໗. ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິທານວຓ຺ຓນາ

໓໓໑. ອຸທານນ຺ຕິ ຣຎ຺ຎາ ໂອກ຺ກາເກນ ຊາຕິສມ຺ເຠທປຣິຫາຣນິມິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອຸທານໍ ປຏິຈ຺ຈ. ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນ ‘‘ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫານິທານວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອໂຣປິເຕຕິ ເກນຈິ ອໂຣປິເຕ.

ອາວຣເຓນາຕິ ເສຕຸນາ. ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາຕິ ປໍສຸປລາສປາສາຓມຕ຺ຕິກາຂຓ຺ຑາທີຫິ ອາຬິໍ ຖິຣໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ.

‘‘ຊາຕິໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກລຫໍ ວຑ຺ຒຍິໍສູ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ໂກລິຍກມ຺ມກຣາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕີຓິ ຊາຕການີຕິ ຜນ຺ທນຊາຕກປຖວີອຸນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕກລຏຸກິກຊາຕການິ ທ຺ເວ ຊາຕການີຕິ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມ ວຏ຺ຏກຊາຕການິ.

ເຕນາຕິ ຠຄວຕາ. ກລຫກາຣຓຠາໂວຕິ ກລຫກາຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາໂວ.

ອຏ຺ຐາເນຕິ ອກາຣເຓ. ເວຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ວິໂຣຘໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ‘‘ກຸຐາຣິຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ຜນ຺ທນຊາຕກໍ ກເຖສິ. ‘‘ທຸທ຺ທຸຠາຍຕິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ປຖວີອຸນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕກໍ ກເຖສິ. ‘‘ວນ຺ທາມິ ຕໍ ກຸຎ຺ຊຣາ’’ຕິອາທິນາ ລຏຸກິກຊາຕກໍ ກເຖສິ.

‘‘ສາຘູ ສມ຺ພຫຸລາ ຎາຕີ; ອປິ ຣຸກ຺ຂາ ອຣຎ຺ຎຊາ;

ວາໂຕ ວຫຕິ ເອກຏ຺ຐໍ, ພ຺ຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ວນປ຺ປຕິ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທິນາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມຊາຕກໍ ກເຖສິ.

‘‘ສມ຺ໂມທມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊາລໍ ອາທາຍ ປກ຺ຂິໂນ;

ຍທາ ເຕ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ເອຫິນ຺ຕິ ເມ ວສ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທິນາ ວຏ຺ຏກຊາຕກໍ ກເຖສິ.

‘‘ອຕ຺ຕທຓ຺ຑາ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ຊນໍ ປສ຺ສຖ ເມຘຄໍ;

ສໍເວຄໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ສໍວິຊິຕໍ ມຍາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑.໙໔໑);

ອາທິນາ ອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ.

ຕໍຕໍປໂລຠນກິຣິຍາ ກາຍວາຈາຫິ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິໂຍ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສນ຺ຕິ.

ກຸຓາລທເຫຕິ ກຸຓາລທຫຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖສິ (ຊາ. ໒.ກຸຓາລຊາຕກ) ‘‘ອນຸກ຺ກເມນ ກຸຓາລສກຸຓຣາຊສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນປ຺ປສງ຺ເຄນ ກຸຓາລຊາຕກໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທສິ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂທສທສ຺ສນມຸເຂນ ກາມານໍ ອາທີນໂວກາຣສໍກິເລສວິຠາວເນນ.

ໂກສຊ຺ຊໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຸຣິສຖາມປຣິພ຺ຣູຫເນນ ‘‘ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສສທິເສຫິ ໂນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ.

ອວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອຣຕິວິໂນທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວິສ຺ສຏ຺ຐສມຓກມ຺ມນ຺ຕາ, ອປຣິຈຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ໂຍຊນາ.

ປທຸມິນິຍນ຺ຕິ ປທຸມສ຺ສເຣ. ວິກສິໍສຸ ຄຸຓຄຓວິໂພເຘນ. ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ…ເປ… ນ ກເຖສີ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາວເທວ ປຏິປາຏິຍາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ລຊ຺ຊມານາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘວິເສສໍ ຠຄວໂຕ ນາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຂີຓາສວານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ.

ໂອສີທມຕ຺ເຕຕິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕມຕ຺ເຕ. ອຣິຍມຓ຺ຑເລຕິ ອຣິຍສມູເຫ. ປາຈີນຍຸຄນ຺ຘຣປຣິກ຺ເຂປໂຕຕິ ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພຕສ຺ສ ປາຈີນປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ນ ພາຫິຣເກຫິ ອຸຈ຺ຈມານອຸທຍປພ຺ພຕໂຕ. ຣາມເຓຍ຺ຍກທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ວິເສສໂຕ ຣມຓີຍສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຣມຓີຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ເອວຣູເປ ຂເຓ ລເຍ ມຸຫຸຕ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ອຸຏ຺ຐິຕກ຺ຂເຓ ອຸຏ຺ຐິຕເວລາຍໍ ອຸຏ຺ຐິຕມຸຫຸຕ຺ເຕຕິ ອຸປຣູປຣິ ກາລສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຊາຕິອາທິວເສນ ຠຄວໂຕ ອນຸຣູປປຣິວາຣິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາທິມາຫ.

ສມາປນ຺ນເທວຕາຕິ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຌານສມາປຕ຺ຕິ ສມາປນ຺ນເທວຕາ. ຈລິໍສູຕິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂກສມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ສທ຺ທນ຺ຕຣໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ ກິຣ ອາທິໂຕ ເຕສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຕສຏ຺ຐິຍາ ນຄຣສຫສ຺ເສສູ’’ຕິ. ເຕ ປນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໂຕ ປຣໍ ອສີຕິສຫສ຺ສານິ, ນວສຫສ຺ສານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ນວນວຸຕິຍາ ໂທຓມຸຂສຕສຫສ຺ເສສູຕິ ນວສຕສຫສ຺ສາຘິເກສຸ ນວຸຕິສຕສຫສ຺ເສສຸ ໂທຓມຸເຂສຸ. ໂທຓມຸຂນ຺ຕິ ຈ ມຫານຄຣສ຺ສ ອາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ປາທນຄຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉນ຺ນວຸຕິຍາ ປຏ຺ຏນໂກຏິສຕສຫສ຺ເສສູຕິ ຉໂກຏິອຘິກນວຸຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສປຏ຺ຏເນສຸ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປາທີສຸ ຉປຓ຺ຓາສາຍ ຣຕນາກເຣສຸ. ເອວໍ ປນ ນຄຣໂທຓິມຸຂປຏ຺ຏນຣຕນາກຣາທິວິຠາເຄນ ກຖນໍ ຕໍຕໍອຘິວຕ຺ຖາຍ ວສນ຺ຕີນໍ ເທວຕານໍ ພຫຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍທິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ທສຫິ ຈ ໂລກຘາຕູຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທສສຫສ຺ສ…ເປ… ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ, ເຕນ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອິຘ ‘‘ເອກາ ໂລກຘາຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂລຫປາສາເທຕິ ອາທິໂຕ ກເຕ ໂລຫປາສາເທ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ເຫຏ຺ຐິເມ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ. ຍທິ ຕາ ເທວຕາ ເອວໍ ນິຣນ຺ຕຣາ, ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ໂອກາໂສ ເອວ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍຖາ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສຸທ຺ຘາວາສກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ ສຸທ຺ຘາວາສກາຍິກາ, ຕາສໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິ ນິວາສຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສວາສີນ’’ນ຺ຕິ. ອາວາສາຕິ ອາວາສນຏ຺ຐານຠູຕາ, ເທວຕາ ປນ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ສຸທ຺ໂຘ ອາວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘາວາສາ.

໓໓໒. ປຸຣຕ຺ຖິມຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ໂອຕຣິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ໂອກາສໍ ອລຠມາໂນ. ເອວໍ ເສສາປິ. ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິມຸຂມຄ຺ໂຄ ພຸທ຺ຘວີຖິ. ຍາວ ຈກ຺ກວາຬາ ໂອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ໂອວຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ປຫຏພຸທ຺ຘວີຖິຍາວາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ເທວພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ວຬຎ຺ຊິຕວີຖິຍາວ. ສມິຕິ ສງ຺ຄຕິ ສນ຺ນິປາໂຕ ສມໂຍ, ມຫນ຺ໂຕ ສມໂຍ ມຫາສມໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາສມູໂຫ’’ຕິ. ປວທ຺ຘໍ ວນໍ ປວນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວນສຓ຺ໂຑ’’ຕິ. ເທວຆຏາຕິ ເທວສມູຫາ.

ສມາທຫໍສູຕິ ສມາທຫິຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິນາ ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິຕໍ ອກໍສຸ, ຍຖາສມາຫິຕໍ ປນ ສມາຘິນາ ໂຍຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມາຘິນາ ໂຍເຊສຸ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ເພສໍ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກາທີນໍ ທູຣສມູຫນິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ…ເປ… ອກຣິໍສຸ. ນຍຕິ ອສ຺ເສ ເອເຕຫີຕິ ເນຕ຺ຕານິ, ໂຍຕ຺ຕານິ. ອວີຖິປຏິປນ຺ນານໍ ອສ຺ສານໍ ວີຖິປຏິປາທນໍ ຣສ຺ມິຄ຺ຄຫເຓນ ປໂຫຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພໂຍຕ຺ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂຈເທນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ອໂຈທນໍ ອວາຣຓໍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຈເທນ຺ໂຕ ອວາເຣນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຍຖາ ຂີລໍ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ຠູມິຍໍ ວາ ອາໂກຏິຕໍ ທຸນ຺ນີຫຣຓໍ, ຍຖາ ຈ ປລິຆໍ ນຄຣປ຺ປເວສນິວາຣຓໍ, ຍຖາ ຈ ອິນ຺ທຂີລໍ ຄມ຺ຠີຣເນມິ ສຸນິຂາຕໍ ທຸນ຺ນີຫຣຓໍ, ເອວໍ ຣາຄາທໂຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓາ, ນິພ຺ພານນຄຣປ຺ປເວສນິວາຣຓາ ຈາຕິ ເຕ ‘‘ຂີລໍ, ປລິຆໍ, ອິນ຺ທຂີລ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາເອຊາຍ ອຠາເວນ ອເນຊາ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ຐຠາເວນ ຈາຕຸທ຺ທິສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຫຕຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ.

ຄຕາເສຕິ ຄຕາ ເອວ, ນ ປນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສຣຓຄມນຕ຺ຕາຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ເພມຕິກສຣຓຄມເນນ ຄຕາ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ນິຍເມນ ອປາຍຠູມິໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເທວກາຍຎ຺ຈ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ໂລກິເຍນ ສຣຓຄມເນນ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ, ສຕິ ຈ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ເທວຕາສນ຺ນິປາຕວຓ຺ຓນາ

໓໓໓. ເອເຕສນ຺ຕິ ເທວຕາສນ຺ນິປາຕານໍ. ອິທານີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ. ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠາວາ. ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕາ ຈິຕ຺ຕມທ຺ທວໍ.

ກິໍ ປນ ຠຄວຕາວ ມຫນ຺ເຕ ເທວຕາສມາຄເມ ເຕສໍ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ? ອາມ ສກ຺ກາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຫນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນມາຫ, ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ, ມຸຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫິອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍໍ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ, ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ. ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາຕິ ເກວລໍ ມນສາ ອາໂລຈິຕໍ. ກຕ຺ຖຈິ ນີລາທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕຣູປາຣມ຺ມເຓຕິ ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໖໑໕) ‘‘ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠຕ຺ເຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ກິຎ຺ຈິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ນ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ເຠຣິສທ຺ທາທິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ຊານນກິຣິຍາຍ ອປຣິໂຍສິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຊານາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ອຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ.

ນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ວິປຣີຕາ ‘‘ນ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຍສ຺ສ ມງ຺ຄລາ ສມູຫຕາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໓໖໒) ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ຣາຄໍ ວິນເຍຖ ມານຸເສສຸ ທິພ຺ເພສຸ ກາເມສຸ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໓໖໓) ຈ ຣາຄນິຄ຺ຄຫກຖາພາຫຸລ຺ລໂຕ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ ຣາຄຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍໍ, ‘‘ປິຍມປ຺ປິຍຠູຕາ ກລຫ ວິວາທາ ປຣິເທວໂສກາ ສຫມຈ຺ຉຣາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໘໖໙; ມຫານິ. ໙໘) ກລຫາທໂຍ ຍໂຕ ໂທສໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ໂທໂສ ຍໂຕ ປິຍຠາວໂຕ, ໂສ ຈ ປິຍຠາໂວ ຍໂຕ ຉນ຺ທໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອິຕິ ຜລໂຕ, ກາຣຓປຣມ຺ປຣໂຕ ຈ ໂທເສ ອາທີນວວິຠາວນພາຫຸລ຺ລໂຕ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໖໙; ມຫານິ. ໙໘) ໂທສຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍໍ –

‘‘ອປ຺ປຎ຺ຫິ ເອຕໍ ນ ອລໍ ສມາຍ,

ທຸເວ ວິວາທສ຺ສ ຜລານິ ພ຺ຣູມິ;

ເອຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ນ ວິວາທເຍຖ,

ເຂມາຠິປສ຺ສໍ ອວິວາທຠູມິ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໐໒; ມຫານິ. ໑໓໑) –

ອາທິນາ ນເຍນ ສມ຺ໂມຫວິຘມນໂຕ, ປຎ຺ຎາປຣິພ຺ຣູຫນໂຕ ຈ ມຫາພ຺ຍູຫສຸຕ຺ຕໍ ໂມຫຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍໍ –

‘‘ປຣສ຺ສ ເຈ ຘມ຺ມໍ ອນານຸຊານໍ,

ພາໂລ, ມໂຄ ໂຫຕິ ນິຫີນປຎ຺ໂຎ;

ສພ຺ເພວ ພາລາ ສຸນິຫີນປຎ຺ຎາ,

ສພ຺ເພວິເມ ທິຏ຺ຐິປຣິພ຺ພສານາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໘໖; ມຫານິ. ໑໑໕) –

ອາທິນາ ນເຍນ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສິຕາປນຍນມຸເຂນ ສວິສເຍສຸ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓສຸ ວິສຏວິຕກ຺ກວິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈູຬພ຺ຍູຫສຸຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍໍ –

‘‘ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ (ອິຕິ ຠຄວາ),

ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພໍ ອຸປຣຸນ຺ເຘ;

ຍາ ກາຈິ ຕຓ຺ຫາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ,

ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໒໒; ມຫານິ. ໑໕໑) –

ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ມູລໍ ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາຕໍ ອສ຺ມີຕິ ປວຕ຺ຕມານຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ພໍ ມນ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປຣຸນ຺ເຘຍ຺ຍ. ຍາ ກາຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປຕຓ຺ຫາທິເຠທາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕາສໍ ວິນຍາ ວູປສມາຍ ສທາ ສໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຫຸຕ຺ວາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ເອວມາທິ ອຸປເທສສ຺ສ ສທ຺ໂຘວ ຠາຊນໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ໂສ ອຕ຺ຖາວໂຫຕິ ຕຸວຏ຺ຏກສຸຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍໍ –

‘‘ວີຕຕຓ຺ໂຫ ປຸຣາ ເຠທາ (ອິຕິ ຠຄວາ),

ປຸພ຺ພມນ຺ຕມນິສ຺ສິໂຕ;

ເວມຊ຺ເຌ ນຸປສງ຺ເຂຍ຺ໂຍ,

ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປຸຣກ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໕໕; ມຫານິ. ໘໔) –

ໂຍ ສຣີຣເຠທໂຕ ປຸພ຺ເພວ ປຫີນຕຓ຺ໂຫ, ຕໂຕ ເອວ ອຕີຕທ຺ຘສຎ຺ຎິຕໍ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາສໍ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສເຍນ ອນິສ຺ສິໂຕ, ເວມຊ຺ເຌ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອທ຺ຘນິ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຸປສງ຺ຂາຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປຸຣກ຺ຂາຣານໍ ອຠາວາ ອນາຄເຕ ອທ຺ຘນິ ກິຎ຺ຈິ ປຸຣກ຺ຂຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາທິນາ ເອວໍ ຄມ຺ຠີຣກຖາພາຫຸລ຺ລໂຕ ປູຣາເຠທສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໕໕; ມຫານິ. ໘໔) ພຸທ຺ຘິຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ເນສໍ ສປ຺ປາຍໍ …ເປ… ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ມນສາກາສີຕິ ເອວໍ ຈຣິຍາຍ ວເສນ ມນສິ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ສທິສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນານິກ຺ເຂປໂຍຄ຺ຍຕາວເສນ ມນສິ ອກາສິ. ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍນ ນຸ ໂຂ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ປຣຊ຺ຌາສຍາທິໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍເຍວ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອາຣທ຺ຘ ເທສນໍ ຊາເນຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ. ປຣຊ຺ຌາສເຍນາຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາຍ ປຣິສາຍ ກສ຺ສຈິ ອຊ຺ຌາສເຍນ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິເກນາຕິ ອິຘ ສມຸຏ຺ຐິຕອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ປຸຈ຺ຉາວເສນາຕິ ກສ຺ສຈິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວເສນ. ອາຣທ຺ຘເທສນໍ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ສເຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທໍ ອິເມສໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ເທສນາຍ ປຸຈ຺ຉາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຠາຣິຍາ, ອວິສຍາ ຈາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສປິ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ນ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ວາ ຍຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນປຸຈ຺ຉາສທິສີ ວາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນປຸຈ຺ຉາສທິສີ ວາ ປຸຈ຺ຉາ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕາວ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ມວເສນ, ຕຕ຺ຖ ຍທິ ຠຄວາ ຕຖາ ສຍເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຍເມວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສຸຓນ຺ຕີນໍ ເທວຕານໍ ສມ຺ໂມໂຫ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ເອວມາຫ, ປຸນປິ ເອວມາຫາ’’ຕິ, ອນ຺ຘກາຣໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ເປຕາ ເທວຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາຘມ຺ມເທສນາຍໍ ປນ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ປຸຈ຺ຉເນນ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ. ສູຣິໂຍ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອາຫ ເທວສງ຺ໂຆ ອາສນ຺ນຕຣຠາເວນ ໂອຠາສສ຺ສ ວິປຸລອຸຬາຣຠາວໂຕ. ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມ. ນິ. ໓.໑໒໙; ອ. ນິ. ໑.໒໗໗; ວິຠ. ໘໐໙; ເນຕ຺ຕິ. ໕໗; ມິ. ປ. ໕.໑.໑) ອາຄຕນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ທ຺ເວ ພຸທ຺ຘາ ນ ໂຫນ຺ເຕວ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອນນ຺ຕາສຸ…ເປ… ອທ຺ທສາ’’ຕິ.

ຄາຖາຍໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ໂອກາສໍ ກາຣາເປສິ. ມຸນິນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິໍ. ປຫູຕປຎ຺ຎນ຺ຕິ ມຫາປຎ຺ຎໍ. ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຈຕຸໂຣຆຕິຓ຺ຓໍ. ປາຣງ຺ຄຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພສ຺ສ ວາ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ປາຣໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄຕໍ. ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານວເສນ. ຐິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕໍ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປເນຍ຺ຍຕາຍ. ນິກ຺ຂມ຺ມ ຆຣາ ປນຸຊ຺ຊ ກາເມຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປນູທິຕ຺ວາ ຆຣາວາສາ ນິກ຺ຂມ຺ມ. ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກຖໍ ສມ຺ມາ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂລກໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓໔. ສິໂລກໍ ອນຸກສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ສິໂລໂກ ນາມ ປາທສມຸທໂຍ, ອິສີຫິ ວຸຈ຺ຈມານາ ຄາຖາຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາໂທວ ນິຍຕວຓ຺ຓານຸປຸພ຺ພິການໍ ປທານໍ ສມູໂຫ, ຕໍ ສິໂລກໍ ອນຸກສ຺ສາມິ ປວຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອກ຺ຂຣ…ເປ… ປວຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ອຘິກຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ອາເມຑິຕໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສຸ ເຍສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ. ຠຸມ຺ມາຕິ ຠູມິປຏິພທ຺ຘນິວາສາ. ຕໍ ຕໍ ນິສ຺ສິຕາ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ນິສ຺ສິຕວນ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຍ ວສມານາ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສິໂລກໍ ອນຸກສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເຍ ສິຕາ ຄິຣິຄພ຺ຠຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ວິເວກວາສໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ປຫິຕຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຠາວນາຠິໂຍຄໍ.

ພຫຸຊນາ ປຎ຺ຈສຕສງ຺ຂ຺ຍຕ຺ຕາ. ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວນໂຕ, ເຕຊຸສ຺ສທຕາຍ ຈ ສີຫາ ວິຍ ປວິວິຕ຺ຕຕາຍ ນິລີນາ. ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກີຠາວໍ. ໂອທາຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ປຣິໂຍທາຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາ, ນ ເກວລໍ ສຣີຣສຸທ຺ຘິຍາວ. ວິປ຺ປສນ຺ນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປສາເທນ ວິເສສໂຕ ປສນ຺ນາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວິລຠາວກຣານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ອນາວິລາ.

ຠິກ຺ຂູ ຊານິຕ຺ວາຕິ ຠິນ຺ນກິເລເສ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອິເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ເອເຕ ເທວກາເຍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນປຣິໂຍສາເນ ອຣິຍຊາຕິຍາ ຊາຕຕ຺ຕາ. ອິທໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ປຎ຺ຈສເຕ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພໍ.

ຕທຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ກຣິໍສູຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາຠິນີຫາຣວເສນ ວີຣິຍໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ອກໍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕໍ ເຕຫີ’’ຕິອາທິ. ສຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຣ-ກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປນ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ສຕ຺ຕຕິໂຍເຄນ ພຫຸວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກ ສຫສ຺ສໍ. ເອເກ ສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສານີ’’ຕິ.

ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ, ຕໍ ປນ ອຕິວິຍ ມຫນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິປຸລ’’ນ຺ຕິ.

ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ວວຕ຺ຖິຕ຺ວານາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອເວກ຺ຂນໍ ນິຈ຺ຉຍກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຄາຖາສຸ ຕຕິຍຄາຖາຍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ປຸຣິມທ຺ຘຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຄາຖເມວາ’’ຕິ.

ວິຊານນມ຺ປິ ທສ຺ສນໍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ. ວາຈາຍຕປວຕ຺ຕິຕຠາວໂຕ ‘‘ອນຸປຏິປາຏິຍາວ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ.

໓໓໕. ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສານິ ສງ຺ຂາຍາຕິ ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສາ. ຍກ຺ຂາເຍວາຕິ ຍກ຺ຂຊາຕິກາ ເອວ. ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນາຕິ ມເຫສກ຺ຂາ. ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕຕິ ວາ ມຫານຸຠາວາ. ຊຸຕິມນ຺ໂຕຕິ ມຫປ຺ປຠາ. ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ. ຍສສ຺ສິໂນຕິ ມຫາປຣິວາຣາ ເຈວ ປຕ຺ຖຏກິຕ຺ຕິສທ຺ທາ ຈ. ສມິຕິ-ສທ຺ໂທ ສມີປຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຫມວຕປພ຺ພເຕຕິ ຫິມວໂຕ ສມີເປ ຐິຕປພ຺ພເຕ.

ເອເຕ ສພ຺ເພປີຕິ ເອເຕ ສຕ຺ຕສຫສ຺ສາ ກາປິລວຕ຺ຖວາ, ຉສຫສ຺ສາ ເຫມວຕາ, ຕິສຫສ຺ສາ ສາຕາຄິຣາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ໂສຬສສຫສ຺ສາ.

ຣາຊຄຫນຄເຣຕິ ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ສມີເປ. ຕນ຺ຕິ ກຸມ຺ຠີຣໍ.

໓໓໖. ກາມໍ ປາຈີນທິສໍ ປສາສຕິ, ຕຖາປິ ຈຕູສຸປິ ທິສາສຸ ສປຣິວາຣທີເປສຸ ຈຕູສຸປິ ມຫາທີເປສຸ ຄນ຺ຘພ຺ພານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ, ກຖໍ? ສພ຺ເພ ເຕ ຕສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ.ກຸມ຺ຠຓ຺ຑານໍ ອຘິປຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕສ຺ສາປິ ວິຣຸຬ຺ຫສ຺ສ. ຕາທິສາເຍວາຕິ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສທິສາ ເອວ ປຸຖຸຕ຺ຖໂຕ, ນາມໂຕ, ພລໂຕ, ອິທ຺ຘິອາທິວິເສສໂຕ ຈ.

ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນຕິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ຈຕຸໂຣ ທິສາຕິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ. ຈຕຸໂຣ ທິສາ ຊລມານາ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕາ ໂອຠາເສນ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ອາຄຕານໍ ກຖໍ ກາປິລວຕ຺ຖເວ ວເນ ຐິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໓໓໗. ເຕສໍ ມຫາຣາຊານໍ ທາສາຕິ ໂຍຊນາ. ມາຍາຍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ມາຍາວິໂນ. ວຎ຺ຈນໍ ເອເຕສຸ ອຕ຺ຖິ, ວຎ຺ຈເນ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຎ຺ຈນິກາ. ເກຣາຏິຍສາເຐຍ຺ເຍນາຕິ ນິຫີນສເຐນ ກມ຺ເມນ. ມາຍາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ມາຍາ, ເຕ ຈ ປເຣສໍ ວຎ຺ຈນຕ຺ຖໍ ເຍນ ມາຍາກຣເຓນ ‘‘ມາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາຍາກາຣກາ’’ຕິ ອາຫ.

ເອຕ຺ຕກາ ທາສາຕິ ເອຕ຺ຕກາ ກຸເຏຓ຺ຑຸອາທິກາ ນິຆຓ຺ຑຸປຣິໂຍສານາ ອຏ຺ຐມຫາຣາຊານໍ ທາສາ.

ເທວຣາຊາໂນຕິ ເທວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍຕໍເທວກາຍສ຺ສ ຣາຊາໂນ. ຈິຕ຺ໂຕ ຈ ເສໂນ ຈ ຈິຕ຺ຕເສໂນ ຈາຕິ ຕໂຍ ເອເຕ ເທວປຸຕ຺ຕາ ປາຬິຍໍ ເອກເສສນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສມິໂຕ ສນ຺ນິປຕິໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສມິຕິ, ອິມໍ ວນໍ.

໓໓໘. ນາຄສທຫວາສິກາຕິ ນາຄສທຫນິວາສິໂນ. ຕຕ຺ເຖໂກ ກິຣ ນາຄຣາຊາ, ຈິຣກາລໍ ວສໂຕ ຕສ຺ສ ປຣິສາ ມຫຕີ ປຣມ຺ປຣາຄຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຈ຺ຉກນາຄປຣິສາຍາ’’ຕິ.

ຍມຸນວາສິໂນຕິ ຍມຸນາຍໍ ວສນກນາຄາ. ນາຄໂວຫາເຣນາຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄໂວຫາເຣນ.

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຕິ ກມ຺ພລສ຺ສຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕເຣ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣນາຄາ. ໂລຠາຠິຠູຕາຕິ ອາຫາຣໂລເຠນ ອຠິຠູຕາ. ທິພ຺ພານຸຠາວຕາຕິ ທິພ຺ພານຸຠາວໂຕ, ທິພ຺ພານຸຠາວເຫຕຸ ວາ ທິພ຺ພາ. ‘‘ຈິຕ຺ຣສຸປຓ຺ຓາ’’ຕິ ນາມໍ ວິຈິຕ຺ຣສຸນ຺ທຣປຕ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ.

ອຸປວ຺ຫຍນ຺ຕາຕິ ອຸເປຈ຺ຈ ກເຖນ຺ຕາ. ກາໂກລູກອຫິນກຸລາທໂຍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຊາຕິສມຸທາຄຕເວຣາປິ ສມານາ ມິຕ຺ຕາ ວິຍ…ເປ… ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຸທ຺ຘໍເຍວ ເຕ ສຣຓໍ ຄຕາ ‘‘ພຸທ຺ຘານຸຠາເວເນວ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເມຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ.

໓໓໙. ຠາຕໂຣຕິ ເມຖຸນຠາຕໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຊາຍ ອສຸຣກຎ຺ຎາຍ ກາຣຓາ’’ຕິ.

ເຕສູຕິ ອສຸເຣສຸ. ກາລກຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ນາມາ. ມຫາຠິສ຺ມາຕິ ຠິໍສນກມຫາສຣີຣາ. ອຠພ຺ພາຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ນ ຠພ຺ພາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ.

ພລິໂນ ມຫາອສຸຣສ຺ສ ອພ຺ຠຕີຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕ ເອວ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ສຕຎ຺ຈ ພລິປຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາທິມາຫ. ໂສ ກິຣ ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຸປຄຈ຺ຉິ.

໓໔໐. ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອປ຺ປນາຌາເນນ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປຣໂຕ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໔໑), ອຍຎ຺ຈ ກາມາວຈຣເທວຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາກາຍິກາຕິ ເມຕ຺ຕາຌາເນ ຈ ກຣຸຓາຌາເນ ຈ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວາ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕາຌາເນ ກຣຸຓາຌາເນຕິ ເມຕ຺ຕາຌານນິມິຕ຺ຕໍ ກຣຸຓາຌານນິມິຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕ ອາໂປເທວາທໂຍ ຍຖາສກໍ ວຄ຺ຄວເສນ ຐິຕຕ຺ຕາ ທສຘາ ຐິຕາ. ຍາວ ກຣຸຓາກາຍິກາ ທສ ເທວກາຍາ.ນານຕ຺ຕວຓ຺ຓາຕິ ນານາສຠາວວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ.

ເວຓ຺ຑຸເທວຕາຕິ ເວຓ຺ຑຸ ນາມ ເທວຕາ, ເອວໍ ສຫລິ ເທວຕາ. ອສມເທວຕາ, ຍມກເທວຕາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ອຍນິໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕປ຺ປມຸຂາ ທ຺ເວ ເທວນິກາຍາຕິ. ຈນ຺ທສ຺ສູປນິສາ ເທວາ ຈນ຺ທສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ວຕ຺ຕມານາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປສ຺ສໂຕ ຈ ຘາວນກເທວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈນ຺ທນິສ຺ສິຕກາ ເທວາ’’ຕິ. ສູຣິຍສ຺ສູປນິສາ, ນກ຺ຂຕ຺ຕນິສ຺ສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລໍ ວາຕວາຍນເຫຕໂວ ເທວຕາ ວາຕວລາຫກາ. ຕຖາ ເກວລໍ ອພ຺ຠປຏລສຎ຺ຈຣຓເຫຕໂວ ອພ຺ຠວລາຫກາ. ອຸຓ຺ຫປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕໂວ ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ. ວສ຺ສວລາຫກາ ປນ ປຊ຺ຊຸນ຺ນສທິສາຕິ. ເຕ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ວສຸເທວຕາ ນາມ ເອໂກ ເທວນິກາໂຍ, ເຕສໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາ ວາສໂວ, ສກ຺ໂກ.

ທເສເຕຕິ ເອເຕ ເວຓ຺ຑຸເທວຕາທໂຍ ວາສວປຣິໂຍສານາ ທສ ເທວກາຍາ.

ອິມານີຕິ ‘‘ຊລມຄ຺ຄີ’’ຕິ ຈ ‘‘ສິຂາຣິວາ’’ຕິ ຈ ອິມານິ ເຕສໍ ນາມານິ. ເກຈິ ປນ ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ‘‘ຊລາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຄ຺ຄີ’’ຕິ ຈ ‘‘ສິຂາຣິວາ’’ຕິ ຈ ອິມານິ ເຕສໍ ນາມານີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕຕິ ເຕສຸ ເອວ ‘‘ອຣິຏ຺ຐກາ, ໂຣຊາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕເທເວສຸ ເອກຈ຺ເຈ,ອຸມາປຸປ຺ຜນິຠາສິໂນ ວຓ຺ຓໂຕ ອຸມາປຸປ຺ຜສທິສາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຎ຺ຎຖາ ເອກາທສ ເທວກາຍາ ສິຍຸໍ.

ທເສເຕຕິ ເອເຕ ທສ ສຫຠູເທວາທໂຍ ວາສວເນສິປຣິໂຍສານາ ທສ ເທວກາຍາ. ເຕເນວ ນິກາຍເຠທວເສນ ທສຘາວ ອາຄຕາ.

‘‘ສມານາ’’ຕິອາທິ ເຕສໍ ເທວານໍ ນິກາຍສມຸທາຍຄຕໍ ນາມໍ. ເອວໍ ເສສານມ຺ປິ.

ທເສເຕຕິ ເອເຕ ສມານາທິກາ ມຫາປາຣຄປຣິໂຍສານາ ທສ ເທວກາຍາ. ເຕເນວ ນິກາຍເຠເທນ ທສຘາ ອາຄຕາ.

ສຸກ຺ກາທໂຍ ຕໂຍ ເທວກາຍາ. ປາໂມກ຺ຂເທວາຕິ ປມຸຂາ ປຘານຠູຕາ ເທວາ.

ທິສາຕິ ທິສາສຸ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ. ທເສເຕຕິ ເອເຕ ສຸກ຺ກາທໂຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນປຣິໂຍສານາ ທສ ເທວກາຍາ, ເຕ ເທວນິກາຍເຠເທນ ທສຘາ ອາຄຕາ.

ທເສເຕຕິ ເອເຕ ເຂມິຍາທໂຍ ປຣນິມ຺ມິຕປຣິໂຍສານາ ທສ ເທວກາຍາ, ເຕ ເທວນິກາຍເຠເທນ ທສຘາວ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຂມິຍາ, ກຏ຺ຐກາທໂຍ ຈ ປຎ຺ຈາປິ ສເທວກາຍາ ຕາວຕິໍສກາຍິກາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາມນ຺ວເຍນາຕິ ນາມານຸຄເມນ ‘‘ອາໂປເທວຕາ’’ຕິອາທິນາມສຠາເຄນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນາມຠາເຄນ ນາມໂກຏ຺ຐາເສນາ’’ຕິ. ສພ຺ພາ ເທວຕາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພາປິ ເທວຕາ. ນິທ຺ທິສຕິ ຕໍຕໍນາມສຠາເຄນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ.

ປວຸຕ຺ຖາຕິ ປວາສໍ ຄຕາ ວິຍ ອເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕາ’’ຕິ. ປວຸຕ຺ຖາ ວາ ປກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຖາ ວຸສິຕາ, ເຕນ ຊາຕິ ວຸສິຕພ຺ພາ ອສ຺ສາຕິ ປວຸຏ຺ຐຊາຕິ. ກາຬກຠາວາ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ, ສພ຺ພໂສ ຕທຠາວໂຕ ກາຬກຠາວາຕີຕໍ ທສພລໍ. ລຎ຺ຈນາຠາເວນ ວາ ອສິຕາຕິໂຄ ກາຬກຠາວາຕີຕາຍ ສິຣິຍາ ຈນ຺ໂທ, ຕາທິສໍ ຈນ຺ທໍ ວິຍ ສິຣິຍາ ວິໂຣຈມານໍ.

໓໔໑. ເອໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ສຄາຖກວຄ຺ເຄ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໘) ອາຄໂຕ ສຸພ຺ຣຫ຺ມເທວປຸຕ຺ໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອຣິຍພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ນ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ຕິສ຺ສມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ໂຍ ອປຣຠາເຄ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຊາໂຕ.

ສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລການນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເອເຕສນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ, ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ເຕສໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລການໍ ສຫສ຺ສໍ ສຕ຺ຕໂລກປຣິຍາໂຍ ຈາຍໍ ໂລກສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫສ຺ສໍ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍໍ ‘‘ອາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປທເມວ ອຕ຺ຖວເສນ ວທຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມສຫສ຺ເສ. ອຎ຺ເຎ ພ຺ຣຫ຺ເມຕິ ຕທຎ຺ເຎ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ວຓ຺ເຓນ, ຍສສາ ອາຍຸນາ ຈ.

ອິສ຺ສຣາຕິ ເຕເນວ ວສປວຕ຺ຕເນນ ເສສພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຘິປຕິໂນ.

໓໔໒. ກາຬກຘມ຺ມສມນ຺ນາຄໂຕ ກາຬກສ຺ສ ປາປິມສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ພາລຠາວໍ ປສ຺ສຖ, ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສເຍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ປຣກ຺ກມິຕຸໍ ວາຍມຕິ.

ວີຕຣາຄຠາວາວຫສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣເຓນ ອວີຕຣາຄາ ຣາເຄນ ພທ຺ຘາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາເຄນ ພທ຺ຘໍ ໂຫຕູ’’ຕິ.

ຠຍານກໍ ສຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ເຠຣວໍ ມຫນ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

ອິທານິ ຕໍ ສທ຺ທໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ອາທິມາຫ. ກຎ຺ຈີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ກຎ຺ຈິ ເທວຕໍ, ມານຸສກໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອສຍໍວເສ ສຍຎ຺ຈ ນ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ຐິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຍໍວສີ’’ຕິອາທິ.

໓໔໓. ‘‘ວີຕຣາເຄຫີ’’ຕິ ເທສນາສີສເມຕໍ. ສພ຺ພາຍປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕປຣິສາຍ ມາຣເສນາ ອປກ຺ກນ຺ຕາວ. ເນສໍ ໂລມມ຺ປິ ອິຎ຺ຊຍຸໍ ເຕສໍ ໂລມມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຈາເລສຸໍ, ກຸໂຕ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓໍ. ອິຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຕຕ຺ຖ ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍສຸ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາຍາກຣຓວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ, ວີຕຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ສຣາຄວີຕຣາຄວິຠາວິໂນ ຈ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມາໂຣ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕາວ ໂຆຣຕຣໍ ມຫຕິໍ ວິຠິໍສກໍ ມຍິ ກໂຣນ຺ເຕປິ ສພ຺ເພ ປິເມ ນິພ຺ພິກາຣາ ສມາຫິຕາ ເອວ. ກສ຺ມາ? ວິຊິຕາວິໂນ ອິເມ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພ’’ຕິອາທິ. ຍາທິໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມນິສ຺ສິໂຕ ປໂມໂທ, ນ ກທາຈິ ຕາທິໂສ ອນຣິຍານໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສາສເນ ຠູເຕຫິ ອຣິເຍຫິ’’ ອິຈ຺ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິ-ສທ຺ເທນ ວິນາ ເກວໂລປິ ສຸຕ-ສທ຺ໂທ ວິຂ຺ຍາຕຕ຺ຖວຈໂນ ໂຫຕິ ‘‘ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໕; ອຸທາ. ໑໑) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຊເນ ວິສ຺ສຸຕາ’’ຕິ.

ທູເຣຕິ ທູເຣ ປເທເສ. ທຫຣສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ປຣິຫຣນ຺ຕີ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຠນ຺ເຕ ສກລໍ ກາຍໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈາຕິ.

ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.