໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໑໔. ອຣິຍສຈ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸທເຍ ວຕ຺ຕມາໂນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວຣຫິເຕ ເອກນ຺ຕປຫາຕພ຺ເພ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕ ສມຸທເຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຫາຕພ຺ພປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ອວເສສກິເລສາວເສສາກຸສເລສຸ ອປ຺ປຫາຕພ຺ເພສຸ ຈ ສາສວກຸສລມູລາວເສສສາສວກຸສເລສູຕິ ສປ຺ປເທໂສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ສຈ຺ຈສທ຺ເທ ນິປ຺ປເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘາ ປນ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ຘມ຺ມໂຕ ນິປ຺ປເທສາ ເອວ. ນ ຫິ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິໂຣໂຘຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ມຄ຺ໂຄປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາເຣສຸ ອປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທຍເມວ ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີສຸປິ ວາເຣສຸ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ອປຸພ຺ພສມຸທຍທສ຺ສນຕ຺ຖາຍປິ ຫິ ສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ? ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຈນໍ ເກວລາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ສຈ຺ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ເທສນາວເສນ ປນ ຕໍ ຕໍ ສມຸທຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຫານວເສນ ນິໂຣໂຘ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກປຎ຺ຈງ຺ຄິກສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລວເສນ ມຄ຺ໂຄ ຈ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຸກ຺ຂາທີນິ ຈ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປເທສານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ຈ ນິປ຺ປເທສານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຈ຺ຈເທສນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ກມ຺ມກິເລສວເສນ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ…ເປ… ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນໂຕ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕິຓ຺ຓນ຺ນຎ຺ຈ ກຸສລມູລານໍ ອວເສສານຎ຺ຈ ສາສວກຸສລານໍ ປຫານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາອຸປາທານານໍ ປຫານວເສນ, ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ວາ ປຫີເນສຸ ເຕສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ກຸສລາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ. ປຫານນ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈວເສນ ຕທຘິຄມນີຍໍ ນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕິ, ນິໂຣຘສ຺ເສວ ວາ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາໂວ ປຫານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍທິປິ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສາຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑) ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄປາຣິປູຣິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ວຈນໍ ກາຍກມ຺ມາທິສຸທ຺ຘິຍາ ທູຣຕຣຸປນິສ຺ສຍຕໍ, ຈກ຺ຂາທີສຸ ອສາຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອາທີນວານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຕາເຍວ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຍຕິໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອປຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ວິວຏ຺ຏນວເສນ, ໂປໂນພ຺ຠວິກຕຓ຺ຫາຍ ປຫີຍມານາຍ ກິເລສທູຣີຠາເວນ, ກາຍິກເຈຕສິກທຣຖສນ຺ຕາປປຣິຬາເຫສຸ ປຫີຍມາເນສຸ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍິກເຈຕສິກສຸເຂ ປຏິສໍເວທິຍມາເນ ‘‘ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑) ວຸຕ຺ຕານໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ອາສນ຺ນຕຣຸປນິສ຺ສຍຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີຕິ ອາສນ຺ນຕຣຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ສຸຂໍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກມຄ຺ຄເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ…ເປ… ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິອາທິ. ເອວມິທໍ ວຈນໂຕຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ເທສນຸປາຍສ຺ສ ຎາປກນິທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ວຈນໂຕຕິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນານຸຣູປໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກປິ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທາ ເອວາຕິ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ຖາຕິ? ເທວປຸເຣ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເທສິຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາໂຣປິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ. ອຖ ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິ ວຈເນເນວ ອຊ຺ຌາສຍວິເສສກາຣຓນິທສ຺ສເກນ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄປິ ປຏິປທາ ເອວາຕິ ເທສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນ…ເປ… ວຈນໂຕ ປນ…ເປ… ເທສິໂຕ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາໂຣປິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຠຄວຕາ ເທວປຸເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌາເນຫິ ເທສນາປເວໂສ, ຠາວນາປເວໂສ ວາ ຌານາຠິນິເວໂສ. ເອເກກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ນຍສຫສ຺ສານໍ ທສ຺ສນໍ ຄຓນາສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ປາຬິ ຐິຕາ, ຕຖາ ເອເກກິສ຺ສາ ປຏິປທາຍ ສຸຎ຺ຎຕາທີສຸ ຈ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປາຬິຄມນໍ ກຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກວາເຣ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີສຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຕງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວາເຣ ຈ ຍຖາ ວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມວເສນາຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.