໂຍ ຈ ເທສນາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຎ຺ຫິ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ, ເຕສໍ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ, ສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອາສຍານຸສຍາທິໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ຠຄວາ ຐານາຏ຺ຐານາທີສຸ ໂກສລ຺ເລນ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ວິຈິຕ຺ຕນຍເທສນໍ ປວຕ຺ເຕສີຕິ. ອສາຘາຣຓມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣເຠທໂຕ ທຸວິຘເມວ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຍາຍ ມຫາກຣຸຓາຍ, ເຍນ ຈ ເທສນາຎາເຓນ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ຕທຸຠຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ພາຫິຣໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສາຘາຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ, ເຕນ ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂເປສຸ ກຕໂຣຍ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິຕໂຣ ‘‘ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ປຣຊ຺ຌາສໂຍຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກຸຣຸຣຏ຺ຐໍ ກິຣ ຕທາ ຕໍນິວາສິສຕ຺ຕານໍ ໂຍນິໂສມນສິກາຣວນ຺ຕຕາທິນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາຍ, ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາພເລນ ຕທາ ອຸຕຸອາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕຸປຈ຺ຈຍາທິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂຠຊນາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕກຸຣຸວຕ຺ຕຘມ຺ມານຸຏ຺ຐານວາສນາຍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸ ວິຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸຕຸອາທິສມ຺ປນ຺ນເມວ ໂຫນ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາຕິສຍໍ ອຸຕຸສປ຺ປາຍາທິຍຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສຣີຣກລ຺ລຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສຣີຣສ຺ສ ຈ ອໂຣຄຕາຍ. ອນຸຄ຺ຄຫິຕປຎ຺ຎາພລາຕິ ລທ຺ຘູປກາຣຎາຓານຸຠາວາ, ອນຸ ອນຸ ວາ ອາຈິຓ຺ຓປຎ຺ຎາເຕຊາ. ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສຸຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ຈຸທ຺ທສສຸ ຐາເນສຸ, ເວທນານຸປສ຺ສນາວເສນ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ, ຕຖາ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ, ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສູຕິ ເອວໍ ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍຖາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕິ, ເອວໍ ເທສນາວເສນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏກສຸວຓ຺ຓມຎ຺ຊູສາສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ສຸມນຈມ຺ປກາທິນານາປຸປ຺ຜານິ, ມຓິມຸຕ຺ຕາທິສຕ຺ຕຣຕນານິ ຈ ຍຖາ ຠາຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສວິເສສໍ ໂສຠນ຺ຕິ, ກິຈ຺ຈກຣານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸຎ຺ຎຠາວໂຕ, ເອວໍ ສີລທສ຺ສນາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠາຊນວິເສສຠູຕາຍ ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສິປຣິສາຍ ເທສິຕາ ຠຄວໂຕ ອຍໍ ເທສນາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ໂສຠຕິ, ກິຈ຺ຈກາຣີ ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ.

ປກຕິຍາຕິ ສຣສໂຕປິ, ອິມິສ຺ສາ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ປຸພ຺ເພປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ເທສນານຸສາຣໂຕ ຠາວນານຸໂຍຄໍ.

ວິສ຺ສຏ຺ຐອຕ຺ຕຠາເວນາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິໂຍເຊຕ຺ວາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ ອຠິຣຕິວເສນ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປມາທວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກາຍໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍນ-ສທ຺ໂທ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ. ນ ເກວລໍ ອຍນເມວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ມຄ຺ຄປຣິຍາຍາຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິ ອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຍທິ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ອຍນ-ສທ຺ໂທ, ກສ຺ມາ ປຸນ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກມຄ຺ໂຄຕິ ເອໂກ ເອວ ມຄ຺ໂຄ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານຄາມິມຄ຺ໂຄ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ອິຘ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕທຎ຺ເຎ ຈ ພຫູ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຎາຓວີຣິຍາທໂຍ ນິທ຺ເທເສ ຄຫິຕາ, ອຸທ຺ເທເສ ປນ ສຕິຍາ ເອວ ຄຫຓໍ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ນ ທ຺ວິຘາປຖຠູໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອິມສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອເນກມຄ຺ຄຠາວາຠາວໍ ວິຍ ອນິພ຺ພານຄາມິຠາວາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ເອເກນາຕິ ອສຫາເຍນ. ອສຫາຍຕາ ຈ ທຸວິຘາ ອຕ຺ຕທຸຕິຍຕາຠາເວນ ວາ, ຍາ ‘‘ວູປກຏ຺ຐກາຍຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຓ຺ຫາທຸຕິຍຕາຠາເວນ ວາ, ຍາ ‘‘ປວິວິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວູປກຏ຺ເຐນ ປວິວິຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ເສຏ຺ໂຐປິ ໂລເກ ‘‘ເອໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຍາວ ປເຣ ເອກາຫໍ ໂວ ກໂຣມີ’’ຕິອາທີສູຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ສາຕິ ເສຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ. ຍທິ ສໍສາຣໂຕ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ອຍນຏ຺ໂຐ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນານໍ ສາຘາຣຓໂຕ, ກຖໍ ຠຄວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ມິໍ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສນາເຠໂທເຍວ ເຫໂສ, ຍທິທໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຍໂນ’’ຕິ ວາ. ອຍນ-ສທ຺ໂທ ວາ ກມ຺ມກຣຓາທິວິຠາໂຄ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອໂກ ວາ’’ຕິ.

ນານາມຸຂຠາວນານຍປ຺ປວຕ຺ໂຕຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິມຸເຂນ ຕຕ຺ຖາປິ ອານາປານາທິມຸເຂນ ຠາວນານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ. ເອກາຍນນ຺ຕິ ເອກຄາມິນໍ, ນິພ຺ພານຄາມິນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອທຸຕິຍຠາວໂຕ, ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ ຈ ‘‘ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ເອກຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕີຍມຕ຺ຖີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐). ‘‘ຍາວຕາ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄໍ ອກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ຂໂຍ ເອວ ອນ຺ໂຕຕິ ຂຍນ຺ໂຕ, ຊາຕິຍາ ຂຍນ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐວາຕິ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ. ອວິຠາເຄນ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ເຕ ຫິເຕນ ອນຸກມ຺ປຕີຕິ ຫິຕານຸກມ຺ປີ. ອຕຣິໍສູຕິ ຕຣິໍສຸ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣິມກາ ພຸທ຺ຘາ, ປຸພ຺ເພ ວາ ອຕີຕກາເລ.

ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ວຈນໍ, ຕໍ ວາ ກິຣິຍາວຸຕ຺ຕິວາຈກຕ຺ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ສງ຺ເຂຍ຺ຍປ຺ປຘານຕາຍ ສຕ຺ຕວາຈິໂນ ເອກສທ຺ທສ຺ສ ກິຣິຍາວຸຕ຺ຕິວາຈກຕາ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ວິຍ ສກິໍ ອຍໂນຕິ ອິມິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວມຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອກໍ ອຍນໍ ອສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ສມາສປທຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອຸຠຍຖາປີຕິ ປຸຣິມນເຍນ, ປຈ຺ຉິມນເຍນ ຈ. ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕມຄ຺ຄສ຺ສ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອເນກວາຣມ຺ປິ ອຍຕີ’’ຕິ ປຸຣິມນຍສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາທສ຺ສນໍ, ‘‘ອເນກຎ຺ຈສ຺ສ ອຍນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມນຍສ຺ສ.

ອິມສ຺ມິໍ ປເທຕິ ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ, ອິມສ຺ມິໍ ວາ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວິຘານປເທ. ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄຕິ ໂລກິເຍນ ມິສ຺ສໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ. ວິສຸທ຺ຘິອາທີນໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍເຫຕຸກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ປຣິຍາຍເຫຕຸ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອໂວຈ.

ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ກາໂລ ຠນ຺ເຕ ຘມ຺ມສວນາຍາ’’ຕິ ກາລາໂຣຈນສທ຺ທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ, ປຣມ຺ປຣາຍ ຈ ສຸຕ຺ວາ. ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ມໂນຫຣໍ ອິມໍ ກຖໍ ຉຑ຺ເຑມາ’’ຕິ ອຉຑ຺ເຑນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉຸຠາຣໍ ວິຍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອາລຸເຬຕີຕິ ວິລຸຬິໂຕ ອາກຸໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘ ຕສ຺ເສວ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ໂສ ປນ ຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄານຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາປິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄໂຕວ ອາເນຕ຺ວາ ຐປິຕາ.

ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ນິພ຺ພານຄມນໍ,ໂສເຍວ ອວິປຣີຕສຠາວຕາຍ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນ, ນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄນີຍຏ຺ເຐນາຕິ ຄເວສິຕພ຺ພຕາຍ. ‘‘ຄມນີຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຣາຄາທີຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍເຍວ ຄຫຓໍ ‘‘ຣາໂຄ ມລໍ, ໂທໂສ ມລໍ, ໂມໂຫ ມລ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໙໒໔) ວຈນໂຕ. ‘‘ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫີ’’ຕິ ປນ ອິມິນາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ເຕ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຏາ. ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ວິສຸທ຺ຘິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປມລວເສນ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເກວລໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນເມວ, ອຖ ໂຂ ອິທໍ ເອຕ຺ຖ ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສາ ປນາຍໍ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ສິຊ຺ຌມານາ ຍສ຺ມາ ໂສກາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຈນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕໍ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕາໂປ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕເມວ ໂສກາວຕິຓ຺ຓໂຕ ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກ ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໓, ໓໕໔; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ປຣິເທວນວເສນ ວາຈາວິປ຺ປລາໂປ ປຣິທວນໍ ປຣິເທໂວ. ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ອິຘ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ປຫານາຍາ’’ຕິ. ຕໍ ປນສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາວຫຕໍ ນິທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຸພ຺ເພ, ຕໍ ວິໂສເຘຫີຕິ ອຕີເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສວິໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາຕິ ປຣໂຕ. ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ. ມາຫູຕິ ມາ ອຫຸ. ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນໍ, ເອເຕນ ອນາຄເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ສໍກິເລສວິໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຊ຺ເຌຕິ ຕທຸຠຍເວມຊ຺ເຌ. ໂນ ເຈ ຄເຫສ຺ສສີຕິ ນ ອຸປາທິຍິສ຺ສສິ ເຈ, ເອເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ເຘ ອຸປາທານປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສສີຕິ ເອວໍ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍຄຕສໍກິເລສວິໂສຘເນ ສຕິ ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕາຍ ອຸປສນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສສີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ຄາຖໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມໍ ຄາຖ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ປຸຕ຺ຕາຕິ ໂອຣສາ, ອຎ຺ເຎປິ ວາ ທິນ຺ນກກິຕ຺ຕິມາທໂຍ ເຍ ເກຈິ. ປິຕາຕິ ຊນໂກ, ອຎ຺ເຎປິ ວາ ປິຕຸຏ຺ຐານິຍາ. ພນ຺ຘວາຕິ ຎາຕກາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປຸຕ຺ຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ພນ຺ຘວາ ວາ ອນ຺ຕເກນ ມຈ຺ຈຸນາ ອຘິປນ຺ນສ຺ສ ອຠິຠູຕສ຺ສ ມຣຓໂຕ ຕາຓາຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ນຕ຺ຖິ ຎາຕີສຸ ຕາຓຕາຕິ. ນ ຫິ ຎາຕີນໍ ວເສນ ມຣຓໂຕ ອາຣກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຏາຈາເຣ ‘‘ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ ກາລງ຺ກຕາ’’ຕິອາທິນາ (ອປ. ເຖຣີ ໑.໔໙໘) ມາ ນິຣຕ຺ຖກໍ ປຣິເທວິ, ຘມ຺ມໍເຍວ ປນ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ຍຖານຸໂລມໍ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຣິໂຍສາເນ ສຫສ຺ສນຍປຏິມຓ຺ຑິເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ກຖໍ ປນາຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ຄວເສນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍ ວິນາ ສາວການໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄໂມ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ປນິທໍ ໂສກວິໂນທນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ຄາຖາຍ ປຐມໍ ສຸຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາປິ ຫິ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ປຣິວາຣພນ຺ຘາ ເອວ ອນິຈ຺ຈຕາກຖາຕິ ກຕ຺ວາ. ອິຕຣຄາຖາຍໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຠາວນາຕິ ປຎ຺ຎາຠາວນາ. ສາ ຫິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປາທີນໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ອນຸປສ຺ສນາປິ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາວ, ຕສ຺ມາ. ເຕປີຕິ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕປຏາຈາຣາປິ.

ປຎ຺ຈສເຕ ໂຈເຣຕິ ສຕສຕໂຈຣປຣິວາເຣ ປຎ຺ຈໂຈເຣ ປຏິປາຏິຍາ ເປເສສິ, ເຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ອນຸກ຺ກເມນ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສູ’’ຕິ. ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອູຣຸຏ຺ຐິເຠທປຈ຺ຈຍໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ອມນສິກາເຣນ ວິໂນເທຕ຺ວາ. ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ວິປ຺ປຏິສາຣເລສສ຺ສປິ ອສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸຬາຣໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອູຣຸຏ຺ຐິເຠທຊນິຕໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠສິ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເຕນສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍໍ ອປ຺ປມາທໍ, ປຏິປຕ຺ຕິອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ສໍຍເມສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ, ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຏິຍາມີຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ຫຣາຍາມີຕິ ລຊ຺ຊາມິ. ວິປສ຺ສິສນ຺ຕິ ສມ຺ປສ຺ສິໍ.

ປຈລາຍນ຺ຕານນ຺ຕິ ປຈລາຍິການໍ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຕານໍ. ອຄຕິນ຺ຕິ ອໂຄຈຣໍ. ວຕສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຘຸຕຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ປມາທນ຺ຕິ ປຈລາຍນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂອຣຸທ຺ຘມານໂສຕິ ອຸປຣຸທ຺ຘອຘິຈິຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຊຣສ຺ມິນ຺ຕິ ສຣີເຣ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ນ຺ຫາຣຸສມ຺ພນ຺ຘອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏຕາຍ ອິຘ ‘‘ປຎ຺ຊຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປີຕວຓ຺ຓາຍ ປນ ປຏາກາຍ ກາຍໍ ປຣິຫຣຓໂຕ, ມລ຺ລຍຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕກຕາຍ ຈ ‘‘ປີຕມລ຺ໂລ’’ຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປີຕມລ຺ລຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຊາໂຕ. ຕີສຸ ຣຊ຺ເຊສູຕິ ປຓ຺ຑຸໂຈຬໂຄຬຣຊ຺ເຊສຸ. ‘‘ສພ຺ພມລ຺ລາ ສີຫຬທີເປ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ອາຄມ຺ມ. ຕໍເຍວ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ຣູປາທໂຍ ‘ມມາ’ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ນຕຸມ຺ຫາກວຄ຺ເຄນ ປກາສິຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂນ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ. ປາເທສຸ ອວຫນ຺ເຕສູຕິ ອຕິເວລໍ ຈງ຺ກມເນນ ອກ຺ກມິຕຸໍ ອສມຕ຺ເຖສຸ. ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຈງ຺ກມຕິ ‘‘ນິສິນ຺ເນ ນິທ຺ທາຍ ອວສໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ສຜລຕາປເວທນມຸເຂນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ. ຠາສິຕນ຺ຕິ ວຈນໍ, ກສ຺ສ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສພ຺ພໂລກຄ຺ຄວາທິໂນ’’ຕິ. ‘‘ນ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຍິທໍ ເມ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວູປສມກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕາ’’ຕິ ຄາຖມາຫຣິ, ເຕນ ອິທານາຫໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂເຓ ຂເຓ ຠງ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂຣຄສ຺ສ ອຠາເວນ ອໂຣໂຄ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ສກ຺ກສ຺ສ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ເທວູປປຕ຺ຕິ. ປຸນ ປາກຕິກາວ ອໂຫສິ ສກ຺ກຠາເວເນວ ອຸປປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ສຸພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ເອວໍນາໂມ. ອຈ຺ຉຣານໍ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ສຕຕໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕສ຺ຕໍ ຠີຕໍ. ອຸພ຺ພິຄ຺ຄນ຺ຕິ ສໍວິຄ຺ຄໍ. ອຸຕ຺ຣສ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ສໍວິຄ຺ຄໍ. ອຸພ຺ພິຄ຺ຄນ຺ຕິ ຠຍວເສນ ສຫ ນິສ຺ສເຍນ ສຎ຺ຈລິຕໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນສູຕິ ອນາຄເຕສຸ. ກິຈ຺ເຈສູຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ. ‘‘ກິຈ຺ເຉສູ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ທຸກ຺ເຂສູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ, ຠາວິທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປຕິເຕສູຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຈສູຕິ ໂຍຊນາ. ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ໂພຊ຺ຌາຕິ ໂພຘິໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣາ’’ຕິ ຈ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ໂພຘິໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕປສາຕິ ຕໂປກມ຺ມໂຕ, ເຕນ ມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕໍ ສລ຺ເລຂປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສໍວຣຓໂຕ, ເອເຕນ ສຕິສໍວຣສີເສນ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໍວຣສີລໍ, ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄາຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ສພ຺ພກິເລສປ຺ປຫານໂຕ. ກິເລເສສຸ ຫິ ນິສ຺ສຏ຺ເຐສຸ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ, ວິປາກວຏ຺ຏຎ຺ຈ ນິສ຺ສຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ. ໂສຕ຺ຖິນ຺ຕິ ເຂມໍ ອນຸປທ຺ທວຕໍ.

ຎາຍຕິ ນິຈ຺ຉເຍນ ກມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຎາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາວານວິຣຫິຕຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕວານວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ຂນ຺ຘໍ, ກມ຺ມຸນາ ຜລໍ, ສຕ຺ເຕຫິ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ວິນຕິ ສໍສິພ຺ພຕີຕິ ‘‘ວານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຍິທໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ວານໍ, ນ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ, ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍາ’’ຕິ.

ນນຸ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ໂສກສມຕິກ຺ກມາທໂຍປິ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປຸນ ກສ຺ມາ ຄຫິຕາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາສນຍຸຕ຺ຕິໂກວິເທຕິ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິລກ຺ຂຓາຍໍ ຘມ຺ມນີຕິຍໍ ເຉເກ. ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕີຕິ ເຍ ເຍ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາທິວເສນ ຍຖາ ຍຖາ ໂພເຘຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ຠຄວາ ເຕ ເຕ ຕຖາ ຕຖາ ໂພເຘນ຺ໂຕ ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕິ. ຕໍ ຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໍ ອຄເຓນ຺ໂຕ ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ນ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິຎາປກາທິສາຘນີຍວຈນາຕິ. ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ຊາຍຕິ, ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕໂສກປຣິເທວສ຺ສ ນ ກທາຈິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ອຕ຺ຖິ ໂສກປຣິເທວສມຕິກ຺ກມນມຸເຂເນວ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອິຊ຺ຌນໂຕ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກເມນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈເຍຫິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ຜຸຏ຺ຐໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ໂສກາທໂຍ ອຠິຠວນ຺ຕິ, ປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ຈ ເຕສຸ ເຕ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມນາ’’ຕິ. ຎາຍສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ, ຕຕິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ. ຕທຘິຄເມນ ຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍສຫຠາວີປິ ອິຕຣາຠິສມໂຍ ຕທວິນາຠາວໂຕ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍເຫຕຸໂກ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຎາຍສ຺ສາຘິຄໂມ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ຜລຎາເຓນ ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ສມ຺ປທານວຈນຎ຺ເຈຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຓ຺ຓຠຓນນ຺ຕິ ປສໍສາວຈນໍ. ຕຍິທໍ ນ ອິເຘວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສຕ຺ຖຸ ອາຈິຓ຺ຓໍ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍເຖວ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓມາທິ ວາ ກລ຺ຍາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິໂຕ, ອຸປເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ນິຣຸປກ຺ກິເລສໂຕ ອປເນຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ເສຏ຺ຐຈຣິຍຠາວໂຕ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ໂວ ປກາເສສ຺ສາມີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໗) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣິຍວໍສາຕິ ອຣິຍານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວໍສາ ປເວຓິໂຍ. ອຄ຺ຄຎ຺ຎາຕິ ອຄ຺ຄາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ສພ຺ພວໍເສຫິ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາຕິ ຈິຣຣຕ຺ຕາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ວໍສຎ຺ຎາຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂປຣາຓາຕິ ປຸຣາຕນາ ອນຘຸນາຕນຕ຺ຕາ. ອສງ຺ກິຓ຺ຓາຕິ ອວິກິຓ຺ຓາ ອນປນີຕາ. ອສງ຺ກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມຫີ’’ຕິ ອຣິເຍຫິ ນ ອປນີຕປຸພ຺ພາ. ນ ສງ຺ກີຍນ຺ຕີຕິ ອິທານິປິ ເຕຫິ ນ ອປນີຍນ຺ຕິ. ນ ສງ຺ກີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄເຕປິ ເຕຫິ ນ ອປນີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ…ເປ… ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ເຍ ໂລເກ ວິຎ຺ຎູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເຕຫິ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາ ອນິນ຺ທິຕາ, ອຄຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິອາທີຫີຕິ ວິສຸທ຺ຘິອາທິທີປເນຫິ. ປເທຫີຕິ ວາກ຺ເຍຫິ, ວິສຸທ຺ຘິອຕ຺ຖຕາທິເຠທຠິນ຺ເນຫິ ວາ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ອຸປທ຺ທເວຕິ ອນຕ຺ເຖ. ວິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ສໍກິເລສປ຺ປຫານໍ. ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ປຣິຍາປຸຓນໍ ປຣິຈໂຍ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫທເຍ ຐປນໍ ຘາຣຓໍ. ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວາຈນໍ.

ຄນ຺ຘາຣໂກຕິ ຄນ຺ຘາຣເທເສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ປໂຫນ຺ຕີຕິ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອນິຍ຺ຍານິກມຄ຺ຄາຕິ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄາ, ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານິຍຕມຄ຺ຄາປິ ວາ. ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ກູຏສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຓີຕິ ກາຈມຓິປິ, ມຸຕ຺ຕາຕິ ເວຬຸຊາປິ, ປວາຬນ຺ຕິ ປລ຺ລໂວປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຣຕ຺ຕຊມ຺ພຸນທາທິປເທຫິ ເຕ ວິເສສິຕາ.

ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕກາຍາທີນໍ ເວທນາທິສຠາວຕ຺ຕາຠາວາ, ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕຠູມກຘມ຺ມສ຺ສ ວິສຸໍ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຄຫເຓສຸ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖູນໍ ອນິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປນ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາ ‘‘ນ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄນ ເຫຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠາໂຄຕິ. ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ສຕິປຏ຺ຐານ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣທສ຺ສນໍ, ນ ອິຘ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນນ຺ຕິ. ອາທີສຸ ຫິ ສຕິໂຄຈໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນານໍ ສມຸທໂຍ, ນາມຣູປສມຸທຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ມນສິກາຣສມຸທຍາ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘) ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຠິໂຄຈຣານໍ ປກາສເກ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິຍ’’ມ຺ປິ (ປຏິ. ມ. ໒.໓໔) ອວເສສປາຬິປ຺ປເທສທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ທານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຣູປາທີນິ ສຕິຍາ ຐານໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ປຘານໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ປ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ‘‘ປຓີຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສໍ. ມາຕິກາ ໑໔) ວິຍ ປຘານຕ຺ຖທີປໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຣິໂຍຕິ ອຣິຍໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕເສຏ຺ຐໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ.(ມ. ນິ. ໓.໓໑໐) ສຸຕ຺ເຕກເທເສນ ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍທຣິໂຍ…ເປ… ອຣຫຕີຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸ ສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ…ເປ… ອຣຫຕິ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ…ເປ...ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາຕິ. ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ນ ຈ ໂວກ຺ກມ຺ມ ສຕ຺ຖຸ ສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນຕ຺ຕມນຕາ ຈ ອຕ຺ຕມນຕາ ຈ ຕທຸຠຍໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຸຂາຍາຕິ, ຕສ຺ສ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕມໂນ ເຈວ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑).

ເອວໍ ປຏິຆານຸນເຍຫິ ອນວສ຺ສຸຕຕາ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາຍ ຕທຸຠຍວີຕິວຕ຺ຕຕາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ຫິ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ ໂຫຕິ ອາເວຓິກຘມ຺ມຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີນໍ. ປ-ສທ຺ໂທ ອາຣມ຺ຠໍ ໂຊເຕຕິ, ອາຣມ຺ໂຠ ຈ ປວຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ ປຏ຺ຐານໍ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອນ-ສທ຺ໂທ ຫິ ພຫຸລໍວຈເນນ ກມ຺ມຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາສ຺ສ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ປຏ຺ຐາຕີຕິ ປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຐາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປ-ສທ຺ໂທ ຠຸສຕ຺ຖວິສິຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ທີເປຕີຕິ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນ ຠາວຕ຺ຖໍ ສຕິ, ສທ຺ທໍ, ປຏ຺ຐານສທ຺ທຎ຺ຈ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ, ເຕນ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ສຕິ, ສທ຺ໂທ, ປຏ຺ຐານ-ສທ຺ໂທ ຈ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ຈິຣກຕສ຺ສ, ຈິຣຠາສິຕສ຺ສ ຈ ອນຸສ຺ສຣຓຏ຺ເຐນ. ອິທນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ສຕິເຍວ ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຍທິ ເອວນ຺ຕິ. ຍທິ ສຕິ ເອວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ສຕິ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິພຫຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ພຫຸກາ ຕາ ສຕິໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອກວຈນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນາຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ. ນິຍ຺ຍານິໂກ ຫິ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ, ເຕເນວ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ເອກຕ຺ຕູປຄໂຕ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ຈ ເອຕາ ສຕິໂຍ. ອປຣຠາເຄຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ. ກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍາທີສຸ ສຸຠສຎ຺ຎາທິວິຘມນວເສນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສຕິເຍວ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘເນເນວ ເຫຕ຺ຖ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ. ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິ ເອວໍ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອກວຈເນນ, ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສຕິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ວຈນານຸສນ຺ຘິນາ ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ເທສນາ ສານຸສນ຺ຘິກາວ, ນ ອນນຸສນ຺ຘິກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສເນນ ປຏິປາເທຕຸໍ ‘‘ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໒໔) ສຸຕ຺ຕປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິນາ ນິທສ຺ສນໍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ວິເສສໂຕ ກາໂຍ, ເວທນາ ຈ ອສ຺ສາທສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ຕປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖູສຸ ໂອຬາຣິກສຸຂຸເມສຸ ອສຸຠທຸກ຺ຂຠາວທສ຺ສນານິ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ເຎຫິ ຕຓ຺ຫາຈຣິເຕຫິ ສຸກຣານີຕິ ຕານິ ເຕສໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຖາ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິເວສວຕ຺ຖຸຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິເສສກາຣເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕຕາທສ຺ສນານິ ສຣາຄາທິວເສນ, ສຎ຺ຎາຜສ຺ສາທິວເສນ, ນີວຣຓາທິວເສນ ຈ ນາຕິປ຺ປເຠທາຕິປ຺ປເຠທຄເຕສຸ ເຕສຸ ຕປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ຎານໍ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕານໍ ສຸກຣານີຕິ ເຕສໍ ຕານິ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາຍ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ກາຍເວທນານມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ສຕິປິ ເນສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸຠາເວ ໂຍ ຍສ຺ສາ ສາຕິສຍປຈ຺ຈໂຍ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສມຖຍານິໂກ ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມເຓ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ ປນ ສຸຂຸເມ ຈິຕ຺ເຕ, ຘມ຺ເມສຸ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສນານໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ຎວິປສ຺ສນາຍານິການໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ‘‘ປຫານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ໂຍຊນາ. ປຣໂຕ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສວິເສສາ ກາເຍ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວິເສເສນ ກາໂຍ ກາໂມຆສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຠເວສຸ ສຸຂຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວສ຺ສາໂທ ໂຫຕີຕິ ຠໂວຆສ຺ສ ເວທນາ ວຕ຺ຖຸ, ສນ຺ຕຕິຆນຄ຺ຄຫຓວເສນ ວິເສສໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ທິຏ຺ໂຐຆສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຘມ຺ເມສຸ ວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາຍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຈ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ອວິຊ຺ໂຊຆສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ເຕສໍ ປຫານຕ຺ຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ກາຍາທີນໍ ກາໂມຆາທິວຕ຺ຖຸຠາວກຖເນເນວ ກາມໂຍຄກາມາສວາທີນມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ ໂອເຆຫິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ກາໂຍ ກາໂມຆາທີນໍ ວຕ຺ຖຸ, ຕທຄ຺ເຄນ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ‘‘ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຠູຕາ ເວທນາ ວິເສເສນ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ຈິຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ສສ຺ສຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສີເລນ ສຸທ຺ຘີຕິ ອາທິ ປຣາມສນໍ ໂຫຕີຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທນ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ. ກາຍສ຺ສ ກາມຸປາທານວຕ຺ຖຸຕາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ກາໂຍ ກາໂມຆສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຕທຄ຺ເຄນ ກາມຸປາທານສ຺ສປິ ວຕ຺ຖຸ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ສຸຂເວທນສ຺ສາທວເສນ ປຣໂລກນິຣເປກ຺ໂຂ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມ. ນິ. ໑.໔໔໕; ໒.໙໕, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐; ຘ. ສ. ໑໒໒໑; ວິຠ. ໙໓໘) ປຣາມາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ເວທນາ ວຕ຺ຖຸ. ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອິຕຣຸປາທານວຕ຺ຖຸຕາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຄນ຺ຖໂຍຊນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ກາຍເວທນານໍ ຉນ຺ທໂທສາຄຕິວຕ຺ຖຸຕາ ກາໂມຆພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໂຍຊນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ສນ຺ຕຕິຆນຄ຺ຄຫຓວເສນ ສຣາຄາທິຈິຕ຺ເຕ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ໂມຫາຄຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ຘມ຺ມສຠາວານວໂພເຘ ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ຠຍາຄຕິຍາ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ.

ອາຫາຣສມຸທຍາ ກາຍສ຺ສ ສມຸທຍາ, ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນານໍ ສມຸທໂຍ, (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘) ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ອຸທາ. ໑; ວິຠ. ໒໒໕) ວຈນໂຕ ກາຍາທີນໍ ສມຸທຍຠູຕາ ກພຬີກາຣຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓາຫາຣາ ກາຍາທິປຣິຊານເນນ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາຫາຣປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ປກຣຓນໂຍຕິ ເນຕ຺ຕິປກຣຓວເສນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນານໂຍ.

ສຣຓວເສນາຕິ ກາຍາທີນໍ, ກຸສລາທິຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອຸປຘາຣຓວເສນ. ສຣນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ເອຕາຍາຕິ ສຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເອກຕ຺ເຕ ເອກສຠາເວ ນິພ຺ພາເນ ສໂມສຣຓໍ ສມາຄໂມ ເອກຕ຺ຕສໂມສຣຓໍ. ເອຕເທວ ຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກນິພ຺ພານປເວສເຫຕຸຠູໂຕ ວາ ສມານຕາຍ ເອໂກ ສຕິປຏ຺ຐານສຠາໂວ ເອກຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສໂມສຣຓໍ ເອກຕ຺ຕສໂມສຣຓໍ, ຕໍສຠາຄຕາວ, ເອກນິພ຺ພານປເວສເຫຕຸຠາວໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສຣເຓກຕ຺ຕສໂມສຣຓານິ ສເຫວ ສຕິປຏ຺ຐາເນກຠາວສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ, ປຸຣິມສ຺ມິໍ ວິສຸໍ. ສຣຓວເສນາຕິ ວາ ຄມນວເສນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຕເທວ ຄມນໍ ສໂມສຣຓນ຺ຕິ, ສໂມສຣເຓ ວາ ສຕິ-ສທ຺ທຕ຺ຖວເສນ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ຘາຣຓຕາວ ສຕີຕິ ສຕິ-ສທ຺ທຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາວາ ປຸຣິມໍ ສຕິຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ເອກຠາວສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານສໂມສຣເຓປິ ສຫິຕາເນວ ຕານິ ສຕິປຏ຺ຐາເນກຠາວສ຺ສ ກາຣຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ຈຸທ຺ທສວິເຘນ, ນວວິເຘນ, ໂສຬສວິເຘນ, ປຎ຺ຈວິເຘນາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປຣິ ປາຬິຍໍ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໔) ອາຄຕານໍ ອານາປານປພ຺ພາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ປນ ອນນ຺ຕຣເຠທວເສນ, ຕທນຸຄຕເຠທວເສນ ຈ ຠາວນາຍ ອເນກວິຘຕາ ລພ຺ຠຕິເຍວ, ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑສທິສຕາ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິຕໍຕໍສຕິປຏ຺ຐານຠາວນານຸຠາວສ຺ສ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ອິຕຣາສໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ອິຘ ອສມ຺ຠວໂຕ, ນິທ຺ເທສາທິວເສນ ເທເສຕຸກມ຺ຍຕາຍ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ປາທກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ນິສ຺ສຍທສ຺ສນໍ, ໂສ ຈສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ສາສນໂຕ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ’’ຕິ. ຘມ຺ມ…ເປ… ລປນເມຕໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາຠິມຸຂຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ, ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈສວນຕ຺ຖໍ. ‘‘ໂຄຈເຣ ຠິກ຺ຂເວ ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒) ວຈນໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂຄຈຣາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ, ຍທິທໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕິ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຕໍນິຍມໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸຠາວທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖຸຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ, ສກລສາສນສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພປ຺ປກາຣາຍ ອນຸສາສນິຍາ ຠາຊນຠາໂວ. ຕສ຺ມິໍ ຄຫິເຕຕິ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຄຫິເຕ. ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ເຊຏ຺ຐຠາວໂຕ ຣາຊຄມນຎາເຍນ ອິຕຣາ ປຣິສາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເສສາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ປຐມໍ ກາຣຓໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິຕຣມ຺ປິ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຈ ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ກາຍາທິ ວິສມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ກາຍາທີຫິ ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຣາຄາທິວູປສເມນ ສນ຺ໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ທນ຺ໂຕ, ຈຕຸມຄ຺ຄນິຍາເມນ ນິຍໂຕ, ເສຏ຺ຐຈຣິຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍທຓ຺ຑາທິໂອໂຣປເນນ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ. ອຣິຍຠາເວ ຐິໂຕ ໂສ ເອວຣູໂປ ພາຫິຕປາປສມິຕປາປຠິນ຺ນກິເລສຕາຫິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ສມໂຓ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຕຖາ ‘‘ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໑, ໒໘໗; ປາຣາ. ໑໑), ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີ’’ຕິອາທີສຸ ຈ ເວທນາທໂຍ ເຈຕສິກາ ຂນ຺ຘາ ກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາເຍຕິ ຣູປກາເຍ’’ຕິ ອາຫ. ເກສາທີນຎ຺ຈ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເກສາທິສຎ຺ຎິຕານໍ ຠູຕຸປາທາຘມ຺ມານໍ. ເອວໍ ‘‘ຈຍຏ຺ໂຐ ສຣີຣຏ຺ໂຐ ກາຍຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສທ຺ທນເຍນ ກາຍ-ສທ຺ທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ເວທນາທໂຍປິ ເອຕ຺ຖ ສິຕາ, ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘາຕິ ກາເຍ ເວທນາທິອນຸປສ຺ສນາປສງ຺ເຄປິ ອາປນ຺ເນ ຕໂຕ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມູຫວິສຍຕາຍ ຈສ຺ສ ກາຍ-ສທ຺ທສ຺ສ, ສມຸທາຍຸປາທານຕາຍ ຈ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ‘‘ກາເຍ’’ຕິ ເອກວຈນໍ, ຕຖາ ອາຣມ຺ມຓາທິວິຠາເຄນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິ ເອກວຈນໍ, ເວທນາ ປນ ສຸຂາທິເຠທຠິນ຺ນາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ເວທນາສູ’’ຕິ ພຫຸວຈເນນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເຖວ ຈ ນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ຘມ຺ມາ ຈ ປໂຣປຓ຺ຓາສເຠທາ, ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາກາເຣນ ຈ ອເນກເຠທາ ເອວາຕິ ເຕປິ ພຫຸວຈນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາ.

ອວຍວີຄາຫສມຎ຺ຎາຕິຘາວນສາຣາທານາຠິນິເວສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ກາຍໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ, ຕານິ ຈ ເກສາທີຫິ, ເກສາທິເກ ຈ ຠູຕຸປາທາຍຣູເປຫິ ວິນິພ຺ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ນ ກາເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາສາທາທິນຄຣາວຍວສມູເຫ ອວຍວີວາທິໂນປິ ອວຍວີຄາຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ນຄຣໍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ສມຎ຺ຎາຕິຘາວນໍ ສິຍາຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສມຎ຺ຎາຕິຘາວເນ ນຄຣນິທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມູໂຫ, ເກສໂລມາທິສມູໂຫ, ຠູຕຸປາທາຍສມູໂຫ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມູໂຫ, ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ ກາໂຍປິ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ອິຕ຺ຖິອາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກາໂຍ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕຊີວາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອວຍວີ ປນ ກາຍປຏິກ຺ເຂເປເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ກາຍາທິສມຎ຺ຎາຕິຘາວນານີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມ…ເປ… ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຕຖາຕິ ກາຍາທິອາກາເຣນ.

ຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ອິຕ຺ຖິໍ, ປຸຣິສໍ ວາ ປສ຺ສຕິ. ນນຸ ຈກ຺ຂຸນາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາມິ, ປຸຣິສໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ວເສນ ‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ຣູປາຍຕນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ມິຈ຺ຉາປຣິກປ຺ປິຕຣູປຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຕໍ ເກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ, ອຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ຣູປາຍຕນໍ ເກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຠູຕໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປສ຺ສໍ ພຊ຺ຌເຕຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ກິເລສພນ຺ຘເນນ ພຊ຺ຌຕິ.

ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ນ ອຎ຺ຎສຠາວານຸປສ຺ສີ, ອສຸຠາທິໂຕ ອຎ຺ຎາກາຣານຸປສ຺ສີ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ເອວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ປຖວີກາຍນ຺ຕິ ເກສາທິໂກຏ຺ຐາສໍ ປຖວິໍ ຘມ຺ມສມູຫຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ, ລກ຺ຂຓປຖວິເມວ ວາ ອເນກປ຺ປເຠທໍ ສກລສຣີຣຄຕໍ, ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ຈ ປວຕ຺ຕມານໍ ສມູຫວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ອາໂປກາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຠາເວນ ອນ຺ຘພາເລຫິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ.

ອິທານິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນາກາຣານມ຺ປິ ວເສນ ກາຍານຸປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກໍ ກາຍໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວຎ຺ຈສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣມ຺ປິ ‘‘ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄາຫສ຺ສ ເລໂສປິ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໕) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນາທິນິວຕ຺ຕນໍ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພໍ ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນປຣຕ຺ຕາ ເອວ-ກາຣສ຺ສ, ອຸປຣິ ເທສນາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ ຕາສໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕເມວ ຈ ກາຍໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ນ ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຍຎ຺ຈ ນ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂນ ນນ຺ທຕິ. ວິຣຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ ສມຸທຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ສທ຺ຘິໍ ກາຍໍ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ, ສງ຺ຂຕໂທສທສ຺ສເນນ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປກ຺ຂນ຺ທນໂຕ ‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕຖາຠູໂຕ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ກິເລເສ ນ ອາທິຍຕິ, ນາປິ ອໂທສທສ຺ສິຕາວເສນ ສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕີ’’ຕິ. ອິທານິສ຺ສ ຕາຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ. ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານມຸເຂເນວ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຄ຺ຄຫຓໍ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

‘‘ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສມງ຺ຄິໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອິຣິຍຕີ’’ຕິ, ອິຣິຍາປຖໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຠິພ຺ຍາປນໂຕ ‘‘ຕີສຸ ຠເວສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ປນ ກິເລສາ ປຣິຕ຺ຕຠູມກາ ເອວາຕິ. ຍທິປິ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ອາຕາປນນ຺ຕິ ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ອາຕປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ປນ ອາຕາປສທ຺ໂທ ວີຣິເຍເຍວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫາເນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ສາຕິສຍໍ ຕທາຕາປນນ຺ຕິ ວີຣິຍເມວ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ. ອາຕາປີຕິ ຈາຍມີກາໂຣ ປສໍສາຍ, ອຕິສຍສ຺ສ ວາ ທີປໂກຕິ ອາຕາປີຄຫເຓນ ສມ຺ມປ຺ປຘານສມງ຺ຄິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາ, ສມນ຺ຕໂຕ, ສາມຎ຺ຈ ປຊານນ຺ໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖາເນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສິຕາຠາເວນ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ, ສພ຺ພາກາຣປຊານເນນ ສມນ຺ຕໂຕ, ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາວຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ ສາມໍ ປຊານນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ກຖໍ ສຕິປຏ຺ຐານຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລີເນ, ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຈິຕ຺ເຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ວາ ລີເນ, ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຠາເວຕພ຺ພາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຕ຺ຖິກາ ເອຕາຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ສຕິຍາ ລທ຺ຘຸປກາຣາຍ ເອວ ປຎ຺ຎາຍ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກາເຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ. ອນ຺ໂຕ ສງ຺ເຂໂປ ອນ຺ໂຕໂອລີຍໂນ, ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາຍປຣິຄ຺ຄເຫຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລວິໂສຘນາທິ, ຄຓນາທິ, ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລາທິ ຈ ອຸປາໂຍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ອນຸປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸປາຍໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ອນຸປາຍຎ຺ຈ ນ ອຸປາທິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ …ເປ… ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ອຸປາຍານຸປາຍານໍ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິວຊ຺ຊເນສຸ, ປຣິຈ຺ຈາຄາປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ຈ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ. ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ.

ຍສ຺ມາ ສຕິເຍເວຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວີຣິຍາທໂຍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ອງ຺ຄ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕສ຺ສາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ວາ ສຕິສີເສນາຍໍ ເທສນາ. ນ ຫິ ເກວລາຍ ສຕິຍາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ, ນິພ຺ພານາຘິຄໂມ ວາ, ນາປິ ເກວລາ ສຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຌານເທສນາຍໍ ສວິຕກ຺ກາທິວຈນສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄທສ຺ສນຕາຕິ ອງ຺ຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ອວຍວປຣິຍາຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຫານງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑, ໒໘໗, ໒໙໗; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓; ປາຣາ. ໑໑) ວິຍ ປຫາຕພ຺ພງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາຄິຍເມວ ວິນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕທງ຺ຄວິນເຍນ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິນເຍນ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເວທນາທິຘມ຺ມານໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິຠງ຺ເຄ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂລເກ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ.

ອວິເສເສນ ທ຺ວີຫິປິ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເອເກເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຫານວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ວາ ‘‘ວິເນຍ຺ຍ ນີວຣຓານີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສວິນຍວຈນສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິເສເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາຍານຸປສ຺ສນາຠາວນາຍ ຫິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີການໍ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘາທີນໍ ປຫານທສ຺ສນໍ ເອຕສ຺ສ ປໂຍຊນນ຺ຕິ. ກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິມູລກສ຺ສາຕິ ຣູປພລໂຍພ຺ພນາໂຣຄ຺ຍາທິສຣີຣສມ຺ປທານິມິຕ຺ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ກາຍວິປຕ຺ຕິມູລໂກ ວິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາຍຠາວນາຍາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາຠາວນາຍ. ສາ ຫິ ອິຘ ກາຍຠາວນາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສຸຠສຸຂຠາວາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມນຸຎ຺ຎນິຈ຺ຈຕາທິສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອສຸຠາສຸຂຠາວາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອມນຸຎ຺ຎອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ. ເຕນາຕິ ອນຸໂຣຘາທິປ຺ປຫານວຈເນນ. ‘‘ໂຍຄານຸຠາໂວ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ໂຍຄານຸຠາໂວ ຫິ ຠາວນານຸຠາໂວ. ໂຍຄສມຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຄມນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ປຸຣິເມນ ຫິ ‘‘ອນຸໂຣຘວິໂຣຘວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈເນນ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອານິສໍໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິເຍນ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສ ຠາວນາ ອິຊ຺ຌຕິ.

ອນຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອນຸປສ຺ສີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ລພ຺ຠມານາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ ອນຸປສ຺ສນາໂຊຕນາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອນຸປສ຺ສນາຍາ’’ຕິ ກຣຓວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອນຸປສ຺ສນາ ເອວ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ນ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຍຸຊ຺ຊຕິ ວາ. ກາຍປຣິຫຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຫຣຓສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍປຣິຫຣຓ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ ຫິ ກາຍປຣິຫຣຓໍ ຍາວເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຫຣຓສ຺ສ ວາ ‘‘ອາຕາປີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓) ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍປຣິຫຣຓ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ນາມກາຍສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ, ນ ຣູປກາຍສ຺ເສວ, ເຕເນວ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຫຣຓມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິຫາເຣນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອາຕາປີ’’ຕິອາທິ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຫຣຓສ຺ສ ສຫ ສາຘເນນ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ. ອາຕາເປນາຕິ ອາຕາປຄ຺ຄຫເຓນ. ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕາ, ມຣຓສ຺ສຕິ, ອສຸຠຠາວນາ ຈ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ກໍ ໂຍຄິນາ ປຣິຫຣິຍມານໍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄສ຺ສາຣກ຺ຂຠູຕຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພເລນ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຄ຺ຄຫເຓນ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຕິຍາ ວາ ສມໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ວິຠງ຺ເຄ(ວິຠ. ກາຍານຸປສ຺ສນານິທ຺ເທເສ) ປນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຠາວຕ຺ຖສ຺ເສວ ວິຠຊນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ ວິຠງ຺ຄປາເຐນ ສຫ. ອຏ຺ຐກຖານໂຍຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖສ຺ສາປິ ວິວຣຓວເສນ ຍຖາຣຫໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນານໂຍ. ຍຖາ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ, ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ຈ ອວິໂລເມນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເວທນາທີນໍ ປຸນ ວຈເນຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ເວທນາສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຣູປປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ເວທນາຍ ກາຍາທິອນຸປສ຺ສນາປ຺ປສງ຺ເຄປິ ອາປນ຺ເນ ຕໂຕ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ທຸຕິຍໍ ເວທນາຄ຺ຄຫຓໍ, ເຕນ ນ ເວທນາຍໍ ກາຍານຸປສ຺ສີ, ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາ, ອຖ ໂຂ ເວທນານຸປສ຺ສີ ເອວາຕິ ເວທນາສງ຺ຂາເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເວທນານຸປສ຺ສນາກາຣສ຺ເສວ ທສ຺ສເນນ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຂາ ເວທນາ, ນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທຸກ຺ຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ວາ ເວທນາ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ປນ ສມເຍ ທຸກ຺ຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ວາ ເວທນາ, ນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິຕຣາ ເວທນາ’’ຕິ ເວທນາຠາວສາມຎ຺ເຎ ອວຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ເວທນໍ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສເນນ ຆນວິນິພ຺ໂຠໂຄ ຘຸວຠາວວິເວໂກ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕາສໍ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານທສ຺ສເນນ ອນິຈ຺ຈຕາຍ, ຕໂຕ ເອວ ທຸກ຺ຂຕາຍ, ອນຕ຺ຕຕາຍ ຈ ທສ຺ສນໍ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕິ. ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ເວທນາຍໍ ເວທນານຸປສ຺ສີ ເອວ, ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ນາມ ພາໂລ ອມຓິສຠາເວປິ ອຸທກປຸພ຺ພຸຬເກ ມຓິອາກາຣານຸປສ຺ສີ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ອຍໍ ຐິຕິຣມຓີເຍປິ ເວທຍິເຕ, ປເຄວ ອິຕຣສ຺ມິໍ ມນຸຎ຺ຎາກາຣານຸປສ຺ສີ, ອຖ ໂຂ ຂຓປຠງ຺ຄຸຣຕາຍ, ອວສວຕ຺ຕິຕາຍ ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓຕາຍ ຈ ອນິຈ຺ຈອນຕ຺ຕອສຸຠາກາຣານຸປສ຺ສີ, ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ, ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ວິເສສໂຕ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສີ ເຍວາຕິ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕ ຘມ຺ເມສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ປຸນວຈເນ ປໂຍຊນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂລກິຍາ ເອວ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເກວລໍ ປນິຘາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິຘ ເອຕ຺ຕກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມາ ຈ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ຕານິ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ, ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ທຸກ຺ຂສຠາວໂຕ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂໍ ເວທນໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ທຸກ຺ຂໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ ສລ຺ລໂຕຕິ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ປີຬາຊນນໂຕ, ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ, ທຸນ຺ນີຫຣຓໂຕ ຈ ສລ຺ລໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂິ ປສ຺ສິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນໍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ອໂນຬາຣິກຕາຍ, ປຈ຺ຈຍວເສນ ວູປສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ຈ ສນ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ຫຸຕ຺ວາອຠາວໂຕ, ອຸທຍວຍວນ຺ຕໂຕ, ຕາວກາລິກໂຕ, ນິຈ຺ຈປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ໂຍ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ສ ເວ ສມ຺ມທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍເສນ, ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວາ ເວທນາຍ ສມ຺ມາປສ຺ສນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ຂາຕິປີຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ອິຕິປິ. ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ເວທຍິຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ວທາມິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ຂໂຕປິ ຈາຕິ ສຸຂາທີນໍ ຐິຕິວິປຣິຓາມຎາຓສຸຂຕາຍ, ວິປຣິຓາມຐິຕິອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ຈ ສຸຂໂຕ, ຕິສ຺ໂສປິ ຈ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິຕາ ເອວ. ເສສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຸຂາທິວິຠາຄໂຕ ເສສໍ ສາມິສນິຣາມິສາທິເຠທໍ ເວທນານຸປສ຺ສນາຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ເຠທານນ຺ຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓນານຕ຺ຕສ຺ສ ນີລາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ຉນ຺ທາທິອຘິປຕິນານຕ຺ຕສ຺ສ ຫີນາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ຎາຓຌານາທິສຫຊາຕນານຕ຺ຕສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣິກາສງ຺ຂາຣິກສວິຕກ຺ກາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ກາມາວຈຣາທິຠູມິນານຕ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ກຸສລາທິກມ຺ມນານຕ຺ຕສ຺ສ ເທວຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍຕາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ກຓ຺ຫສຸກ຺ກວິປາກນານຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຕາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ປຣິຕ຺ຕຠູມກາທິກິຣິຍານານຕ຺ຕສ຺ສ ຕິເຫຕຸກາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ ວເສນ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສວຕ຺ຖຸກາວຕ຺ຖຸກາທິນານຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕຍສາຘາຣຓາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ຜຸສນາທິຕໍຕໍລກ຺ຂຓານຎ຺ເຈວ ອນິຈ຺ຈຕາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານຎ຺ຈ ວເສນາຕິ ໂຍຊນາ. ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອນຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາຕສຸຎ຺ຎຕາສຠາວສ຺ສ. ຍໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອຠິຘມ຺ເມ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ສຸຎ຺ຎຕາວາຣເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ປຫີນເມວ ປຸພ຺ເພ ປຫີນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸນ ປຫານໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ກິເລສາ ປຫີຍມານາ ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ ອນາຄຕານໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ເອກຕ຺ຖ ປຫານໍ ວຕ຺ວາ ອິຕຣຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເອວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ອຖ ວາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ເອກຕ຺ຖ ປຫີນໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຫີນເມວ ໂຫຕີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຫານໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ເຄນ ຫິ ປຫີນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາຍ ໂຈທນາຍ ນານາປຸຄ຺ຄລປຣິຫາໂຣ, ນ ຫິ ເອກສ຺ສ ປຫີນໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຫີນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມາຍ ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກປຣິຫາໂຣ. ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຕິ ຫິ ໂລກິຍມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ໂລກິຍຠາວນາຍ ຈ ກາເຍ ປຫີນໍ ນ ເວທນາທີສຸ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິປິ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຏິປກ຺ຂຠາວນາຍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສາ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ປຸນປິ ຕປ຺ປຫານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເອກຕ຺ຖ ປຫີນໍ ເສເສສຸປິ ປຫີນໍ ໂຫຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຕິປຏ຺ຐານຠາວນໍ, ໂລກິຍຠາວນາຍ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລໂກ’’ຕິ (ວິຠ. ໓໖໒, ໓໖໔, ໓໖໖) ຫິ ວິຠງ຺ເຄຈຕູສຸປິ ຐາເນສຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.

ກາຍານຸປສ຺ສນາ

ອານາປານປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໗໔. ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພກາຍາທິອາຣມ຺ມຓວເສນ. ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ເທສວເສນ ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຕໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘສຕິປຏ຺ຐານໂຕ ເອເກກໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຍໍ ວິຠຊນ຺ໂຕຕິ ປາຐເສໂສ.

ກຖຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ປກາຣປຸຈ຺ຉາ, ເຕນ ນິທ຺ທິສິຍມາເນ ກາຍານຸປສ຺ສນາປກາເຣ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣໂກ, ເຕນ ອຸທ຺ເທສວາເຣນ ອປາກຏໍ ນິທ຺ເທສວາເຣນ ວິຠາວິຍມານໍ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ພາຫິຣເກສຸປິ ອິໂຕ ເອກເທສສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ສພ຺ພປ຺ປກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ ‘‘ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສາ’’ຕິ, ເຕນ ເຍ ອິເມ ອານາປານປພ຺ພາທິວເສນ ອາຄຕາ ຈຸທ຺ທສປ຺ປກາຣາ, ຕທນ຺ໂຕຄຘາ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິອນຸປສ຺ສນາປ຺ປກາຣາ, ຕຖາ ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໓) ວຸຕ຺ຕາ ເກສາທິວຓ຺ຓສຓ຺ຐານກສິຓາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານປ຺ປກາຣາ, ໂລກິຍາທິປ຺ປກາຣາ ຈ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນວເສສໂຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິເມ ຈ ປກາຣາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພປ຺ປກາຣ…ເປ… ປຏິເສຘໂນ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຠາວປຏິເສຘໂນຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວປຏິເສຘໂນ, ເອເຕນ ອິຘ ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘ-ສທ຺ໂທ ອນ຺ໂຕຄຘເອວສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສນ຺ຕິ ຫິ ເອກປທານິປິ ອວຘາຣຓານິ ຍຖາ ‘‘ວາຍຸຠກ຺ໂຂ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເຘວ ຠິກ຺ຂເວ ສມໂຓ’’ຕິອາທິ. ປຣິປຸຓ຺ຓສມຓປ຺ປກຣຓຘມ຺ໂມ ຫິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂຍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕໂກ. ປຣປ຺ປວາທາຕິ ປເຣສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ນານປ຺ປກາຣາ ວາທາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ.

ອຣຎ຺ຎາທິກສ຺ເສວ ຠາວນານຸຣູປເສນາສນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ສຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸທ຺ທໂມ ທມຖໍ ອນຸປຄໂຕ ໂຄໂຓ ກູຏໂຄໂຓ. ໂທຫນກາເລ ຍຖາ ຖເນຫິ ອນວເສສໂຕ ຂີຣໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເອວໍ ໂທຫປຏິພນ຺ຘິນີ ກູຏເຘນຸ. ຣູປ-ສທ຺ທາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອສ຺ສາໂທ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຣໂສ. ປຸພ຺ເພ ອາຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຸພ຺ເພ, ອນາທິມຕິ ວາ ສໍສາເຣ ປຣິຈິຕາຣມ຺ມຓໍ. ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສຕິຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ອາຣມ຺ມເຓຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ. ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ຖິຣໍ, ຍຖາ ສໂຕກາຣິສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ສມາຘິ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ຖາມຄຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເສສາຘິຄມທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘານໍ, ເອກຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ, ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ອຘິຄຕວິເສສານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ.

ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ວິຍ ຠຄວາ ໂຍຄີນໍ ອນຸຣູປນິວາສຏ຺ຐານຸປທິສນໂຕ. ຠິກ຺ຂຸ ທີປິສທິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໂກ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂນິມ຺ມຖນວເສນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສາຘນໂຕ ຜລມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຣກ຺ກມຊວໂຍຄ຺ຄຠູມິນ຺ຕິ ຠາວນຸສ຺ສາຫຊວສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄກຣຓຠູມິຠູຕໍ.

ອທ຺ຘານວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວເສນ ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ, ອິຕ຺ຕຣວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວເສນ ຣສ຺ສໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ສິກ຺ຂໂຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ທີຆຣສ຺ສຕາປຊານນສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທນໂອຬາຣິໂກຬາຣິກປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ຠາວນໍ ສິກ຺ຂໂຕ, ຕຖາຠູໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປວຕ຺ຕຍໂຕ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ເຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ອຸປຏ຺ຐິຕປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ, ໂຍ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກມ຺ມິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ວິສຸທ຺ຘິທິຏ຺ຐິ ‘‘ຕຍິທໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ, ນ ອເຫຕຸກໍ, ນາປິ ອິສ຺ສຣາທິວິສມເຫຕຸກໍ, ອຖ ໂຂ ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ອທ຺ຘາຕ຺ຕເຍປິ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ໂຂ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໑; ໒.໑໑໓; ໓.໘໖, ໘໙; ປຏິ. ມ. ໑.໕໔) ນເຍນ ກລາປສມ຺ມສນວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ອຸທຍວຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ. ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ.

‘‘ປຣສ຺ສ ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ’’ຕິ ອິທໍ ສມ຺ມສນວາຣວເສນາຍໍ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມຖວເສນ ປນ ປຣສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ ອປ຺ປນານິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ນຕ຺ຖິ. ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນ ຐເປຕ຺ວາ. ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣຓກາໂລຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຘມ຺ເມສຸປິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວາ ຠາວນາຍ ປວຕ຺ຕນກາໂລ ກຖິໂຕ. ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ປນິທໍ ອຸຠຍໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທໍ ຘມ຺ມທ຺ວຍໍ ຆຏິຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ເອກໂຕ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເອກຊ຺ຌໍ ອາລມ຺ພິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມຸທໂຍ, ໂສ ເອວ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມຕິ ສມຸທຍຘມ຺ໂມ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ກຣຊກາຍາທິ, ຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນສີໂລ ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ, ຕໍ ປນ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠສ຺ຕນ຺ຕິ ຣຸຕ຺ຕິໍ. ຄຄ຺ຄຣນາຬິນ຺ຕິ ອຸກ຺ກາປນາຬິໍ. ເຕຕິ ກຣຊກາຍາທິເກ. ຍຖາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາໂຍ ກຣຊກາຍາທິສມ຺ພນ຺ຘີ ຕໍນິມິຕ຺ຕຕາຍ, ເອວໍ ກຣຊກາຍາທໂຍປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສມ຺ພນ຺ຘິໂນ ຕໍນິມິຕ຺ຕຠາເວນາຕິ ‘‘ສມຸທຍຘມ຺ມາ ກາຍສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຸທຍ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປກຕິວາຈີ ວາ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໑; ໓.໓໑໐; ປຏິ. ມ. ໑.໓໓) ວິຍາຕິ ກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປກຕິກາຍານຸປສ຺ສີ ວາ ‘‘ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກຣຊກາຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກາຍສ຺ມິນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຫຕຸກຕ຺ເຕປິ ວິນາສສ຺ສ ເຍສໍ ເຫຕຸຘມ຺ມານໍ ອຠາເວ ຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຕທຠາໂວ ຕສ຺ສ ອຠາວສ຺ສ ເຫຕຸ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ອຸປຈາຣໂຕ ກຣຊກາຍາທິອຠາໂວ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ວຍກາຣຓໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຠສ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປຐມວິກປ຺ປວເສນ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ທຸຕິຍວິກປ຺ປວເສນ ອຸປຈາເຣນ ວິນາເຍວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານຸປສ຺ສນາ ວິຍ ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸວິສຍຕາຍ ສມຸທຍວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາປິ ເອກກາເລ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາເລນ ສມຸທຍໍ ກາເລນ ວຍໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ກາໂຍ’’ຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ກາໂຍວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ, ປເຣສຎ຺ຈ ສຊ຺ຊາປນຏ຺ເຐນ, ສຕ຺ວຄຸຓໂຍຄໂຕ ວາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເຣຫິ ປຣິກປ຺ປິໂຕ, ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ປູຣຓໂຕ ຈ ຈວນຸປປຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາຍ ຄລນໂຕ ຈ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ, ຖີຍຕິ ສໍຫຎ຺ຎຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ໂຠຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ, ປຸຣິ ປຸເຣ ຠາເຄ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ, ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາເວນ ‘‘ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ, ປໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ, ມມ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ມມາ’’ຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂກຈີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາເວນ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິ, ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ‘‘ກາໂຍ ເອວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ທສຫິປິ ປເທຫິ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສຸຎ຺ຎຕເມວ ກາຍສ຺ສ ວິຠາເວຕິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ກາໂຍວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ.

ຎາຓປມາຓຕ຺ຖາຍາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຣໍ ປມາຓໍ ປາປນຕ຺ຖາຍ. ສຕິປມາຓຕ຺ຖາຍາຕິ ກາຍປຣິຄ຺ຄາຫິກໍ ສຕິໍ ປວຕ຺ຕນສຕິໍ ປຣໍ ປມາຓໍ ປາປນຕ຺ຖາຍ. ອິມສ຺ສ ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກາໂຍ’’ຕິ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓສ຺ສ, ສຕິຍາ ຈ ປຣິພ຺ຣູຫນາຍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວຸຑ຺ຒຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຠາວນາຍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫານໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ໂລເກ ກິຎ຺ຈິປິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ເຫຏ຺ຐາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣິ ອຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ, ອຍມ຺ປິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. (ປາຣາ. ໔໒) ເອວນ຺ຕິ ປນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາກາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ ນິຄມນວເສນ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ປນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ສາ ປນ ສຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ, ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ຕຓ຺ຫາ, ຕສ຺ສາປິ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາ’’ຕິ, ຍຖາ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ອຸທາ. ໑; ວິຠ. ໔໘໔). ຕໍວິຎ຺ຎາຓພີຊຕໍສນ຺ຕຕິສມ຺ຠູໂຕ ສພ຺ໂພປິ ໂລກິໂຍ ວິຎ຺ຎາຓປ຺ປພນ຺ໂຘ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ‘‘ທຸກ຺ຂປຣິຊານໂນ’’ຕິອາທິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສເນວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ໂຘ ຫິ ຕສ຺ສ ຠາວນາປຏິເວໂຘ. ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ. ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ, ຠາວນໍ ອຸປຣິ ເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍານມຸຂນ຺ຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຓູປາໂຍ.

ອານາປານປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຣິຍາປຖປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໗໕. ອິຣິຍາປຖວເສນາຕິ ອິຣິຍນໍ ອິຣິຍາ, ກິຣິຍາ, ອິຘ ປນ ກາຍິກປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຣິຍານໍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄຕິ ອິຣິຍາປໂຖ, ຄມນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຣີຣາວຕ຺ຖາ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ກາຕພ຺ພກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ ຐິໂຕ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ນິປນ຺ໂນ ວາຕິ, ເຕສໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ວເສນ, ອິຣິຍາປຖວິຠາເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ຈປຣນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ອປຣໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອານາປານກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ອຎ຺ຎໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖມິ, ສຸຓາຖາຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ ຄມນາທິມຕ຺ຕຊານນສ຺ສ, ຄມນາທິຄຕວິເສສຊານນສ຺ສ ຈ ສາຘາຣຓວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ຄມນາທິມຕ຺ຕຊານນໍ ນ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ, ຄມນາທິຄຕວິເສສຊານນໍ ປນ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກາມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕູປລທ຺ຘິນ຺ຕິ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸປລທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ. ນ ປຊຫຕິ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ ‘‘ອຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ມມ ຄມນ’’ນ຺ຕິ ຄາຫສພ຺ຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ ກາຣໂກ ເວທໂກ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ນ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ ນາປເນຕິ ອປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ, ອນນຸພ຺ຣູຫນໂຕ ວາ. ເອວໍ ຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ກຸໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານາທິຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິທຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສາຘນໍ, ກິຣິຍຎ຺ຈ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄມນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸປຸຈ຺ຉາ, ສາ ກຕ຺ຕຸຠາວວິສິຏ຺ຐອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຖາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄມນສິທ຺ຘິທສ຺ສນໂຕ. ກສ຺ສ ຄມນນ຺ຕິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວທຕິ ສາຘນໍ, ກິຣິຍຎ຺ຈ ວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄມນກິຣິຍາຍ ອກຕ຺ຕຸສມ຺ພນ຺ຘີຠາວວິຠາວນໂຕ. ປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖໍ ກິໍ-ສທ຺ໂທ ປວຕ຺ໂຕ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕກຕ຺ຕຸກາຍ ຄມນກິຣິຍາຍ ອວິປຣີຕກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ອິທຎ຺ຫິ ຄມນໍ ນາມ ອຕ຺ຕາ ມນສາ ສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ມໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຕ຺ເຕຫີຕິ ເອວມາທິ ມິຈ຺ຉາກາຣຓວິນິມຸຕ຺ຕອນຸຣູປປຈ຺ຈຍເຫຕຸໂກ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ນ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄມນສິທ຺ຘິໂຕ, ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ. ອິທານິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄມນສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ຈ ສາ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິປ຺ຜາໂຣ ວິປ຺ຜນ຺ທນຎ຺ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາໂຣ, ເຕນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍຄ຺ຄຫເຓນ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕນາວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຠທໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ອຸຠເຍນ ປນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ປວຕ຺ຕມາເນ ກາເຍ ‘‘ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຕຸກາມຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ. ວາຍໍ ຊເນຕີຕິ ວາໂຍຘາຕຸອຘິກໍ ຣູປກລາປໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຘິກຕາ ເຈຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ, ນ ປມາຓໂຕ. ຄມນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຫຊາຕຣູປກາຍສ຺ສ ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓຈລນານໍ ປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ອາກາຣວິເສເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ວາໂຍຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວາໂຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊເນຕີ’’ຕິ. ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ ຫິ ວິກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕອຘິກຠາເວເນວ ຈ ວາໂຍຄຫຓໍ, ນ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ເອວ ຊນກຠາວໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທາຍຣູປຠາໂວ ທຸຣຸປປາໂທ ສິຍາ. ປຸຣໂຕ ອຠິນີຫາໂຣ ປຸຣໂຕຠາເຄນ ກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໍ, ໂຍ ‘‘ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິເທເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາທຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຸສ຺ສິຕຠາໂວຕິ ອຸພ຺ພິທ຺ຘຠາໂວ.

ເອວໍ ປຊານໂຕຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ຄມນາທິ ໂຫຕີຕິ ປຊານໂຕ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ປຊານນາຍ ນິຈ຺ຉຍຄມນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິຈາຣຓາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລເກ ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນ, ໂລກໂວຫາຣວເສນ ວາ. ອຕ຺ຖິ ປນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເອວໍ ວີມໍສນວເສນ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ນຕ຺ຖີຕິ ນິຈ຺ຉຍວເສນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປມາຍ ວິຠາວນໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນາວາ ມາລຸຕເວເຄນາຕິ ຍຖາ ອເຈຕນາ ນາວາ ວາຕເວເຄນ ເທສນ຺ຕຣໍ ຍາຕິ, ຍຖາ ຈ ອເຈຕໂນ ເຕຊນໍ ກຓ຺ໂຑ ຊິຍາເວເຄນ ເທສນ຺ຕຣໍ ຍາຕິ, ຕຖາ ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ວາຕາຫໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕວາຍຸນາ ນີໂຕ ເທສນ຺ຕຣໍ ຍາຕີຕິ ເອວໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍຖາ ນາວາເຕຊນານໍ ເປລ຺ລກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວເສນ ເທສນ຺ຕຣຄມນໍ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສາປີ’’ຕິ, ໂຫຕຸ, ເອວໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ວາຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາ ຫິ ນາວາເຕຊນານໍ ສໍຫຕລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ປຸຣິສສ຺ສ ວເສນ ຄມນໍ, ນ ອສໍຫຕລກ຺ຂຓສ຺ສ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສາປີຕິ. ກາ ໂນ ຫານິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາວ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕິ, ນ ປຸຣິສວາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຍນ຺ຕສຸຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄມນາທິກິຣິຍາວເສນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປໂຍຊິຕໍ. ຐາຕີຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ວິນາ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຕິ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕຕໍສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸອາທິເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາ. ຕິຏ຺ເຐຕິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ວເຊຕິ ວເຊຍ຺ຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂກ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຏິກ຺ເຂປຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ກິໍ-ສທ຺ໂທຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍວິຣເຫນ ຐານຄມນປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ສພ຺ພາຍປິ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາຘີນວຸຕ຺ຕິຕາວິຠາວເນນ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ ວິຍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂຕາປິ ວິຠາວິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຓິຫິໂຕຕິ ຍຖາ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປກາເຣຫິ ນິຫິໂຕ ຐປິໂຕ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວຈນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວຈນໍ, ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ເນສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມນໂຍ ວາ ອິຣິຍາປຖປ຺ປຘາໂນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ກາໂຍ ອປ຺ປຘາໂນ ອນຸນິປ຺ຜາທີຕິ ອິຘ ກາຍໍ ປຘານໍ, ອປຘານຎ຺ຈ ອິຣິຍາປຖໍ ອນຸນິປ຺ຜາທິໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນຍານໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຐິໂຕຕິ ປວຕ຺ໂຕ.

ອິຣິຍາປຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນມ຺ປິ ອິຣິຍາປຖວໂຕ ກາຍສ຺ເສວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ຕສ຺ສ ອວຕ຺ຖາວິເສສຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຣິຍາປຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວເສເນວ ສມຸທຍາທໂຍ ອຸທ຺ຘຏາ. ເອສ ນໂຍ ເສສວາເຣສຸປິ. ອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ‘‘ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ກມ຺ມສມຸທຍາ ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາກາຣາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ’’ຕິ ອາທໂຍປິ ປຎ຺ຈ ອາກາຣາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິຣິຍາປຖປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໗໖. ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປກາເຣຫິ, ປກຏ຺ຐໍ ວາ ສວິເສສໍ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ, ສມ຺ປຊານສ຺ສ ຠາໂວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ, ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິເຠທຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານິ ສມາຫຏານິ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ’’ຕິອາທີນິ ສາມຎ຺ຎຜເລ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໔ ວາກ຺ຍຂນ຺ເຘປິ) ວຓ຺ຓິຕານິ, ນ ປຸນ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ຕໍຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາປິ ຕຕ຺ຖ ວິຫິຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຈນໂຕ ອຠິກ຺ກມາທິຄຕຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ຣູປກາຍສ຺ເສເວຕ຺ຖ ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສິຕາທິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສວ ສມຸທໂຍ ຈ ວໂຍ ຈ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຣູປຘມ຺ມານໍເຍວ ຫິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສາ ອຠິກ຺ກມາທໂຍຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໗໗. ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣວເສນາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາຍ ປຏິກູລເມວ ປຏິກ຺ກູລໍ, ໂຍ ປຏິກ຺ກູລສຠາໂວ ປຏິກ຺ກູລາກາໂຣ, ຕສ຺ສ ມນສິ ກຣຓວເສນ. ອນ຺ຕເຣນາປິ ຫິ ຠາວວາຈິນໍ ສທ຺ທໍ ຠາວຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຍຖາ ‘‘ປຏສ຺ສ ສຸກ຺ກ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ, ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໑໘໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ອິມເມວ ກາຍ’’ນ຺ຕິ ອາທີນມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວຕ຺ຖາທີຫິ ປສິພ຺ພກາກາເຣນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ ອາວາຏນໍ ປຸໂຕຬິ. ນານາກາຣາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສມ຺ມິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານາວຓ຺ຓານໍ ເກສາທີນຎ຺ຈ ອຸປເມຍ຺ຍຕາ. ວິຠູຕກາໂລຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເກສາທີນໍ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕກາໂລ. ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອາກາຣຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອາກາຣໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເກສາທິປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເກສາທິສຎ຺ຎິຕານຎ຺ຫິ ອສຸຈິຠາວານໍ ປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລາກາຣສ຺ສ ສມຸທຍໂຕ ອນຸປສ຺ສນາ ອິຘ ກາຍານຸປສ຺ສນາຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໗໘. ຘາຕຸມນສິກາຣວເສນາຕິ ປຖວີຘາຕຸອາທິກາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຠາວນາມນສິກາຣວເສນ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຕຸມນສິກາໂຣ, ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ໂຄຆາຕໂກຕິ ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ຄຸນ຺ນໍ ຆາຕໂກ. ອນ຺ເຕວາສິໂກຕິ ກມ຺ມກຣຓວເສນ ຕສ຺ສ ສມີປວາສີ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວນໂກ. ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ມຫາປຖານໍ ເວມຊ຺ຌຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາປຖານໍ ຕາຍ ເອວ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ຐານຕາຍ ເວມຊ຺ຌສງ຺ຂາເຕ. ຍສ຺ມາ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປຖາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສໂມຫິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ຈຕຸມຫາປຖໍ, ຕສ຺ມິໍ ຈຕຸມຫາປເຖ. ຐິຕ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຐິໂຕ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໖໓; ອ. ນິ. ໕.໒໘) ຐານສງ຺ຂາຕອິຣິຍາປຖສມງ຺ຄິຕາຍ, ຐາ-ສທ຺ທສ຺ສ ວາ ຄຕິນິວຕ຺ຕິອຕ຺ຖຕາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ເສສອິຣິຍາປຖສມງ຺ຄິຕາຍ ໂພຘໂກ, ອິຘ ປນ ຍຖາ ຕຖາ ຣູປກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂພຘໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຐິຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາກາເຣນາຕິ ຐານາທິນາ ຣູປກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາເຣນ. ຐານາທໂຍ ຫິ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕາຍ ກິຣິຍາຍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄຕິ ‘‘ອິຣິຍາປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວາຍມຕ຺ໂຖ. ຍຖາຐິຕນ຺ຕິ ຍຖາປວຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຐານເມເວຕ຺ຖ ປຓິຘານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາປຓິຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ກາຍສ຺ສ ຐານສງ຺ຂາຕອິຣິຍາປຖສມາໂຍຄປຣິທີປນໍ, ‘‘ປຓິຫິຕ’’ນ຺ຕິ ຕທຎ຺ຎອິຣິຍາປຖສມາໂຍຄປຣິທີປນໍ. ‘‘ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ກາຍສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກິຈ຺ຈວເສນ ອວຏ຺ຐານປຣິທີປນໍ, ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປກາຣໂຕ ນິຫິຕໍ ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕີຕິ ປຕິ ປຕິ ອເວກ຺ຂຕິ, ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປສ຺ສຕິ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ຠາວຕ຺ຖວິຠາວນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ໂຄຆາຕກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂປເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ມໍສູປຈຍປຣິພ຺ຣູຫນາຍ ກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕກປ຺ປາສຏ຺ຐິອາທີຫິ ສໍວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ. ວຘິຕໍ ມຕນ຺ຕິ ຫິໍສິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຕໍ. ມຕນ຺ຕິ ຈ ມຕມຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕາວເທວາ’’ຕິ. ຄາວີຕິ ສຎ຺ຎາ ນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິ ຍານິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຍຖາສນ຺ນິວິຏ຺ຐານິ ອຸປາທາຍ ຄາວີສມຎ຺ຎາ ມຕມຕ຺ຕາຍປິ ຄາວິຍາ ເຕສໍ ຕໍສນ຺ນິເວສສ຺ສ ອວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ວິລີຍນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິຠຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ພີລາ, ຠາຄາ ວ-ກາຣສ຺ສ ພ-ກາຣໍ, ອິກາຣສ຺ສ ຈ ອີກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ພີລໂສຕິ ພີລໍ ພີລໍ ກຕ຺ວາ. ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕໂຕ ມໍສໍ ວິເວເຈຕ຺ວາ, ຕໂຕ ວາ ວິເວຈິຕໍ ມໍສໍ ຠາຄໂສ ກຕ຺ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມໍສສຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ. ຆນວິນິພ຺ໂຠຄນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈຆນານໍ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊນໍ ວິເວຈນໍ. ຘາຕຸໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕຕິ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄກຣເຓນ ຘາຕຸໍ ຘາຕຸໍ ປຖວີອາທິຘາຕຸໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂວຫາຣວເສນ ປວຕ຺ຕສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍປິ ຕທາ ອນ຺ຕຣຘານໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ ຍາຖາວໂຕ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ສມ຺ປາທນໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂອປມ຺ມຕ຺ເຖນ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຘາຕຸວເສເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ທກ຺ໂຂຕິ ເຉໂກ ຕໍຕໍສມຎ຺ຎາຍ ກຸສໂລ ‘‘ຍຖາຊາເຕ ສູນສ຺ມິໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຂຸຣວິສາຓາທິວນ຺ເຕ ອຏ຺ຐິມໍສາທິອວຍວສມຸທາເຍ ອວິຠຕ຺ເຕ ຄາວີສມຎ຺ຎາ, ນ ວິຠຕ຺ເຕ. ວິຠຕ຺ເຕ ປນ ອຏ຺ຐິມໍສາທິອວຍວສມຎ຺ຎາ’’ຕິ ຊານນໂຕ. ຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ຈຕຸອິຣິຍາປໂຖຕິ ຄາວິຍາ ຐິຕຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ຄຠູໂຕ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອິຣິຍາປໂຖ ຍສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໕) ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ, ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໓໐໖) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນວສິວຖິກປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໗໙. ສິວຖິກາຍ ອປວິທ຺ຘອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ໂອຘິໂສ ປວຕ຺ຕານໍ ກຖານໍ, ຕທຠິເຘຍ຺ຍານຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິອສຸຠຠາຄານໍ ສິວຖິກປພ຺ພານີຕິ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ຄຫິຕສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ສິວຖິກປພ຺ເພຫິ ວິຠຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ມຣິຕ຺ວາ ເອກາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ເອກາຫມຕໍ. ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໂຕ ອຸປຣິ ມຣຓໂຕ ປຣໍ. ສມຸຄ຺ຄເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐິເຕນ. ອຸທ຺ຘຸມາຕຕ຺ຕາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ສູນຕ຺ຕາ. ເສຕຣຕ຺ເຕຫິ ວິປຣິຠິນ຺ນໍ ວິມິສ຺ສິຕໍ ນີລໍ ວິນີລໍ, ປຸຣິມວຓ຺ຓວິປຣິຓາມຠູຕໍ ວາ ນີລໍ ວິນີລໍ. ວິນີລເມວ ວິນີລກນ຺ຕິ ກ-ກາເຣນ ປທວຑ຺ຒນໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣໂຕ ຍຖາ ‘‘ປີຕກໍ ໂລຫິຕກ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໖໑໖). ປຏິກ຺ກູລຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວິນີລນ຺ຕິ ວິນີລກນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ວາ ອຍໍ ກ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕) ປຣິຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນຫິ ກາກກງ຺ກາທີຫິ. ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສວນ຺ຕປຸພ຺ພໍ, ຕຫໍ ຕຫໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠາວນ຺ຕິ ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພຠາວໍ.

ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍ ‘‘ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ອຸປສໍຫຣຕິ ສທິສຕໍ. ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ’’ຕິອາທິ ອຸປສໍຫຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ອາຍູຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຄຕິກເມວ. ອຸສ຺ມາຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ເອວໍ ປູຕິກສຠາໂວເຍວາຕິ ເອວໍ ອຕິວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລປູຠິກສຠາໂວ ເອວ, ນ ອາຍຸອາທີນໍ ອວິຄເມ ວິຍ ມຕ຺ຕໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍຠາວີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິເຠໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ສາວເສສມໍສໂລຫິຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອຂາທິຕຕ຺ຕາ ຕຫໍ ຕຫໍ ເສເສນ ອປ຺ປາວເສເສນ ມໍສໂລຫິເຕນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິການໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ອນວເສສໂຕ ເຕສໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິເຠທມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເຕໂຣວສ຺ສິການີຕິ ຕິໂຣວສ຺ສໍ ຄຕານິ, ຕານິ ປນ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕສໍວຈ຺ຉຣານີ’’ຕິ. ປຸຣາຓຕາຍ ຆນຠາວວິຄເມນ ວິຈຸຓ຺ຓຕາ ອິຘ ປູຕິຠາໂວຕິ ໂສ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕໂຣວສ຺ສິກາເນວາຕິ ສໍວຈ຺ຉຣມຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ເອວ. ຂຊ຺ຊມານຕາທິວເສນ ທຸຕິຍສິວຖິກປພ຺ພາທີນໍ ວວຕ຺ຖາປິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂຊ຺ຊມານຕາທີນໍ ວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ນວສິວຖິກປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິມາເນວ ທ຺ເວຕິ ອວຘາຣເຓນ ອປ຺ປນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕຕ຺ຖ ນິຍເມຕິ ອຎ຺ຎປພ຺ເພສຸ ຕທຠາວໂຕ. ຍໂຕ ຫິ ເອວ-ກາໂຣ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິຍເມຕິ, ເຕນ ປພ຺ພທ຺ວຍສ຺ສ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານຕາປິ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ອນິຈ຺ຈຕາທິທສ຺ສນໂຕ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ອາທີນວວິຠາວນານິ ສິວຖິກປພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ສິວຖິການໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຣິຍາປຖປພ຺ພາທີນໍ ອປ຺ປນາວຫຕາ ປາກຏາ ເອວາຕິ ‘‘ເສສານິ ທ຺ວາທສປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ກາຍານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເວທນານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

໓໘໐. ສຸຂໍ ເວທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ, ກາຍຎ຺ຈ ລທ຺ຘສ຺ສາເທ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ວາ ກາຍິກໍ, ເຈຕສິກຎ຺ຈາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂາ. ‘‘ສຸກຣໍ ໂອກາສທານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສຸຂາ’’ຕິ ອປເຣ. ເວທຍຕິ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕີຕິ ເວທນາ. ເວທຍມາໂນຕິ ອນຸຠວມາໂນ. ‘‘ກາມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິຣິຍາປຖປພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສມ຺ປຊານສ຺ສ ເວທິຍນໍ ສມ຺ປຊານເວທິຍນໍ.

ວຕ຺ຖຸອາຣມ຺ມຓາຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓາ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຫຕ຺ຖ ເວທນາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸ ອຠາວໂຕ ຘມ຺ມສ຺ເສວ ກຕ຺ຕຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເວທນາວ ເວທຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’’ຕິ ອິທໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕຕິ ພລວໂຕ ເວທນາເວຄສ຺ສ ນິໂຣຘເນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວສຣທານວເສນ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ. ເວຄສນ຺ຘາຣເຓ ຫິ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ເຕນ ເຖໂຣ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ວີຣິຍສມຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອຘິວາສນວີຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຫາປນວເສນ ສມາຘິນາ ສມຣສຕາປາທເນນ ວີຣິຍສມຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ສຫ. ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຫິ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ອຘິຄໂມ, ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ປນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນປິ. ໂລກິຍານມ຺ປິ ວາ ສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຕຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫີ’’ຕິ. ສມສີສີຕິ ວາຣສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣວາເຣ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ຈ ສຸຂໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ສຸຂໍ ໂກ ເວທຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ປຊານເວທິຍນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ, ກາຍຎ຺ຈ ປີເຬຕິ ວິພາຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຏ຺ຐຸໍ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ກາຍິກໍ, ເຈຕສິກຎ຺ຈ ສາຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາ. ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂອກາສທານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ອປເຣ. ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ, ອຣູປຘມ຺ມມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຜສ຺ສສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອວິຠູຕາກາຣຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ຕາທິເສ ປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ອາທິໂຕ ເວທນາວ ວິຠູຕຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສກ຺ກປຎ຺ຫວຓ຺ຓນາ ທີສຸ ‘‘ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໙) ຕໍ ອວິໂຣຘິຕໍ ໂຫຕິ. ເວທນາວເສນ ກຖິຍມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປາກຏຕາຍາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິ ໂອຬາຣິກາ, ນ ອິຕຣາຍ. ຕທຸຠຍຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິຕຣາຍປິ ປວຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາກຏາ ເອວາຕິ ‘‘ເວທນານ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສກ຺ກປຎ຺ເຫ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ຕຕ຺ຖ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເວທນາວ ເວທຍຕີ’’ຕິ ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓາຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ອນຕ຺ຕຕາຍ ຈ ປຊານນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ຕສ຺ສາ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຊານນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ອປໂຣປິ ປຊານນປຣິຍາໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເອກຊ຺ຌໍ ອເນກນ຺ຕປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ, ເອວໍ ເວທນາທ຺ວຍສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວຸຕ຺ຕິໂຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂເວທນາກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ອຠາວໂຕ’’ຕິ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ຕທາ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍປິ ອຠາວໂຕ, ເຕນ ສຸຂເວທນາກ຺ຂເຓ ຠູຕປຸພ຺ພານໍ ອິຕຣເວທນານໍ ຫຸຕ຺ວາອຠາວປຊານເນນ ສຸຂເວທນາຍປິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ ຎາໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສາ ປາກຏຠາວເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ຈ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອິໂຕ ປຐມໍອຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ, ເອເຕເນວ ຈ ຕາສມ຺ປິ ເວທນານໍ ປາກຏຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເວທນາ ນາມ ອນິຈ຺ຈາ ອຘຸວາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ເວທນານໍ ວິທ຺ຘໍສນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ວິທ຺ຘສ຺ເຕ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ອຘຸວຄ຺ຄຫເຓນ ປາກຏຠາໂວ ຕສ຺ສ ອສທາຠາວິຕາທິຠາວນໂຕ. ວິປຣິຓາມຄ຺ຄຫເຓນ ທຸກ຺ຂຠາໂວ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕທີປນໂຕ, ເຕນ ສຸຂາປິ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາ, ປເຄວ ອິຕຣາຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອິຕິ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ເວທນາສຸ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍປຊານນາ ໂຊຕິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ເຕນ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໕) ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຂເວທນາສມງ຺ຄິສມເຍ ເນວ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕີຕານາຄຕານໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ອສມ຺ຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ສກິຈ຺ຈກ຺ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານໂຕ ອນິຈ຺ຈາ. ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕາ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຂຍວຍປລຸຊ຺ຊນນິຣຸຊ຺ຌນປກຕິຕາຍ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກິເລເສຫິ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ອາມິສໍ ນາມ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ, ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ສຫ ອາມິເສຫີຕິ ສາມິສໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາມິສນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເວທນາ’’ຕິ ເອວມາທິ ປາຬິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ.

ເວທນານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

໓໘໑. ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນນ ສຫ ຣາເຄນາຕິ ສຣາຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລຠສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ. ວີຕຣາຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ສຣາຄປທປຏິໂຍຄິນາ ວີຕຣາຄປເທນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ປນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເຕຠູມກສ຺ເສວ ຄຫຓນ຺ຕິ ‘‘ໂລກິຍກຸສລາພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ເສສານິ ທ຺ເວ ໂທສມູລານິ, ທ຺ເວ ໂມຫມູລານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຣາເຄນ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ນຕ຺ເຖວ ສຣາຄຕາ, ຕໍນິມິຕ຺ຕກຕາຍ ປນ ສິຍາ ຕໍສຫິຕກາເລ ໂສຕິ ນຕ຺ເຖວ ວີຕຣາຄຕາປີຕິ ທຸກ຺ຂວິນິມຸຕ຺ຕຕາ ເອເວຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ປຸຣິມປທໍ ນ ປຈ຺ຉິມປທໍ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປເທສິກໍ ປຊານນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ທຸກນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ເຍ ປນ ‘‘ປຏິປກ຺ຂຠາເວ ອຄຍ຺ຫມາເນ ສມ຺ປໂຍຄາຠາໂວ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ ເອກຈ຺ຈອພ຺ຍາກຕານໍ ວິຍາ’’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ເສສາກຸສລຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ທຸຕິຍປທສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍທຸເກປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອກຸສລມູເລສຸ ສຫ ໂມເຫເນວ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສໂມຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຎ຺ເຈວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສເຫວ ໂມເຫນາຕິ ສໂມຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິມປທາວຘາຣຓມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ປນ ອຕິມູຬ຺ຫຕາຍ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກນເຍນ ສວິເສສໂມຫວນ຺ຕຕາຍ ‘‘ໂມມູຫຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕທ຺ວຍໍ ວິເສສໂຕ ‘‘ສໂມຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຖາ ເສສາກຸສລຈິຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ. ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຖິນມິທ຺ເຘນ ອນຸປຕິຕໍ ອນຸຄຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘານຸປຕິຕໍ, ປຎ຺ຈວິຘໍສສງ຺ຂາຣິກາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ຕໍ, ສງ຺ກຸຈິຕຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ອາຣມ຺ມເຓ ສງ຺ໂກຈນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ຖາມຊາເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສຫຄຕໍ ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພມ຺ປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕເມວາຕິ. ປສຏຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ອາຣມ຺ມເຓ ສວິເສສໍ ວິກ຺ເຂປວເສນ ວິສຏຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍ ວິປຸລຜລຕາຍ ຈ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຕໍ, ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ອຸຬາຣຈ຺ຉນ຺ທາທີຫິ ຄຕໍ ປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕໍ, ຕໍ ປນ ຣູປາຣູປຠູມິຄຕໍ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ໂລເກ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປາຣູປາວຈຣ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ປຏິໂຍຄີ ປຣິຕ຺ຕໍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖຫິ ສຫ ອຸຕ຺ຕເຣຫີຕິ ສອຸຕ຺ຕຣໍ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ຕທຸຠຍໍ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ກາມາວຈຣນ຺ຕິອາທິ. ປຏິປກ຺ຂວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ເຖນ ສມາຘິນາ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕໍ ສມາຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ສມາຘິນາ ນ ສມາຫິຕນ຺ຕິ ອສມາຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍສມາຘິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕີຫິ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕທຸຠຍວິມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຸຠຍວິມຸຕ຺ຕິຣຫິຕນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ເຕປິ ສິຍາສງ຺ກາຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ສມຸຈ຺ເຉທ…ເປ… ໂອກາໂສວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂອກາສຠາໂວ ຈ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ

ນີວຣຓປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໘໒. ປຫາຕພ຺ພາທິຘມ຺ມວິຠາຄທສ຺ສນວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈວິເຘນ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນໍ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ນີວຣຓາທິວເສເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ? ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໂຕ. ເຍສຎ຺ຫິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ປຐມໍ ນີວຣຓານິ ວິຠາເຄນ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ, ເຕສໍ ວເສເນຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ປຐມໍ ນີວຣເຓສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ຕຖາ ຫິ ກາຍານຸປສ຺ສນາປິ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ເທສິຕາ, ຕໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຂນ຺ເຘສຸ, ອາຍຕເນສຸ ຈ ຠາເວຕພ຺ເພສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິວິຠາເຄສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ ເທສນາ, ຕສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ສມຖຠາວນາປິ ຍາວເທວ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ. ວິປສ຺ສນາປຘານາ, ວິປສ຺ສນາພຫຸລາ ຈ ສຕິປຏ຺ຐານເທສນາຕິ ຕສ຺ສາ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສວິຠາເຄນ ເທສິຕຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຍຕນທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນ ມິສ຺ສກປຣິຄ຺ຄຫກຖນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຄ຺ຄຫມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສກລປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຣິຄ຺ຄຫໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ອິຕເຣສໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ.

‘‘ກຓ຺ຫສຸກ຺ກຘມ຺ມານໍ ຍຸຄນນ຺ຘຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຊານນກາເລ ອຠາວາ ‘‘ອຠິຓ຺ຫສມຸທາຈາຣວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປລພ຺ຠມານໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ, ໂສ ປນ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ກາຣຓາກາໂຣວ, ອຕ຺ຖໂຕ ກາຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ວກ຺ຂມານຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປເທ. ສຸຠມ຺ປີຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທປິ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓາກາເຣນ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ. ອິຏ຺ຐໍ, ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ຣູປາທິ ສຸຠາຣມ຺ມຓໍ. ອາກງ຺ຂິຕສ຺ສ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປາຍຠູໂຕ ມນສິກາໂຣ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຕນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຠາຄເຫຕຸຠູເຕ, ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ຈ ທຸວິເຘ ສຸຠນິມິຕ຺ເຕ. ອາຫາໂຣຕິ ປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ອາຫຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ.

ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸຠຊ຺ຌານໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຕໍ ປນ ທສສຸ ອວິຎ຺ຎາຓກອສຸເຠສຸ ຈ ເກສາທີສຸ ສວິຎ຺ຎາຓກອສຸເຠສຸ ຈ ປວຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກສາທີສຸ ຫິ ສຎ຺ຎາ ‘‘ອສຸຠສຎ຺ຎາ’’ຕິ ຄິຣິມານນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໐) ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ນິຣວເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຕສຸ ປນ ອສຸເຠສຸ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ຈ ມນສິກາໂຣ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ຕທນຸກູລຕ຺ຕາ ປນ ອິຕເຣ ປີຕິ.

ເອກາທສສຸ ອສຸເຠສຸ ປຏິກ຺ກູລາກາຣສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ຍຖາ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ປຏິປຕ຺ຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຸປຈາຣປ຺ປນາວຫາຍ ອສຸຠຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນາ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ. ‘‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ມິຕາຫາຣສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠວາຠາວາ ໂອຕາຣໍ ອລຠມາໂນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຍເມວ ຈ ອຕ຺ໂຖ ນິທ຺ເທເສປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ປນ ໂຠຊນສ຺ສ ປຏິກ຺ກູລຕໍ, ຕພ຺ພິປຣິຓາມສ຺ສ ຕທາຘາຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ອຕິວິຍ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໍ, ກາຍສ຺ສ ຈ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກຕ຺ຕໍ ສມ຺ມເທວ ຊານາຕິ, ໂສ ສພ຺ພໂສ ໂຠຊເນ ປມາຓສ຺ສ ຊານເນນ ໂຠຊເນມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ. ຕາທິສສ຺ສ ຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍເຕວ.

ອສຸຠກມ຺ມິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສາວີ. ປຫີນສ຺ສາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີນສ຺ສ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ (ຘ. ສ. ໑໑໕໙, ໑໕໐໓) ສພ຺ໂພປິ ໂລໂຠ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ.

ປຏິຆມ຺ປິ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕໍ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ປຏິຆສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ.

ເມຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ຫິເຕສີ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ມິໍ ມິຕ຺ເຕ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ຕສ຺ສາ ເມຕ຺ຕາຍ. ອປ຺ປນາປິ ອຸປຈາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕິ ສາຘາຣຓວຈນຠາວໂຕ. ‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປນາວ ວຏ຺ຏຕິ ອປ຺ປນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາຍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕນ຺ຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ. ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຍໂຕຕິ ພຫຸລີກາຣວໂຕ.

ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາຍນສ຺ສ ຫິຕູປສໍຫາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ປຐມຸປ຺ປນ຺ໂນ ເມຕ຺ຕາມນສິກາໂຣ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ ເມຕ຺ຕາມນສິກາໂຣວ ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມເມວ ສກໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກາ, ສຕ຺ຕາ, ຕພ຺ຠາໂວ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ, ກມ຺ມທາຍາທຕາ. ໂທສເມຕ຺ຕາສຸ ຍາຖາວໂຕ ອາທີນວານິສໍສານໍ ປຏິສງ຺ຂານໍ ວີມໍສາ ອິຘ ປຏິສງ຺ຂານໍ. ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕວນ຺ຕຕາ ອິຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ. ໂອທິສ຺ສກອໂນທິສ຺ສກທິສາຜຣຓານນ຺ຕິ (ໂອຘິສກອໂນຘິສກທິສາຜຣຓານໍ ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໕) ອຕ຺ຕອຕິປິຍສຫາຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣິວເສນ ໂອທິສ຺ສກຕາ, ສີມາສມ຺ເຠເທ ກເຕ ອໂນທິສ຺ສກຕາ. ເອກາທິທິສາຜຣຓວເສນ ທິສາຜຣຓຕາ ເມຕ຺ຕາຍ ອຸຄ຺ຄຫເຓ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຫາຣຣຈ຺ຉາຄາມາທິວເສນ ວາ ໂອທິສ຺ສກທິສາຜຣຓໍ. ວິຫາຣາທິອຸທ຺ເທສຣຫິຕໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສາວເສນ ອໂນທິສ຺ສກທິສາຜຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອທິສ຺ສກອໂນທິສ຺ສກທິສາຜຣຓານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຄ຺ຄໂຫຕິ ຈ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ອາເສວນາ ຠາວນາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ, ປາຓາ, ຠູຕາ, ປຸຄ຺ຄລາ, ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ເອເຕສໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ, ເອເກກສ຺ມິໍ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາ, ອນີຆາ, ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ວີສຕິວິຘາ ອໂນທິສ຺ສກຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ. ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ປຸຣິສາ, ອຣິຍາ, ອນຣິຍາ, ເທວາ, ມນຸສ຺ສາ, ວິນິປາຕິກາຕິ ສຕ຺ໂຕຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘາ, ອຏ຺ຐວີສຕິ ວິຘາ ວາ, ທສຫິ ທິສາຫິ ທິໂສຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທສວິຘາ, ເອເກກາຍ ວາ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖາທິອເວຣາທິເຠເທນ ອສີຕາຘິກຈຕຸສຕປ຺ປເຠທາ ຈ ໂອຘິໂສ ຜຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຍນ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ອຣຕິອາທິການິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ອຣຕິອາທີສຸ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ເຕນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ, ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຠາວຣິຎ຺ຈນາ. ກາຍວິນມນາຕິ ກຣຊກາຍສ຺ສ ວິຣູເປນາກາເຣນ ນມນາ. ລີນາກາໂຣຕິ ສງ຺ໂກຈາປຕ຺ຕິ.

ກຸສລຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏ຺ຐປນສຠາວຕາຍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂານໍ ວິໂສສນສຠາວຕາຍ ຈ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທິໂຕ ປວຕ຺ຕວີຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມາຣມ຺ຠວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຐມາຣມ຺ຠມຕ຺ຕສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊວິຘມນໍ, ຖາມຄມນຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕາຍ ຕໂຕ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘາເສວນໍ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສໍ ອາວຫນ຺ຕໍ ອຕິວິຍ ຖາມຄຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນໂຕ ຕໂຕປິ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຕິໂຠຊເນ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ເອຕ຺ຕເກ ຠຸຕ຺ເຕ ຕໍ ໂຠຊນໍ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕເກ ນ ໂຫຕີຕິ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ກາຣຓາກາຣຓຄາໂຫ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠຸຕ຺ເຕ ຕໍ ໂຠຊນໍ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸປຎ຺ຈ…ເປ… ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທິວາ ສູຣິຍາໂລກນ຺ຕິ ທິວາ ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕໍ ສູຣິຍາໂລກໍ ຣຕ຺ຕິຍໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘຸຕງ຺ຄານໍ ວີຣິຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປີ’’ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ກຕາກຕານຸໂສຈນວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ເຈຕໂສ ອວູປສມາວຫຕາຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສມານລກ຺ຂຓເມວາຕິ ‘‘ອວູປສໂມ ນາມ ອວູປສນ຺ຕາກາໂຣ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເມເວຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຄນ຺ຖໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕາທີນິ ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອຕ຺ຖເວທາທິປຏິລາຠສພ຺ຠາວໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕີຕິ, ຍຖາວິຘິປຏິປຕ຺ຕິຍາ, ຍຖານຸຣູປປຕິກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ກຕາກຕານຸໂສຈນຎ຺ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ…ເປ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຍທຄ຺ເຄນ ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາວິນຍປກຕຎ຺ຎຸຕາຫິປິ ຕໍ ປຫີຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸທ຺ຘເສວິຕາ ຈ ວຸທ຺ຘສີລິຕໍ ອາວຫຕີຕິ ເຈໂຕວູປສມກຣຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປຫານກາຣີ ວຸຕ຺ຕາ. ວຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປນ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທກາ ວິນຍຘຣາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວິກ຺ເຂໂປ ຈ ປພ຺ພຊິຕານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເຫຕຸໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວິນຍນເຍເນວ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາທໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ປຫີເນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຕ຺ຕາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານີຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຐານີຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຐານີຍາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ກາຣຓຠູຕາ ຘມ຺ມາ, ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວາ ຐານີຍາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຐານີຍາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຐານີຍາ, ອຕ຺ຖໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເອວ. ສາ ຫິ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສຠາຄເຫຕຸຕາຍ ອສາຘາຣຓໍ ກາຣຓໍ.

ກຸສລາກຸສລາຕິ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ກຸສລາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອກຸສລາ. ເຍ ອກຸສລາ, ເຕ ສາວຊ຺ຊາ, ອເສວິຕພ຺ພາ, ຫີນາ ຈ. ເຍ ກຸສລາ, ເຕ ອນວຊ຺ຊາ, ເສວິຕພ຺ພາ,ປຓີຕາ ຈ. ກຸສລາ ວາ ຫີເນຫິ ຉນ຺ທາທີຫິ ອາຣທ຺ຘາ ຫີນາ, ປຓີເຕຫິ ປຓີຕາ. ກຓ຺ຫາຕິ ກາຬກາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓາ. ສຸກ຺ກາຕິ ໂອທາຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓາ. ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິເຫຕຸໂຕ ວາ ກຓ຺ຫາ. ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິເຫຕຸໂຕ ສຸກ຺ກາ. ເຕ ເອວ ສປ຺ປຏິຠາຄາ. ກຓ຺ຫາ ຫິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ ສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄາ, ຕຖາ ສຸກ຺ກາປິ ອິຕເຣຫິ. ອຖ ວາ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກາ ຈ ສປ຺ປຏິຠາຄາ ຈ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄາ. ສຸຂາ ຫິ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ສປ຺ປຏິຠາຄາ, ທຸກ຺ຂາ ຈ ເວທນາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ.

ກາມໍ ພາຫຸສຈ຺ຈປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຫິ ສພ຺ພາປິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ, ຕຖາປິ ຣຕນຕ຺ຕຍວິຈິກິຈ຺ຉາມູລິກາ ເສສວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕີຓິ ຣຕນານິ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ. ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓາວໂພເຘ ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑໐໐໘, ໑໑໒໓, ໑໑໖໗, ໑໒໔໑, ໑໒໖໓, ໑໒໗໐; ວິຠ. ໙໑໕) ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອສມ຺ຠໂວຕິ. ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎຸຕາ ‘‘ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຫານໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິນເຍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວສ຺ສາປີ’’ຕິ. ໂອກປ຺ປນິຍສທ຺ຘາສງ຺ຂາຕອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລສ຺ສາຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໂນ ອນຸປວິສນສທ຺ຘາສງ຺ຂາຕອຘິໂມກ຺ເຂນ ອຘິມຸຈ຺ຈນພຫຸລສ຺ສ, ອຘິມຸຈ຺ຈນຎ຺ຈ ອຘິໂມກ຺ຂຸປ຺ປາທນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສທ຺ຘາຍ ວາ ນິນ຺ນໂປຓຕາອຘິມຸຕ຺ຕິ ອຘິໂມກ຺ໂຂ.

ສມຸທຍວຍາຕິ ສມຸທຍວຍຘມ຺ມາ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕອສຸຠນິມິຕ຺ຕາທີສູຕິ ‘‘ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທີສຸ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕາທີສູ’’ຕິ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ທຸຕິເຍນເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິອາທີນໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ນີວຣຓປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂນ຺ຘປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໘໓. ອຸປາທາເນຫິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓາທິວເສນ ອຸປາທາຕພ຺ພາ ວາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ.

ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອິທໍ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອິທໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ສຣູປຄ຺ຄຫຓຠາວໂຕ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອິຕີຕິ ວາ ປກາຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠູຕຸປາທາທິວເສນ ຍຕ຺ຕໂກ ຣູປສ຺ສ ປເຠໂທ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຣູປໍ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ສຠາວໂຕຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາວໂຕ, ຈກ຺ຂາທິວຓ຺ຓາທິສຠາວໂຕ ຈ. ເວທນາທີສຸປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ເວທນາ, ເອຕ຺ຕກາ ເວທນາ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ ເວທນາ ອຕ຺ຖີຕິ ສຠາວໂຕ ເວທນໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ, ສຠາວໂຕຕິ ຈ ‘‘ອນຸຠວນສຠາວໂຕ, ສາຕາທິສຠາວໂຕ ຈາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຂນ຺ຘປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຍຕນປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໓໘໔. ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສູຕິ ‘‘ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຉສຸ ພາຫິເຣສູ’’ຕິ ‘‘ຉສູ’’ຕິ ປທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕານິ ອຸຠຍານິ ຉເຬວ ວຸຕ຺ຕານິ? ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໂຕ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓກາຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ, ຣູປາຍຕນເມວ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕຖາ ອິຕຣານິ ອິຕເຣສໍ, ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຠວງ຺ຄມນສງ຺ຂາໂຕ ມນາຍຕເນກເທໂສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ, ອສາຘາຣຓຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ, ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ. ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ. ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕຕາຍ ຣໂສ ຊີວິຕໍ, ຕໍ ຊີວິຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສາສວຘມ຺ມານໍ ອາໂຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສຕິ ກາໂຍ. ມຸນາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານາຕີຕິ ມໂນ. ຣູປຍຕິ ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສຕີຕິ ຣູປໍ. ສປ຺ປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຫຣີຍຕິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໍ ຄມີຍຕີຕິ ສທ຺ໂທ. ຄນ຺ຘຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ສູເຈຕີຕິ ຄນ຺ໂຘ. ຣສນ຺ຕິ ຕໍ ສຕ຺ຕາ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ຣໂສ. ຜຸສີຍຕີຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ. ສພ຺ພານິ ປນ ອາຍານໍ ຕນນາທິອຕ຺ເຖນ ອາຍຕນານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໑໐, ໕໑໑, ໕໑໒; ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໒.໕໑໐) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຊານາຕີຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໔; ມ. ນິ. ໑.໑໑໗) ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ນາມ ປສາທຈກ຺ຂຸ, ນ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ, ນາປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາທິກນ຺ຕິ ອາຫ ຈກ຺ຂຸປສາທນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຈກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ໕໙໖) ຈ-ສທ຺ໂທ ວກ຺ຂມານຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ອວິປຣີຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຣສສ຺ສ ເຈວ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ວເສນ, ຣູເປສຸ ອາວິຎ຺ຉນກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຈວ ຣູປາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປສາທລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປສາທລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ຍາຖາວສຣສວເສນ ເຈວ ລກ຺ຂຓວເສນ ຈ, ຍາຖາວສຣໂສຕິ ຈ ອວິປຣີຕສຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ຣສີຍຕິ ອວິຣທ຺ຘປຏິເວຘວເສນ ອສ຺ສາທີຍຕິ ຣມີຍຕີຕິ ‘‘ຣໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ສລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ.

‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ມ. ນິ. ໓.໔໒໑, ໔໒໕, ໔໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓, ໔໕; ໒.໔.໖໐) ສມຸທິຕານິເຍວ ຣູປາຍຕນານິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ, ນ ວິສຸໍ ວິສຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂຊຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູເປ ຈາ’’ຕິ ປຸຖຸວຈນຄ຺ຄຫຓໍ, ຕາຍ ເອວ ຈ ເທສນາຄຕິຍາ ກາມໍ ອິຘາປິ ‘‘ຣູເປ ຈ ປຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣູປຠາວສາມຎ຺ເຎນ ປນ ສພ຺ພໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປຎ຺ຈາຕິ ເອກວຈນວເສນ ອຕ຺ໂຖ. ສຣສລກ຺ຂຓ ວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວກິຈ຺ຈສ຺ສ ວເສນ ເຈວ ຈກ຺ຂຸປຏິຫນນລກ຺ຂຓສ຺ສ ວເສນ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍວເສນ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ, ຣູເປ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍວເສນ ປຈ຺ຈຍຠູເຕ ຈ ປຏິຈ຺ຈ. ກາມໍ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ, ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາ ນາມ ອຠິຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ ອຠິຘມ຺ມນເຍເນວ ສໍໂຍຊນານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມຣາຄ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາເມສຸ ຣາໂຄ, ກາໂມ ຈ ໂສ ຣາໂຄ ຈາຕິ ວາ ກາມຣາໂຄ. ໂສ ເອວ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍເຊຕິ ພນ຺ຘຕິ ອິຕິ ທຸກ຺ເຂນ ສຕ຺ຕໍ, ຠວາທິເກ ວາ ຠວນ຺ຕຣາທີຫິ, ກມ຺ມຸນາ ວາ ວິປາກໍ ສໍໂຍເຊຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ສໍໂຍຊນໍ. ເອວໍ ປຏິຆສໍໂຍຊໍອາທີນມ຺ປິ ຍຖາຣຫມຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສຣສລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏໂຕ ອນິສ຺ສຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຈວ ຍຖາວຸຕ຺ຕພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ວເສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຠວສ຺ສາທທິຏ຺ຐິສ຺ສາທນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ກາມສ຺ສາທຄ຺ຄຫຓໍ. ອສ຺ສາທຍໂຕຕິ ອຠິຣມນ຺ຕສ຺ສ. ອຠິນນ຺ທໂຕຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາວເສນ ນນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ພລວໂຕ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ກາມຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາປາຖຄເຕ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມນວເສນ ‘‘ອາປາຖຄຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ເອວໍສຸຂຸມໍ ເອວໍທຸພ຺ພິຠາຄໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ປຐມາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸໂຣຘວເສນ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ອິຕຣາຍ ອນຸໂຣຘວເສນ ‘‘ສຕ຺ຕສ຺ສ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉໂຕ. ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທິຄາຫານຸຄຕາ ຫິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອສຕິ ອຠາວໂຕ. ຠວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອີທິເສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ຍສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ອິທໍ ອິຏ຺ຐໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ສຸລຠໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາຍຕິມ຺ປິ ເອທິໂສ, ອິໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠໂວ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠວໍ ນິກາເມນ຺ຕສ຺ສ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ຣູປໍ. ຕໍສທິເສ ຫິ ຕພ຺ໂພຫາຣວເສເນວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສສຸ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ, ຕານິ ເອວ ໂອສຘານີ’’ຕິ. ອຸສູຍໂຕຕິ ອຸສູຍໍ ອິສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາທຍໂຕ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍໂຕຕິ ອຎ຺ເຎນ ອສາຘາຣຓຠາວກຣເຓນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ກໂຣໂຕ. ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ນວຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ.

ຕຎ຺ຈ ກາຣຓນ຺ຕິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕປຏິຆນິມິຕ຺ຕາທິວິຠາຄໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິຣູປາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ຕຊ຺ຊາໂຍນິໂສມນສິກາຣຎ຺ຈາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສໍໂຍຊນສ຺ສ ກາຣຓໍ. ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາສມູຫຕຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນຕາ ສມຸທາຈາຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ. ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ເຍນ ວິປສ຺ສນາສມຖຠາວນາສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ຕທງ຺ຄວເສນ ເຈວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ປຫານກາຣຓໍ. ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານໍ ອປາຍຄມນີຍຕາຍ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໑) ສຸຕ຺ຕປທໍ ກຖນ຺ຕິ? ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖານຸໂລມສາສນາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ, ອຍໍ ປນ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາຕິ ນາຍໍ ໂທໂສຕິ. ໂອຬາຣິກສ຺ສາຕິ ຖູລສ຺ສ, ຍໂຕ ອຠິຓ຺ຫສມຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍຸຏ຺ຐານຕິພ຺ພຕາວ ໂຫຕິ. ອຓຸສຫຄຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຠາເວນ ອຓຸຠາວໍ ສຸຂຸມຠາວໍ ຄຕສ຺ສ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສໍໂຍຊນສ຺ສເປຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຍຖາວຸຕ຺ຕສໍໂຍຊເນຫິ ອວິນາຠາວໂຕ. ເອກຕ຺ຖຕາຍ ໂສຕາທີນໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓວເສນ ປຊານນາ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ອຸປ຺ປາທາທິປຊານນາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິທິສຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘມ຺ເມສູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນຘມ຺ເມສຸ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸຠຍຘມ຺ເມສຸ ວາ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນມຸເຂນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ອນວເສສໂຕ ສປຣສນ຺ຕາເນສຸ ອາຍຕນານໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ປຣສ຺ສ ວາ ຘມ຺ເມສູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣູປາຍຕນສ຺ສາຕິ ອຑ຺ເຒກາທສປ຺ປເຠທສ຺ສ ຣູປສຠາວສ຺ສ ອາຍຕນສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເສສກ຺ຂນ຺ເຘສູຕິ ເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອິມິນາ ອຕິເທເສນ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ນາມຣູປສມຸທຍາ’’ຕິ ເສສຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ’’ຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ວິຠາເວຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມານນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປພ຺ເພ ວິຍ ອາຍຕນປພ຺ເພປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນໍ ປາຬິຍໍ ຄຫິຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.