ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຓ຺ຓນາ

ອິມິນາ ຕາວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ-ສທ຺ໂທ ກມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕີຕິ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອິມສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິມສ຺ມາ ນາມ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ…ເປ… ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກິໍ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ? ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຸປຣິ ຊາຕິສທ຺ທປຈ຺ຈຍສທ຺ທສມານາຘິກຣເຓນ ກິໍ-ສທ຺ເທນ ອິທໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມານາຘິກຣຓຕາທສ຺ສນໂຕ ກມ຺ມຘາຣຍສມາສຕາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍສທ຺ທສ຺ສ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຊຣາມຣຓສມ຺ຠວປຸຈ຺ຉາ ສມ຺ຠວຕິ ວິຎ຺ຎາຕຠາວໂຕ, ອສມ຺ຠວໂຕ ຈ, ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍປຸຈ຺ຉາ ສມ຺ຠວຕິ. ປຈ຺ຈຍສທ຺ທສມານາຘິກຣຓຕາຍຎ຺ຈ ອິທໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ‘‘ອິມສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍປຸຈ຺ຉາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ສາ ປນ ສມານາຘິກຣຓຕາ ຍທິປິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາເສປິ ລພ຺ຠຕິ, ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖວຈນິຈ຺ຉາຠາວໂຕ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມຘາຣຍສມາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາມິວຈນສມາສປກ຺ເຂ ປນ ນຕ຺ເຖວ ສມານາຘິກຣຓຕາສມ຺ຠໂວຕິ. ນນຸ ຈ ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍ-ສທ຺ໂທ ສາມິວຈນສມາໂສ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຸຊຸກເມວ ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຈນິຈ຺ຉາຕິ ກຕ຺ວາ, ອິຘ ປນ ເກວລໍ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິປຸຈ຺ຉາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ອິທໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິເສສນຕາ, ອິຘ ຈ ‘‘ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພປຈ຺ຈຍຕ຺ຖຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ຕຕ຺ຖ, ອິຘ ຈ ສມາສກປ຺ປນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ ປນ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຘາຣຍສມາໂສ ນ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ? ເຫຕຸປ຺ປຠວານໍ ເຫຕຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກມ຺ມຘາຣຍສມາເສ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອິມສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍານຸຣູປສ຺ສ ອນຸຣູໂປ ປຈ຺ຈໂຍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ອິທໍ-ສທ຺ເທນ ຄຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິໂຕຕິ ອິທໍ-ສທ຺ໂທ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໂຕ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ອວຕິຏ຺ຐຕິ, ເຕເນຕ຺ຖ ກມ຺ມຘາຣຍສມາໂສ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອິທໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕໂຕ ປຣິຈ຺ຈຊນກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສາມິວຈນສມາໂສ ເອວ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍປນ ຍສ຺ມາ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍປຸຈ຺ຉາມຸເຂນາຍໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຈ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ເຫຕຸປ຺ປຠວານໍ ເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວາຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາ.

ປຓ຺ຑິເຕນາຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາທິປຎ຺ຫາວິເສສຊານນສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ຕເມວ ຫິສ຺ສ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາທິສສ຺ສ ຊີວສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ສຣີຣໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ, ໂສ ເອວໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຸປລພ຺ຠຕິ, ກຖໍ ຕສ຺ສ ວຎ຺ຌາຕນຍສ຺ສ ວິຍ ທີຆຣສ຺ສຕາ ສຣີຣໂຕ ອຎ຺ຎຕາ ວາ ອນຎ຺ຎຕາ ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພາ ສິຍາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ຐປນີຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາເມສ ປຸຈ຺ຉໂຕ ອນາທໂຣ ວິເຫສາ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ປກາຣນ຺ຕຣມາຫ. ເອວໍ ອພ຺ຍາກຣຓກາຣຓໍ ຎາຕຸກາມສ຺ສ ກເຖຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ກຖິເຕ ຈ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ປມາໂທປິ ເອວໍ ສິຍາ, ກຖນວິຘິ ປນ ‘‘ຍາທິສສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ເອວໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ຐປນີຍປຎ຺ເຫ ວິຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາວາທິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວ. ‘‘ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ‘‘ກິໍ ສພ຺ພໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຂຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉສິ, ອຸທາຫຸ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ‘‘ກິໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ອຕ຺ຖິ ນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວິຠຊ຺ຊ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຈ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ. ປຸພ຺ເພ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ໂຈທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕສ຺ເສວ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ ກຣີຍຕີຕິ ‘‘ປຸນ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສູ’’ຕິ ອຕິເທສວເສນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ອປວາໂທ ອາຣທ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຉນ຺ນໍ ວິປາກສມ຺ຜສ຺ສານໍເຍວ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓາທິ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ວິປາກວິຘີຕິ ກຕ຺ວາ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ, (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ອຸທາ. ໑) ອຠິຘມ຺ເມ (ວິຠ. ໒໒໕) ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເຕສໍເຍວ ຄຫຓສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕເນຕ຺ຖ ‘‘ຄຫິຕມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈມານໍເຍວ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນາມ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາເປກ຺ໂຂ ເຕນ ວິນາ ຕສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຬາຍຕນປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນາຕິ ໂຍຊນາ. ອວຍເວນ ວາ ສມຸທາໂຍປລກ຺ຂຓເມຕໍ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄຫິຕມ຺ປີຕິ ຉພ຺ພິຘໍ ວິປາກຜສ຺ສມ຺ປິ. ອຄ຺ຄຫິຕມ຺ປີຕິ ອວິປາກຜສ຺ສມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍາຜສ຺ສມ຺ປິ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມຕິ ໂຍຊນາ. ນ ເຈຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນວ ອຸປາທິນ຺ໂນ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈໂຍປິ ອຸປາທິນ຺ໂນ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນສ຺ເສວ ສຬາຍຕນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຬາຍຕນໂຕ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸກາໂມ’’ຕິ. ນ ຫິ ຜສ຺ສສ຺ສ ຈກ຺ຂາທິສຬາຍຕນເມວ ປຈ຺ຈໂຍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໑, ໔໒໕, ໔໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໔໔, ໔໕; ໒.໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕, ໔໖໗) ວຈນໂຕ ຣູປາຍຕນາທິຣູປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິນາມຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ຈກ຺ຂາທິສຬາຍຕນໂຕ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊນາທິ ວິຍ ສາຘາຣຓໍ ອຫຸຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ສາຘາຣຓຕາຍ ອຎ຺ຎໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍໍ ປິ-ສທ຺ເທນ ອວິສິຏ຺ຐໍ ສາຘາຣຓປຈ຺ຈຍໍ ປິທສ຺ເສຕຸກາໂມ ຠຄວາ, ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍປິ ອິມເມວ ປຈ຺ຈຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໓) ‘‘ປຈ຺ຈຍວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ມຫານິທານເທສນາສງ຺ຄຫຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາ. ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ຊາຕິອາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ. ນິທານໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓາທິກສ຺ສ ນິທານຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ ເອກໍສິໂກ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ກຖິໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ອພ຺ຍຠິຈາຣີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸປຣິ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ນິຊ຺ຊເຏຕິ ນິຊ຺ຊາລເກ. ນິຄ຺ຄຸມ຺ເພຕິ ນິກ຺ເຂເປ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ອາກຸລາຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາກຸລໍ ອພ຺ຍາກຸລໍ ມຫນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍນິທານເມຕ຺ຖ ກຖິຕນ຺ຕິ ມຫານິທານໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖາຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

໙໘. ເຕສໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຊາຕິອາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ. ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນາມ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອນູນາຘິເກເຫວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ຕໂຖ ຕຈ຺ໂຉ, ຕປ຺ປກາໂຣ ວາ ສາມຄ຺ຄິອຸປຄເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໂຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຘມ຺ມານໍ ອສມ຺ຠວາຠາວໂຕ. ອວິຕໂຖ ອວິສໍວາທນໂກ ວິສໍວາທນາກາຣວິຣຫິໂຕ ອຎ຺ຎຘມ຺ມປຈ຺ຈເຍຫິ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ອນຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຎ຺ຎຖາຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ອນຎ຺ຎຖໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍາຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຍາໂຍ, ເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເທວຕ຺ຕາທິນາ ສພ຺ພຠາເວນ ສພ຺ພາ ຊາຕິ. ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິສພ຺ພາກາເຣນ ສພ຺ພາ, ນິປາຕທ຺ວຍເມຕໍ, ນິປາຕຎ຺ຈ ອພ຺ຍຍໍ, ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວຈເນສຸ ເອກາກາຣເມວ ໂຫຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖວຈເນ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊາຕິສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ອິຕ຺ຖິອຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພາກາເຣນ ສພ຺ພາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາວ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ຊາຕິວາເຣ ວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ. ເທວາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄນ຺ຘພ຺ພຍກ຺ຂາທິເກ ປາຬິຍໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໘) ອາຄເຕ, ຕທນ຺ຕຣເຠເທ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕອຕ຺ຖວິຠຊນຕ຺ເຖຕິ ອິມສ຺ມິໍ ‘‘ກສ຺ສຈິ ກິມ຺ຫິຈີ’’ຕິ ອນິຍມໂຕ ອຸທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ນິທ຺ທິສນຕ຺ເຖ ໂຊເຕຕພ຺ເພ ນິປາໂຕ, ຕທຕ຺ຖໂຊຕນໍ ນິປາຕປທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ. ເຕຕິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສມ຺ປທານຠູຕໍ ເຖຣໍ ວທຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ວາ ເຕ ກຕເມຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ຫິ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິ, ‘‘ກິມ຺ຫິຈີ’’ຕິ ຈ ອນິຍມໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ເຕ ກຕເມຕິ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ເຫສາ. ເທວຠາວາຍາຕິ ເທວຠາວຕ຺ຖໍ. ຂນ຺ຘຊາຕີຕິ ຂນ຺ຘປາຕຸຠາໂວ, ຍຖາ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ‘‘ເທວາ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ຄນ຺ຘພ຺ພານໍ ຄນ຺ຘພ຺ພຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ຊາຕິນິທ຺ເທສປເທສຸ, ຠວາທິປເທສຸ ຈ. ເຍນ ຫິ ນເຍນ ສເຈ ຫິ ຊາຕີຕິ ອຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາ, ຊາຕິນິທ຺ເທສປເທໂສວ ‘‘ຠໂວ’’ຕິອາທິນາ ຠວາທິປເທສຸປິ ໂສ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ເທວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກາມຄຸຓາທີຫິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ ວິຫຣນ຺ຕິ ໂຊຕນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຄນ຺ຘໍ ອພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕາ. ຍຊນ຺ຕິ ເວສ຺ສວຓສກ຺ກາທິເກ ປູເຊນ຺ຕີຕິ ຍກ຺ຂາ, ເຕນ ເຕນ ວາ ປຓິຘິກມ຺ມາທິນາ ຍຊິຕພ຺ພາ ປູເຊຕພ຺ພາຕິ ຍກ຺ຂາ, ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠູຕາຕິ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ, ວິຣູຬ຺ຫກສ຺ສ ມຫາຣາຊສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເຍ ເກຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐິປກ຺ຂາ ຠມຣຕຸປ຺ປຬາທໂຍ. ຈມ຺ມປກ຺ຂາ ຊຕຸສິງ຺ຄາລາທໂຍ. ໂລມປກ຺ຂາ ຫໍສໂມຣາທໂຍ. ສຣີສປາ ອຫິວິຈ຺ຉິກສຕປທິອາທໂຍ.

‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ເຍວາປນກນິທ຺ເທໂສ ວິຍ ອວຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ວຈນໍ, ອຖ ໂຂ ອເຍວາປນກນິທ຺ເທໂສ ວິຍ ວຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທເນວ ຈ ອາເມຑິຕຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ເທວຄນ຺ຘພ຺ພາທີນ’’ນ຺ຕິ. ຕທຕ຺ຕາຍາຕິ ຕໍຠາວາຍ, ຍຖາຣູເປສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ‘‘ເທວາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ ໂລກສມຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ຕຖາຣູປຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເທວຄນ຺ຘພ຺ພາທິຠາວາຍາ’’ຕິ. ‘‘ນິໂຣໂຘ, ວິຄໂມ’’ຕິ ຈ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາລາຠສ຺ສ ຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ ‘‘ສພ຺ພໂສ ຊາຕິຍາ ອສຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຊາຕິນິໂຣຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຜລຕ຺ຖາຍ ຫິໂນຕີຕິ ຍຖາ ຜລໍ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຫິໂນຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖ ນນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ເມ ຜລໍ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອປ຺ເປຕິ ວິຍ ນິຍ຺ຍາເຕຕິ ວິຍ. ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິ ອວິເສສໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ວິເສສມຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈາຍໍ ຊາຕິ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາ, ສງ຺ຂຕຠາວາ ຈ ນ ໂຫຕິ ວິກາຣຠາວໂຕ, ຕຖາ ຊຣາມຣຓໍ, ຕສ຺ສ ກຖໍ ສາ ເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕພ຺ຠາເວ ຠາໂວ, ຕທຠາເວ ຈ ອຠາໂວ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍຕາ.

໙໙. ໂອກາສປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄໂຫ. ອຸປປຕ຺ຕິຠເວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອິຘ ປນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ກາມຠໂວ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ກມ຺ມຠເວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ກາມຠວາທິໂຊຕນາ ວິເສສໂຕ ຕສ຺ສ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫິ ຊາຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາວ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວປິ ຊາຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ນ ຕຖາ ປຘານຠູໂຕ, ກມ຺ມຠໂວ ປນ ປຘານຠູໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ຊນກຠາວໂຕຕິ. ‘‘ໂສ ຫິ ຊາຕິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ກາມຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ກາມຠໂວ. ເອສ ນໂຍ ຣູປາຣູປຠເວສຸປິ. ໂອກາສປຣິຄ຺ຄໂຫວ ກໂຕ‘‘ກິມ຺ຫິຈີ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ.

໑໐໐. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມຠວານນ຺ຕິ ກາມກມ຺ມຠວາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມຠວານໍ. ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠວານນ຺ຕິ ກາມຸປປຕ຺ຕິຠວາທີນໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠວານໍ. ຕຖາ ເສສານິປີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານາທີນິ ເສສຸປາທານານິປິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມຠວານໍ, ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠວານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ທ຺ວາທສ ກມ຺ມຠວາ ທ຺ວາທສ ອຸປປຕ຺ຕິຠວາຕິ ຈຕຸວີສຕິຠວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວມຸເຂເນວ ອຸປາທານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານໍ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ອຸຊຸກເມວ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນຕ຺ຖ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມຠວາ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມຠວານໍ. ສຫຊາຕໂກຏິຍາຕິ ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ສຫຊາຕໍ ອຸປາທານໍ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ, ອິຕຣໍ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍາທິວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ, ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາວ ປຈ຺ຈໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍານໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ເອກສງ຺ຄຫຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຫຊາຕໂກຏິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍປກຕູປນິສ຺ສຍານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓວເສນ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໐໑. ອຸປາທານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຸປາທານສ຺ສ ຕຓ຺ຫາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາວ ປຈ຺ຈໂຍ, ເສສຸປາທານານໍ ສຫຊາຕໂກຏິຍາປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓາທິ ຈ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ວິປາກວິຘີຕິ ກຕ຺ວາ.

໑໐໒. ຍທິທໍ ເວທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປາກເວທນາຕິ ຕເມວ ຕາວ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ອິຕຣໂກຏິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອຎ຺ຎາຕິ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍເວທນາ. ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ສຫຊາຕໂກຏິຍາປິ.

໑໐໓. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍປຣມ຺ປຣາທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ເອຕ຺ຕກາຍ ເທສນາຍ. ປຸຣິມຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ປຸຣິມຠວສິທ຺ຘໍ ຕຓ຺ຫໍ. ‘‘ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ ຕຓ຺ຫາຍ, ຍທິທໍ ເວທນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕນເຍນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ເທສນາມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ປນ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫາທສ຺ສນມຸເຂເນວ ຕຓ຺ຫາມູລກຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ໂຕ ອາຈິຓ຺ຓເທສນາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ, ຕຎ຺ຈ ເທສນໍ ປສ຺ສໂຕ ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປສຍ຺ຫ ພລກ຺ກາເຣນ ເທເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິ. ທ຺ເວ ຕຓ຺ຫາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕຓ຺ຫາ ເອວ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາຫ. ເອສນຕຓ຺ຫາຕິ ໂຠຄານໍ ປຣິເຍສນວເສນ ປວຕ຺ຕຕຓ຺ຫາ. ເອສິຕຕຓ຺ຫາຕິ ປຣິຍິຏ຺ເຐສຸ ໂຠເຄສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕຓ຺ຫາ. ສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫາຍາຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວເສນ ປວຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ. ທຸວິຘາເປສາ ເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຓ຺ຫາ ນາມ ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຈ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘານໍ ໂຠຄານໍ ປຏິລາຠາຍ ປຣິເຍສນາ, ລທ຺ເຘສຸ ຈ ເຕສຸປາຕພ຺ຍຕາປຕ຺ຕິອາທິ ໂຫຕີຕິ.

ປຣິຕສ຺ສນວເສນ ປຣິເຍສຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຣິເຍສນາ. ອາສຍໂຕ, ປໂຍຄໂຕ ຈ ປຣິເຍສນາ ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປຏິລາໂຠຕິ ສວຕ຺ຖຸການໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານໍ ຄເວສນວເສນ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອປຣິຍິຏ຺ຐໍເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສນາຍ ລທ຺ຘເມວ ນາມ ຕຖາຣູປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ເພກຕຕ຺ຕາ ເອວ ລພ຺ຠນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫິ ປຣິເຍສນາຍ ສຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ສຸຂໍ ວິເສສໂຕ ນິຈ຺ຉິໂນຕີຕິ ສຸຂວິນິຈ຺ຉໂຍ, ສຸຂໍ ສຠາວໂຕ, ສມຸທຍໂຕ, ອຕ຺ຖງ຺ຄມນໂຕ, ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ຍາຖາວໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ, ຕໍ ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ. ຊຎ຺ຎາຕິ ຊາເນຍ຺ຍ. ‘‘ສຸຠສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠູຕາກາຣໍ ວິວິຘໍ ນິນ຺ນຠາເວນ ນິຈ຺ຉິໂນຕິ ອາໂຣເປຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສນຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຍາປິ ເອວເມວ ວິນິຈ຺ຉຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ວິຕກ຺ໂກເຍວ ອາຄໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕຕິ ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ເຕ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໘) ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ເທວານໍ ອິນ຺ທ, ວິຕກ຺ກນິທາໂນ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມຫານິທານສຸຕ຺ເຕ.‘‘ວິຕກ຺ເກເນວ ວິນິຈ຺ຉິນາຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ວິນິຈ຺ຉີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ກຣຓສາຘນມາຫ. ‘‘ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວິນິຈ຺ຉຍນາກາຣທສ຺ສນໍ.

ຉນ຺ທນຏ຺ເຐນ ຉນ຺ໂທ, ເອວໍ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ສ຺ວາຍໍ ອນາເສວນຕາຍ ມນ຺ໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທຸພ຺ພລຣາຄສ຺ສາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຠິນິວິສນໍ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຫິ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສນ຺ນິສ຺ສໂຍວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຈ ເຕສໍ ຄາຫານໍ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸໂນ ອຎ຺ຎາສາຘາຣຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐານໍ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ອຕ຺ຕນາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ຍສ຺ສ ວເສນ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວສ຺ສ ອສຫມາໂນ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ອສຫນຕາ. ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ສທ຺ທລກ຺ຂເຓ ປນ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ມຈ຺ຉຣິຍໂຍຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຈ຺ຉໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ມຈ຺ເຉໂຣ ຘມ຺ໂມ. ມຈ຺ຉຣິຍສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ອາທເຣນ ຣກ຺ຂຓໍ ອາຣກ຺ໂຂຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣ…ເປ… ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ກໂຣຕີຕິ ກຣຓໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ, ອຘິກໍ ກຣຓນ຺ຕິ ອຘິກຣຓໍ, ວິເສສກາຣຓໍ. ວິເສສກາຣຓຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ອາຣກ຺ຂທຓ຺ຑາທານາທິອນຕ຺ຖສມ຺ຠວສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຣນິເສຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ມາຣຓາທິນາ ປເຣສໍ ວິພາຘນຕ຺ຖໍ. ອາທີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອາທານໍ, ທຓ຺ຑສ຺ສ ອາທານໍ ທຓ຺ຑາທານໍ, ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປຣວິເຫຐນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ສຕ຺ຖາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທິວເສນ ກາເຍນ ກາຕພ຺ພກລໂຫ ກາຍກລໂຫ. ມມ຺ມຆຏ຺ຏນາທິວເສນ ວາຈາຍ ກາຕພ຺ພກລໂຫ ວາຈາກລໂຫ. ວິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ວິຣູປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວິຣຸທ຺ຘໍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ວິວາໂທ. ຕຸວໍ ຕຸວນ຺ຕິ ອຄາຣວວຈນສຫຈຣຓໂຕ ຕຸວໍ ຕຸວໍ, ສພ຺ເພເຕ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ໂທສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໐໔).

໑໑໒. ເທສນໍ ນິວຕ຺ເຕສີຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຣິເຍສນາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸໂລມນເຍນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ເທສນໍ ປຏິໂລມນເຍນ ປຸນ ‘‘ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ເຕສິ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄວເສນາຕິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ, ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ຊນວເສນ ອຠິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕຣາໂຄ, ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຣຎ຺ຊນວເສນ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາທິຕຓ຺ຫາວ ກາເມສຸ ຕຓ຺ຫາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາ. ຠວຕິ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພກາລໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປວຕ຺ຕາ ຠວທິຏ຺ຐິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ຠໂວ, ຕໍສຫຄຕາ ຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ. ວິຠວຕິ ວິນສ຺ສຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ປວຕ຺ຕາ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ວິຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຕໍສຫຄຕາ ຕຓ຺ຫາ ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາຕິ ‘‘ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ ອຸປາທານສ຺ສ, ຍທິທໍ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໐໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏມູລຕຓ຺ຫາ ຈ ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຣິເຍສນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໐໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫາ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ. ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາຣວເສນາຕິ ວຏ຺ຏມູລວເສນ ເຈວ ສມຸທາຈາຣວເສນ ຈ. ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ. ທ຺ວີຫິ ອວຍເວຫິ ສໂມສຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ສມໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິໂຕຕິ ສໂມສຣຓໍ, ປຈ຺ຈໂຍ, ເອກໍ ສໂມສຣຓໍ ເອຕາສນ຺ຕິ ເອກສໂມສຣຓາ. ເກນ ປນ ເອກສໂມສຣຓາຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນາຍາ’’ຕິ. ທ຺ເວປິ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ເອວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈເຍນ ເອກປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຕໂຕ ໂອສຣິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມວສນຏ຺ຐານໍ ໂອສຣຓ ສໂມສຣຓໍ. ເວທນາຍ ສມໍ ສຫ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ໂອສຣຓກປວຕ຺ຕນກາ ເວທນາ ສໂມສຣຓາຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ສຫຊາຕສໂມສຣຓໍ ນາມາ’’ຕິ.

໑໑໓. ສພ຺ເພຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣວເສນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ສວິປາກຜສ຺ສາ ເອວ ວິຎ຺ຎາຓາທິ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ວິປາກວິຖີຕິ ກຕ຺ວາ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາ ນາມ ວຏ຺ຏກຖາຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກຜສ຺ເສ’’ຕິ. ພຫຸຘາຕິ ພຫຸປ຺ປກາເຣນ. ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເວທນານໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິໂກ ຜສ຺ໂສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກອາຫາຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເສສານໍ ປນ ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ກາມາວຈຣວິປາກເວທນານໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິໂກ ຜສ຺ໂສ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ເອກຘາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣປິ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ກາມາວຈຣວິປາກເວທນານໍ ສຫຊາຕມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ຕເຖວ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ເຕຠູມກວິປາກເວທນານໍ. ຍາ ປນ ຕາ ມໂນທ຺ວາເຣ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກາມາວຈຣເວທນາ, ຕາສໍ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ເອກຘາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຜສ຺ໂສ ພຫຸຘາ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑໔. ເວທນາທີນນ຺ຕິ ເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓານໍ. ອສທິສຠາວາຕິ ອນຸຠວນສຎ຺ຊານນາຠິສງ຺ຂຣຓວິຊານນຠາວາ. ເຕ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຘຸເຣນ ເວທຍິຕາທິຣູເປນ ອາກິຣິຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອາກາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕເຍວາຕິ ເວທນາທີນໍ ເຕ ເອວ ເວທຍິຕາທິອາກາຣາ. ສາຘຸກໍ ທສ຺ສິຍມານາຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ປກາສິຍມານາ. ຕໍ ຕໍ ລີນມຕ຺ຖໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຣູປຏ຺ໂຐ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂນມນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ລີນໍ ອປາກຏມຕ຺ຖໍ ຄເມນ຺ຕິ ຎາເປນ຺ຕີຕິ ລິງ຺ຄານິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຎ຺ຊານນເຫຕຸໂຕຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຣູປຏ຺ຐາທິກສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ. ນິມີຍນ຺ຕິ ອນຸມີຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ນິມິຕ຺ຕານິ. ຕຖາ ຕຖາ ອຣູປຠາວາທິປ຺ປກາເຣນ, ເວທຍິຕາທິປ຺ປກາເຣນ ຈ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕ ກເຖຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ເທສາ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ອສທິສຠາວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຍສ຺ມາ ເວທນາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອສທິສຠາວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ອາກາຣາທໂຍ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເອຕ຺ຖ ປາຬິປເທ ອຕ຺ໂຖ.

ນາມສມູຫສ຺ສາຕິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນຏ຺ເຐນ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ຎສ຺ສ ເວທນາທິຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມປຸຎ຺ຊສ຺ສ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ‘‘ນາມກາໂຍ ອຣູປກລາໂປ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິກາ ປຎ຺ຎາປນາ ໂຫຕິ. ເຈຕນາປຘານຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ເຈຕນາກາເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘວິຠຊເນ ‘‘ຍາ ເຈຕນາ ສຎ຺ເຈຕນາ ສຎ຺ເຈຕຍິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໒໔໙ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ) ເຈຕນາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອສຕີຕິ ອສນ຺ເຕສຸ. ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕນາທໂຍຕິ ອິເມ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎິເຕ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ມໂນທ຺ວາເຣ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ. ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສເວວຈໂນຕິ ອຘິວຈນມຸເຂນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຸເຂນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ. ໂສຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ. ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ຈ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ລພ຺ຠນໂຕ ຣູປກາເຍ ປຎ຺ຎາຍເຕວ, ອຍໍ ປນ ນໂຍ ອິຘ ນ ອິຈ຺ຉິໂຕ ເວທນາທິປຏິກ຺ເຂປວເສນ ອສມ຺ຠວປຣິຍາຍສ຺ສ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ປຎ຺ຈປສາເທ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ເວທນາສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ວິນາ ປຎ຺ຈປສາເທ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ອຕ຺ຖິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ອສຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ກທາຈິປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຍຖາຘິຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ພຣຸກ຺ເຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣູປກາຍໂຕຕິ ເກວລໍ ຣູປກາຍໂຕ. ຕສ຺ສາຕິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ.

ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ວິຠູຕຕຣາ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ວິຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ ຣຸປ຺ປນາກາໂຣ. ໂສ ເອວ ຣຸປ຺ປນາກາໂຣ ວຕ຺ຖຸສປ຺ປຏິຆາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ລີນມຕ຺ຖໍ ຄເມຕີຕິ ລິງ຺ຄໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຎ຺ຊານນເຫຕຸໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອາກາຣາທໂຍ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິຫນນໍ ປຏິໂຆ, ຕໂຕ ປຏິຆໂຕ ຊາໂຕ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ສປ຺ປຏິຆ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນາມກາຍໂຕຕິ ເກວລໍ ນາມກາຍໂຕ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ. ເສສໍ ປຐມປຎ຺ເຫ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຸຠຍວເສນາຕິ ນາມກາໂຍ ຣູປກາໂຍຕິ ອຸຠຍສນ຺ນິສ຺ສຍສ຺ສ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອຸຠຍສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ວເສນ.

ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ປຈ຺ເຈກໍ ນາມກາຍຣູປກາຍສຎ຺ຎິຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ເຕສນ຺ຕິ ຜສ຺ສານໍ. ອວິເສສໂຕຕິ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ. ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເອເສວ ເຫຕູຕິ ເອສ ຉສຸປິ ທ຺ວາເຣສຸ ປວຕ຺ໂຕ ນາມຣູປສງ຺ຂາໂຕ ເຫຕຸ ຍຖາຣຫໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຜສ຺ສານໍ. ອິທານິ ຕໍ ຍຖາຣຫໍ ປວຕ຺ຕິໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຂນ຺ຘາຕິ ຜສ຺ເສນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາທໂຍ ຂນ຺ຘາ. ອາວຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ປຣໂຕ ມໂນສມ຺ຜສ຺ເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈວິໂຘປີຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ. ໂສ ຜສ຺ໂສຕິ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສ. ພຫຸຘາຕິ ພຫຸປ຺ປກາເຣນ. ຕຖາ ຫິ ວິປາກນາມໍ ວິປາກສ຺ສ ອເນກເຠທສ຺ສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍວເສນ. ຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍກິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອວິປາກໍ ປນ ນາມໍ ອວິປາກສ຺ສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ວິປາກປຈ຺ຈຍໍ ອິຕເຣສໍ ວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຣູປໍ ປນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິເຠທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິກສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ຉຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຣູປາຍຕນາທິເຠທໍ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ຈຕຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ປນ ຕານິ ຣູປາຍຕນາທີນິ, ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຕຖາ ຈ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍມຕ຺ເຕເນວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ປນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ນາມຣູປໍ ອສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ພຫຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑໕. ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມຣູປສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກປຏິສນ຺ຘິ ຫິ ພາຫິຣໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ຂນ຺ຘານໍ ຕຕ຺ຖ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ປວິສິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອມິສ຺ສິຕໍ ວິຣຫິຕໍ. ‘‘ອວເສສ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນາມາເປກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ອວເສສໍ ນາມຣູປນ຺ຕິ ອິມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ນາມຣູປໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ໂອກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຐມາວຍວຠາເວນ ໂອຕິຓ຺ຓໍ. ໂວກ຺ກມິສ຺ສຖາຕິ ສນ຺ຕຕິວິຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ອຸປຄມິສ຺ສຖ, ຕໍ ປນ ມຣຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຸຕິວເສນາ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣເຘນາ’’ຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ນິໂຣເຘນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຕໂຕ ທຸຕິຍຕຕິຍຈິຕ຺ຕານໍ ວາ ນິໂຣເຘນ ຈຸຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ກາເລ. ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ຕາວ ມຣຓນ຺ຕຣາໂຍ ມາ ໂຫຕຸ ຕທາ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ, ມາຕຸ ປນ ກຖໍ ຕທາ ມຣຓນ຺ຕຣາຍາຠາໂວຕິ? ຕໍ ຕໍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕທນ຺ຕເຣເຍວ ຈວນຘມ຺ມາຍ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ອໂນກາໂສ ນາມາ’’ຕິ, ຈຸຕິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕຣູປານີຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມຊຣູປານິ ວທຕິ. ຕານິ ຫິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕຣູປານິ ນາມ, ນ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຈ຺ຉາ ສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕຊາຫາຣຊານໍ ປນ ຕທາ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ. ຍານິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕຣູປານິ, ຕານິ ຕິວິຘານິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕານີຕິ. ເຕສຸ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠຎ຺ຊມາໂນ ຘມ຺ໂມ ຠຎ຺ຊມານສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ອຸປ຺ປາເທ, ປນ ຐິຕິຍຎ຺ຈ ນ ນ ສກ຺ກາຕິ ‘‘ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຈ ຘຣນ຺ຕານໍ ວເສນ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປກາຍູປຕ຺ຖມ຺ຠິຕສ຺ເສວ ຫິ ນາມກາຍສ຺ສ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ປວຕ຺ຕີຕິ. ເຕຫິ ຣູປຘມ຺ເມຫິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພລວຕຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ…ເປ… ປວຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ປເວຓີ ຆຏິຍຕີຕິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊສ຺ສ ຣູປປເວຓີ ສມ຺ພນ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ຍາວ ໂສຬສມໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຐິຕິຠງ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ຂຓາ. ຕຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ສມຕິໍສ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂສຬສຕິກາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ຕໂຕ ປເຣສຸປິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊສ຺ສ ຣູປປເວຓີ ສມ຺ພນ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕຣູປານິ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ທາຕຸໍ ສເຈ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໂຕ ສຕ຺ຕຣສມໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸປິ ກມ຺ມຊຣູປໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປເຄວ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓສຸ. ຕຖາ ສຕິ ນຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍລາໂຠຕິ ປວຕ຺ຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ປເວຓີ ນ ຆຏິຍເຕວ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂວກ຺ກມຕິຕິນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖໍປກາຣຕາຍ. ຍາທິໂສ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນູນາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຠາວາຍາ’’ຕິ. ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຖາຕິ ສນ຺ຕານວິຈ຺ເຉເທນ ວິຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ສຸທ຺ຘໍ ນາມຣູປເມວາຕິ ວິຎ຺ຎາຓວິຣຫິຕໍ ເກວລໍ ນາມຣູປເມວ. ອວຍວານໍ ປາຣິປູຣິ ວຸຑ຺ຒິ. ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຣູຬ຺ຫິ. ມຫລ຺ລກຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ເວປຸລ຺ລໍ. ຕານິ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຐມາທິວຍວເສນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມວຍວເສນາ’’ຕິອາທິ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ວສ຺ສສຫສ຺ສທ຺ວຍາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິຎ຺ຎາຓເມວາຕິ ນິຍມວຈນໍ, ອິໂຕ ພາຫິຣກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ, ອິສ຺ສຣາທີນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ເຂປປທໍ, ນ ອວິຊ຺ຊາທິຜສ຺ສາທິປຏິກ຺ເຂປປທໍ ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນປທຕ຺ຕາ ອວຘາຣຓສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເສວ ເຫຕູ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເຫຏ຺ຐາປິ ສພ຺ພປເທສຸ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອິທານິ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ນາມຣູປສ຺ສ ປຘານກາຣຓນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ໂອປມ຺ມວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈກໍ ວິຍ ສມຸທິຕສ຺ສາປິ ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິນາ ອຕ຺ຕກິຈ຺ຈາສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ນາມຣູປໍ ນາມາ’’ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓໍ. ປຸເຣຈາຣິເກຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄເມວ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑; ເນຕ຺ຕິ. ໙໐, ໙໒; ເປຏໂກ. ໑໓, ໘໓) ພຫຸຘາຕິ ອເນກປ຺ປກາເຣນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ? ວິປາກນາມສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກອາຫາຣອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ນວຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກອາຫາຣອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ນວຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ເສສຣູປສ຺ສ ອິເມສຸ ນວສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍໍ ອປເນຕ຺ວາ ເສເສຫິ ອຏ຺ຐຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ປນ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕຣູປສ຺ສ, ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ວາ ກມ຺ມຊສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາຍໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ເອກຘາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອວເສສຎ຺ຫິ ປຐມຠວງ຺ຄໂຕ ປຠຸຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ປຈ຺ຈຍນເຍ ທສ຺ສິຍມາເນ ສພ຺ພາປິ ມຫາປກຣຓກຖາ ອາເນຕພ຺ພາ ໂຫຕີຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ກຖໍ ປເນຕໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ສຸຕ຺ຕໂຕ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ມາຕິກາ ໖໒) ນເຍນ ພຫຸຘາ ເວທນາທີນໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ອາຄຕາ. ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ປນ ອິຘ ຈິຕ຺ຕເຊນ ຣູເປນ ທິຏ຺ເຐນ ອທິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຈິຕ຺ເຕຫິ ປສນ຺ເນ, ອປ຺ປສນ຺ເນ ວາ ຕທນຸຣູປານິ ຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ທິຏ຺ຐານິ, ທິຏ຺ເຐນ ຈ ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸມານໍ ໂຫຕີຕິ. ອິມິນາ ອິຘ ‘‘ທິຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕຊຣູເປນ ອທິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ປຏິສນ຺ຘິຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພເມຕໍ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ຫິ ຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ປຏ຺ຐາເນ ອາຄຕາຕິ.

໑໑໖. ອິຘ ສມຸທຍ-ສທ຺ໂທ ສມຸທາຍ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ສມູຫປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂຣາສິສມ຺ຠໂວ’’ຕິ. ເອກໂກຕິ ອສຫາໂຍ ຣາຊປຣິສາຣຫິໂຕ. ປສ຺ເສຍ຺ຍາມ ເຕ ຣາຊຠາວໍ ອມ຺ເຫຫິ ວິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາຣຫໍ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຫິ ຣາຊາ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ອວທນ຺ຕມ຺ປິ ວທຕິ ວິຍ. ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ຕນ຺ນິສ຺ສໂຍປິ ຄຫິໂຕ ວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ ນິສ຺ສຍນິສ຺ສໂຍປິ ‘‘ນິສ຺ສໂຍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’’ຕິອາທິ. ພຫຸຘາຕິ ອເນກຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ນາມໍ ຕາວ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ສຕ຺ຕຘາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ. ກິຎ຺ຈິ ປເນຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ, ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອວິປາກໍ ປນ ນາມໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຐເປຕ຺ວາ ວິປາກປຈ຺ຈຍໍ ອິຕເຣຫິ ຉຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈິ ປເນຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ, ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປວຕ຺ຕິຍໍເຍວ, ນ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ. ຣູປໂຕ ປນ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິ ອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ຉຘາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວຊ຺ຊິເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ສຫ ເຕເຫວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທິເຠທໍ ປນ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຣູປໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິເຠທສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ພຫຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍ຺ວາຍມນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນາມຣູປໍ, ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປສ຺ສ, ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຕິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ໂສ ກທາຈິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສາຕິສໂຍ, ກທາຈິ ນາມຣູປສ຺ສ, ກທາຈິ ອຸຠິນ຺ນໍ ສທິໂສຕິ ຕິວິໂຘປິ ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ປເທນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຎ຺ຎາເຓ…ເປ… ປວຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຍມິທມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມຣູປສຎ຺ຎິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສເຍນ ປວຕ຺ຕານໍ ເອຕ຺ຕເກນ ສພ຺ພາ ສໍສາຣວຏ຺ຏປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ…ເປ… ປຏິສນ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ກາຣກເວທກສຠາເວນ ອຕ຺ຕນາ, ອິສ຺ສຣາທິນາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓຎ຺ເຫຕໍ ປທໍ.

ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກິຈ຺ຈາຕິ ທາສາທີສຸ ສິຣິວຑ຺ຒກາທິ-ສທ຺ທາ ວິຍ ອຕຖຕ຺ຕາ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ອທິສ຺ວາ’’ຕິ. ໂວຫາຣສ຺ສາຕິ ໂວຫຣຓມຕ຺ຕສ຺ສ. ປໂຖຕິ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິສໂຍ. ຍສ຺ມາ ສຣຓກິຣິຍາວເສນ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ສໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ປຊານນກິຣິຍາວເສນ ‘‘ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຓາປເທສວເສນາ’’ຕິ. ກາຣຓໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕີຕິ. ເອກເມວ ອຕ຺ຖໍ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປກາຣໂຕ ຎາປນໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ເອວ ຫິ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ເມຘາວີ’’ຕິ ຈ ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ. ປຓ຺ຑິຈ຺ຈປ຺ປກາຣໂຕ ປນ ປຓ຺ຑິໂຕ, ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍປ຺ປກາຣໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ ເອວໍ ປກາຣໂຕ ປຎ຺ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ອິຘ ອຘິວຈນນິຣຸຕ຺ຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິປທານິ ສມານຕ຺ຖານິ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ວຈນໍ ອຘິວຈນາທິຠາວໍ ຠຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເກສຸຈິ ວຈນວິເສເສສຸ ວິເສເສນ ປວຕ຺ເຕຫິ ອຘິວຈນາທິສທ຺ເທຫິ ສພ຺ພານິ ວຈນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ຖປ຺ປກາສນສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ອຘິ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິຠາເວ, ອຸປຣິ ວຈນໍ ອຘິວຈນໍ. ກສ຺ສ ອຸປຣິ? ປກາເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ປາກໂຏ ຍມຕ຺ໂຖ. ອຘີນໍ ວາ ວຈນໍ ອຘິວຈນໍ. ເກນ ອຘີນໍ? ອຕ຺ເຖນ. ຕຖາ ຕໍຕໍອຕ຺ຖປ຺ປກາເສນ ນິຈ຺ຉິຕໍ, ນິຍຕໍ ວາ ວຈນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ປຖວີຘາຕຸປຸຣິສາທິຕໍຕໍປກາເຣນ ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຘິວຈນາທິປທານໍ ສພ຺ພວຈເນສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎຖາ ສິຣິວຑ຺ຒກຘນວຑ຺ຒກປ຺ປກາຣານເມວ ນິຣຸຕ຺ຕິຕາ, ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປກາຣານເມວ ເອກເມວ ອຕ຺ຖໍ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ຎາເປນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາ ຈ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ເອວໍ ຕີຫິປິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂວຫາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄປິ ສຫ ວິຎ຺ຎາເຓນ ນາມຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕີ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຎາຍ ອວຈຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ກິເລສວຏ຺ຏໍ, ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ, ວິປາກວຏ຺ຏນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ວຏ຺ຏໍ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຍິທໍ ‘‘ຊາເຍຖາ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຕ຺ຖີຕິປຸຣິສາຕິອາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ຂນ຺ຘາທິຜສ຺ສາທິສຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖາທິນາມສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ. ວຕ຺ຖຸປິ ເອຕ຺ຕາວຕາວ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກມ຺ປິ ເອຕ຺ຕາວຕາວ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອຕ຺ຕເກນ, ສຫ ວິຎ຺ຎາເຓນ ນາມຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.