໖. ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙໓. ປຎ຺ຈກຸຓ຺ຑລິໂກຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐປຎ຺ຈເວຓິໂກ. ຈຕຸມຄ຺ຄຏ຺ຐາເນສູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນສຸ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກຕາ ສາລາທໂຍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຕມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄກ຺ຂມາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເອວຣູປານີ’’ຕິ ອິມິນາ ຣຸກ຺ຂມູລໂສຘນາທີນິ ເຈວ ຍຖາສຕ຺ຕິ ອນ຺ນທານາທີນິ ຈ ປຸຎ຺ຎານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ຘສທິໂສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ ອໂຫສີ’’ຕິ ປາໂຐ. ສກຏສຫສ຺ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາຫສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ, ວາໂຫ ປນ ວີສຕິ ຂາຣີ, ຂາຣີ ໂສຬສໂທຓມຕ຺ຕາ, ໂທຓໍ ໂສຬສ ນາຬິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຸມ຺ຠໍ ທສມ຺ພຓານິ. ‘‘ສຫສ຺ສນາຬິໂຍ’’ຕິ ເກຈິ. ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓກຓ຺ຓິກນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓມຍໍ ວຏໍສກໍ.

ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເອວ ເທວຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ອວສຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ອຕີຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓຕິ ອຕິວິຍ ກມນີຍຣູໂປ, ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ວາ ມນໍ ອູນໍ ອວເສສໍ, ອີສກໍ ອສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠຄວໂຕ ຫິ ສມີປຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສພ຺ໂພ ຄິຊ຺ຌກູຏວິຫາໂຣ ເຕນ ໂອຠາສິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈນ຺ທິມາ ວິຍາ’’ຕິອາທິ.

ເທວສຠາວຓ຺ຓນາ

໒໙໔. ຣຕນມຕ຺ຕກຓ຺ຓິກຣຸກ຺ຂນິສ຺ສນ຺ເທນາຕິ ຣຕນປ຺ປມາຓຣຸກ຺ຂມຍກູຏທານປຸຎ຺ຎນິສ຺ສນ຺ເທນ, ຕສ຺ສ ວາ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ທຜລຠາເວນ. ນິພ຺ພຕ຺ຕສຠາຍນ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ. ມຓິມຍາຕິ ປທຸມຣາຄາທິມຓິມຍາ. ອາຓິໂຍຕິ ຖມ຺ຠຕຸລາສງ຺ຆາຏກາທີສຸ ວາຬຣູປາທິສງ຺ຆາຏນກອາຓິໂຍ.

ຄນ຺ຘພ຺ພຣາຊາຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພກາຍິການໍ ເທວຕານໍ ຣາຊາ. ເຍ ຕາວຕິໍສານໍ ອາສນ຺ນວາສິໂນ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ, ເຕ ປຸຣໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຕາ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສເສສຸປິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ນາຄຣາຊາຕິ ນາຄານໍ ອຘິປຕິ, ນ ປນ ສຍໍ ນາຄຊາຕິໂກ.

ອາສຕິ ນິສີທຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສນໍ, ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິສີທິຕຸໍ ໂອກາໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ປາເຐ. ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘເມວ. ຕາວຕິໍສາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ຍຖາລທ຺ຘາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຖາວຣຠາວາຍ, ອາຍຕິໍ ໂສຘນາຍ ຈ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕ ຕສ຺ສ ວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ປວາຣຓາສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາປວາຣຓາຍາ’’ຕິອາທິ.

ວສ຺ສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ.

ປນ຺ນປລາໂສຕິ ປຕິຕປຕ຺ໂຕ. ຂາຣກຊາໂຕຕິ ຊາຕຂຸທ຺ທກມກຸໂຬ. ເຍ ຫິ ນີລປຕ຺ຕກາ ອຕິວິຍ ຂຸທ຺ທກາ ມກຸຬາ, ເຕ ‘‘ຂາຣກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຊາລກຊາໂຕຕິ ເຕຫິເຍວ ຂຸທ຺ທກມກຸເຬຫິ ຊາຕຊາລໂກ ສພ຺ພໂສ ຊາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຊາລກຊາໂຕຕິ ເອກຊາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ປາຣິຉຕ຺ຕໂກ ກິຣ ຂາຣກຄ຺ຄຫຓກາເລ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປລ຺ລວິໂກ ໂຫຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ປລ຺ລວາ ປຠສ຺ສຣປວາຬວຓ຺ຓສມຸຊ຺ຊລາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ໂສ ສພ຺ພໂສ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກຸຏຸມລກຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕມຫາມກຸໂຬ. ໂກຣກຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕສູຈິເຠໂທ ສມ຺ປຕິ ວິກສມານາວຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລຕິ ສພ຺ພໂສ ຜຸລ຺ລິຕວິກສິໂຕ.

ກນ຺ຕນກວາໂຕຕິ ເທວານໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ປຸປ຺ຜານໍ ຉິນ຺ທນກວາໂຕ. ກນ຺ຕຕີຕິ ຉິນ຺ທຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກວາໂຕຕິ ຉິນ຺ນານໍ ຉິນ຺ນານໍ ປຸປ຺ຜານໍ ສມ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນກວາໂຕ. ນຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ນານາວິຘຠຕ຺ຕິໍ ສນ຺ນິເວສວເສນ ນຈ຺ຈນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕຣເທວຕານນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ອປ຺ປຎ຺ຎາຕເທວຕານໍ.

ເຣຓຸວຏ຺ຏີຕິ ເຣຓຸສງ຺ຆາໂຕ. ກຓ຺ຓິກໍ ອາຫຈ຺ຈາຕິ ສຸຘມ຺ມາຍ ກູຏໍ ອາຫນ຺ຕ຺ວາ.

ອຏ຺ຐ ທິວເສຕິ ປຎ຺ຈມິຍາ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວເສ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ທິວເສສຸ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ນິພທ຺ຘໍ ຕທາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎທາ ກາຣິຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອກາລຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາຣິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຈຕິເຍ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ກາຕພ຺ພເວທິກາ ຉຕ຺ຕເວທິກາ. ເຈຕິຍໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓກຣຓຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພເວທິກາ ປຸຏເວທິກາ. ເຈຕິຍສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພເວທິກາ ກຸຈ຺ຉິເວທິກາ. ສີຫຣູປປາທກໍ ອາສນໍ ສີຫາສນໍ. ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ສີຫຣູປຍຸຕ຺ຕໍ ໂສປານໍ ສີຫໂສປານໍ.

ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ອນິຍາມນກຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ເຎ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ປວາຣຓາສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ສນ຺ນິປຕິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ‘‘ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ປວາຣຓາຍ ປຸຓ຺ຓາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໔) ວຈນໂຕ.

໒໙໕. ນວຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໗, ໒໕໕) ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຣຫຕ຺ຕາທີຫິ ນວຫິ ພຸທ຺ຘານຸຠາວທີປເນຫິ ກາຣເຓຫິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖຕິ ເຕນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິເຠທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ອຏ຺ຐຍຖາຠຸຈ຺ຈວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ຍຖາ ອນນ຺ຕເມວ ອານຎ຺ຈໍ, ຠິສກ຺ກເມວ ເຠສຊ຺ຊໍ, ເອວໍ ຍຖາຠູຕາ ເອວ ຍຖາຠຸຈ຺ຈາຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາຠຸຈ຺ເຈຕິ ຍຖາຠູເຕ’’ຕິ. ວຓ຺ເຓຕພ຺ພໂຕ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ວຓ຺ຓາ, ຄຸຓາ. ກຖໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເຫຕຸອວຕ຺ຖາຍໍ, ຜລອວຕ຺ຖາຍໍ, ສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣາ ວຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ໂລກນາຖສ຺ສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ສງ຺ເຂເປເນວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນີຫຣມາໂນຕິ ອຠິນີຫາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ມຫາຠິນີຫາເຣ, ປາຣມີສຸ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗) ວຸຕ຺ຕໍ ເອວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຂນ຺ຕິວາທິຕາປສກາເລ’’ຕິອາທິ (ຊາ. ໑.ຂນ຺ຕີວາທີຊາຕກ) ເຫຕຸອວຕ຺ຖາຍເມວ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຍ ສຸທຸກ຺ກຣາຍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິຠາວນໍ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ຫິຕສຸຂໍ ຍາຍ ກິຣິຍາຍ ວິນາ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ສາປິ ຕທຕ຺ຖາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຸສິຕປຸເຣ ຍາວຕາຍຸກໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໓.໓໐) ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ. ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ. ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານວເສນ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເສສປທານີຕິ ‘‘ພຫຸຊນສຸຂາຍາ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ. ປຈ຺ຉິມນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ ປທຕ຺ຕຍໍ. ປຸຣິມສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ປຸຣິມສ຺ສ ປທຕ຺ຕຍສ຺ສ. ອຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ.

ຍທິປິ ອຕີເຕນງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕາ ສຕ຺ຖາໂຣ ອເຫສຸໍ, ເຕປິ ປນ ພຸທ຺ຘາ ເອວາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ອນຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີເຕປິ ພຸທ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ສມນຸປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຕີເຕ, ເອວໍ ອນາຄເຕ ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນຍໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນາຄເຕປິ ນ ສມນຸປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ປນ ເທວຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖາປນ຺ນເມວ ກຕ຺ວາ ‘‘ນ ປເນຕຣຫິ’’ ອິຈ຺ເຈວາຫ. ກິໍ ສກ຺ໂກ ກເຖຕີຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາຕິ ‘‘ເນວ ອຕີຕໍເສ ສມນຸປສ຺ສມາ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ກິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ວິຈາຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘາ ອເຫສຸໍ, ອນາຄເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນາຍມຕ຺ໂຖ ສກ຺ເກນ ເທວຣາເຊນ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ, ເຕ ປນ ພຸທ຺ຘສາມຎ຺ເຎນ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕຣຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠາວໂຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕຣຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສ຺ວາກ຺ຂາຕາທີນີຕິ ສ຺ວາກ຺ຂາຕປທາທີນິ. ກຸສລາທີນີຕິ ‘‘ອິທໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປທານິ.

ຄງ຺ຄາຍມຸນານໍ ອສມາຄມຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ຠິນ຺ນວຓ຺ຓໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ສມາຄມຏ຺ຐາເນ ອຠິນ຺ນວຓ຺ຓໍ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ວຓ຺ເຓນປິ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຄງ຺ໂຄທກສທິສເມວ ຍມຸໂນທກໍ. ຍຖາ ນິພ຺ພານໍ ເກນຈິ ກິເລເສນ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ເອວໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິປຏິປທາປິ ເກນຈິ ກິເລເສນ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຍນ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ເຖນ ນິພ຺ພານສ຺ສ, ນິພ຺ພານຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຈ ອາກາສູປມຕາ, ໂສ ເກນຈິ ອນຸປເລໂປ, ອນຸປກ຺ກິເລໂສ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາສມ຺ປິ ອລຄ຺ຄໍ ປຣິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສເນນ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈນ຺ທິມສູຣິຍານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍສນ຺ທຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາປຏິປຊ຺ຊເນຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸຈ຺ຉວິກຕາຍ.

ປຏິປທາຍ ຐິຕານນ຺ຕິ ປຏິປທໍ ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊມານານໍ. ວຸສິຕວຕນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວຸສິຕວນ຺ຕານໍ ເອເຕສໍ. ລທ຺ຘສຫາໂຍຕິ ເອຕາສໍ ປຏິປທານໍ ວເສນ ລທ຺ຘສຫາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສາວເກຫິ ສຕ຺ຖຸ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ເຈ. ອິທໍ ປນ ‘‘ອທຸຕິໂຍ’’ຕິອາທິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣ ອາຄຕວຈນໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສທິສຏ຺ເຐນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຫາຍາຠາວໂຕ. ອປນຸຊ຺ຊາຕິ ອປນີຍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ‘‘ອປນຸຊ຺ຊາ’’ຕິ ຈ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓໍ ອິທໍ ວຈນໍ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອປໂນທສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປນຸຊ຺ເຊວາ’’ຕິ.

ລພ຺ຠຕີຕິ ລາໂຠ, ໂສ ປນ ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານເນນ ສາຕິສໂຍ, ວິປຸໂລ ເອວ ຈ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາລາໂຠ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຸສ຺ສນ຺ນປຸຎ຺ຎນິສ຺ສນ຺ທສມຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລໍ ສມ຺ຠຕສຸວິປຸລອຸຬາຣຕຣປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.‘‘ອິເມ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອິໂຕ ປຣໍ ມຍ຺ຫໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ວິຍ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒມາໂນ ອຸທປາທິ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຫິ ຍມກມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫາເມຆໍ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ຠຄວໂຕ ອິທໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ, ຕໂຕ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖຍານມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ, ກຫໍ ນຣາສໂຠ, ກຫໍ ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ, ເຕສຸ ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມໂຫໂຆ ວິຍາ’’ຕິອາທິ.

ປຏິປາຏິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ພຫູສຸ ‘‘ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫຏປຏິປາຏິກາຍ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ທາຕພ຺ພ ຠຕ຺ຕໍ.

ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ. ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ ນາຄຣານໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຣູເປນ ທານໍ ທາເປຕຸໍ. ສາລກລ຺ຍາຓິຣຸກ຺ຂາ ຣາຊປຣິຄ຺ຄຫາ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ປທເຣຫິ ມຓ຺ຑໂປ ກາຣິໂຕ, ຫຕ຺ຖິໂນ ຈ ຣາຊຠຓ຺ຑຠູຕາ ນາຄເຣຫິ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ ເຕຫິ ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣາປິຕໍ, ຕຖາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕາຫິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກາຣິຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຈ ອາສນສຕານີ’’ຕິ ອິທໍ ສາລກລ຺ຍາຓິມຓ຺ຑເປ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ພຫິ ປນ ພຫູນິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ຘໍ ປິສຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ປູຊນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຸພ຺ພຏນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອຸທກນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໂຘວນອຸທກໍ. ອນຄ຺ຆານິ ອເຫສຸໍ ອນຄ຺ຆຣຕນາຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ.

ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລິສ຺ສຕິ ອນາທຣກາຣຓາທິນາ. ກາຬໍ ໂອໂລເກສ຺ສາມີຕິ ກາຬໍ ເອວໍ ອນຸເປກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ອນຕ຺ຖໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກທຣິຍາຕິ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິໂນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມວິມຸຂາ. ເທວໂລກໍ ນ ວຊນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ, ມຈ຺ຉຣິຠາເວນ ຈ ປາປສ຺ສ ປສຸຕຕ຺ຕາ. ພາລາຕິ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕນາທິນາ ພາລລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕາ. ນປ຺ປສໍສນ຺ຕິ ທານໍ ປສໍສິຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫນ຺ຕິ. ຘີໂຣຕິ ຘີຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸຬາຣປຎ຺ໂຎ ປເຣຫິ ກຕໍ ທານໍ ອນຸໂມທມາໂນປິ, ເຕເນວ ທານານຸໂມທເນເນວ. ສຸຂີ ປຣຕ຺ຖາຕິ ປຣໂລເກ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂສມງ຺ຄີ ໂຫຕິ.

ວຣໂຣໂຊ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ຕສ຺ສ ວຣໂຣຊສ຺ສ. ອນວຊ຺ຊ…ເປ… ຜເລຍ຺ຍ ອຠູຕວາທິຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕິເຣກປທສຫສ຺ເສນ ຕິໍສາຘິເກນ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຄາຖາສເຕນ ວຓ຺ຓເມວ ກເຖສິ ຣູປປ຺ປສນ຺ນຕາຍ ຈ.

ຍາວ ມຎ຺ເຎ ຂຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວາຕິ ອວຘິປຣິຈ຺ເຉທວຈນໍ, ອຎ຺ເຎຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍາວ ຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິເຍ ອວຘິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິ. ມທປມຕ຺ໂຕຕິ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກມເທນ ປມຕ຺ໂຕ ເຈວ ຕທນ຺ວເຍນ ປມາເທນ ປມຕ຺ໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ.

ຕທນ຺ວຍເມວາຕິ ຕທນຸຄຕເມວ. ວາຈາ…ເປ… ສເມຕີຕິ ວຈີກມ຺ມກາຍກມ຺ມານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິຣຸທ຺ຘານິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ. ອຊາ ເອວ ມິຄາຕິ ອຊາມິຄາ, ເຕ ອຊາມິເຄ.

ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ສພ຺ພໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິຈິກິຈ຺ຉາກນ຺ຕາໂຣ. ນນຸ ຈ ສພ຺ເພປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ, ວິຄຕກຖໍກຖາ ຈ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອິທໍ ປນ ນ ຕາທິສໍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມ ສພ຺ພາກາຣາວໂພຘສງ຺ຂາຕສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ສພ຺ພໂສ ນິຣາກຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິ ອາທິມາຫ. ອຸສ຺ສນ຺ນຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ປໂຣປຣຠາວໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຠຄວໂຕ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸຎາຓພເລນປິ ອິຊ຺ຌຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ສພ຺ພທສ຺ສາວິຠາວໂຕ. ສພ຺ເພສໍ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ສຈ຺ຈາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂວຫາຣວເສນາ’’ຕິ ວາ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ສພ຺ພໂສ ນິຏ຺ຐິຕມໂນຣໂຖ. ນນຸ ຈ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ປຕາ ນາມ ໂສຬສກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ກຕກຣຓີຍຠາເວນ, ນ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ມາວໂພເຘນາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູ’’ຕິອາທິ. ສາວການໍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ວິຍ, ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ວິຍ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘປຸພ຺ພກເມວາຕິ. ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ນ ອນຸສ຺ສຸເຕສຸ. ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ປຣໂຕ ໂຆເສນ ວິນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພໂຘ ຈ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວນ຺ຕິ ທສນ຺ນໍ ພລຎາຓານໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕິ. ຊາຕຕ຺ຕາ ຊາຕາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ວທຕິ.

໒໙໗. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາຊຘານິອາທິເກ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສນ຺ໂຕ. ຕີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ຍຖາກາລໍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ.

໒໙໘. ອສ຺ສາຕິ ຜລສ຺ສ. ຕນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ຕິຓ຺ຓໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວາຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂລກຘາຕຸຍາ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ. ປຣິຫຣນ຺ຕີຕິ ສິເນຣຸໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ທິສາຕິ ທິສາສຸ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຠນ຺ຕິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ. ວິໂຣຈນາຕິ ໂອຠາສນ຺ຕາ, ວິໂຣຈນາ ວາ ໂສຠມານາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ຠນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ທິສາ ຈ ຠນ຺ຕິ.ຕາວ ສຫສ຺ສຘາຕິ ຕຕ຺ຕໂກ ສຫສ຺ສໂລໂກ.

ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ອິມິນາວ ສທ຺ຘິໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ທສສຫສ຺ສໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫາປທານວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ອນາຄຕຕ຺ຕາ.

ສນງ຺ກຸມາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໐. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຍສສທ຺ທສ຺ເສວ ອຕ຺ຖມາຫ. ອລງ຺ກາຣປຣິວາເຣນາຕິ ອລງ຺ກາເຣນ ຈ ປຣິວາເຣນ ຈ. ປຸຎ຺ຎສິຣິຍາຕິ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ.

໓໐໑. ສມ຺ປສາທເນຕິ ສມ຺ປສາທຊນເນ. ສໍປຸພ຺ໂພ ຂາ-ສທ຺ໂທ ຊານນຕ຺ໂຖ ‘‘ສງ຺ຂາເຍຕໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໘) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ ໂມທາມາ’’ຕິ.

ໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໐໔. ຍາວ ທີຆຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍາວ ປຣິມາຓໂຕ, ອປຣິມິຕກາລປຣິທີປນເມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ…ເປ… ອຕິຈິຣຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ມຫາປຎ຺ໂຎວ ໂສ ຠຄວາຕິ ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາວເສນ ເທວານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎວ ໂສ ຠຄວາ. ໂນຕິ ກຖໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຍເມເວຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກາຕຸກາໂມ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ ໂຠ’’ຕິ ອາທິໍ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ປນ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາທິມາຫ. ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານນ຺ຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣເທວປຸຕ຺ຕມາຣານໍ. ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣຎ຺ໂຎ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອຕ຺ຖານໍ ປຸໂຣ ຘານໂຕ ປຸເຣ ປຸເຣ ສໍວິຘານໂຕ ປຸໂຣຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິອນຸສາສນປຸໂຣຫິໂຕ’’ຕິ. ໂຄວິນ຺ທິຍາຠິເສເກນາຕິ ໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ຐາເນ ຐປນາຠິເສເກນ. ຕໍ ກິຣ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກຸລປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ. ໂຊຕິຕຕ຺ຕາຕິ ອາວຸຘານໍ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ປາລນສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ຣຎ຺ໂຎ, ອປຣິມິຕສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຕກາຍສ຺ສ ອນຕ຺ຖໂຕ ປຣິປາລນສມຕ຺ຖຕາຍ.

ສມ຺ມາ ໂວສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຕສ຺ເສວາຄາຣວຠາເວນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ. ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ກິຈ຺ຈໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຖທໂສ.

໓໐໕. ຠວນໍ ວຑ຺ຒນໍ ຠໂວ, ຠວຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ຠໂວ, ວຑ຺ຒິກາຣຓໍ ສນ຺ຘິວເສນ ມ-ກາຣາຄໂມ, ໂອ-ກາຣສ຺ສ ຈ ອ-ກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠວມຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວນ຺ຕໍ ໂຊຕິປາລນ຺ຕິ ປນ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຠໂຕ’’ຕິ. ມາ ປຈ຺ຈພ຺ຍາຫາສີຕິ ມາ ປຏິກ຺ຂິປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຏິວຈນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມາ ປຏິພ຺ຍາຫາສີ’’ຕິ. ອຠິສມ຺ໂຠສີຕິ ກມ຺ມນ຺ຕານໍ ສໍວິຘາເນ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍວິທຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຠວາຠວໍ, ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິນ຺ທິ ປຏິລຠີຕິ ໂຄວິນ຺ໂທ, ມຫນ຺ໂຕ ໂຄວິນ຺ໂທ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ. ‘‘ໂຄ’’ຕິ ຫິ ປຎ຺ຎາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ເຖ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ.

ຣຊ຺ຊສໍວິຠຊນວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ເອກປິຕິກາ ເວມາຕຸກາ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ. ອຍໍ ອຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ເຣຓຸ ຣາຊກຸມາໂຣ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຕ຺ໂຕ. ຣາຊກາຣກາຕິ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປຕາໂຣ.

໓໐໗. ມເທນ຺ຕີຕິ ມທນີຍາຕິ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມທກຣາ’’ຕິ ອາຫ. ມທກຣຓໍ ປນ ປມາທສ຺ສ ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປມາທກຣາ’’ຕິ.

໓໐໘. ເຣຓຸສ຺ສ ຣຊ຺ຊສມີເປ ທສຄາວຸຕມຕ຺ຕວິຕ຺ຖຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຕິໂຍຊນສຕໍ ວິຕ຺ຖຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພານິ ຉ ຣຊ຺ຊານິ ສກຏມຸຂານິ ປຏ຺ຐເປສິ. ວິຕານສທິສໍ ຈຕຸຣສ຺ສຠາວໂຕ.

໓໑໐. ສຫາຕິ ຄາຖາຍ ປທປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕເນວ ສຫາ’’ຕິ ອາຫ. ສຫາຕິ ວາ ອວິນາຠາວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂສ ສຫ ອາສຸໍ ສຕ຺ຕ ຠາຣຘາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເຕ ເທສນ຺ຕເຣ ວສນ຺ຕາ ວິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຠາວິໂນ ອວິນາຠາວິໂນຕິ ທີເປຕິ. ຣຊ຺ຊຠາຣໍ ຘາເຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປນ຺ຕິ ວຫນ຺ຕີຕິ ຠາຣຘາ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກິຕ຺ຕິສທ຺ທອພ຺ຠຸຄ຺ຄມນວຓ຺ຓນາ

໓໑໑. ອນຸປຸໂຣຫິເຕ ຐເປສີຕິ ອນຸປຸໂຣຫິເຕ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ, ອນຸປຸໂຣຫິເຕ ວາ ຐາເນ ຐເປສິ. ຕິສວນໍ ກໂຣນ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວີສຸ ສນ຺ຘີສຸ ສວນໍ ກໂຣນ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສາຍໍ, ປາໂຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວຕຈຣິຍໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ.

໓໑໒. ອຠິອຸຄ຺ຄຈ຺ຉີຕິ ອຸຏ຺ຐຫິ ອຸທປາທິ. ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ‘‘ກຖໍ ໂຂ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ເຕນ ສມາຄມນສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ ອມນ຺ເຕຕ຺ວາ. ຕໍ ທິສ຺ວາຕິ ຕໍ ກຣຸຓາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນໍ ພ຺ຣຫ຺ມທສ຺ສນູປາຍໍ ທິສ຺ວາ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ.

໓໑໓. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລານໍ ອຸປຄເຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຉນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ນາຏກສຕານໍ, ຈຕ຺ຕາຣີສາຍ ຈ ຠຣິຍານໍ ອາປຸຈ຺ຉນວາເຣສຸ.

໓໑໖. ສາທິສິໂຍຕິ ຊາຕິຍາ ສາທິສິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສມວຓ຺ຓາ ສມຊາຕິກາ’’ຕິ.

໓໑໗. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ຌານມນສິກາເຣນ ພຫິ ວິສຏວິຕກ຺ກວູປສມເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຖມ຺ຠນໍ ອຄາຣໍ, ຌານສາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຫິຕາວາຕິ ຠາວນານຸໂຍເຄນ ມຫາສຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ຄຫິຕາ ເອວ. ນຕ຺ຖິ ຌາເນເນວ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ. ວິເສສໂຕ ຫິສ຺ສ ກຣຸຓາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຠິຣຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາ ນຕ຺ຖິ, ເມຕ຺ຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຠຍປຣິຕສ຺ສນາ ນຕ຺ຖິ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາຕິ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມທສ຺ສເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ, ປຣິຕສ຺ສນາຕິ ຕທຠິປຕ຺ຖນາຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຸນາສາກຈ຺ຉາວຓ຺ຓນາ

໓໑໘. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຣາສນມຕ຺ຕໍ. ກຖນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນິກາຍນິວາສຏ຺ຐານນາມໂຄຕ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ເກນ ປກາເຣນ. ເຕນາຫ ‘‘ກິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ໂສຕິ ເຍ ເຕ ປນກນສນນ຺ຕພນ຺ຘສຕນສນງ຺ກຸມາຣກາລນາມກາ ໂລເກ ປາກຏາ ປຎ຺ຎາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ເຕສຸ ສນງ຺ກຸມາໂຣ ນາມາຫນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຄ຺ຆນ຺ຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍານໍ ທາຕພ຺ພໍອາຫາຣໍ. ມຘຸສາກນ຺ຕິ ມຘຸຣາຫາຣໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕິຖິໂນ ທາຕພ຺ພໍ ອາຫາຣໍ ອຸປຈາຣວເສນ ເອວໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຘຸສາກໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຸຈ຺ຉາມາຕິ ນິມນ຺ຕນວເສນ ປຸຈ຺ຉາມ.

໓໑໙. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ເຕສຸ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອນິພ຺ເພມຕິກຕາຍ ‘‘ກງ຺ຂີ’’ຕິ ອໂວຈ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໂປກມ຺ເມນ ປຣິກ຺ຂີຓສຣີຣຕາຍ, ພ຺ຣຫ຺ມສມາຄເມນ ຠຍາທິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ເຕຫິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣຫິ ປຣິຫີໂນ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕວິຈິກິຈ຺ຉຕາຍ ‘ກງ຺ຂີ’ຕິ ອໂວຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣສ຺ສ ເວທິຍາ ວິທິຕາ ປຣເວທິຍາ, ເຕ ປນ ຕສ຺ສ ປາກຏາ ວິຠູຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣສ຺ສ ປາກເຏສຸ ປຣເວທິເຍສູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ປເຣນ ສຍໍ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ມມາຕິ ກມ຺ມໍ ມມໍກາໂຣ, ມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ມມ…ເປ… ຕຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ກໂຣຕິ ເອເຕນາຕິ ຫິ ມມໍກາໂຣ, ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ. ມນຸເຊສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ນ ວິສເຍຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸເຊສຸ ໂຍ ໂກຈີ’’ຕິ. ‘‘ເອໂກທິຠູໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກີຠູໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອໂກ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ເອໂກ ນິສີທນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕາທິໂສຕິ ເອໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂກ. ຠູໂຕຕິ ຊາໂຕ. ຌາເນ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຕ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕິເຕ ກຸໂຕ ອຘິມຸຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ວິສ຺ສຄນ຺ໂຘ ນາມ ໂກຘາທິກິເລສປຣິຠາວນາຕິ ເຕສໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວິສ຺ສຄນ຺ຘວິຣຫິໂຕ. ເອເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊານໍ ວິເວກວາສກຣຸຓາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາທິຘມ຺ເມສຸ.

໓໒໐. ອວິທ຺ວາຕິ ນ ວິທິຕວາ. ອາວຣິຕາຕິ ກຸສລານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອາວຣິຕາ. ປູຕິກາຕິ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາທິນາ ປູຕິຠູຕາ. ກິເລສວເສນ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ວິສ຺ສຄນ຺ຘໍ ວາຍຕິ. ນິຣຍາທິອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສີລຕາຍ ອາປາຍິກາຕິ ອາຫ ‘‘ອປາຍູປຄາ’’ຕິ. ໂຈຣາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສ ປວິສິຕຸກາມສ຺ສ ປາກາຣກວາຏປຣິຂາທີຫິ ວິຍ ນຄຣໍ ໂກຘາທີຫິ ນິວຸໂຕ ປິຫິໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອສ຺ສາຕິ ນິວຸຕພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ. ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ເກນາວຏາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ.

ມຸສາວາໂທວ ໂມສວຊ຺ຊໍ ຍຖາ ຠິສກ຺ກເມວ ເຠສຊ຺ຊໍ. ກຸຊ຺ຌນໍ ທຸສ຺ສນໍ. ທິຏ຺ຐາທີສຸ ອທິຏ຺ຐາທິວາທິຕາວເສນ ປເຣສໍ ວິສໍວາທນໍ ປຣວິສໍວາທນໍ. ສທິສໍ ປຕິຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປໂລຠນໍ ສທິສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຎ຺ຈນໍ. ມິຕ຺ຕານໍ ວິຫິໍສນໍ ເມຕ຺ຕິເຠໂທ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠນໍ. ທຬ຺ຫມຈ຺ຉຣິຕາ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານໍ ນິຫີນຕໍ, ສທິສຕໍ ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນໍ. ປເຣສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສຫນໍ ຂີຍນໍ. ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຄູຫນວເສນ, ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວາສຫນວເສນ ຈ ວິວິຘາ ອິຈ຺ຉາ ຣຸຈິ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິວິຈ຺ຉາ. ກທຣິຍຕາຍ ມຸທຸກໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ສກສນ຺ຕເກ, ປຣສນ຺ຕເກ, ຫີນາຕິເກ ຈາຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາຣມ຺ມເຓ. ລຸພ຺ຠນໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ອຠິຄິຊ຺ຌນໍ. ມຊ຺ຊນໍ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ມທນໍ ສມ຺ປຄ຺ຄໂຫ. ມຸຍ຺ຫນໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນວໂພໂຘ. ເອເຕສູຕິ ເອເຕສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ໂກຘາທີສຸ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ກິລິສ຺ສນໂຕ ວິພາຘນໂຕ, ອຸປຕາປນໂຕ ຈ ກິເລສສຎ຺ຎິເຕສຸ ປາປຘມ຺ເມສຸ. ຍຸຕ຺ຕາ ປຍຸຕ຺ຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິຣຫິຕາ.

ເອຕ຺ຖ ຈາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາສຕ຺ເຕນ ອາມຄນ຺ເຘ ສຸປຸຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ປາປຘມ຺ເມ ຈຸທ຺ທສຫິ ປເທຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖສິ, ເຕ ປນ ຕາທິສໍ ປວຕ຺ຕິວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕາປິ ເກຈິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາ, ອາມຄນ຺ຘສຸຕ຺ເຕ (ສຸ. ນິ. ໒໔໒) ປນ ວຸຕ຺ຕາປິ ເກຈິ ອິຘ ສພ຺ພໂສ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ, ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ວາ ເຕສໍ ເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອາມຄນ຺ຘສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕ຺ວາຕິ ອິຘ ສຣູປໂຕ ອວຸຕ຺ເຕ ອາມຄນ຺ເຘປິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ເອກລກ຺ຂຓຕາທິນາ ອາມຄນ຺ຘສຸຕ຺ເຕນ ປກາເສຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ສຣູປໂຕ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ອາມຄນ຺ຘສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອິມິນາ ທີເປຕພ຺ພໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ອາມຄນ຺ຘານໍ ຕຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ອາມຄນ຺ຘສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາປິ ອາມຄນ຺ຘາ ອຕ຺ຖໂຕ ອິຘ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕ ປຣິຫຣຓວເສນ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ເກຈິ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ອກິເລສສຠາວາປິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ວິພາຘນຏ຺ເຐນ ‘‘ກິເລສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຸທ຺ທສສຸ ກິເລເສສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິມ຺ມາທໍ ມິລາປນໍ ເຂປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິມ຺ມາເທຕພ຺ພາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘຕນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘຠາວີນໍ ປເວຓີ, ພຸທ຺ຘຠາວິໂນປິ ‘‘ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ອຄມາ ຣາຊຄຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ.

ເຣຓຸຣາຊອາມນ຺ຕນາວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ມມ ມນໍ ຫຣິຕ຺ວາຕິ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວເສນ ອວຕ຺ຕິຕ຺ວາ.

ເອກີຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ກາຍວິເວກປຣິພ຺ຣູຫເນນ ເອກີຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂປກມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຖສ຺ສ. ກຸສປຕ຺ເຕຫິ ປຣິຕ຺ຖໂຕຕິ ພຣິຫິເສຫິ ເວທິຍາ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ຖຣິໂຕ. ອກາໂຈຕິ ວໂຓ ວຓສທິສຂຓ຺ຑິຈ຺ຈວິຣຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອກກ຺ກໂສ’’ຕິ.

ຉຂຕ຺ຕິຍອາມນ຺ຕນາວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາມາຕິ ສິກ຺ຂາເປຍ຺ຍາມ, ສິກ຺ຂາປນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຠາວາປາທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປລາເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

໓໒໓. ຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ, ຂນ຺ຕິພລສ຺ສ ຈ ອຠາເວນ ປພ຺ພຊິຕານໍ ສມຓຘມ຺ໂມ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຈ ນ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ວີຣິຍາຣມ຺ຠຂນ຺ຕິພເລສຸ ເຕ ເຕ ນິໂຍເຊຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ຠວ຺ໂຫ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຣຸຓາຌານມຄ຺ໂຄຕິ ກຣຸຓາຌານສງ຺ຂາໂຕ ມຄ຺ໂຄ. ອຸຊຸມຄ຺ໂຄຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມເນ ອຸຊຸຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄ. ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ເສຏ຺ໂຐ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມມຄ຺ໂຄ ນາມາ’’ຕິ. ສພ຺ຠິ ຣກ຺ຂິໂຕ ສາຘູຫິ ຍຖາ ປຣິຫານິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຏິປກ຺ຂທູຣີກຣເຓນ ຣກ຺ຂິໂຕ ໂຄປິໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘມ຺ໂມ ສພ຺ຠິ ວກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສປຣຫິຕສາຘເນນ ສາຘູຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ກຖິໂຕ ປເວທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕງ຺ຂຓວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ວິໂຣຘິຘມ຺ມສມາໂຍໂຄ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ວິນສ຺ສນສຠາວໍ, ໂຍ ວາ ໂສ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ, ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຂຸຣຘາຣາສມາຄມນໂຕປິ ສີຆຕຣຕາຍ ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂໂຓ, ເຕເນວ ວິນສ຺ສນສຠາວໍ. ຕສ຺ສ ຊີວິຕສ຺ສ. ຄຕິນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ. ມນ຺ຕາຍນ຺ຕິ ມນ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ມນ຺ຕາຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຍຖາ ‘‘ຎາຕາຍ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພປລິໂພເຘຕິ ສພ຺ເພປິ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວິພນ຺ເຘ ອຸປໂຣເຘ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາທີນໍ ອາມນ຺ຕນາວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ອປ຺ເປສກ຺ຂາຕິ ອປ຺ປານຸຠາວາຕິ ອາຫ ‘‘ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຣາຊາ ວິຍ ສມ຺ຠາວິໂຕ.

ມຫາໂຄວິນ຺ທປພ຺ພຊ຺ຊາວຓ຺ຓນາ

໓໒໘. ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອາຊານນໍ ນາມ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາ, ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສກ຺ຂິໍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໓໒໙. ອິມິນາຕິ ‘‘ສຣາມຫ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ. ‘‘ສຣາມຫ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ກຖິຕໍ ‘‘ຕເຖວ ຕ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາຕເມວ ຊາຕນ຺ຕິ. ນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍ ອຠາວໂຕ. ອສຕິ ປນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄານໍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິຣາຄາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອກນ຺ຕເມວ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອເນກາກາຣໂວກາຣວຏ຺ເຏ ອາທີນວວິຠາວນໂຕ.

‘‘ນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ວວຕ຺ຖານກຖາຕິ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄນິພ຺ພານານໍ ຕໍຕໍປເທຫິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ກຖາ. ອຍເມຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍາເຍນ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໓໓໐. ປຣິປູເຣຕຸນ຺ຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ກາຕຸໍ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຈິຓ຺ຓກຸລປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຈິຓ຺ຓມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

ອຠິນນ຺ທນໍ ນາມ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ‘‘ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕມນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ວາຈາຍ ສມ຺ປຫໍສນາ ອນຸໂມທນາຕິ ອາຫ ‘‘ວາຈາຍ ສມ຺ປຫໍສມາໂນ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.