໘. ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິທານວຓ຺ຓນາ

໓໔໔. ອມ຺ພສຓ຺ຑານໍ ອທູຣຠວຕ຺ຕາ ເອໂກປິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ‘‘ອມ຺ພສຓ຺ຑາ’’ຕ຺ເວວ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ‘‘ວຣຓາ ນຄຣ’’ນ຺ຕິ. ເວທິ ເອວ ເວທິໂກ, ເວທິໂກ ເອວ ເວທິໂຍ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມິໍ ເວທິຍເກ. ເຕນາຫ ‘‘ມຓິເວທິກາສທິເສນາ’’ຕິອາທິ, ອິນ຺ທນີລາທິມຓິມຍເວທິກາສທິເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພປີຕິ ເລຓກຣຓໂຕ ປຸພ຺ເພ, ຄຸຫາຣູເປນ ຐິຕາ, ທ຺ວາເຣ ອິນ຺ທສາລຣຸກ຺ຂວຕີ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິນ຺ທສາລຄຸຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ.

ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຠິຣຸຈິ, ຕໍ ປນ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນກາມຕາວເສນ, ຕຖາ ອຸສ຺ສາຫນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ອຸສ຺ສາໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ເກນ ສທິໂສ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ມຆວາ, ເທວານໍ ເສຏ຺ຐຕໍ ຄໂຕ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໐). ປຣິຕ຺ຕເກນາຕິ ອປຣາປຣໍ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກເນວ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ.

ສກ຺ໂກປິ ກາມໍ ມຫາປຸຎ຺ຎກຕຠີຣຸຕ຺ຕາໂນ ໂຫຕິ, ສາຕິສຍາຍ ປນ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິໂຍຄເຫຕຸເກນ ໂສເກນ ທິຄຸຓິເຕນ ມຣຓຠເຍນ ສໍຕຊ຺ຊິໂຕ ຊາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສກ຺ໂກ ປນ ມຣຓຠຍາຠິຠູໂຕ ອໂຫສີ’’ຕິ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ເທວຕານໍ ທສ຺ສນໍ ນາມ ປຏິວິຊ຺ຌນສທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌີ’’ຕິ. ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂວຫາໂຣຕິ ອາເວຓິໂກ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ. ມຣິສນິຍສມ຺ປຕ຺ຕິກາຕິ ມາຣິສາ. ເຕສຎ຺ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ມຫານຸຠາວຕາຍ ສຫນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣຕາຍ ເຈວ ອປ຺ປຫຸກາຍ ຈ ນ ສຫນ຺ຕິເຍວ, ສາ ປນ ເນສໍ ມຣິສນິຍສມ຺ປຕ຺ຕິກຕາ ທຸກ຺ຂວິຣຫິຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິທ຺ທຸກ຺ຂາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອກໂກ ວາຕິ ເທວປຣິສາຍ ວິນາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ມາຕລິອາທໂຍ ປນ ຕາທິສາ ສຫາຍາ ຕທາປິ ອເຫສຸໍເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປິ ຈາຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈກ຺ກເນມິສທ຺ເທນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໒). ໂອກາສໍ ນາກາສິ ສກ຺ກສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ພຫູນໍ ເທວານໍ ຘມ຺ມາຠິສມຍໍ ອຸປປຣິກ຺ຂມາໂນ. ໂສຕິ ສກ຺ໂກ.

ເອວນ຺ຕິ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ນິປາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິ. ຠທ຺ທໍຕວາຕິ ປນ ສກ຺ກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເນສໍ ອາສິ ວາໂທ.

໓໔໕. ວລ຺ລໂຠ…ເປ… ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕາທີຫິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໔) ທີເປຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ກໂຕກາເສຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈສິເຂນ ກໂຕກາເສ ຠຄວຕິ.

ອນຸຈຣິຍນ຺ຕິ ອນຸຈຣຓຠາວໍ, ຕໍ ປນສ຺ສ ອນຸຈຣຓໍ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ຄມນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຈຣຓໍ ເອກໂຕ ຄມນ’’ນ຺ຕິ.

ໂສວຓ຺ຓມຍນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ. ໂປກ຺ຂຣນ຺ຕິ ວີຓາຍ ໂທຓິມາຫ. ທຓ຺ໂຑຕິ ວີຓທຓ຺ໂຑ. ເວຐກາຕິ ຕນ຺ຕີນໍ ພນ຺ຘນາຍ ເຈວ ອຸປ຺ປີຬນາຍ ຈ ຘເມຕພ຺ພາ ເວຐກາ. ປຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂປກ຺ຂຣໍ. ສມປຎ຺ຎາສມຸຈ຺ຉນາ ມຸຈ຺ເຉຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສມປຎ຺ຎາສມຸຈ຺ຉນາ ກມໂຕ ຕຕ຺ຖ ສໍມຸຈ຺ຉນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ຕໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມປຎ຺ຎາສມຸຈ຺ຉນາ ສໍມຸຈ຺ເຉຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ເທວໂລເກ ນິຍຕໍ ວີຓາວາທນວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມນຸສ຺ສໂລເກ ປນ ເອກວີສຕິ ມຸຈ຺ຉນາ. ເຕເນວາຫ ວີໂຓປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ –

‘‘ສຕ຺ຕ ສຣາ ຕໂຍ ຄາມາ, ມຸຈ຺ຉນາ ເອກວີສຕິ;

ຕານາ ເຈກູນປຎ຺ຎາສ, ອິຈ຺ເຈເຕ ສຣມຓ຺ຑລາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕໕; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໓.໒໔໓);

ຕຕ຺ຖ ຉຊ຺ໂຊ, ອຸສໂຠ, ຄນ຺ຘາໂຣ, ມຊ຺ຌິໂມ, ປຎ຺ຈໂມ, ເຘວໂຕ, ນິສາໂທຕິ ເອເຕ ສຕ຺ຕ ສຣາ. ຉຊ຺ຊຄາໂມ, ມຊ຺ຌິມຄາໂມ, ສາຘາຣຓຄາໂມຕິ ຕໂຍ ຄາມາ, ສຣສມູຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສໂລເກ ວາທນວິຘິນາ ເອເກກສ຺ເສວ ຈ ສຣສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ມຸຈ຺ຉນາ ກຕ຺ວາ ເອກວີສຕິ ມຸຈ຺ຉນາ. ເອເກກສ຺ເສວ ຈ ສຣສ຺ສ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ຕານເຠທາ, ຍໂຕ ສຣສ຺ສ ມນ຺ທຕຣວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ເຕ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ຕານວິເສສາຕິ, ຕິສ຺ໂສ ທຸເວ ຈຕສ຺ໂສ, ຈຕສ຺ໂສ ຕິສ຺ໂສ ທຸເວ ຈຕສ຺ໂສຕິ ທ຺ວາວີສຕິ ສຸຕິເຠທາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ອຍໍ ປນ ເອເກກສ຺ສ ສຣສ຺ສ ວເສນ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ມຸຈ຺ຉນາ, ອນ຺ຕຣສຣສ຺ສ ຈ ເອກາຕິ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ມຸຈ຺ຉນານໍ ໂຍຄ຺ຍຠາເວນ ວີຓໍ ວຊ຺ເຊສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມປຎ຺ຎາສ ມຸຈ຺ຉນາ ສໍມຸຈ຺ເຉຕ຺ວາ’’ຕິ. ເສສເທເວ ຊານາເປນ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ຄມນກາລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໓໔໖. ອຕິຣິວາຕິ ຣ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຕີວ ອຕິວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປກຕິ …ເປ… ອຄມາສິ ມຣຓຠຍສໍຕຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຕຣມານຣູໂປ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ.

໓໔໗. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຫາກາຣຸຓິກາ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຫິຕສຸຂຕ຺ຖາຍ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ກຖໍ ອຕ຺ຖິເກຫິ ທຸຣຸປສງ຺ກມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຫໍ ສຣາໂຄ’’ຕິອາທິ. ຕທນ຺ຕຣໍ ປຏິສລ຺ລີນາຕິ ເຍນ ອນ຺ຕເຣນ ເຍນ ຂເຓນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ຕທນ຺ຕຣໍ ປຏິສລ຺ລີນາ ຌານໍ ສມາປນ຺ນາ. ຕທນ຺ຕຣ-ສທ຺ໂທ ວາ ‘‘ເອຕຣຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຕິ ປຏິສລ຺ລີນາ ວາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈສິຂຄີຕຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໘. ສາເວສີຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຸຈ຺ຉນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວີຓໍ ວາເທນ຺ໂຕ ຕໍຕໍຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏີຠູຕມນ຺ທຕາວວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸມຘຸຣໂກມລມຘຸປານມຕ຺ຕມຘຸກາຣວິຣຸຕາປຫາສິນິລກ຺ຂໂຓ ປສນ຺ນຠານີ ສມຣວໍ ຕນ຺ຕິສ຺ສຣໍ ສາເວສິ.

‘‘ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕວ ຌາເນນ, ເອໂກທິ ນິປໂກ ສໂຕ;

ອມຕໍ ມຸນິ ຊິຄີສາໂນ….

ຍຖາປິ ມຸນິ ນນ຺ເທຍ຺ຍ, ປຕ຺ວາ ສມ຺ໂພຘິໍ ອຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໔໘);

ຈ ເອວໍ ພຸທ຺ຘູປສຎ຺ຫິຕາ. ພຸທ຺ຘູປສຎ຺ຫິຕາ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມສຣີຣໍ ອາຣພ຺ຠ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຣຫຕາໍ ອິວາ’’ຕິ. ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕາ, ອຣຫຕ຺ຕູປສຎ຺ຫິຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສູຣິຍສມານສຣີຣາຕິ ສູຣິຍສມານປ຺ປຠາສຣີຣາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ຕິມ຺ພຣຸໂນ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວຣາຊສ຺ສ ສູຣິຍວຈ຺ຉ ສາ ອງ຺ເກ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຕິມ຺ພຣຸໍ ເທວຣາຊານໍ ນິສ຺ສາຍ ຕ຺ວໍ ຊາຕາ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓງ຺ຄຕາຍ ‘‘ກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພງ຺ຄໂສຠນາ’’ຕິ.

ຣາຄາເວສວເສນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາ ຄາຖາ ອິທານິປິ ຕເມວ ອາຣພ຺ຠ ປຸຣໂຕ ຐິຕໍ ວິຍ ອາລປນ຺ໂຕ ວທຕິ.

ຖນຸທຣນ຺ຕິ ປໂຍຘຣຎ຺ຈ ອຸທຣຎ຺ຈ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຖນເວມຊ຺ຌໍ ອຸທຣຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ປີຬໍ.

ປກຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຠິຣຕ຺ຕຠາເວນ.

ວາມູຣູຕິ ຣຸຈິຣອູຣູ. ເຕນາຫ ‘‘ວາມາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ. ວາມວິກສິຕຣຸຈິຣສຸນ຺ທຣາຠິຣູປຈາຣຸສທ຺ທາ ຫິ ເອກຕ຺ຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນ ຕິຂິຓນ຺ຕິ ນ ຕິກ຺ຂໍ ນ ລູຂໍ ນ ກກ຺ຂຬໍ. ມນ຺ທນ຺ຕິ ມຸທຸ ສິນິທ຺ຘໍ.

ອເນກຠາໂວຕິ ອເນກສຠາໂວ, ໂສ ປນ ພຫຸວິໂຘ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອເນກວິໂຘ ຊາໂຕ’’ຕິ. ອເນກຠາໂຄຕິ ອເນກໂກຏ຺ຐາໂສ.

ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິປຈ຺ຈຕນ຺ຕິ ຕຍາ ສຫິຕໍເຍວ ເມ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕຸ, ຕຍາ ສເຫວ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຍາ ສທ຺ຘິເມວາຕິ ຍຖາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ທຜລຠູເຕນ ອິຕ຺ຖິຣຕເນນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ເອວໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ມຍ຺ຫໍ ວິປາກໍ ເທຕຸ.

ເອໂກທີຕິ ເອໂກທິຠາວໍ ຄໂຕ, ສມາຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິຄີສາໂນຕິ ຊິຄີສມາໂນ ໂຫຕິ. ຕຖາຠູໂຕວ ຊິຄີສຕິ ນາມາຕິ ຕຖາ ປຐມວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ‘‘ວິຈຣຕີ’’ຕິ ກິຣິຍາປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ນນ຺ເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ສມາຄມໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ວທຕິ ອຕິສສ຺ສິຣິກຣູປໂສຠາຍ.

໓໔໙. ສໍສນ຺ທຕີຕິ ສເມຕິ, ຍາຍ ມຸຈ຺ຉນາຍ, ເຍນ ຈ ອາກາເຣນ ຕນ຺ຕິສ຺ສໂຣ ປວຕ຺ໂຕ, ຕໍ ມຸຈ຺ຉນໍ ອນຕິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ, ເຕເນວ ຈ ອາກາເຣນ ຄີຕສ຺ສໂຣປິ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຠຄວາ ປຎ຺ຈສິຂສ຺ສ ຄນ຺ຘພ຺ເພ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ຍທຕ຺ຖຎ຺ຈ ກເຖສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນຕ຺ຖິ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂໂກ ຠຄວາ ອນຸປລິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວາ ຉນ຺ທຣາຄໂຕ, ສພ຺ພສ຺ມາ ຈ ກິເລສາ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປຎ຺ຈສິຂສ຺ສ ຄນ຺ຘພ຺ເພ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຄນ຺ຖິຕາຕິ ສນ຺ທຫິຕາ, ຕາ ປນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ກຖິຍມານາ ຣາສິກຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ໂວຫາຣວຈນນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ປຸຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຸປຈາຣວຈນໍ.

ອຸປນຈ຺ຈນ຺ຕິຍາຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນຈ຺ຈນ຺ຕິຍາ.

ສກ຺ກູປສງ຺ກມນວຓ຺ຓນາ

໓໕໐. ‘‘ກທາ ສໍຍູຬ຺ຫາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຏິສມ຺ໂມທຕິ. ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ທສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ອຑ຺ຒກຕາຠິນຍວເສນ ນຈ຺ຈມ຺ປິ ທສ຺ເສຍ຺ຍ.

໓໕໑. ‘‘ອຠິວທິໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ’’ຕິອາທີນໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທີນໍ (ປາຣາ. ໑໖, ໒໔) ວິຍ ສງ຺ຄີຕິກາຣວຈນຠາເວ ສໍສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ ອິຘ ປນ ສິຍາ ສໍສໂຍຕິ ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສາປິ ຕຖາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຑ຺ຒິວຈເນນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຕຸ ປຎ຺ຈສິຂ ສກ຺ໂກ ເທວານໍ ອິນ຺ໂທ’’ຕິ ອາສີສວາທໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຠິວາເທຕິ ນາມ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາສີສວາທສ຺ສ ວທາປນໂຕ. ຕຖາ ປນ ອາສີສວາທໍ ວທນ຺ໂຕ ອຠິວທຕິ ນາມ ສພ຺ພກາລໍ ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐນໂຕ.

ອຸຣຸໍ ເວປຸລ຺ລໍ ທສ຺ສຕິ ທກ຺ຂຕີຕິ ອຸຣຸນ຺ທາ ວິຠຕ຺ຕິອໂລເປນ. ວິວຏາ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐານໍ. ໂຍ ປກຕິຍາ ຄຸຫາຍໍ ອນ຺ຘກາໂຣ, ໂສ ອນ຺ຕຣຫິໂຕຕິ ໂຍ ຕສ຺ສໍ ຄຸຫາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສມນ຺ຕໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖໂຕ ອຍໍ ປາກຕິໂກ ອນ຺ຘກາໂຣ, ໂສ ເທວານໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓສຣີໂຣຠາເສຫິ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ອາໂລໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊິ. ອສີຕິຫຕ຺ເຖ ປນ ພຸທ຺ຘາໂລເກເນວ ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ນ ຈ ສມຕ຺ໂຖ ເທວານໍ ໂອຠາໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິຠວິຕຸໍ.

໓໕໒. ຈິຣປ຺ປຏິກາຫນ຺ຕິ ຈິຣປ຺ປຠຸຕິໂກ ອຫໍ. ອຑ຺ຑກຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອວິວາທາຘິກຣຓຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກີຬາທີນິປີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສລຬມຍຄນ຺ຘກຸຏິຍນ຺ຕິ ສລຬຣຸກ຺ເຂຫິ ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ກາຣິຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ. ເຕນສ຺ສາຕິ ເຕນ ຜລທ຺ວຍາຘິຄເມນ ປຫີນໂອຬາຣິກກາມຣາຄຕາຍ ອສ຺ສາ ຠູຊຕິຍາ ເທວໂລເກ ອຠິຣຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ. ຈກ຺ກເນມິສທ຺ເທນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ສມາປນ຺ໂນ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕີຕິ ໂນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິ ຈ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏນາຍໍ ຄຫເຓນປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສຸຓາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕໂຣ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຌານສ຺ສ ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຏິກ຺ເຂປໍ ອສຫນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ຠຄວາ…ເປ… ຠຓຕີ’’ຕິ ອິມເມວ ສຸຕ຺ຕປທໍ ອຸທ຺ຘຣິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ໂທສທສ຺ສນປຏິປກ຺ຂຠາວນາວເສນ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕາປິ ສທ຺ເທນ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐານໍ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສມ຺ມເທວ ໂທສທສ຺ສນປຏິປກ຺ຂຠາວນາວເສນ ສພ຺ພາສມ຺ປິ ໂລກິຍສຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓາຘິຄມຕາຍ ນ ກທາຈິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາ ປນ ນ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ສພ຺ພຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ປຐມຊ຺ຌານໍ ປນ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ນ ສຫຕີຕິ ຕໍສມາປນ຺ນສ຺ສ ‘‘ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ມຫຕາປິ ສທ຺ເທນ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ປເຄວ ມຄ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ກເນມິສທ຺ເທນາ’’ຕິອາທິ. ຈກ຺ກເນມິສທ຺ເທນາຕິ ຈ ນຍິທໍ ກຣຓວຈນໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ, ກຣເຓ ວາ ອຖ ໂຂ ສຫໂຍເຄ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຄປກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ປຣິປູຣກາຣິນີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ, ປຣິສຸທ຺ຘານິ ຈ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕວຕີ. ‘‘ອິຕ຺ຖິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ຕຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຘິຕ຺ຖິຠາວໍອິຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ຘິກ຺ກາໂຣ ເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ, ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຣາເຊຕີຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ. ເອຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິອາທິກາ ເອຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ ອຸປຏ຺ຐິຕນິກນ຺ຕິວເສນ. ອຸປຏ຺ຐານສາລນ຺ຕິ ສຸຘມ຺ມເທວສຠໍ.

ໂສຕິ ໂຄປກເທວປຸຕ຺ໂຕ. ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ໂຕມຣາທິໍ ວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ວິຍ ໂຈທນວຈນໍ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ຄາຬ຺ຫໍ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພາຕິ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ພາ.

ກຸໂຕ ມຸຂາຕິ ກຸໂຕ ປວຕ຺ຕຎາຓມຸຂາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎວິຫິຕກາ’’ຕິ. ກຕປຸຎ຺ເຎຕິ ສມ຺ມາ ກຕປຸຎ຺ເຎ ຘມ຺ເມ.

ທາໂຍຕິ ລາໂຠ. ໂສ ຫິ ທີຍຕິ ເຕຫິ ທາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທາໂຍ, ເຍສໍ ທີຍຕິ, ເຕຫິ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ລາໂຠຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສງ຺ຂາເຣ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຐິຕານໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຍຖາ ສກ຺ກສ຺ສ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍໍ ຐິຕສ຺ເສວ ສກ຺ກຕ຺ຕຠາໂວ.

ນິກນ຺ຕິໍ ຕສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘພ຺ພກາເຍ ອາລຍໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ.

໓໕໔. ອຕ຺ຕນາວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຕນາວ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ປຣປ຺ປຈ຺ຈຍິເກນ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຈ຺ຈມານານີຕິ ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຈ຺ຈມານານິ.

ວິຍາຍາມາຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວີຣິຍໍ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ເຕມ. ປກຕິຍາຕິ ຣູປາວຈຣຠາເວນ, ‘‘ອນຸສ຺ສຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ກາມຣາໂຄ ເອວ ‘‘ຉນ຺ໂທ ຣາໂຄ ຉນ຺ທຣາໂຄ’’ຕິອາທິ ປວຕ຺ຕິເຠເທນ ສໍໂຍຊນຏ຺ເຐນ ‘‘ກາມຣາຄສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ, ໂຍຄຄນ຺ຖາທິປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ‘‘ກາມພນ຺ຘນານີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາປິມໂຍຄານີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເສສໂຍຄຄນ຺ຖານມ຺ປິ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸວິຘານນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມວເສນ ທຸວິຘານໍ.

‘‘ເອຕ຺ຖ ກິໍ, ຕຕ຺ຖ ກິ’’ນ຺ຕິ ຈ ປທທ຺ວເຍ ກິນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຈາຕຸທ຺ທິສຠາເວຕິ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຈຕຸທ຺ທິສໂຍຄ຺ຍຠາເວ ອປ຺ປຏິຫຏຠາເວ. ພຸທ຺ຘຣຕນຎ຺ຫິ ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ, ອນາວຣຓຎາຓຕາຍ, ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາຍ ຈ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ, ຘມ຺ມຣຕນໍ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາຍ, ສງ຺ຆຣຕນໍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພທິສາສຸ ອສຊ຺ຊມາໂນ’’ຕິ.

ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຕາວເທວ ກາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາວເທວ ປຸຣິມໍ ຌານສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ມຄ຺ຄຜລວິເສສໍ ອນາຄາມິຜລສງ຺ຂາຕໍ ວິເສສໍ ອຊ຺ຌຄໍສຸ ອຘິຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາມາວຈຣຕ຺ຕຠາເວນ ມຄ຺ຄຜລານິ ອຘິຄຈ຺ຉິໍສູຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຎ຺ຈມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ປຐມຊ຺ຌານລາຠິຕາຍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິເຕສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ມຆມາຓວວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໕໕. ວິສຸທ຺ໂຘຕິ ວິສຸທ຺ຘອຊ຺ຌາສໂຍ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄາມກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຄາມິການໍ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ວທຕິ. ຕາວຕເກເນວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ໂສຘິຕຏ຺ຐາເນວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐາເນເນວ. ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອໂຫ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ສຜລໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ.

ປາສາເຓຕິ ມຄ຺ຄມຊ຺ເຌ ອຸຈ຺ຈຕຣຠາເວນ ຐິຕປາສາເຓ. ອຸຈ຺ຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ເອຕສ຺ສ ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມນມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ຈນ຺ທາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕສ຺ສ ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມນມຄ຺ຄໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ.

ສຸຄຕິວເສນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຫາປຓຎ຺ຈາຕິ ກຫາປຓໍ, ທຓ຺ຑວເສນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ພລິ ທຓ຺ຑພລິ. ຄຫປຕິກາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຄຫປຕິກາ ນາມ ອຏວິກາ ວິຍ ວິສມນິສ຺ສິຕາ, ເຕ ນ ກຎ຺ຈິ ອນຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຍາ ຊານມາເນນ ກສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ນ ກຖິຕນ຺ຕິ ຍທິປິ ປຸພ຺ເພ ນ ກຖິຕໍ, ເອຕຣຫິ ປນ ຠເຍນ ກຖິຕໍ, ມາ ມຍ຺ຫໍ ໂທສໍ ກເຣຍ຺ຍາຖ, ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສຕິ ວທຕິ.

ນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕິກໍ.

ປິສຸເຓສີຕິ ປິສຸຓກມ຺ມມກາສິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕເຣ ມຍ຺ຫໍ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ອຫຣຓີຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ. ມຍ຺ຫມ຺ປີຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣຖ. ນີລຸປ຺ປລໍ ນາມ ວິກສມານໍ ອຸທກໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາວ ວິກສຕິ, ເອວໍ ອຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸທເກ ປຸປ຺ຜິຕໍ ນີລຸປ຺ປລໍ ວິຍ. ອມ຺ຫາກໍ ປນິທໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ຠວນ຺ຕຣູປປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຈິນ຺ຕາມຕ຺ຕກມ຺ປີຕິ ໂທມນສ຺ສວເສນ ຈິນ຺ຕາມຕ຺ຕກມ຺ປິ.

ປເຄວາຕິ ກາລສ຺ເສວ, ອຕິວິຍ ປາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຓ຺ຓິກູປຄນ຺ຕິ ກຓ຺ຓິກໂຍຄ຺ຍໍ. ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ມຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຐປິຕາ.

ຈຍພນ຺ຘນໍ ສາລາຍ ອຘິຏ຺ຐານສຊ຺ຊນໍ. ກຓ຺ຓິກມຎ຺ຈພນ຺ຘນໍ ກຓ຺ຓິກາໂຣຫນກາເລ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານອຏ຺ຏກຣຓໍ.

ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖເຕ ຜລເກ ຍສ຺ສ ຜລເກ ອຕ຺ຖເຕຕິ ໂຍຊນາ.

ອວິທູເຣຕິ ສາລາຍ, ໂກວິຬາຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອວິທູເຣ. ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາຕິ ສພ຺ພາສໍ ຕສ຺ສ ຠຣິຍານໍ ເຊຏ຺ຐິກາ ສຸຊາຕາ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ສກ຺ກສ຺ເສວ. ສນ຺ຕິເກຕິ ສມີເປ ສນ຺ຕິກາວຈຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຘເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສໂຍຊນິໂກ ປາສາໂທ.

ກກ຺ກຏກວິຊ຺ຌນສູລສທິສນ຺ຕິ ກກ຺ກຏເກ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຕສ຺ສ ພິລປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຌນສູຈິສທິສໍ.

ມຈ຺ຉຣູເປນາຕິ ມຕມຈ຺ຉຣູເປນ. ໂອສຣຕີຕິ ປິລວນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສາປິ ພກສກຸຓິກາຍ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ອາຍຸ ອໂຫສິ ເທວເນຣຍິການໍ ວິຍ ມນຸສ຺ສເປຕຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອາຍຸໂນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ.

ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິມກາສີຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມກາສິ.

ປຸພ຺ພສນ຺ນິວາເສນາຕິ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ຈິຣສນ຺ນິວາເສນ. ເອວຎ຺ຫິ ເອກຈ຺ຈານໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕນປິ ສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ອວເສເສສູຕິ ອສຸເຣ, ສກ຺ກໍ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທເວວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖເມວ ຫິຕເມວ ນິສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ປນ ຫິຕໍ ສຸຂສ຺ສ ນິທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣຓວຓ຺ຓນາ

໓໕໗. ກິໍສໍໂຍຊນາຕິ ກີທິສສໍໂຍຊນາ. ສຕ຺ເຕ ອນຕ຺ເຖ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານີຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍພນ຺ຘນາ, ເກນ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ’’ຕິ. ປຸຖຸກາຍາຕິ ພຫູ ສຕ຺ຕກາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ພຫູ ຊນາ’’ຕິ. ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອເວຣາຕິ ອປ຺ປຏິຆາ’’ຕິ. ອາວຸເຘນ ສຣີເຣ ທຓ຺ໂຑ ອາວຸຘທຓ຺ໂຑ, ຘນສ຺ສ ທາປນຕ຺ເຖນ ທຓ຺ໂຑ ຘນທຓ຺ໂຑ, ຕທຸຠຍາກຣເຓນ ຕໂຕ ວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອທຓ຺ໂຑ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຫຣຓໂຕ, ສຫ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ສປຕ຺ໂຕ, ປຏິສຕ຺ຕູຕິ ອາຫ ‘‘ອສປຕ຺ຕາຕິ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ’’ຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕທຸກ຺ຂໍ, ຕພ຺ພິຣຫິຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕໂທມນສ຺ສາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ອເວຣາ’’ຕິ ປເທນ ສມ຺ພທ຺ຘາຆາຕກາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປຏິຆາ’’ຕິ. ‘‘ອເວຣິໂນ’’ຕິ ປນ ອິມິນາປິ ໂກປມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ໂກປໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ວິຫເຣມູ’’ຕິ ຈ ປທໍ ປຸຣິມປເທຫິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ອເວຣາ ວິຫເຣມູ’’ຕິອາທິນາ. ອຍຎ຺ຈ ອເວຣາທິຠາໂວ ສໍວິຠາເຄນ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ຉຣາຍາ’’ຕິ ອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ເຈ ເນສໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທຬ຺ຫຕຣາປິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທານໍ ທຕ຺ວາ, ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຈ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ເຈຕິ ເຈ-ສທ຺ໂທ ອນ຺ວຍສໍສຄ຺ເຄນ ປຣິກປ຺ເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ເນສ’’ນ຺ຕິ.

ຍາຍ ກາຍຈິ ປເຣສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຂີຍນໍ ອຸສູຍນໍ ອສຫນໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂີຍນລກ຺ຂຓາ, ຍທຄ຺ເຄນ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວໍ ອສຫນລກ຺ຂຓໍ, ຕທຄ຺ເຄນສ຺ສ ‘‘ນິຄູຫນລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ໂປຣາຓາ ‘‘ມາ ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ໂຫຕຸ, ມຍ຺ຫເມວ ໂຫຕູຕິ ມຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ວທນ຺ຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ‘‘ຍາ ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ອິສ຺ສາ ອິສ຺ສາຍນາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໑໒໖) ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ, ‘‘ຍາ ເອເຕສຸ ປເຣສໍ ລາຠາທີສຸ ກິໍ ອິມິນາ ອິເມສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາເນວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານິ ພຫ຺ວາທີນວານິ, ເຕສໍ ວິຠາວນາ ໂລກສ຺ສ ພຫຸກາຣາ, ຕສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໒໕) ວິຠາວິຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກປິ ສມ຺ປຣາຍິເກ ປິອາທີນເວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິເຍສຸ, ເອເຕສຸ ວາ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ມຈ຺ຉຣິເຍສຸ. ສງ຺ກາຣໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ວິຈຣຕິ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕາຍ, ນິຫີນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ຈ. ມມາຕິ ມຍາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ໂລຫິຕມ຺ປິ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ ຈິຕ຺ຕວິຆາເຕນ ສໍຕຕ຺ຕຫທຍຕາຍ. ກຸຈ຺ຉິວິເຣຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ ອຕິຊລຄ຺ຄິໂນ. ອຎ຺ໂຎ ວິຠວປຏິເວຘຘມ຺ໂມ ອຣິຍານໍເຍວ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ຕໍ ນ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຉຣິຍສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາ. ປຏິເວຘຘມ຺ເມ ມຈ຺ຉຣິຍສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ຈາ’’ຕິ. ວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣິເຍນ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ, ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ເອຬມູໂຄ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ.

‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຈ຺ຉຣິຍານໍ ວເສນ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກວິປາກທສ຺ສນໍ. ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ໂລຫເຄເຫ ປຈ຺ຈຕິ ປເຣສໍ ອາວາສປຈ຺ຈຍຫິຕສຸຂນິເສຘນໂຕ. ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ອປ຺ປລາໂຠ ໂຫຕິ ປເຣຫິ ກຸເລສຸ ລທ຺ຘພ຺ພລາຠນິເສຘນໂຕ, ອປ຺ປລາໂຠຕິ ຈ ອລາໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ຄູຖນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ລາຠເຫຕຸ ປເຣຫິ ລທ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ອສ຺ສາທນິເສຘນໂຕ. ສພ຺ພຖາປິ ນິຣສ຺ສາໂທ ຫິ ຄູຖນິຣໂຍ. ວຓ຺ໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ, ຄຸຓວຓ຺ໂຓຕິ ທຸວິໂຘປິ ວຓ຺ໂຓ ນາມມຕ຺ເຕນປິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນ ວິຣູໂປ ເອວ ໂຫຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫນສຠາເວນ ມຈ຺ຉຣິເຍນ ວິຣູປິເຕ ສນ຺ຕາເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄຸຓາ ປຕິຏ຺ຐເມວ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕສມ຺ປິ ວເສນສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕ ຫິ ຕສ຺ສ ໂລເກ ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຍ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນກຸກ຺ກຸຬນິຣເຍ.ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍຕິ ອປາຍຄມນີຍຠາວໂຕ. ເວຣາທີຫິ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິເຍວ ຕປ຺ປຣິມຸຈ຺ຈນາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ອປ຺ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຊາຕິອາທິຘມ຺ມານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິອາທີຫິ ວິຍ.

ຕິຓ຺ຓາ ເມຕ຺ຖ ກງ຺ຂາຕິ ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ເອຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ກິໍສໍໂຍຊນາ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິເຕ ອຕ຺ເຖ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ. ກງ຺ຂາ ຕິຓ຺ຓາຕິ ຍຖາປຸຈ຺ຉິເຕ ອຕ຺ເຖ ສໍສໂຍ ຕຣິໂຕ ວິຄໂຕ ເທສນານຸສ຺ສຣຓມຕ຺ເຕນ, ນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ມຄ຺ຄວເສນາ’’ຕິອາທິ. ອຍມ຺ປິ ກຖໍກຖາ ວິຄຕາຕິ ກງ຺ຂາຍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ເອວ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສຠູຕາ ‘‘ອິທໍ ກຖ ອິທໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ກຖໍກຖາ ວິຄຕາ ອປຄຕາ.

໓໕໘. ນິທານາທີນິ ມຫານິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ປິຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຄ຺ຄຫຠູຕານໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣານໍ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວາສຫນວເສນ, ນິຄູຫນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປິຍສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິທານໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ອປ຺ປິຍານໍ ປຣິຄ຺ຄຫຠູຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ, ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອສຫນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປິຍສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິທານາ ອິສ຺ສາ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປິຍສມ຺ພນ຺ຘໍ ຠທ຺ທກມ຺ປິ ຕໍ ໂກຘນສ຺ສ ອປ຺ປິຍເມວາຕິ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ອິສ຺ສາ ຈາຕິ ອຸຠຍໍ. ອຸຠຍນິທານນ຺ຕິ ປິຍນິທານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປິຍນິທານຎ຺ຈ. ປິຍາຕິ ອິຏ຺ຐາ. ເກຬາຍິຕາຕິ ຘນາຍິຕາ. ມມາຍິຕາຕິ ມມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ. ອິສ຺ສໍ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ກິໍ ອິມສ຺ສ ອິມິນາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປິຍສຕ຺ຕລາຠາສຫນວເສນ ອຸສ຺ສູຍຕິ, ຕເມວ ປິຍສຕ຺ຕໍ ຍາຈິໂຕ. ອໂຫ ວຕສ຺ສາຕິ ສາຘຸ ວຕ ອສ຺ສ. ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປິຍວຕ຺ຖຸ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິສ຺ສໍ ກໂຣຕິ ອຸສູຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ມມາຍນ຺ຕາຕິ ເກຬາຍນ຺ຕາ. ອປ຺ປິເຍຕິ ອປ຺ປິເຍ ສຕ຺ເຕ ເຕສໍ ສຕາປໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເຍນ ເຕ ລທ຺ຘາ. ເຕຕິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ, ສເຈປິ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປິເຍຫິ ສມຸທາຄຕຕ຺ຕາ. ວິປຣີຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ອຍາຖາວຄາຫິຕາຍ. ໂກ ອຎ຺ໂຎ ເອວຣູປສ຺ສ ລາຠີຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ອິສ຺ສໍ ວາ ກໂຣຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕາທິສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ‘‘ອໂຫ ວຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິສ຺ສໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ນ ຄຫິໂຕ.

ວຕ຺ຖຸກາມານໍ ປຣິເຍສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ປຣິເຍສນຉນ຺ໂທ. ປຏິລາຠປຈ຺ຈໂຍ ຉນ຺ໂທ ປຏິລາຠຉນ຺ໂທ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ປຣິໂຠຄຉນ຺ໂທ. ປຏິລທ຺ຘານໍ ສນ຺ນິຘາປນວເສນ, ສງ຺ໂຄປນວເສນ ຈ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ສນ຺ນິຘິຉນ຺ໂທ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເມວ ປໂຍຊນໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຉນ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕໂມ’’ຕິອາທິ.

ອຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫາຍນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ມຫານິທານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໑໐໓) ວຸຕ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍວິຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ນາມ, ນ ໂຍ ໂກຈິ ວິຕກ຺ໂກ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍວິຕກ຺ກໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐສຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຘິກໍ ສຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານໍ ສຕໍ, ນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ ຕຓ຺ຫາຍ ວເສນ ວກ຺ຂມານນເຍນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉິນນໂຕ. ທິຏ຺ຐິທສ຺ສນວເສນ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆໍ ອຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉິນນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ. ອິຏ຺ຐໍ ປຓີຕໍ, ອນິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຓີຕໍ, ປິຍາຍິຕພ຺ພໍ ປິຍໍ, ອປ຺ປິຍາຍິຕພ຺ພໍ ອປ຺ປິຍໍ, ເຕສໍ ວວຕ຺ຖານໍ ຕຓ຺ຫາວເສນ ນ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຫາວເສນ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸໍ ປຓີຕໍ ມຎ຺ຎຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຫີນໍ, ເອກຈ຺ໂຈ ປິຍາຍຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນປ຺ປິຍາຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕເທວ ຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຉນ຺ເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຈວ ວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍທານວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທເຫຕຸກນ຺ຕິ.

ຍຕ຺ຖ ສຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣຍນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ. ຍສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ມິຈ຺ຉາຠິນິວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ. ຍສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ອຘິມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລໍ ປມຕ຺ຕາກາຣໍ ປາເປນ຺ຕິ, ມາໂນ ປນ ຊາຕິມທາທິ ວເສນ ມຕ຺ຕາກາຣມ຺ປິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຕ຺ຕປມຕ຺ຕາກາຣປາປນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ ຠາຄໂສ ສງ຺ຂາຍຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາ ຕໍຕໍທ຺ວາຣວເສນ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ຠາຄໂສ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເກວລາ, ຕສ຺ມາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິທາໂນ ວິຕກ຺ໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎານໍ ວາ ອເນກເຠທຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໍສມຸທາໂຍ ‘‘ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອນວເສໂສ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍຕໍ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ.

ໂຍ ນິໂຣໂຘ ວູປສໂມຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈມາຫ. ຕສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຍ ນິໂຣຘສ຺ສ ວູປສມສ຺ສ ອຘິຄມຸປາຍຕາຍ ສາຣຸປ຺ປໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ເອເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິໂຣເຘ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕຕ຺ຖຄາມິນີ, ເອເຕນ ມຄ຺ຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ເວທນາກມ຺ມຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ປຸຈ຺ຉິຕເມວ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ມາ ສກ຺ເກນ ເທວານໍ ອິນ຺ເທນ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາ ປຸຈ຺ຉິຕາວ, ຠຄວາ ຈ ຕທຘິຄມຸປາຍໍ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ເວທນາມຸເຂນ ກເຖນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຣຠິ, ອິຕິ ປຸຈ຺ຉິຕເມວ ກເຖນ຺ເຕນ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ສານຸສນ຺ຘິເມວ ຈ ກຖິຕໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອນນຸສນ຺ຘິກາ ກຖາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອິທານິສ຺ສ ເວທນາມຸເຂນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ເສວ ກຖເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເທວຕານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣຊກາຍສ຺ສ ສຸຂຸມຕາວຈເນເນວ ອຈ຺ຈນ຺ຕມຸທຸສຸຂຸມາລຠາວາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກມ຺ມຊນ຺ຕິ ກມ຺ມຊເຕຊໍ. ຕສ຺ສ ພລວຠາໂວ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຕິວິຍ ຄຣຸມຘຸຣສິນິທ຺ຘສຸທ຺ຘາຫາຣຊີຣຓໂຕ ຈ. ເອກາຫາຣມ຺ປີຕິ ເອກາຫາຣວາຣມ຺ປິ. ‘‘ວິລີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ກຣຊກາຍສ຺ສ ມນ຺ທຕາຍ ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ພລວຠາເວນ ອາຫາຣເວລາຕິກ຺ກເມນ ເນສໍ ພລວຕີ ທຸກ຺ຂເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຸປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ສຸຂເວທນາປິ ປນ ເນສໍ ອຸຬາຣປຓີເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປຣູປຣິ ອນິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ສຸປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິເຍວ. ອຸເປກ຺ຂາປິ ເຕສໍ ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສນ຺ຕປຓີຕຣູປາ ເອວ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ເອວ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ສມຖາຠິນິເວໂສປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິປິ ເອຕເທວ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ກເຖຕິ ‘‘ເອວໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອເຕນ ອິຘາປິ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເອກເທເສນ ວິຠາວິຕເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເວທນາວເສນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ, ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມວເສນປິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິວິໂຘ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິເວໂສຕິ ອນຸປ຺ປເວໂສ, ອາຣມ຺ໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ເຠ ເອວ ຫິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ, ສມ຺ມສນໍ ປນ ອນວເສສໂຕວ ຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ອິທໍ ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຣູປມຸເຂນ ປນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຖຍານິກສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ປຐມໍ ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເສສຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຐມາຠິນິປາໂຕຕິ ສພ຺ເພ ເຈຕສິກາ ຈິຕ຺ຕາຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາຠາເວນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຜສ຺ໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານສຎ຺ຎິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນຜສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິ ວາ ອາຣມ຺ມເຓນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຜສ຺ສສຫຊາຕາຍ ເວທນາຍ ຕໍສມກາລເມວ ເວເທຕິ, ຜສ຺ໂສ ປນ ໂອຠາສສ຺ສ ວິຍ ປທີໂປ ເວທນາທີນໍ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ປຸຣິມກາໂລ ວິຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍາ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິໂຣປນລກ຺ຂຓຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຜຸສນາກາເຣນ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣູປຘມ຺ມຕ຺ຕາ ເອກເທເສນ ອນລ຺ລີຍມາໂນປິ ຣູປໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸໍ, ສທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ໂສຕໍ, ຈິຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຜຸສນ຺ໂຕ ວິຍ, ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ວິສວິຕາຍ ສາມິຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ສໍເວເທນ຺ຕີ. ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກເທເສເນວ ປວຕ຺ຕິ ຜຸສນາທິມຕ຺ຕຠາວໂຕ, ເວທນາຍ ປນ ອິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາຣມ຺ມເຓ ນິປ຺ປເທສໂຕ ປວຕ຺ຕິ. ຜຸສນາທິຠາເວນ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ເອກເທສານຸຠວນໍ, ເວທຍິຕຠາເວນ ຄຫຓໍ ຍຖາກາມໍ ສພ຺ພານຸຠວນໍ, ເອວໍສຠາວາເນວ ຕານິ ຄຫຓານີຕິ ນ ເວທນາຍ ວິຍ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ຍຖາ ສກກິຈ຺ຈກຣເຓນ ສາມິຠາວານຸຠວນໍ ໂຈເທຕພ຺ພໍ. ວິຊານນ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ວິເສສໂຕ ຊານນ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ມິນິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ນາຬິຍາ ມິນນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ສຎ຺ຎາ ວິຍ ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ອເນນ ກທາຈິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວນາປິ ໂຫຕິ, ອິເມສໍ ປນ ຜສ຺ສາທີນໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປາກຏຠາໂວ ປຈ຺ຈຍວິເສສສິທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປາກຏຠາເວປິ ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໖; ປຏິ. ມ. ໑.໓), ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຊານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໗) ຈ ເອວມາທິ ວຈນໂຕ ສພ຺ເພ ສມ຺ມສນຸປຄາ ຘມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຜສ຺ສເຈຕນາຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ ເຈຕນປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ຕຖາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຈຕນາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໒໑) ເຈຕນາວ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິຕເຣ ປນ ຂນ຺ຘາ ສຣູເປເນວ ຄຫິຕາ.

ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ-ສທ຺ໂທ ກຣຊກາຍວິສໂຍ, ນ ຉພ຺ພຕ຺ຖຸວິສໂຍຕິ. ກຖມິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ? ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ເຕ. ໂສຕິ ກຣຊກາໂຍ. ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນາມຣູປໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ອຘິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມໍ ອຕ຺ເຖວາຕິ. ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸກາຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫຸປາທານາທິເຫຕຸກາ. ‘‘ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ພລວວິປສ຺ສນໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນໍ, ວິເສສາຘິຄມຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ເຕ. ເວທນາວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານກຖເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວເສສຸ ເວທນາວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວໂສ ສຸກໂຣ ເວທນານໍ ວິຠູຕຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຜສ຺ສວເສນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສກ຺ກປມຸຂານໍ ເຕສໍ ເທວານໍ ຍຖາ ເວທນາ ວິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ນ ເອວໍ ອິຕຣທ຺ວຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທນາຍ ເອວ ຈ ເນສໍ ວິຠູຕຠາໂວ ເວທນາມຸເຂເນເວຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ‘‘ເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຕາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິ ໂອຬາຣິກາ, ນ ອິຕຣາຍ. ຕທຸຠຍຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິຕຣາຍປິ ປວຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາກຏາ ເອວາຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານຎ຺ຫີ’’ຕິ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຍທາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ສຸຂເວທນາຍ ປາກຏຠາວວິຠາວນໍ, ຕຍິທໍ ອສມາຫິຕຠູມິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສກລໍ ສຣີຣໍ ໂຂ ຠນ຺ເຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາມໍ ປວຕ຺ຕິໂອຬາຣິກຕາຍ ອວູປສນ຺ຕສຠາວເມຕໍ ສຸຂໍ, ສາຕລກ຺ຂຓຕາຍ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ, ນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍທາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸທ຺ທີປນາຕິ ຎາເຓນ ທີເປຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ, ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຘກາຣາ ອຠິຠູຕາ’’ຕິ. ອນ຺ຘກາຣາຕິ ອນ຺ຘກາຣຄຕສທິສີ, ຊານິຕຸກາເມ ຈ ອນ຺ຘກາຣິນີ. ປຸພ຺ພາປຣໍ ສມໍ ສຸກເຣ ສຸປລກ຺ຂິຕມຄ຺ຄວເສນ ປາສາຓຕເລ ມິຄຄຕມຄ຺ໂຄ ວິຍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂານຸຠວເນຫິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓສຸ ອນຸມິນິຕພ຺ພຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ…ເປ… ປາກຏາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ນຍໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ນໂຍ – ຍສ຺ມາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິສຍາຍ ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິຍາ ອນຸຠວນໂຕ ນິຏ຺ຐາມຊ຺ຌຕ຺ຕວິສຍາ ຈ ອຸປລທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕາຍ ນິຣນຸຠວນາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍໍ ຕຕ຺ຖານຸຠວນໍ, ສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ. ຕຖາ ອນຸປລພ຺ຠມານໍ ຣູປາທິອນຸຠຸຍ຺ຍມານໍ ທິຏ຺ຐໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ໂຍ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ຕພ຺ພິສຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ, ຕສ຺ມາ ອນນຸຠຸຍ຺ຍມາເນນ ເຕນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສກ຺ກາ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ອນຸຠວມານາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕວິສຍຸປລທ຺ຘິ ອຸປລທ຺ຘິຠາວໂຕ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິສຍຸປລທ຺ຘິວິສຍໍ ປນ ນິຣນຸຠວນໍ ຕໍ ອນຸປລທ຺ຘິສຠາວເມວ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ຍຖາຣູປນ຺ຕິ. ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ໂສມນສ຺ສໍປາຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສມານຊາຕິຍມ຺ປິ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ອຣູປຘມ຺ເມຫິ ວິເວເຈຕ຺ວາ ອສໍສຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຍຎ຺ຈ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທສນາ ຕຖາວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລາເປກ຺ຂາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸປິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ໑.໑໐໖, ໓໙໐, ໔໑໓, ໔໕໐, ໔໖໕, ໔໖໗; ມ. ນິ. ໒.໓໐໖, ໒໐໙; ໓.໖໗, ໓໔໒; ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໘) ອາຄຕາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໒໗໓) ຕຖາ ເທສນາຍ ອາຄຕຠາໂວ ອນນ຺ຕຣເມວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ສຕິປຏ຺ຐານເທສນາປິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໖) ຕາທິສີ ເອວ. ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ‘‘ເອວໍ ເຈຕໍ, ເທວານໍ ອິນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕໍ ໂຫຕິ ‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາ’ຕິ, ໂສ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊານາຕິ, ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຊານາຕິ, ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທນໍ ເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ໂສ ຕາສຸ ເວທນາສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໐) ອາຄຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທນາວເສນ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສສີ’’ຕິ. ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ປນ ‘‘ໂສ ເອວໍ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘວິປ຺ປຫີໂນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທນໍ ເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ເວທນໍ ອນຠິນນ຺ທໂຕ ອນຠິວທໂຕ ອນຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຍາ ເວທນາສຸ ນນ຺ທີ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໑໔) ອາຄຕໍ. ຈູຬເວທລ຺ເລ ‘‘ກຕິ ປນາຍ຺ເຍເວທນາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕) ອາຄຕໍ. ມຫາເວທລ຺ເລ ‘‘ເວທນາຕິ, ອາວຸໂສ, ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ‘ເວທນາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໐) ອາຄຕໍ. ເອວໍ ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕາທີສຸປິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ເວທນາກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຐມໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ຕເມຕ຺ຖ ກຖິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ? ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕກໍເຍວ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເວທນາ ຣູປຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນ ຈສ຺ສາ ປຸຣິມສິທ຺ຘາ ເອວ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເວທນໍ ວທນ຺ເຕນ ຕສ຺ສາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ປຐມຕຣໍ ຄຫິຕາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມາຍ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ເສເວຕ຺ຖ ປຐມໍ ຄຫິຕຕາ ໂຊຕິຕາ, ນ ສຣູເປເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ນາຣຸຬ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໓໖໐. ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫີຕິ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພຠາເຄຫິ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ອກຸສລານໍ ອຠິພຸທ຺ຘິຍາ, ກຸສລານຎ຺ຈ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອວຣູປໍ, ຕໍ ປນ ກາມູປສຎ຺ຫິຕຕາຍ ‘‘ເຄຫນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ອິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປິຍານໍ. ກນ຺ຕານນ຺ຕິ ກມນີຍານໍ. ມນາປານນ຺ຕິ ມນວຑ຺ຒນການໍ. ຕໂຕ ເອວ ມໂນ ຣເມນ຺ຕີຕິ ມໂນຣມານໍ. ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສນ຺ນິສ຺ສິຕານໍ ກາມູປສຎ຺ຫິຕານໍ. ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕຕິ ‘‘ອໂຫ ມຍາ ອິມານິ ລທ຺ຘານີ’’ຕິ ຍຖາລທ຺ຘານິ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ອສ຺ສາທຍໂຕ. ອຕີຕນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕໍ. ວິປຣິຓຕນ຺ຕິ ສຠາວວິຄເມນ ວິຄຕໍ. ສມນຸສ຺ສຣໂຕຕິ ອສ຺ສາທນວເສນ ອນຸຈິນ຺ຕຍໂຕ. ເຄຫສິຕນ຺ຕິ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕໍ. ກາມຄຸຓາ ຫິ ກາມຣາຄສ຺ສ ເຄຫສທິສຕ຺ຕາ ອິຘ ‘‘ເຄຫ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ເອວຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ອກຸສລານໍ ປຣິຫານາຍ, ກຸສລານຎ຺ຈ ອຠິພຸທ຺ຘິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອວຣູປໍ, ຕໍ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ເນກ຺ຂມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕໍ ປາຬິວເສເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂເຓ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ທສ຺ສິເຕ ອິຕຣານິ ຕສ຺ສ ກາຣຓໂຕ, ຜລໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ທສ຺ສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓເມວ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປານນ຺ຕ຺ເວວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘນ຺ຕິ ຊຣາຍ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຕຎ຺ເຈວ ຊຣາມຣເຓຫິ ປລຸຊ຺ຊນໍ ນິຣຸຊ຺ຌນຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາໂມຊ຺ຊປີຕິປສ຺ສທ຺ຘີນໍ ອຸປຣິ ອນປ຺ປກໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕິ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔) ຈ –

ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິວເສນ. ‘‘ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຕ຺ຖຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ປພ຺ພຊນ຺ຕສ຺ສ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ, ຕໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສ, ຘຸຕຄຸເຓ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ, ກສິຓປຣິກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາ ປຏິປຕ຺ຕິ, ສພ຺ພາ ສາ ອິຘ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນຸສ຺ສຕິຍາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ນິຏ຺ຐາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນຸສ຺ສຕິວເສນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຆຣພນ຺ຘນໂຕ ນິກ຺ຂມນຏ຺ເຐນ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ເອວໍ ວິປສ຺ສນາທໂຍປິ ຕໍປຏິປກ຺ຂໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປຐມໍ ຌານໍ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາ;

ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໙);

ຍໍ ເຈຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຈຕຸກ຺ກນຍວເສເນວ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ຌານກຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານວເສນາ’’ຕິ. ທ຺ວີສູຕິ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ໂສມນສ຺ເສສຸ.

ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣ ໂສມນສ຺ເສຕິ ປຣິຕ຺ຕຠູມິເກ, ປຐມຊ຺ຌາເນ ວາ ໂສມນສ຺ເສ. ອຠິນິວິຏ຺ຐໂສມນສ຺ເສສູຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐປິຕໂສມນສ຺ເສສຸ. ປິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ມຏ຺ຐໂສມນສ຺ເສສຸ ປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສມນສ຺ສວິປສ຺ສນາໂຕປີຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂສມນສ຺ສປວຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາໂຕປິ. ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣ ວິປສ຺ສນາ ປຓີຕຕຣາ ສມ຺ມສິຕຘມ຺ມວເສນປິ ວິປສ຺ສນາຍ ວິເສສສິທ຺ຘິໂຕ, ຍໂຕ ມຄ຺ເຄປິ ຕຖາຣູປາ ວິເສສາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສໍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ນິຍເມນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕນ ໂມຣວາປີວາສິມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວາເທນ ທີເປຕພ຺ໂພ.

໓໖໑. ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ ນາມ ກາມຄຸຓານໍ ອປ຺ປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕໍ, ວິຄຕນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂທມນສ຺ສໍ. ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕຕິ ອປ຺ປຏິລາເຠນ ‘‘ອຫເມວ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ປຣິຕສ຺ສນໂຕ. ສມນຸສ຺ສຣໂຕຕິ ‘‘ອຫຸ ວຕ ເມ ຕໍ ວຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ຈິນ຺ຕຍໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສູ’’ຕິອາທິ.

ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສູຕິ ສຸຎ຺ຎຕຜລາທິອຣິຍຜລວິໂມກ຺ເຂສຸ. ປິຫນ຺ຕິ ອເປກ຺ຂໍ, ອາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ອາສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ຍໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕຕ຺ຖ ປິຫາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອວິສຍຕ຺ຕາ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ອນຘິຄຕຠາວໂຕ. ອນຸສ຺ສວູປລທ຺ເຘ ປນ ອນຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ນຍິທໍ ໂທມນສ຺ສໍ ສຠາວໂຕ ອນິຏ຺ຐຘມ຺ເມເຍວ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ, ອຖ ໂຂ ອິຈ຺ຉິຕາລາຠເຫຕຸກໍ ອິຈ຺ຉາຠິຆາຕວເສນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ‘‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອວໍ ອິມມ຺ປິ ປກ຺ຂໍ…ເປ… ນາສກ຺ຂິນ຺ຕິ ອນຸໂສຈໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ, ອິມສ຺ມິໍ ມາເສ, ອິມສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນາລທ຺ຘໍ, ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນາລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິປສ຺ສນາວເສນາ’’ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍໂຕ ເອວ-ກາໂຣ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິຍໂມຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມິມ຺ປິ…ເປ… ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສຕາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣ ນິຍຕາ, ອຖ ໂຂ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ເສ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕາ ນິຍຕາ ປຏິໂຍຄິນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເອວ-ກາຣສ຺ສ. ‘‘ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣເມວ, ນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສໍ ປນ ສິຍາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣສ຺ເສວ ກາຣຓຠູຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ສໍ. ກິໍ ຕໍ? ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສໍ, ຍໍ ປນ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ປຣິຍາຍວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ເຈ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ມຎ຺ຎນວເສນາຕິ ປຣິກປ຺ປນວເສນ. ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ມຎ຺ຎເນ. ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນໂຍ. ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍຠູເຕຕິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູເຕ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຎ຺ຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ວາ ປາທການິ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸກາມສ຺ສ ເຕສໍ ອລາເຠ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເນ ຕານິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ອິຕິ ເຕ ຘມ຺ມາ ຜລູປຈາເຣນ ‘‘ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ໂຍ ປນ ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ໂສ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເຕ ກາຣຓູປຈາເຣນ ‘‘ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິມາຫ. ນນຸ ເອຕສ຺ສ ຕທາ ໂທມນສ຺ສເມວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນ ໂທມນສ຺ສເຫຕຸກາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ໂທມນສ຺ສສມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂວຫຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ເສຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣນິມິຕ຺ເຕ ໂທມນສ຺ເສ. ຕີຫິ ມາເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ເຕມາສິກາ, ຕໍ ເຕມາສິກໍ. ອິມາ ຈ ເຕມາສິກາທໂຍ ປຏິປທາ ຕຖາປວຕ຺ຕອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຘິກມຊ຺ຌິມມຸທຸສ຺ສາຫວເສນ ວາ. ຊຄ຺ຄຕີຕິ ຊາຄຣິກໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ.

ມຫາສິວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ສຫສ຺ສທ຺ວິສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍຕ຺ຕາ ມຫາຄເຓ.

ອຏ຺ຐກຖາເຖຣາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຕ຺ຖປຏິປຸຈ຺ຉນກເຖຣາ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄຕິ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ວິຫາຣໍ ປຏິຄມນມຄ຺ເຄ. ຕໂຍ…ເປ… ຄາຫາເປຕ຺ວາຕິ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸຓ຺ຫາປນານິ.

ເກນຈິ ປປຎ຺ເຈນາຕິ ເກນຈິ ສຣີຣກິຈ຺ຈຠູເຕນ ປປຎ຺ເຈນ. ສຎ຺ຎໍ ອກາສິ ຣຕ຺ຕິຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ.

ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຖໂຣ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ນາມ ກິນ຺ຕິ ຕທຘິຄມສ຺ສ ອທຸກ຺ກຣຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫີຕິ ຈຕູຫິປິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມາ ສຍນໍ ປຏິກ຺ຂິປາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ສໍເວຄຊາໂຕ ວີຣິຍໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວິປສ຺ສນາຍ ສຸຈິຓ຺ຓຠາວໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ.

ປຣິມຊ຺ຊີຕິ ປຣິມສິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຣິມຊ຺ຊີຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຖເຣນ ໂຘວິຍມານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຘວີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານປຐມຊ຺ຌານາທິ.

‘‘ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໂທມນສ຺ເສ’’ຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂສມນສ຺ເສສຸ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໖໒. ເອວຣູປາຕິ ຍາ ອກຸສລານໍ ອຠິພຸທ຺ຘິຍາ, ກຸສລານໍ ປຣິຫານາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອວຣູປາ, ສາ ປນ ກາມູປສຎ຺ຫິຕຕາຍ ‘‘ເຄຫສິຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຄຫສິຕອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ. ‘‘ພາລສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ ພາລກຣຘມ຺ມໂຍຄໂຕ ພາລສ຺ສ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕພ຺ຍາມູຬ຺ຫຕາຍ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖູນໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ກິເລໂສຘີນໍ ມຄ຺ໂຄຘີຫິ ອຊິຕຕ຺ຕາ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ, ໂອຘິຊິໂນ ວາຍເປກ຺ຂາ, ໂອຘິໂສ ຈ ກິເລສານໍ ຊິຕຕ຺ຕາ, ເຕນສ຺ສ ເສກ຺ຂຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນວິປາກສ຺ສ ອຊິຕຕ຺ຕາ ອວິປາກຊິນສ຺ສ, ວິປາກຊິນາ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ, ເຕນສ຺ສ ອເສກ຺ຂຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອເນກາທີນເວ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາປຘມ຺ມານໍ ມູລຠູເຕ ສມ຺ໂມເຫ ອາທີນວານໍ ອທສ຺ສນສີລຕາຍ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ. ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ອສ຺ສຸຕວໂຕ. ເອທິໂສ ເອກໍເສນ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນປິ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຣູປາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສມ຺ໂມຫປຸພ຺ພິກາ. ຣູປໍ ສາ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ຣູປານໍ ສມຕິກ຺ກມນາຍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຣູປາຣມ຺ມເຓ ກິເລເສ ນາຕິກ຺ກມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎາຓາວິຠູຕຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຸເປກ຺ຂາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ຕສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ’’ຕິ ອາຫ. ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ອນາທີນວທສ຺ສິຕາຍ. ຕໂຕ ເອວ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສນໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄາ. ອຠິສງ຺ຄສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ວເສນ, ທຸມ຺ໂມຈນີຍຕາຍ ຈ ເຕນ ລຄ຺ຄິຕາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ເອວຣູປາຕິ ຍາ ອກຸສລານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານຎ຺ຈ ອຠິພຸທ຺ຘິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອວຣູປາ, ສາ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ເນກ຺ຂມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕໍ ປາຬິວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣູປໍ ສາ ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ຣູປສ຺ມິໍ ສມ຺ມເທວ ອາທີນວທສ຺ສນໂຕ. ຣູປນິຍາຕາຕິ ກິເລເສຫິ ອນຠິຠວນີຍໂຕ. ອິຏ຺ເຐຕິ ສຠາວໂຕ, ສງ຺ກປ຺ປໂຕ ຈ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ. ອຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຣາຄໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ອນິຏ຺ເຐ ອທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມໍ ສມ຺ມາ ໂຍນິໂສ ນ ເປກ຺ຂນໍ ອສມເປກ຺ຂນໍ, ຕໍ ປນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວິຍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸປິ ພາລສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອສມເປກ຺ຂເນນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕິວິເຘປິ ອາຣມ຺ມເຓ ອສມເປກ຺ຂນວເສນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສນາຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາສຠາຄາຕິ ອຸທາສິນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຍາ, ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາຍ ຈ ສຠາຄາ. ເອຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ອຸເປກ຺ຂານິທ຺ເທເສ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຄຫິຕາ ເອວ. ຕສ຺ມາຕິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍປິ ອິຘ ອຸເປກ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຐມທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕາຍປິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕອຸເປກ຺ຂາຍາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ‘‘ຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນາ’’ຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖເມວ.

໓໖໓. ຍທິ ສກ຺ກສ຺ສ ຕທາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລປຕ຺ຕິຍາວ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒສີຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຣຸຓສກ຺ໂກຕິ ອຠິນໂວ ອຘຸນາ ປາຕຸຠູໂຕ ສກ຺ໂກ. ສມ຺ປຕິ ປາຕຸຠາວຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຣຸຓສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ກຸມາຣຕາ, ວຸທ຺ຘຕາ ວາ ອຕ຺ຖິ. ຄຕາຄຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຄມນາຄມນກາຣຓໍ. ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການຎ຺ຫິ ຈວນ຺ຕານໍ ກມ຺ມຊຣູປໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ ອນຸເທວ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ອາຫາຣຊຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ, ອຸຕຸຊໍ ປນ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ປເວຓິໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕໍ ຠສ຺ສນ຺ຕໍ ວາ ໂສສນ຺ຕໍ ວາ ກິເລສນ຺ຕໍ ວາ ວິຏ຺ຐຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ເທວານໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ໂອປປາຕິກຕ຺ຕາ ກມ຺ມຊຣູເປ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ເຕ ເສສຕິສນ຺ຕຕິຣູປມ຺ປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທີປສິຂາຄມນໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເສສເທວຕາ ນ ຊານິໍສຸ ປຸນປິ ສກ຺ກຕ຺ຕຠາເວນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສອຸເປກ຺ຂາວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສານຏ຺ຐາເນສຸ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຜລເມວາຕິ ສປ຺ປິມ຺ຫາ ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ວິຍ ອາຄມນີຍປຏິປທາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຜລຠູຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄຜລເມວ ກຖິຕໍ. ສກຸຓິກາຍ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ. ອສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄຜລສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາຍາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຠູຕສີລສໍວຣາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມເຊຏ຺ຐກສີລສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສີລຎ຺ຫິ ສພ຺ພສີລໂຕ ເຊຏ຺ຐກສີລ’’ນ຺ຕິ ທີຆວາປີວິຫາຣວາສິ ສຸມຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນສ຺ສ ເຕປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ເອວ ສີລໍ, ອິຕຣານິ ປນ ‘ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ນາມ ຉທ຺ວາຣຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກໍ, ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນມຕ຺ຕກໍ, ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ປຏິລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ‘ອິທ ມຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນມຕ຺ຕກໍ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣວ ສີລໍ. ຕຖາ ຫິ ຍສ຺ສ ໂສ ຠິນ຺ໂນ, ໂສ ອິຕຣານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ອສີໂລ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ພໂສ ອໂຣໂຄ ເສສານໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ຠພ຺ພຕ຺ຕາ ສມ຺ປນ຺ນສີໂລ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຕເຣສໍ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຠາວໂຕ, ສພ຺ພໂສ ເອກເທເສນ ຈ ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕ ຕເທວ ປຘານສີລໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມເຊຏ຺ຐກສີລສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂານິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ຠຄວຕາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎານໍ, ປຏິປທາຍ ຈ ມູລຠູຕໍ ເວທນໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຏິປທາ ເທສິຕາ ສກ຺ກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ສໍກິເລສຘມ຺ມປ຺ປຫານມຸເຂນ ໂວທານຘມ຺ມປາຣິປູຣີຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສາ ເອວ ປຏິປທາຍ ມູລຠູຕມ຺ປິ ສີລສໍວຣໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ຠຄວຕາ ຍໂຕ ໂສ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຍຖາ ຈ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຕທຸຠຍໍ ສກ຺ກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍສມາຈາຣມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມປ຺ປຫານມຸເຂນ ໂວທານຘມ຺ມປາຣິປູຣີຕິ ກຕ຺ວາ. ສີລກຖາຍໍ ອເສວິຕພ຺ພກາຍສມາຈາຣາທິກຖເນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມປຖວເສນາຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ.

ກມ຺ມປຖວເສນາຕິ ຈ ກມ຺ມປຖວິຈາຣວເສນ. ກມ຺ມປຖຠາວໍ ອປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ອເສວິຕພ຺ພກາທີນໍ ອເສວິຕພ຺ພກາຍສມາຈາຣາທິຠາໂວ ອິຘ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ. ຍໂຕ ຍໂຕ ຫິ ຍາ ຍາ ເວຣມຓີ, ຕທຸຠເຍປິ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ກເຖຕິ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຍທ຺ວາເຣ’’ຕິອາທິ. ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມຕິ ເອເຕນາຕິ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກໂມ, ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມນາກາເຣນ ປວຕ຺ໂຕ ອກຸສລຘມ຺ໂມ ຍໍ, ຕສ຺ສ ອເສວິຕພ຺ພກາຍສມາຈາຣາທິຕາ. ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ໂຂ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ນ ວີຕິກ຺ກມຕິ ເອເຕນາຕິ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ສີລໍ.

ມິຈ຺ຉາ ສມ຺ມາ ຈ ປຣິເຍສຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຣິເຍສນາ, ອາຊີໂວ, ອຕ຺ຖໂຕ ປຈ຺ຈຍຄເວສນພ຺ຍາປາໂຣ ກາຍວຈີທ຺ວາຣິໂກ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ອຣິຍາ ນິທ຺ໂທສາ ປຣິເຍສນາ ຄເວສນາຕິ ອຣິຍປຣິເຍສນາ, ອຣິເຍຫິ ສາຘູຫິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາຕິປິ ອຣິຍປຣິເຍສນາຕິ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ອນຣິຍປຣິເຍສນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຊາຕິຘມ຺ໂມຕິ ຊາຍນສຠາໂວ ຊາຍນປກຕິໂກ. ຊຣາຘມ຺ໂມຕິ ຊີຣຓສຠາໂວ. ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມຕິ ພ຺ຍາຘິສຠາໂວ. ມຣຓຘມ຺ໂມຕິ ມີຍນສຠາໂວ. ໂສກຘມ຺ໂມຕິ ໂສຈນກສຠາໂວ. ສໍກິເລສຘມ຺ໂມຕິ ສໍກິລິສ຺ສນສຠາໂວ.

ປຸຕ຺ຕຠຣິຍນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ຠຣິຍາ ຈ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ທ຺ວນ຺ເທກຕ຺ຕວເສນ ເຕສໍ ນິທ຺ເທໂສ. ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍໂຕ ວິກາຣໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຊາຕຣູປເມວ ໂຫຕີຕິ ຊາຕຣູປໍ ນາມ ສຸວຓ຺ຓໍ. ຘວລສຠາວຕາຍ ຣຊຕີຕິ ຣຊຕໍ, ຣູປິຍໍ. ອິຘ ປນ ສຸວຓ຺ຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄາຣຫໍ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ຄຫິຕໍ ໂວຫາຣູປຄມາສກາທິ. ຊາຕິຘມ຺ມາ ເຫເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຘໂຍຕິ ເອເຕ ກາມຄຸຓູປຘໂຍ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຊາຕິຘມ຺ມາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມວາຣາທີສຸ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ນ ຄຫິຕໍ. ນ ເຫຕສ຺ສ ສີສໂຣຄາທໂຍ ພ຺ຍາຘໂຍ ນາມ ສນ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ຕານໍ ວິຍ ຈຸຕິສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓໍ, ນ ໂສເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈຸຕິສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓນ຺ຕິ ຈ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນຂນ຺ຘນິໂຣໂຘ, ໂສ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຂຓິກນິໂຣໂຘ ປນ ຂເຓ ຂເຓ ລພ຺ຠເຕວ. ຣາຄາທີຫິ ປນ ສໍກິເລເສຫິ ສໍກິລິສ຺ສຕີຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມວາເຣ ຄຫິຕໍ ຊາຕຣູປໍ, ຕຖາ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຊາຕິຘມ຺ມວາເຣ, ມລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີຣຓໂຕ ຊຣາຘມ຺ມວາເຣ ຈ. ອຣິເຍຫິ ນ ອຣຓີຍາ, ປຣິເຍສນາຕິປິ ອນຣິຍປຣິເຍສນາ.

ອິທານິ ອເນສນາວເສນາປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສມ຺ຠາຣປຣິເຍສນໍ ປຫຣຓວິສາທິຄເວສນໍ, ປໂຍຄວເສນ ປໂຍຄກຣຓໍ ຕຊ຺ຊາວາຍາມຊນນໍ ຕາທິສໍ ອຸປກ຺ກມນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ປາຓາຕິປາຕາທິອຕ຺ຖໍ ຄມນໍ, ປຈ຺ເຈກໍ ກາລ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ສມ຺ຠາຣປຣິເຍສນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ປໂຍຄກຣຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ຄມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ອິຕໂຣຕິ ‘‘ເສວິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາຍສມາຈາຣາທິໂກ. ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ອຸປ຺ປາທິຕຈິຕ຺ໂຕ ຫິ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ຕາທິສໍ ປໂຍຄໍ ປຣກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ພຫຸປກາຣໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໘໔).

ອິທານິ ຕໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ອເສວິຕພ຺ພໍ, ເສວິຕພ຺ພຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆເຠທາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ພຸທ຺ຘຣຕນສງ຺ຆຣຕນຸປຏ຺ຐາເນເຫວ ຘມ຺ມຣຕນຸປຏ຺ຐານສິທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ທິວສສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປຏ຺ຐານຄມນາທິວເສນາ’’ຕິ. ຘນຸຄ຺ຄຫເປສນໍ ຘນຸຄ຺ຄຫປຸຣິສານໍ ອຸຍ຺ໂຍຊນໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຈວຣຍາຈນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ປສາເທຕ຺ວາ ລາຠຸປ຺ປາທວເສນ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣສ຺ສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາປນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ອນຣິຍປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕານໍ.

ປາຣິປູຣິຍາຕິ ປາຣິປູຣິອຕ຺ຖໍ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລວເສເນວ ຫິ ເສວິຕພ຺ພານໍ ປາຣິປູຣີຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣປິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄເນວ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕີຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ວຕ຺ວາ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ໂຂ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປິຘານາຍາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປິທຫນຕ຺ຖາຍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ຈກ຺ຂາທີນິ ທ຺ວາຣານິ, ເຕສໍ ປິຘານໍ ສໍວຣຓໍ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ໂຄປນາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍາ’’ຕິ. ອເສວິຕພ຺ພຣູປາທິວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ອສໍວໂຣ, ສໍກິເລສຘມ຺ມວິປ຺ປຫານວເສນ ໂວທານຘມ຺ມປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ. ກາມໍ ປາຬິຍໍ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ຣູປາທິ ທສ຺ສິຕໍ, ສກ຺ເກນ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ຕເມວ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຣູປມ຺ປີຕິອາທິ ເສວິຕພ຺ພຣູປາທິວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກເຖຕຸກາໂມປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍນ຺ຕິ ສກ຺ໂກ ເທວານໍ ອິນ຺ໂທ.

ຣູປນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ, ຕສ຺ສ ອເສວນໍ ນາມ ອທສ຺ສນໍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເສວິຕພ຺ພໍ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕໍ ຣູປໍ ປສ຺ສໂຕ ປຏິກູລມນສິກາຣວເສນ, ອສຸຠສຎ຺ຎາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍວເສນ. ອຖ ວາ ກມ຺ມຜລສທ຺ທຫນວເສນ ປສາໂທ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາຣສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຏິລາໂຠ ວາ ໂຫຕິ.

ປຣິຍາຍກ຺ຂຣຓໂຕ ອກ຺ຂຣໍ, ວຓ຺ໂຓ, ໂສ ເອວ ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມຸທ຺ທິໂຕ ປທວາກ຺ຍສຎ຺ຎິໂຕ, ອຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ເຊຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຕຍິທໍ ກາພ຺ຍນາຏກາທິຄຕເວວຈນວເສນ, ອຸຈ຺ຈາຣຓວເສນ ຈ ວິຈິຕ຺ຕສນ຺ນິເວສຕາຍ ຕຖາປວຕ຺ຕວິກປ຺ປນວເສນ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸປຕິຏ຺ຐນກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຣໍ ຈິຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ. ຘມ຺ມນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຣຕນຕ຺ຕຍຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ວາ. ປສາໂທຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາ, ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາປິ. ນິພ຺ພິທາ ວາຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິວເສນ ວຏ຺ຏໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ ວາ.

ຄນ຺ຘຣສາວິປໂຣຘາທິວເສນ ເສວິຍມານໍ ອໂຍນິໂສ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ອເສວິຕພ຺ພໍ ນາມ. ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ເສວິຍມານໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ຄຫຓໂຕ ເສວິຕພ຺ພໍ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍໂຕ’’ຕິອາທິ.

ຍໍ ປນ ຜຸສໂຕຕິ ຍໍ ປນ ເສວິຕພ຺ພໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນສ຺ເສວ ຜຸສໂຕ. ອາສວກ຺ຂໂຍ ເຈວ ໂຫຕິ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ວີຣິຍຎ຺ຈ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ອຣິຍວໍສສ຺ສ ອຸກ຺ກໍສນໂຕ. ປຈ຺ຉິມາ ຈ…ເປ… ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນິໂຍຊນໂຕ.

ເຍ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອິຏ຺ຐາທິເຠເທ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວິຠຕ຺ຕິ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພາ, ເມຕ຺ຕາທິວເສນ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເຍ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຣຸຓາທີນຎ຺ເຈວ ອນິຈ຺ຈາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕິຓ຺ຓໍ ເຖຣານໍ ຘມ຺ມາຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານປຏິປຕ຺ຕີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເຖຣານໍ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ. ພຫິ ຘາວິຕຸໍ ນ ອທາສິນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕປຣິເວຓໍ ອາຄຕເມວ ຣູປາທິໍ ອາຣພ຺ຠ ອິມສ຺ມິໍ ເຕມາເສ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກທາຈິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ອນ຺ໂຕປຣິເວເຓ ຈ ວິສຠາຄຣູປາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ, ຕສ຺ມາ ວິສຏວິຕກ຺ກວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ພຫິ ຘາວິຕຸໍ ນ ອທາສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິວາສເຄຫໂຕ ນິວາສນຄພ຺ຠໂຕ. ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໂຕ ວິປສ຺ສນາໂຄຈຣໂຕ. ເຖໂຣ ກິຣ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຣິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

໓໖໖. ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ອທ຺ເວຊ຺ຌາຠາວໂຕ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອກນ຺ໂຕ, ເອກນ຺ໂຕ ວາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕວາທາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກໍເຍວ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ, ອຠິນ຺ນວາທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກາຈາຣາຕິ ສມານາຈາຣາ. ເອກລທ຺ຘິກາຕິ ສມານລທ຺ຘິກາ. ເອກປຣິໂຍສານາຕິ ສມານນິຏ຺ຐານາ.

ອິຕິ ສກ຺ໂກ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕໍ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ນານາວາທາ ຈາຣລທ຺ຘິນິຏ຺ຐານໍ ອິທານິ ສຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ອສາຣໂຕ ຎຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ຎາຕຸກາໂມ ຕເມວ ຕາວ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ສພ຺ເພວ ຘມ຺ມາ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ.

ຘາຕູຕິ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຊ຺ຌາສຍຘາຕູຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອເນກຊ຺ຌາສໂຍ ນານຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຄນ຺ຕຸກາເມ ເອໂກ ຐາຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຣິຍາປເຖປິ ນາມ ສຕ຺ຕາ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ທຸລ຺ລຠາ, ປເຄວ ລທ຺ຘີສູຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍໍ ຍເທວ ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ຍໍ ຍເມວ ສສ຺ສຕາທິອຊ຺ຌາສຍໍ. ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສວເສນ ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄິຠາເວນ ນິວິສນ຺ຕິ, ອາທານຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຖາເມນ ຈ ປຣາມາເສນ ຈາຕິ ທິຏ຺ຐິຖາເມນ ຈ ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນ ຈ. ສຸຏ຺ຐຸ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ອຕິວິຍ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ໂວຫຣນ຺ຕີຕິ ຍຖາຠິນິວິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐິວາທໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ປເຣ ຫິ ຄາເຫນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກເຖນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕິ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ, ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນ຺ຕໍ ອຕີຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕາ ນິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐາ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ. ໂຍຄກ຺ເຂໂມຕິປິ ນິພ຺ພານໍ ຈຕູຫິປິ ໂຍເຄຫິ ອນຸປ຺ປທຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອິ-ກາເຣນ ນິທ຺ເທເສນ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂໂມ ວາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ. ຈຣນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍສ຺ສຕິ ປຣິກ຺ຂິສ຺ສຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິປິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນາມໍ.

ສງ຺ຂິຓາຕີຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ເຂເປຕິ. ວິນາເສຕີຕິ ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພໂສ ອທສ຺ສນໍ ປາເປຕິ. ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຄ຺ຄເມນ ວິເສເສນ ມຸຕ຺ຕາ.

‘‘ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍໍ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂຍ ປນ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ປຎ຺ໂຫ. ໂສ ເອວ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍຕີຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ, ອຎ຺ຎຖາ ອມ຺ພໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ລພຸຊໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ວິຍ ສິຍາ, ເອວໍ ປຎ຺ຫສີເສນ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓໍ ວທຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປິຍາປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປທາເນວ ຄຫິຕານິ, ‘‘ປິຍາປ຺ປິຍໍ ເອໂກ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ປປຎ຺ຈາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປປຎ຺ໂຈ ເອໂກ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣປຸຈ຺ຉາ ກາຍສມາຈາຣາທິວິຠາເຄນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ ຊາຕາ, ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣປຸຈ຺ຉາ ຣູປາທິວິຠາເຄນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຉ ປຎ຺ຫາ ສິຍຸໍ. ຕຖາ ສຕິ ເອກູນວີສຕິ ປຸຈ຺ຉາ ສິຍຸໍ, ອຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣຕາສາມຎ຺ເຎນ ເອໂກວ ປຎ຺ໂຫ ກໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣປຸຈ຺ຉາຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເຕປິ ຕໂຍ ເອໂກວ ປຎ຺ໂຫຕິ ສພ຺ເພວ ທ຺ວາທເສວ ປຎ຺ຫາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ. ຍສ຺ມາ ກາຍສມາຈາຣາທີສຸ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ມຫາວິສຍຕາຍ ອປຣິມາໂຓ ວິຠາໂຄ ສມ຺ຠວຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ສກລມ຺ປິ ວິນຍປິຏກໍ ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ. ຣູປາທີສຸ ປນ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ອປ຺ປວິສຍຕາຍ ນ ຕາທິໂສ ວິຠາໂຄ ສມ຺ຠວຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ອິຕິ ມຫາວິສຍຕາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣປຸຈ຺ຉາ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ ກຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣປຸຈ຺ຉາ ປນ ອປ຺ປວິສຍຕາຍ ເອໂກວ ປຎ຺ໂຫ ກໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸທ຺ທສ ມຫາປຎ຺ຫາ’’ຕິ.

໓໖໗. ຈລນຏ຺ເຐນາຕິ ກມ຺ປນຏ຺ເຐນ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ກາມຣາຄຣູປຣາຄອຣູປຣາຄາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອນວຏ຺ຐິຕຕາຍ ສຍມ຺ປິ ຈລຕິ, ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕມ຺ປິ ສນ຺ຕານໍ ຠວາທີສຸ ປຣິກຑ຺ຒເນນ ຈາເລຕິ, ຕສ຺ມາ ຈລນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ ເອຊາ ນາມ. ປີຬນຏ຺ເຐນາຕິ ວິພາຘນຏ຺ເຐນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ. ປທຸສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ອຘມ຺ມຣາຄາທິຠາເວນ, ສມ຺ມຸຂປຣໍມຸເຂນ, ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣເຓນ ຈ ປກາຣໂຕ ທຸສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຄຓ຺ໂຑ. ອນຸປ຺ປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນາຕິ ອາສຍສ຺ສ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຠາເວນ ອນຸປ຺ປວິສນຏ຺ເຐນ. ກຑ຺ຒຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຣຸຈິຍາ ອຸປເນຕິ. ອຸຈ຺ຈາວຈນ຺ຕິ ປຓີຕຠາວໍ, ນິຫີນຠາວຎ຺ຈ. ເຍສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ. ‘‘ເຍສາຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ເກຈິ ‘‘ເຍສໍ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ສຸຕານຸຣູປໍ, ອຸຄ຺ຄຫານຸຣູປຎ຺ຈ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ ຠນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຘມ຺ມາຈຣິໂຍ ໂຫນ຺ໂຕປິ ຠຄວໂຕ ສາວໂກ…ເປ… ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໍ ຊານາເປຕິ.

ໂສມນສ຺ສປຏິລາຠກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໘. ສມາປນ຺ໂນຕິ ສໂມຄາຬ຺ໂຫ ປວຕ຺ຕສມ຺ປຫາໂຣ ວິຍາຕິພ຺ຍູຬ຺ໂຫ. ຊິນິໍສູຕິ ຍຖາ ອສຸຣາ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ເອວໍ ເທວາ ວິຊິນິໍສຸເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເທວາ ປຸນ ອປຈ຺ຈາຄມນາຍ ອສຸເຣ ຊິນິໍສູ’’ຕິ. ຕາທິໂສ ຫິສ຺ສ ຊໂຍ ສາຕິສຍໍ ເວທປຏິລາຠາຍ ອໂຫສິ. ທຸວິຘມ຺ປິ ໂອຊນ຺ຕິ ທິພ຺ພໍ, ອສຸຣໍ ຈາຕິ ທ຺ວິປ຺ປກາຣມ຺ປິ ໂອຊໍ. ເທວາເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ ອສຸຣານໍ ປເວສາຠາວໂຕ. ທຓ຺ຑສ຺ສ ອວຈຣຓໍ ອາວຣຓໍ ທຓ຺ຑາວຈໂຣ, ສຫ ທຓ຺ຑາວຈເຣນາຕິ ສທຓ຺ຑາວຈໂຣ, ທຓ຺ເຑນ ປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ອາວຣິຕ຺ວາ ວາ ສາເຘຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖໙. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ໂອກາເສຕິ ອິມິສ຺ສເມວ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍໍ. ເທວຠູຕສ຺ສ ເມຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເທວຠູຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ເສວ ເມ ຠູຕສ຺ສ. ສໂຕຕິ ອິທານິປິ ສກ຺ກສ຺ເສວ ສໂຕ ປຸນຣາຍຸ ຈ ເມ ລທ຺ໂຘ.