໑໐. ປາຍາສິຣາຊຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐໖. ຠຄວຕາ ເອວໍ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ມາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ໂລເກ ‘‘ກຸມາໂຣ’’ຕິ ໂວຫຣີຍນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຣຎ຺ໂຎ ກິຕ຺ຕິມປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ…ເປ… ສຎ຺ຊານິໍສູ’’ຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທເວສຸ ເຈວ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ. ຕຕິຍທິວເສຕິ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຬ຺ຫທິວສໂຕ ຕຕິເຍ ທິວເສ.

ເຕສໍ ສາວກໂພຘິຍາ ນິຍຕຕາຍ, ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ຈ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ວິນິປາຕໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ…ເປ… ອນຸຠວນ຺ຕານໍ. ເທວຕາຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ສຫຘມ຺ມຈາຣິນິຍາ ສຸທ຺ຘາວາສເທວຕາຍ.

‘‘ກຸລທາຣິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ເອວສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຕິ ກຸລທາຣິກາ. ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈມານໍ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ກຸລຆຣນ຺ຕິ ປຕິກຸລເຄຫໍ. ຄພ຺ຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ ສຓ຺ຐິຕຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ວິສາຂາຍ ຈ ສາວຕ຺ຖິວາສິກຸລປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ປຘານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິສາຂຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄຕາ ວາສິຏ຺ໂຐປິ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ເທວຕາຕິ ອິຘປິ ສາ ເອວ ສຸທ຺ຘາວາສເທວຕາ. ປຎ຺ເຫຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙) ອາຄເຕ ປນ຺ນຣສປຎ຺ເຫ.

ເສຕພ຺ຍາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ນາມໍ.ອຸຕ຺ຕເຣນາຕິ ເອນ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ‘‘ເສຕພ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖວຈເນນ ປນ ອຸຕ຺ຕຣສທ຺ທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເສຕພ຺ຍໂຕຕິ ນິສ຺ສກ຺ກປ຺ປໂຍໂຄ ກໂຕ. ອນຠິສິຕ຺ຕກຣາຊາຕິ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິໂກ ອຠິເສກໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ປາຍາສິຣາຊຎ຺ຎວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໐໗. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ຄຕ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນມາຫ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ຄຕມຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ອຍາຖາວຄ຺ຄາຫິຕາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓມຕ຺ຕໍ, ເກວໂລ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ປນ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຕສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂສມ຺ມຸຂີຠາວາຠາວໂຕ, ອນຸຣູປາຫາຣລາຠໂຕ ຈ ສມຸທາຈາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ອປທິສິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ອິຘາຄຈ຺ຉນກສ຺ສ, ອິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນກສ຺ສ ຈ ອປທິສນໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິ ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຣູປກໍ ອປທິສິຕ຺ວາ.

໔໐໘. ອາປນ຺ນານຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖວິສເຍ ອຍໍ ປຸຣາ-ສທ຺ທປໂຍໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣາ…ເປ… ສຎ຺ຎາເປຕີຕິ ຍາວ ນ ສຎ຺ຎາເປຕີ’’ຕິ.

ຈນ຺ທິມສູຣິຍອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໑໑. ຍຖາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອຸຬາຣວິປຸໂລຠາສຕາຍ ອຎ຺ເຎນ ໂອຠາເສນ ອນຠິຠວນີຍາ, ເອວມຍມ຺ປິ ປຎ຺ຎາໂອຠາເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈນ຺ທິມ…ເປ… ອຎ຺ເຎນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ເອເຕ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ກິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ຐານໍ ເນສໍ ອາຠາ ຜຣຕີ’’ຕິ ເອວມາທິມ຺ປິ ໂຈທນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລິເວເຐສ຺ສຕີຕິ ອາພນ຺ຘິສ຺ສຕິ, ອນຸຍຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ເພເຐຕຸໍ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂຈທນໍ ນິພ຺ເພເຐຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຉິຕໍ ສງ຺ຆາຕນໍ ປກ຺ຂໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ‘‘ປຣສ຺ມິໍ ໂລເກ, ນ ອິມສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ກຖໍ ປນາຍໍ ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐິ ‘‘ເທໂວ’’ຕິ ປຏິຊານາຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເທວາປິ ເທວຕ຺ຕຠາເວເນວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວເນວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວາ ອສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ເທວາ ເຕ, ນ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນຎ຺ຈ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ຈນ຺ເທຕິ ຈນ຺ທວິມາເນ, ນ ຈ ຈນ຺ເທ ວາ ກຖິຍນ຺ເຕ.

໔໑໒. ອາພາໂຘ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອາພາຘິກາ. ທຸກ຺ຂໍ ສຎ຺ຊາຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂິຕາ. ສທ຺ຘາຍ ອຍິຕພ຺ພາ ສທ຺ຘາຍິກາ, ສທ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈໂຍ ປຕ຺ຕິຍາຍນໍ ເອເຕສຸ ອຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຈຍິກາ.

ໂຈຣອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໑໓. ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາຕິ ອຸເປຈ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ກມ຺ມກາຣຓິກສຕ຺ເຕສູຕິ ເນຣຍິການໍ ສງ຺ຆາຕນກສຕ຺ເຕສຸ. ກມ຺ມເມວາຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ເນຣຍິເກຫິ ກຕກມ຺ມເມວ. ກມ຺ມກາຣຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍູຫນານຸຣູປໍ ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ກໂຣຕິ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣຍປາລາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ນິຣຍກຓ຺ຑປາຬິໍ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໙) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໙) ນິຣຍປາລານໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນຣຍິເກ ນິຣເຍ ປາເລນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິຄ຺ຄນ຺ຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ນິຣຍປາລາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປປຎ຺ຈສູທນີຏີກາຍໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຄູຖກູປປຸຣິສອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໑໕. ນິມ຺ມຊ຺ຊຖາຕິ ນິຣວເສສໂຕ ມຊ຺ຊຖ ໂສເຘຖ. ຕໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຄູຖສ຺ສ ຕຖາ ໂສຘນໍ ອປນຍນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປເນຖາ’’ຕິ.

ອສຸຈີຕິ ອສຸທ຺ໂຘ, ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ມນວຑ຺ຒນໂກ ມໂນຫໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອມນາໂປ’’ຕິ. ອສຸຈິສງ຺ຂາຕໍ ອສຸຈິຠາຄຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວຕໍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ອສຸຈິສງ຺ຂາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອສຸຈິໂກຏ຺ຐາສຠູໂຕ’’ຕິ. ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘຕິ ທຸຏ຺ຐຄນ຺ໂຘ ອນິຏ຺ຐຄນ຺ໂຘ, ໂສ ປນ ນ ໂຍ ໂກຈິ, ອຖ ໂຂ ປູຕິຄນ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ກຸຓປຄນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຫີຬິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ. ປຏິກູໂລ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຏິກູລຣູໂປ. ອຸພ຺ພາຘຕີຕິ ອຸປຣູປຣິ ພາຘຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ຄນ຺ໂຘ…ເປ… ພາຘຕິ ອຕິວິຍ ອສຸຈິສຠາວຕ຺ຕາ, ອສຸຈິມ຺ຫິເຍວ ຊາຕສໍວທ຺ຘນຠາວໂຕ, ເທວານຎ຺ຈ ຆານປສາທສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວໂຕ.

໔໑໖. ທູເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິອາທໂຍ.

໔໑໙. ສຸນ຺ທຣຘມ຺ເມຕິ ໂສຠນຄຸເຓ. ສຸຄຕິສຸຂນ຺ຕິ ສຸຄຕິ ເຈວ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໍ ສຸຂຎ຺ຈ.

ຄພ຺ຠິນີອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໒໐. ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໂຕ ເອຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອໂຍ, ສຸຂໍ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອນໂຍ, ທຸກ຺ຂໍ. ອປກ຺ກນ຺ຕິ ນ ສິທ຺ຘໍ ນ ນິຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕໍ. ນ ປຣິປາເຈນ຺ຕິ ນ ນິຏ຺ຐານໍ ປາເປນ຺ຕິ. ນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕວິນິປາຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊຠາວໂຕ. ອາຄເມນ຺ຕີຕິ ອຸທິກ຺ຂນ຺ຕິ. ນິພ຺ພິສນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ປນ ຕໍ ກມ຺ມຜລໍ ນິພ຺ພິສນ຺ໂຕ ນິຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ, ນິພ຺ພິສນ຺ຕິ ວາ ນິພ຺ເພສໍ ເວຕນໍ ປຏິກງ຺ຂນ຺ໂຕ ຠຕປຸຣິໂສ ຍຖາ.

໔໒໑. ອຸພ຺ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທວຑ຺ຒນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ສຸປິນກອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໒໒. ‘‘ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ ປວິສນ຺ຕໍ ວາ ຊີວ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ‘‘ສຕ຺ຕານໍ ສຸປິນທສ຺ສນກາເລ ອຕ຺ຕຠາວໂຕ ຊີໂວ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍຕໍອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກທສ຺ສນາທິວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປຸນເທວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸປວິສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາຄາຫວິປລ຺ລຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ຂຸທ຺ທກາຍ ອາຓິຍາ ວິປຸລໍ ອາຓິໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຊີວສມຎ຺ຎາມຸເຂນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ນີຫຣິຕຸກາໂມ ‘‘ອປິ ນຸ ຕາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊີວໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕໍ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕຖາຣູປາ ຊີວສມຎ຺ຎາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຊີວນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໒໓. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ເວຂທານສງ຺ເຂເປນ ເວເຐຕ຺ວາ. ຈວນກາເລຕິ ຈວນສ຺ສ ຈຸຕິຍາ ປຕ຺ຕກາເລ, ນ ຈວມານກາເລ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕເມວາຕິ ກຕິປຍຣູປຘມ຺ມສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕເມວ. ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປຘມ຺ມສມູຫມຕ຺ຕເມວ ຫິ ຕທາ ລພ຺ຠຕິ, ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວາ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ກມ຺ມຊາທິຕິສນ຺ຕຕິຣູປວິເສສໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາເຓ ປນ ຊີວສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ, ຕຕ຺ຖ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສນ຺ຕຕ຺ຕອໂຍຄຸຬອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໒໔. ວູປສນ຺ຕເຕຊນ຺ຕິ ວິຄຕຸສ຺ມໍ.

໔໒໕. ອາມໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາ-ສທ຺ໂທ ອາມິສ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ອຸປຑ຺ຒປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອທ຺ຘມໂຕ’’ຕິ, ອາມໂຕຕິ ວາ ອີສໍ ທຣເຖນ ອຸສ຺ມນາ ຍຸຕ຺ຕມຣໂຓ ມຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມີຍມາໂນ ຫິ ອວິຄຕຸສ຺ໂມ ໂຫຕິ, ນ ມໂຕ ວິຍ ວິຄຕຸສ຺ໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ມຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຣູປສ຺ສ ໂອຘຸນນໍ ນາມສ຺ສ ໂອຣໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຣໂຕ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ໂອຣໂຕ ກາຕຸກາມສ຺ສ ປນ ສໍປຣິວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘຸນນໍ, ຕໍ ປນ ປຣໂຕ ກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໂຕ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ປຣມຸຂໍ ກຕສ຺ສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ນິທ຺ຘຸນນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣາປຣໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອປຣິຠິນ຺ນານີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕຎ຺ຈາຍຕນໍ ນ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຂຘມອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໒໖. ສງ຺ຂໍ ຘມຕິ, ຘມາເປຕີຕິ ວາ ສງ຺ຂຘໂມ. ອຸປລາເປຕ຺ວາຕິ ອຸປຣູປຣິ ສທ຺ທໂຍຄວເສນ ສລ຺ລາເປຕ຺ວາ, ສທ຺ທຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຘມິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຄ຺ຄິກຊຏິລອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໒໘. ອາຫິໂຕ ອຄ຺ຄິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຄ຺ຄິໂກ, ສ຺ວາສ຺ສ ອຄ຺ຄິກຠາໂວ ຍສ຺ມາ ອຄ຺ຄິຫຸຕມາລາເວທິສມ຺ປາທເນຫິ ເຈວ ອິນ຺ຘນຘູມພຣິຫິສສປ຺ປິເຕລູປຫຣເຓຫິ ພລິປຸປ຺ຜຘູມຄນ຺ຘາທິອຸປຫາເຣຫິ ຈ ຕສ຺ສ ປຍິຣຸປາສນາຍ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຄ຺ຄິປຣິຈາຣໂກ’’ຕິ. ອາຍຸໍ ປາປຸຓາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍຖາ ຈິຣຊີວີ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອາຍຸໍ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ປາເປຍ຺ຍໍ. ວຑ຺ຒິໍ ຄເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຣີຣາວຍເວ, ຄຸຓາວຍເວ ຈ ຜາຕິໍ ປາເປຍ຺ຍໍ. ອຣຓີ ຍຸຄຬນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ, ອຘຣາຣຓີຕິ ອຣຓີທ຺ວຍໍ.

໔໒໙. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ພາໂລ ປາຍາສິຣາຊຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິປ຺ປກາເຣນ. ຕຍາຕິ ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕກາຣຓມກ຺ຂລກ຺ຂເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕກາຣຓສ຺ສ ມກ຺ຂນສຠາເວນ. ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນາຕິ ສມຘຸຣຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓນ. ປລາເສນາຕິ ປລາເສຕີຕິ ປລາໂສ, ປຣສ຺ສ ຄຸເຓ ອຸຕ຺ຕຣິຕເຣ ຑໍສິຕ຺ວາ ວິຍ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓຫິ ສເມ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມກຣຓຣໂສ ຫິ ປລາໂສ, ເຕນ ປລາເສນ.

ທ຺ເວສຕ຺ຖວາຫອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໓໐. ຫຣິຕກປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫຣິຕພ຺ພປຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິອາທິ. ສນ຺ນທ຺ຘຘນຸກລາປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກລາປນ຺ຕິ ຕູຓີຣມາຫ, ຕຎ຺ຈ ສນ຺ນຍ຺ຫໂຕ ຘນຸນາ ວິນາ ນ ສນ຺ນຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນທ຺ຘຘນຸກລາປ’’ນ຺ຕິ. ອາສິຕ຺ໂຕທການິ ວຏຸມານີຕິ ຄມນມຄ຺ຄາ ເຈວ ຕໍຕໍອຸທກມຄ຺ຄາ ຈ ສມ຺ມເທວ ເທເວນ ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕຫໍ ຕຫໍ ປຄ຺ຆຣິຕອຸທກ ສນ຺ທມານອຸທກາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສລິລາ ມຄ຺ຄາ ຈ ກນ຺ທຣາ ຈາ’’ຕິ.

ຍຖາຠເຕນາຕິ ສກເຏສຸ ຍຖາຐປິເຕນ, ຍຖາ ‘‘ອມ຺ມ ອິໂຕ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຐເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ ກຣຓກິຣິຍາຍ ກິຣິຍາສາມຎ຺ຎວາຈີຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາໂຣປິເຕນ, ຍຖາຄຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕກອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໓໔. ປຣາຊຍຄຸຬນ຺ຕິ ເຍນ ຄຸເຬນ, ຍາຍ ສລາກາຍ ຐິຕາຍ ຈ ປຣາຊໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອທສ຺ສນໍ ຄເມນ຺ໂຕ ຄິລຕິ.ປຊ຺ໂຊຫນນ຺ຕິ ປກາເຣຫິ ຊຸຫນກມ຺ມໍ. ຕໍ ປນ ພລິທານວເສນ ກຣີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພລິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ສາຓຠາຣິກອຸປມາວຓ຺ຓນາ

໔໓໖. ຄາມປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄາໂມ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ສຸຎ຺ຎຠາເວນ ອນາວສິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຸຏ຺ຐິຕຄາມປເທໂສ’’ຕິ. ຄາມປທນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣິສສ຺ສ ປາທນິກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອຘິຄຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ‘‘ປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຄາມວາສີຫິ ອາວສິຕຏ຺ຐານໍ ອຘິຄຕນິວຸຕ຺ຖາຄາຣໍ ‘‘ຄາມປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຸສນ຺ນທ຺ໂຘຕິ ສຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນໂຍຄ຺ຍຕາວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ສຊ຺ຊິໂຕ. ຕໍ ປນ ສຸສຊ຺ຊນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ພນ຺ຘນວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸພທ຺ໂຘ’’ຕິ.

ອຍາທີນມ຺ປິ ໂລຫຠາເວ ສຕິປິ ໂລຫ-ສທ຺ໂທ ສາສເນ ຕມ຺ພໂລເຫ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ໂລຫນ຺ຕິ ຕມ຺ພໂລຫ’’ນ຺ຕິ.

ສຣຓຄມນວຓ຺ຓນາ

໔໓໗. ອຠິຣທ຺ໂຘຕິ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ, ສາສນສ຺ສ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕຕາ ປສີທນວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຫຸປຏ຺ຐານານີຕິ ປຎ຺ເຫສຸ ອຸປຏ຺ຐານານິ ມຍາ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ເຖສຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຎາຓຸປຏ຺ຐານານິ.

ຍຎ຺ຎກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໓໘. ສງ຺ຆາຕນ຺ຕິ ສໍ-ສທ຺ໂທ ປທວຑ຺ຒນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຆາຕ’’ນ຺ຕິ. ວິປາກຜເລນາຕິ ສທິສຜເລນ. ມຫປ຺ຜໂລ ນ ໂຫຕິ ຄວາທິປາຓຆາເຕນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຄຸຓານິສໍເສນາຕິ ອຸທ຺ທຍຜເລນ. ອານຸຠາວຊຸຕິຍາຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຄມນຊນິເຕນ ສຠາວສງ຺ຂາເຕນ ເຕເຊນ. ນ ມຫາຊຸຕິໂກ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວໂຕ. ວິປາກວິປ຺ຜາຣຕາຍາຕິ ວິປາກຜລສ຺ສ ວິປຸລຕາຍ, ປາຣິປູຣິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຏ຺ຐຸເຂຕ຺ເຕຕິ ອຸສຠາທິໂທເສຫິ ທູສິຕເຂຕ຺ເຕ, ຕໍ ປນ ວປ຺ປາຠາວໂຕ ອສາຣໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສາຣເຂຕ຺ເຕ’’ຕິ. ທຸພ຺ຠູເມຕິ ກຸຈ຺ຉິຕຠູມິຠາເຄ, ສ຺ວາສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຕຠາໂວ ອສາຣຕາຍ ວາ ສິຍາ ນິນ຺ນຕາທິໂທສວເສນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ປກ຺ໂຂ ປຐມປເທນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິສມຠູມິຠາເຄ’’ຕິ ອາຫ. ທຓ຺ຑາຠິຆາຕາທິນາ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນານິ. ປູຕີນີຕິ ໂຄມຍເລປທານາທິສຸເຂນ ອສຸກ຺ຂາປິຕຕ຺ຕາ ປູຕິຠາວໍ ຄຕານິ. ຕານິ ປນ ຍສ຺ມາ ສາຣວນ຺ຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິສ຺ສາຣານີ’’ຕິ. ວາຕາຕປຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ວິນຏ຺ຐພີຊສາມຕ຺ຖິຍານິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຍາທິນ຺ນເຕຊານີ’’ຕິ. ຍໍ ຍຖາຊາຕວີຫິອາທິຄເຕນ ຕຓ຺ຑຸເລນ ອງ຺ກຸຣຸປ຺ປາທນໂຍຄ຺ຍພີຊສາມຕ຺ຖິຍໍ, ຕໍ ຕຓ຺ຑຸລສາໂຣ, ຕສ຺ສ ອາທານໍ ຄຫຓໍ ຕຖາອຸປ຺ປຊ຺ຊນເມວ. ເອຕານິ ປນ ພີຊານິ ນ ຕາທິສານິ ຂຓ຺ຑາທິໂທສວນ຺ຕຕາຍ. ຘາຣາຍ ເຂຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປເວສນໍ ນາມ ວສ຺ສນເມວ, ຕໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ສມ຺ມາ ວສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອງ຺ກຸຣມູລປຕ຺ຕາທີຫີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ກຸຣກນ຺ທາທີຫິ ອຸທ຺ຘໍ ວຸທ຺ຘິໍ, ມູລຊຏາທີຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ, ປຕ຺ຕປຸປ຺ຜາທີຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈ ເວປຸລ຺ລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອປຣູປຆາເຕນາຕິ ປເຣສໍ ວິພາຘເນນ. ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໂຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຆາສຈ຺ຉາທນາທິເທຍ຺ຍຘມ຺ມໂຕ. ຄວາທິຆາເຕນປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ຆາໂສ ສງ຺ກີຍຕິ. ‘‘ອປຣູປຆາຕິຕາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ສີລວນ຺ຕຕາຍ ກາຣຓວຈນໍ. ຄຸຓາຕິເຣກນ຺ຕິ ຄຸຓາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ສີລາທິໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓຫິ ວິສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຸລາຕິ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາທິວເສນ ອຸຬາຣາ.

ອຸຕ຺ຕຣມາຓວວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໓໙. ອຖ ໂຂ ເຕຫິ ສກຸຓ຺ຑເກຫິ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ສິທ຺ຘໍຠຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ພິລງ຺ຄໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຣນາລໍ ພິລງ຺ຄໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ, ຕເທວ ກຎ຺ຊິຍໂຕ ຊາຕນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິຍໍ, ຕໍ ທຸຕິຍໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ, ຕໍ ‘‘ກຎ຺ຊິກທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຘຣການີຕິ ໂຘວິຍານິ. ຍສ຺ມາ ຖູລຕຣານິປິ ‘‘ຖູລານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຖູລານິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຬທສານີຕິ ສຸຕ຺ຕານໍ ຖູລຕາຍ, ກຎ຺ຊິກສ຺ສ ພຫລຕາຍ ຈ ປິຓ຺ຑິຕທສານິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ຊ…ເປ… ທສານີ’’ຕິ. ອນຸທ຺ທິສຕີຕິ ອນຸ ອນຸ ກເຖຕິ.

໔໔໐. ອສກ຺ກຈ຺ຈນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນາທຣກາຣໍ, ຕໍ ປນ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ອຠາເວນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຈິຕ຺ຕີກຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕີກາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາປນວເສນ ນ ຈິຕ຺ຕີກຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕີກາຣວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕີກາຣຣຫິຕໍ ວາ ອຈິຕ຺ຕີກຕໍ, ຍຖາ ກຕໍ ປເຣສໍ ວິມ຺ຫຍາວຫໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອກຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຬາຣປຓີຕຠາໂວ ປນ ອສກ຺ກຈ຺ຈທາເນເນວ ພາຘິໂຕ. ອປວິທ຺ຘນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ວິຍ ອປວິທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ, ເອເຕນ ຕສ຺ມິໍ ທາເນ ຄາຣວາກຣຓໍ ວທຕິ. ເສຣີສກໍ ນາມາຕິ ‘‘ເສຣີສກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມກໍ. ຕຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິຊນປຣິຈ຺ເຉທວິຣຫໂຕ ຣິຕ຺ຕໍ.

ປາຍາສິເທວປຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔໑. ຕສ຺ສານຸຠາເວນາຕິ ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ອານຸຠາເວນ. ສິຣີສຣຸກ຺ໂຂຕິ ປຠສ຺ສຣຂນ຺ຘວິຏປສາຂາປລາສສມ຺ປນ຺ໂນ ມນຸຎ຺ຎທສ຺ສໂນ ທິພ຺ໂພ ສິຣີສຣຸກ຺ໂຂ. ອຏ຺ຐາສີຕິ ຜລສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິມານທ຺ວາເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນາຕິ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ຕຕ຺ຖ ນິວາສປຣິຈຍນວເສນ. ນ ເກວລໍ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສເນວ, ອຖ ໂຂ ອຸຕຸສຸຂຸມວເສນ ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຣສ຺ສ ອຸຕຸສຸຂໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສຕິ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ. ຍທິ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປາຍາສິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ປາຍາສິສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຍາສິສ຺ສ ປນາ’’ຕິ. ນິກນ຺ຕິວເສນາຕິ ປາຍາສິມ຺ຫິ ສາເປກ຺ຂາວເສນ, ປຸພ຺ເພປິ ວາ ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພຕາຍ. ທິສາຈາຣິກວິມານນ຺ຕິ ອາກາສຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ທິສາສຸ ວິຈຣຓກວິມານໍ, ນ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕສິຂຣາທິສມ຺ພນ຺ຘໍ. ວຏ຺ຏນິອຏວິຍນ຺ຕິ ວິມານວີຖິຍນ຺ຕິ.

ປາຍາສິຣາຊຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.