໔. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

ອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ສາສນກ຺ກໂມຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາ ວາ. ສກລຎ຺ຫິ ສາສນໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສຈ຺ເຈສຸ ກມຕິ, ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ວາ ສາສນໍ ເອເຕສຸ ກມຕິ, ຕສ຺ມາ ກມຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກໂມ, ກິໍ ກມຕິ? ສາສນໍ, ສາສນສ຺ສ ກໂມ ສາສນກ຺ກໂມຕິ ສຈ຺ຈານິ ສາສນປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍເທສນາ ຈ ຕພ຺ໂພຫາເຣນາຕິ.

ຕຖາຕິ ຕໍສຠາວາວ. ອວິຕຖາຕິ ອມຸສາສຠາວາ. ອນຎ຺ຎຖາຕິ ອຎ຺ຎາກາຣຣຫິຕາ. ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຕໍນິມິຕ຺ຕຕາຫິ ອນິຏ຺ຐຕາ ປີຬນຏ຺ໂຐ, ທ຺ວິຘາປິ ປຣິທຫນໍ, ກິເລສທາຫສມາໂຍໂຄ ວາ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ປຸຄ຺ຄລຫິໍສນໍ ວາ ປີຬນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ຕິຂິຓຠາໂວ ສນ຺ຕາປນໍ ສນ຺ຕາໂປຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປີຬນຏ຺ໂຐ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສຣເສເນວ ອາວິຠວນາກາໂຣ, ອິຕເຣ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມຸທຍມຄ຺ຄນິໂຣຘທສ຺ສເນຫິ ອາວິຠວນາກາຣາຕິ ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນວເສນ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ອູຫນໍ ຣາສິກຣຓໍ ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ອາຍູຫນໍ, ສມຸທຍໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ວາ ອາຍໍ, ທຸກ຺ຂໍ. ຕສ຺ສ ອູຫນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອາຍູຫນໍ, ສຣສາວິຠາວນາກາໂຣ ເອໂສ. ນິທທາຕິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນິທານໍ, ‘‘ອິທໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປນ຺ຕໍ ວິຍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນ ຈາຍໍ ນິທານຏ຺ໂຐ ອາວິ ຠວຕິ. ສໍໂຍຄປລິໂພຘຏ຺ຐາ ນິໂຣຘມຄ຺ຄທສ຺ສເນຫິ, ເຕ ຈ ສໍສາຣສໍໂຍຊນມຄ຺ຄນິວາຣຓາກາຣາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ, ສຍເມວ ວາ ນິສ຺ສຏໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພສງ຺ຂເຕຫິ ສພ຺ພຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຠາວໂຕຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ອຍມສ຺ສ ສຠາເວນ ອາວິຠວນາກາໂຣ. ວິເວກາສງ຺ຂຕາມຕຏ຺ຐາ ສມຸທຍມຄ຺ຄທຸກ຺ຂທສ຺ສນາວິຠວນາກາຣາ, ສມຸທຍກ຺ຂຍອປ຺ປຈ຺ຈຍອວິນາສິຕາ ວາ. ສໍສາຣໂຕ ນິຄ຺ຄມນໍ ນິຍ຺ຍານໍ. ອຍມສ຺ສ ສຣເສນ ປກາສນາກາໂຣ, ອິຕເຣ ສມຸທຍນິໂຣຘທຸກ຺ຂທສ຺ສເນຫິ. ຕຕ຺ຖ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທວເສນ ນິພ຺ພານາຘິຄໂມວ ນິພ຺ພານນິມິຕ຺ຕຕາ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ. ປຎ຺ຎາປຘານຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນໍ ວາ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ. ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສເນ ກິເລສທຸກ຺ຂສນ຺ຕາປວູປສມເນ ຈ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມຄ຺ຄງ຺ຄຘມ຺ມາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສູຕິ ໂສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐຕິ. ວິເສສໂຕ ວາ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠູຕາ ມຄ຺ຄງ຺ຄຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ ໂສ ເຕສໍ ອາກາໂຣ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ. ເອວມາທິ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐຕິ ອຠິສເມຕພ຺ພຏ຺ໂຐ, ອຠິສມຍສ຺ສ ວາ ວິສຍຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ, ອຠິສມຍສ຺ເສວ ວາ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ, ໂສ ເຈຕ຺ຖ ອຠິສເມຕພ຺ເພນ ປີຬນາທິນາ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກຸຈ຺ຉິຕໍ ຂໍ ທຸກ຺ຂໍ. ‘‘ສມາຄໂມ ສເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ເກວລສ຺ສ ອາຄມ-ສທ຺ທສ຺ສ ເອຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ປໂຍເຄ ສໍໂຍຄຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ ສໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ປໂຍເຄ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ‘‘ສໍໂຍຄໍ ທີເປຕີ’’ຕິ ອາຫ, ເອວໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸທິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ອຍ-ສທ຺ໂທ ຄຕິອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘ ເຫຕຸ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ກາຣຓໍ ທີເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລນິປ຺ຜາທເນນ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອຕິ ວາ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ອໂຍຕິ, ສໍໂຍເຄ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ສມຸທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ວິສຸໍ ປຍຸຊ຺ຊມານາປິ ອຸປສຄ຺ຄ-ສທ຺ທາ ສຘາຕຸກໍ ສໍໂຍຄຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປາທຕ຺ຖຎ຺ຈ ທີເປນ຺ຕິ ກິຣິຍາວິເສສກຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຠາໂວ ເອຕ຺ຖ ໂຣຘສ຺ສາຕິ ນິໂຣໂຘຕິ ເອເຕນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທຸກ຺ຂວິເວກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມຘິຄເຕ ຕສ຺ມິໍ ຕທຘິຄມວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂຣຘາຠາໂວ ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂຣຘສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ນິວຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈຕ຺ເຖ ອຠາໂວ ເອຕສ຺ມິໍ ໂຣຘສ຺ສາຕິ ນິໂຣໂຘອິຈ຺ເຈວ ປທສມາໂສ. ທຸກ຺ຂາຠາໂວ ປເນຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ນ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ. ອນຸປ຺ປາໂທ ເອວ ນິໂຣໂຘ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ. ອາຍຕິຠວາທີສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ນ ປນ ຠງ຺ໂຄຕິ ຠງ຺ຄວາຈກໍ ນິໂຣຘ-ສທ຺ທໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປາທວາຈກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ກາຣເຓ ຜໂລປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິໂຣຘປຈ຺ຈໂຍ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຏິປທາ ຈ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ນນຸ ສາ ເອວ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ສາ ປຏິປທາຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ? ນ, ປຸຄ຺ຄລາຘິຄມສ຺ສ ເຍຫິ ໂສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ເຕສໍ ກາຣຓຠູຕຘມ຺ມານຎ຺ຈ ປຕ຺ຕິຠາເວນ ປຏິປທາຠາເວນ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາສຈ຺ຉິກຣຓຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາຠາເວປິ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສຈ຺ຉິກິຣິຍຘມ຺ມຠາເວຫິ ນານຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຏ຺ຐານໍ ຜລນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປທຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິວິທ຺ຘກາເລ ປວຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘາທິໂວຫາຣໍ ‘‘ອຄມາ ຣາຊຄຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໔໑໐) ວິຍ ປຸຣິມກາເລປິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ອຣິຍປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຣິຍາ ອິມນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣິຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈານີຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຄເຕນ ຫິ ສຍໍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ, ເຕເນວ ປກາສິຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອຘິຄມນີຍຕ຺ຕາ ຕານິ ຕສ຺ສ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຣິຍຠາວສິທ຺ຘິໂຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣິຍສາຘການິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຣິຍານິ ສຈ຺ຈານີຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຕຖຠາເວນ ອຣຓີຍຕ຺ຕາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຣິຍານິ, ອຣິຍໂວຫາໂຣ ວາ ອຍໍ ອວິສໍວາທໂກ ອວິຕຖຣູໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ພາຘນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ພາຘນາ, ອຸທຍພ຺ພຍປີຬິຕຕາ ວາ. ຠວາທີສຸ ຊາຕິອາທິວເສນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທິວເສນ ຈ ອເນກຘາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕນເມວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕາປນໍ, ຕທສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ຣໂສ. ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສຸ ສໍສາຣໂມກ຺ເຂສຸ ປວຕ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປຠວຕິ ເອຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ປຸຣິມຠເວນ ປຈ຺ຉິມຠໂວ ຆຏິໂຕ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຠໂວ. ‘‘ເອວມ຺ປິ ຕຓ຺ຫານຸສເຍ ອນູຫເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໓໓໘) ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາທນໍ ອນຸປຈ຺ເຉທກຣຓໍ. ຠວນິສ຺ສຣຓນິວາຣຓໍ ປລິໂພໂຘ. ຣາຄກ຺ຂຍາທິຠາເວນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂສນ຺ຕຕາ ສນ຺ຕິ. ອຈ຺ຈຸຕິຣສນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຸຕິສມ຺ປຕ຺ຕິກໍ. ຈວນໍ ວາ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕທຠາວໍ ກິຈ຺ຈມິວ ໂວຫຣິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຸຕິກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈວນຎ຺ຈ ສຠາວສ຺ສາປຣິຈ຺ຈຊນໍ ອວິກາຣຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘນິມິຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ອວິຄ຺ຄຫໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອນິມິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ອນຸສຍຸປຈ຺ເຉທນວເສນ ສໍສາຣຈາຣກໂຕ ນິຄ຺ຄມນູປາຍຠາໂວ ນິຍ຺ຍານໍ. ນິມິຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ອສຸວຓ຺ຓາທິ ສຸວຓ຺ຓາທິ ວິຍ ທິສ຺ສມານໍ ມາຍາຕິ ວຕ຺ຖຸສພ຺ຠາວາ ຕສ຺ສາ ວິປຣີຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸທກໍ ວິຍ ທິສ຺ສມານາ ປນ ມຣີຈິ ອຸປຄຕານໍ ຕຸຈ຺ຉາ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສາ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ວິສໍວາທິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ມຣີຈິມາຍາອຕ຺ຕານໍ ວິປກ຺ໂຂ ຠາໂວ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາໂວ. ອຣິຍຎາຓສ຺ສາຕິ ອວິຕຖຄາຫກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ, ເຕນ ປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂຄຈຣຠາໂວ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕາອາຣມ຺ມຓຠາໂວ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຄ຺ຄິລກ຺ຂຓໍ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ກຏ຺ຐາທິອຸປາທານເຠເທປິ ວິສໍວາທກໍ ວິປຣີຕໍ ອຠູຕໍ ວາ ກທາຈິ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໓໙; ໕.໕໗) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ ຊາຕິອາທິກາ ໂລກປກຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ອຸທ຺ຘໍ ທີຆຕາ, ເອກຈ຺ຈານໍ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ຕິຣິຍໍ ທີຆຕາ, ວຸທ຺ຘິນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ຕານໍ ປຸນ ອວຑ຺ຒນໍ ເອວມາທິກາ ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາເວສຸ ປຈ຺ຉິໂມ ຕຖຕາ, ປຐໂມ ອວິຕຖຕາ, ມຊ຺ຌິໂມ ອນຎ຺ຎຖຕາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ທຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎໍ ນ ພາຘກນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕຓ຺ຫາປິ ຊາຕິ ວິຍ ທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕຕາຍ ພາຘິກາຕິ? ນ, ພາຘກປຠວຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຊາຕິອາທີນໍ ວິຍ ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາໂວ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ ຈ ພາຘກຕາ, ນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຠວກຕາຕິ ນຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຠວກຠາເວນ ຄຫິຕາຍ ພາຘກຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ໂຄ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎໍ ນ ພາຘກ’’ນ຺ຕິ. ພາຘກຕ຺ຕນິຍາເມນາຕິ ທຸກ຺ຂໍ ພາຘກເມວ, ທຸກ຺ຂເມວ ພາຘກນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາປິ ພາຘກຕ຺ຕາວຘາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວິນາ ນາຎ຺ຎໂຕຕິ ສຕິປິ ອວເສສກິເລສອວເສສາກຸສລສາສວກຸສລມູລາວເສສສາສວກຸສລຘມ຺ມານໍ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຠາເວ ນ ຕຓ຺ຫາຍ ວິນາ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ປນ ວິນາປິ ຕຓ຺ຫາຍ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຠາໂວ ອຕ຺ຖິ ກຸສເລຫິ ວິນາ ອກຸສເລຫິ, ຣູປາວຈຣາທີຫິ ວິນາ ກາມາວຈຣາທີຫິ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕາ. ຕຈ຺ຉນິຍ຺ຍານຠາວຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວິຘາປິ ນິຍເມນ ຕຈ຺ໂຉ ນິຍ຺ຍານຠາໂວ ເອຕສ຺ສ, ນ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ ວິປຣີຕຕາຍ, ໂລກິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ ວາ ອເນກນ຺ຕິກຕາຍ ອຕຈ຺ໂຉຕິ ຕຈ຺ຉນິຍ຺ຍານຠາໂວ, ມຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕຈ຺ຉນິຍ຺ຍານຠາວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຈ຺ຉນິຍ຺ຍານຠາວຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາປິ ນິຍເມນ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕິ ຕຈ຺ຉາວິປລ຺ລາສາ’’ຕິອາທິ.

ສຈ຺ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ, ສມ຺ຠວນ຺ເຕ ວາ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ. ວິຣຕິສຈ຺ເຈຕິ ມຸສາວາທວິຣຕິຍໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎວິຣຕີສຸ ສຈ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ. ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕາ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິສຈ຺ຈໍ. ‘‘ອໂມສຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕທຣິຍາ ສຈ຺ຈໂຕ ວິທູ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໖໓) ອໂມສຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ຕໍສມ຺ປາປກສ຺ສ ຈ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຊານນາ ປຏິເວໂຘ ອວິວາທກາຣຓນ຺ຕິ ທ຺ວຍມ຺ປິ ‘‘ເອກຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕິຍມຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມິໍ ປຊາ ໂນ ວິວເທ ປຊານ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐; ມຫານິ. ໑໑໙) ມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເນຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອເຕນ ຊາຕິອາທີນໍ ທຸກ຺ຂອຣິຍສຈ຺ຈຠາເວ ອວິປຣີຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ຂອຣິຍສຈ຺ຈຠາວສ຺ສ ຊາຕິອາທີສຸ ນິຍຕຕໍ. ສເຈປິ ກຖຎ຺ຈິ ໂກຈິ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎາປເນ ປນ ສຫຘມ຺ເມນ ປຎ຺ຎາປເນ ອຕ຺ຕໂນ ວາທສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາປເນ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫເມຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີຕິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕິອາທີນໍ ອນຎ຺ຎຖຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ອຠາໂວເຍເວຕ຺ຖ ຐານາຠາໂວ. ສເຈປິ ໂກຈິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ຐານໍ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕປິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ປຕ຺ຕຕາ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາ ຈ ປຐມຕາ, ຕໍນິມິຕ຺ຕຕາ ທຸຕິຍຕາ, ຕທຸປສມຕາ ຕຕິຍຕາ, ຕໍສມ຺ປາປກຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ນິພ຺ພຸຕິກາເມນ ປຣິຊານນາທີຫິ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ຘມ຺ມຎາຓກິຈ຺ຈໍ ວາ ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທີນິ ຈ ເອຕປ຺ປຣມາເນວາຕິ ຈຕ຺ຕາເຣວ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຓ຺ຫາຍ ອາທີນວທສ຺ສາວີນໍ ວເສນ ‘‘ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸອາທີນໍ ເອຕໍປຣມຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອາລເຍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາເຕ, ສກລວຕ຺ຖຸກາມສງ຺ຂາເຕ, ຠວຕ຺ຕຍສງ຺ຂາເຕ ວາ ທຸກ຺ເຂ ໂທສທສ຺ສາວີນໍ ວເສນ ‘‘ອາລຍາທີນໍ ເອຕໍປຣມຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຫຕຸເກນ ທຸກ຺ເຂນາຕິ ເອເຕນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນຕາທສ຺ສເນນ ອຕິສໍເວຄວຕ຺ຖຸຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ນ ປຏິເວຘຎາຓໍ ວິຍ ສກິເທວ ພຸຊ຺ຌຕິ, ອຖ ໂຂ ອນຸ ອນຸ ພຸຊ຺ຌນໂຕ ອນຸໂພໂຘ, ອນຸສ຺ສວາກາຣປຣິວິຕກ຺ກທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິອນຸຄໂຕ ວາ ໂພໂຘ ອນຸໂພໂຘ. ນ ຫິ ໂສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ພຸຊ຺ຌຕິ, ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ປນ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຣິຊານນາທິໂຕ. ຕໍກິຈ຺ຈກຣເຓເນວ ຫິ ຕານິ ຕສ຺ສ ປາກຏານິ. ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາຍ ຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ປຕິລີຍມານມານສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ວິສງ຺ຂາຣໍ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ທຸກ຺ຂຄຕຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣຘຎ຺ຈ ຜຸສຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ ວິຍ ປຠາຍ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີຫິ ສຫ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ນ ຈ ສງ຺ຂາເຣ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນນ ຎາເຓນ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ນິມິຕ຺ຕປວຕ຺ເຕຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕໍ ຕໍ ຎາຓໍ ທຸກ຺ຂາທີນິ ວິຠາເວຕິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫນິວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸກ຺ຂສມຸທຍມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕີຕິ ກາລນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໐) ເອກທສ຺ສິໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕຍທສ຺ສິຕາວິຈາຣຓາຍ ຕສ຺ສາ ສາຘນຕ຺ຖໍ ຄວໍປຕິຕ຺ເຖເຣນ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫຣິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກຎ຺ຈ ສຈ຺ເຈສຸ ທິສ຺ສມາເນສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຕຍທສ຺ສນສ຺ສ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຖາ ອນຸປຸພ຺ພາຠິສມເຍ ປຸຣິມທິຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອທສ຺ສນໂຕ ສມຸທຍາທິທສ຺ສິໂນ ທຸກ຺ຂາທິທສ຺ສນຕາ ນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນິວາເຣຕິ. ‘‘ໂລກສມຸທຍໍ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ໂລເກ ນຕ຺ຖິຕາ, ສາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສມຸທຍທສ຺ສນໍ ເຫຕຸຜລປ຺ປພນ຺ຘາວິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ໂລກນິໂຣຘໍ ໂຂ…ເປ… ປສ຺ສໂຕ ຍາ ໂລເກ ອຕ຺ຖິຕາ, ສາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕) ວຈນໂຕ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ ເຫຕຸນິໂຣຘາ ຜລນິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນິວາເຣຕິ. ອຕ຺ຕກາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂທສ຺ສນໂຕ ມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕກາເຣ, ນຕ຺ຖິ ປຣກາເຣ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສກາເຣ’’ຕິອາທິກໍ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໘) ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ປຊຫຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ, ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ…ເປ… ວິສຸທ຺ຘິຍາ, ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິອາທິກາ ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິ ຈ ອິຘ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສາປິ ຫິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ປຫີຍຕີຕິ.

ທຸກ຺ຂຎາຓໍ ສມຸທຍຜລສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘຸວາທິຠາວໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຜເລ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ອິສ຺ສໂຣ ໂລກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ນິວຕ຺ເຕຕິ ຈາ’’ຕິ ອິສ຺ສຣກາຣຓິໂນ ວທນ຺ຕິ, ປຘານໂຕ ອາວິ ຠວຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຈ ປຕິລີຍຕີຕິ ປຘານກາຣຓິໂນ. ‘‘ກາລວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ ນິວຕ຺ຕຕິ ຈາ’’ຕິ ກາລວາທິໂນ. ‘‘ສຠາເວເນວ ສມ຺ໂຠຕິ ວິໂຠຕິ ຈາ’’ຕິ ສຠາວວາທິໂນ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຓູຫິ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕິ, ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ເອວມາທິ ອກາຣຓປຣິຄ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຣາມຸທກາຬາຣາທີນໍ ວິຍ ອຣູປໂລເກ, ນິຄຓ຺ຐາທີນໍ ວິຍ ໂລກຖຸປິກາຍ ອປວຄ຺ໂຄ ໂມກ຺ໂຂຕິ ຄຫຓໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຘານສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຄຸຓວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສກຕ຺ຕນິ ອວຏ຺ຐານໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສໂລກຕາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ເອວມາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຄຸຓວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ພຸທ຺ຘິສຸຂທຸກ຺ຂອິຈ຺ຉາໂທສປຍຕ຺ຕຘມ຺ມາຘມ຺ມສງ຺ຂາເຣຫິ ນວຫິ ອຕ຺ຕຄຸເຓຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກຓາທຠກ຺ຂວາໂທ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕປ຺ປນປຸຕ຺ຕມຸຂທສ຺ສນາທີຫິ ວິນາ ອປວຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາປວຕ຺ຕນໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕເນສຸ ກາມຠວວິຠວຕຓ຺ຫາວເສນ ທ຺ວາທສ ຕິກາ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ວາ ອາຄຕນເຍນ ກາລວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ວີມໍສິທ຺ຘິປາທາທໂຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິມຸເຂນ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ຕໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທໂຍຕິ ໂລກິຍກ຺ຂເຓ ອໂລຠເມຕ຺ຕາກຣຸຓາສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຠິນ຺ນາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ໂລຠພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຕໂຍຕິ ເອໂກປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ສມ຺ມາວາຈາທີສຸ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕານໍ ປນ ຠາເວ ສມ຺ມາອາຊີວສມ຺ຠວໂຕ ເຕນ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠວນ຺ຕເຣປິ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ອຣິເຍຫິ ອວີຕິກ຺ກມນີຍຕ຺ຕາ ອຣິຍກນ຺ຕານໍ ສມ຺ມາວາຈາທິສີລານໍ ຄຫເຓນ ເຍນ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ຕານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ, ໂສ ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ອນຎ຺ຎານິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘາພລານິ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘາພລຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ສີລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ ຕິວິເຘນປິ ສີເລນ ເຕ ຕໂຍປິ ຄຫິຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ຈິຕ຺ຕສມາຘີຕິ ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາທໍ ວທຕິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒) ຫິ ຈິຕ຺ຕມຸເຂນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມາຘິມຸເຂນ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາທຠາວນາຍ ປນ ສມາຘິປິ ອຘິມຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວີມໍສິທ຺ຘິປາທາທິວຈນໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາທວຈນໍ ອວຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໙; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໖; ອ. ນິ. ໓.໙໖; ໑໑.໑໒) ວຈນໂຕ ສມາຘິອຸປກາຣາ ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ, ຕສ຺ມາ ສມາຘິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ, ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ສມາຘິອຸປກາຣກໂຕ ຕໍສທິສກິຈ຺ຈໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສມາຘິວເສນ ເອເຕສໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຠາໂຣ ວິຍ ວິຆາຕກຕ຺ຕາ. ທຸພ຺ຠິກ຺ຂມິວ ພາຘກຕ຺ຕາ. ‘‘ນິພ຺ພານປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໑໕, ໒໑໗; ຘ. ປ. ໒໐໓, ໒໐໔) ສຸຂຠາວໂຕ ສຸຠິກ຺ຂມິວ. ອນິຏ຺ຐຠາວໂຕ ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ເວຣີວິສຣຸກ຺ຂຠຍໂອຣິມຕີຣູປມໍ.

ຕຖຕ຺ເຖນາຕິ ຕຖສຠາເວນ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ອຣິຍສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ສິຍາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ສິຍາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຣິຍສຈ຺ຈ-ສທ຺ທປຣາ ຫິ ທຸກ຺ຂາທິສທ຺ທາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາວໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ອຣິຍສຈ຺ຈ-ສທ຺ທານເປກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂ-ສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສາມຎ຺ຎຜລຘມ຺ມານໍ ອາທິປທສງ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທເປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ຈຕຸຕ຺ຖປທສງ຺ຄໂຫ. ສມຸທຍາທີສຸ ອວເສສກິເລສາທໂຍ ສມຸທໂຍ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ຈ ນິໂຣໂຘ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຣິຍມຄ຺ຄໂຕ ອຎ຺ຎານິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ມຄ຺ໂຄ, ນ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ທຸກ຺ຂໍ ເວທນີຍມ຺ປິ ສນ຺ຕໍ ເວທກຣຫິຕໍ, ເກວລໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕມາເນ ທຸກ຺ຂໍ ເວເທຕີຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິຕເຣສຸປິ.

ກິຣິຍາວ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ສມຸທຍເມວ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຠາວໍ. ມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ມຄ຺ຄມຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂອກາຣສ຺ສ ອຠາໂວ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຄມໂກຕິ ຄນ຺ຕາ. ສາສວຕາ ອສຸຠຕາຕິ ກຕ຺ວາ ນິໂຣຘມຄ຺ຄາ ສຸຠາ ເອວ. ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປຣິຍາເຍນ ສມຸທຍາທິຠາໂວ ຈ ອຕ຺ຖິ, ນ ປນ ນິໂຣຘຠາໂວ, ນິໂຣຘສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ຂາທິຠາໂວຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມງ຺ຄິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣຘສຸຎ຺ຎານິ ວາ’’ຕິອາທິ. ສມຸທເຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຠາວໂຕຕິ ໂປໂນພ຺ຠວິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ວາ ປກຕິວາທີນໍ ວິກາຣາວິຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຏິປ຺ປລີນາ ຈ ປກຕິຠາເວເນວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ສມຸທຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸທເຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຠາວໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ອວິຠຕ຺ເຕຫິ ວິກາເຣຫິ ມຫນ຺ຕາ ວິເສສິນ຺ທ຺ຣິຍຠູຕວິເສເສຫິ ປກຕິຠາເວເນວ ຐິເຕຫິ ປກຕິ ສຄພ຺ຠາ ປກຕິວາທີນໍ, ເອວໍ ນ ຜເລນ ສຄພ຺ໂຠ ເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍານໍ ນິໂຣຘມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ອສມວາຍາຕິ ເອຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ເຫຕຸສມເວຕໍ ເຫຕຸຜລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ຕນ຺ຕູສຸ ປໂຏ, ກປາເລສຸ ຆໂຏ, ພິຣເຓສຸ ກໂຏ, ທ຺ວີສຸ ອຓູສຸ ທ຺ວິອຓຸກນ຺ຕິອາທິນາ ອິຘ ພຸທ຺ຘິໂວຫາຣຊນໂກ ອວິສຸໍ ສິທ຺ຘານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສມວາໂຍ, ເຕນ ສມວາເຍນ ກາຣເຓສຸ ທ຺ວີສຸ ອຓູສຸ ທ຺ວິອຓຸກໍ ຜລໍ ສມເວຕໍ ເອກີຠູຕມິວ ສມ຺ພນ຺ຘໍ, ຕີສຸ ອຓູສຸ ຕິອຓຸກນ຺ຕິ ເອວໍ ມຫາປຖວິມຫາອຸທກມຫາອຄ຺ຄິມຫາວາຕກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍນ຺ຕໍ ຜລໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣເຓສຸ ສມເວຕນ຺ຕິ ສມວາຍວາທິໂນ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ວທນ຺ເຕຫິ ອປຣິມາເຓສຸ ກາຣເຓສຸ ມຫາປຣິມາຓໍ ເອກໍ ຜລໍ ສມເວຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ໂຕຄເຘຫິ ກາຣເຓຫິ ສຄພ຺ຠໍ ອສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘ ສມວາຍາຠາວາ ຜເລ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖີຕິ ເຫຕຸສຸຎ຺ຎໍ ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປວຕ຺ຕິຠາວໂຕຕິ ສໍສາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ຈຕຸອາຫາຣເຠທໂຕຕິ ອິມິນາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣເຠເທ ເຕຫິ ຠິນ຺ເນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມເຠເທ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣູປາຠິນນ຺ທນາທິເຠໂທ ຣູປາທິຂນ຺ຘວເສນ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ. ອຸປາທາເນຫິ ອຸປາທີຍຕີຕິ ອຸປາທິ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຕໍນິສ຺ສຣຓຠູຕໍ ຕສ຺ສ ວູປສໂມ ຕໍສນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຍາວ ປຈ຺ຉິມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕາວ ເສສຕໍ, ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ອນວເສສຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ ທ຺ວິຘາ ໂວຫຣີຍຕີຕິ. ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ວິປສ຺ສນາ, ອິຕເຣ ສມໂຖ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສີລມ຺ປິ ຫິ ສມຖສ຺ສ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ສມຖຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຍານທ຺ວຍວເສນ ລທ຺ໂຘ ມຄ຺ໂຄ ສມໂຖ ວິປສ຺ສນາຕິ ອາຄມນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ເອກເທສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ຫິ ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີລາທິສງ຺ຄາຫກາ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣເຍວາຕິ ຕເທກເທໂສ ໂຫຕິ.

ໂອນຕສຫາໂຍ ວິຍ ວາຍາໂມ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈສາມຎ຺ຎໂຕ. ອໍສກູຏໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕສຫາໂຍ ວິຍ ສຕິ ອປິລາປນວເສນ ນິຈ຺ຈລຠາວກຣຓສາມຎ຺ຎໂຕ. ສຊາຕິໂຕຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທິເຠເທສຸ ສມານາຍ ສມາຘິຊາຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຣິຍໂຕຕິ ສມາຘິອນຸຣູປກິຣິຍໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒) ສຕິວາຍາມານໍ ສມາຘິສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາຣຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອາໂກເຏນ຺ເຕນ ວິຍາຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎາສທິເສນ ກິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ຕໂຕ ອາໂກເຏນ຺ເຕນ ວິຍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ອາທາຍ ອູຫິຕ຺ວາ ທິນ຺ນເມວ ປຎ຺ຎາ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານກາລຕ຺ເຕປິ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ປຸຣິມກາລສ຺ສ ວິຍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ສຊາຕິໂຕຕິ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມານາຍ ປຎ຺ຎາຊາຕິຍາ. ກິຣິຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາສທິສກິຈ຺ຈໍ ກິຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ເພ ປນ ສມາຘິອຸປກາຣກໍ ຕທນຸຣູປໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໖) ວຈນໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ອຠິມຸຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຕພ຺ພານິ, ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ວາ ຎາເຓນ ຎາຕພ຺ພານີຕິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ.

ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕຣນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ຠວິຕຸໍ ສາເຘຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕຣໍ, ສຕ຺ຕິວິຆາເຕນ ທຸຣຘິຄມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພາຘກປຠວສນ຺ຕິນິຍ຺ຍານລກ຺ຂເຓຫິ ວວຕ຺ຖານໍ ສລກ຺ຂຓວວຕ຺ຖານໍ. ທຸຣວຄາຫຕ຺ເຖນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາຕິ ໂອຬາຣິກາ ທຸກ຺ຂສມຸທຍາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອາຫາຣາທີສຸ ຈ ອຠິລາໂສ ປາກໂຏ, ປີຬນາທິອາຍູຫນາທິວເສນ ປນ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອິທມສ຺ສ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣາ, ສຓ຺ຫສຸຂຸມຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນິໂຣຘມຄ຺ຄາ ສຠາວໂຕ ເອວ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸຣວຄາຫາ, ເຕເນວ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຄ຺ເຄ ນຕ຺ຖິ ນິໂຣຘມຄ຺ຄານໍ ຍາຖາວໂຕ ອນວຄາໂຫຕິ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ມຄ຺ເຄນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ ອປທິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຜລາປເທສໂຕ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໙). ມຄ຺ໂຄປິ ນິໂຣຘສ຺ສ ສມ຺ປາປກຠາວໂຕ ເຫຕູຕິ ອປທິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸອປເທສໂຕ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໙). ອິຕິ ວິຊຎ຺ຎາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ວິຊານນກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ປກາເຣຫີຕິ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ວິຊານນກາຣຓຠູເຕ ນເຍ.

ອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ

ຊາຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ຕຕ຺ຖ …ເປ… ອຍໍ ມາຕິກາຕິ ນິທ຺ເທສວາຣອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຊາຕິອາທິນິທ຺ເທເສ ເຕສໍ ຊາຕິອາທີນໍ ນິທ຺ເທສວເສນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ກຖນຕ຺ຖາຍ, ເຕສຸ ວາ ຊາຕິອາທີສຸ ເຕສຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຏ຺ເຐ ເວທິຕພ຺ເພ ຊາຕິອາທີນໍ ນິທ຺ເທສວເສນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ກຖນຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທິກາ ທຸກ຺ຂມາຕິກາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ. ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ…ເປ… ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ອຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ກຖນຕ຺ຖາຍ ມາຕິກາຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕສ຺ສ ຊາຕິອາທິນິທ຺ເທສສ຺ສ ມາຕິກາຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕໍ ທີເປຕ຺ວາ ປຸນ ຍສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ ຐຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິທຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

ສຠາວໂຕຕິ ທຸກ຺ຂເວທຍິຕສຠາວໂຕ. ນາມໂຕຕິ ເຕເນວ ສຠາເວນ ລທ຺ຘນາມໂຕ. ເຕນ ນ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຍາເຍນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ, ອຖ ໂຂ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາເຍວາຕິ ສຠາເວນ ນາມໍ ວິເສເສຕິ. ອຖ ວາ ນາມໂຕຕິ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕຕາຍ ລທ຺ຘນາມໂຕ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມາ ນ ສຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂາ, ນ ເອວໍ ອິທໍ, ອຖ ໂຂ ສຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂາ, ຠູຕເມເວທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຸຣິເມນ ທຸກ຺ຂ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຉິມໍ ວິເສເສຕິ. ວິປຣິຓາມວນ຺ຕຕາຍ ສຸຂໍ ອນິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ’’ຕິ. ກຓ຺ຓສູລາທີຫິ ອຠິຠູຕສ຺ສ ນິຕ຺ຖຸນນາທີຫິ ທຸກ຺ຂາຠິຠູຕຕາຍ ວິຎ຺ຎາຍມານາຍປິ ກິໍ ຕວ ຣຸຊ຺ຊຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ກຓ຺ຓສູລາທິທຸກ຺ຂໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທຸກ຺ຂຕາ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ຈ ປາກຏຠາວໂຕຕິ ກາຣຓາວເສນ ທຸກ຺ຂວິເສສສ຺ສ ປາກຏຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສຠາວໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ. ກເຖຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ຍຖາ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຕໍປກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສງ຺ເຂໂປ ສາມຎ຺ຎໍ, ສາມຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິເສເສ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸຠຍຖາປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິເສໂສ ຊາຕິອາທິໂກ, ວິເສໂສ ຈ ວິເສສນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕໂກຕິ ຊາຕິອາທີສຸ ຊຣາທີນໍ ສງ຺ຂິປນໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ກເຖຕພ຺ພໍ.

໑໙໑. ‘‘ອປຣສ຺ສ ອປຣສ຺ສາ’’ຕິ ທີປນໍ ອປຣຕ຺ຖທີປນໍ. ສາມິອຕ຺ເຖປິ ຫິ ອປຣຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ວາ ສາມິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຠຸມ຺ມວເສນ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ອາຫ ‘‘ອປຣຕ຺ຖທີປນ’’ນ຺ຕິ, ອປຣສ຺ມິໍ ອປຣສ຺ມິໍ ທີປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣສ຺ສ ອປຣສ຺ສ ວາ ຊາຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນໍ ອປຣຕ຺ຖທີປນໍ. ປຎ຺ຈຄຕິວເສນ ເອເກກາຍປິ ຄຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາທິຠຸມ຺ມເທວາທິຫຕ຺ຖິອາທິຊາຕິວເສນ ຈາຕິ ຄຕິຊາຕິວເສນ.

ຕິຓາກາໂຣ ຕິຓຊາຕິ, ໂສ ຈ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕທຸປາທາຍາຕິ ຕໍ ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທາຍ ອຍໍ ຊາຕິ, ນາສ຺ສ ກຸໂຕຈິ ນິຄ຺ຄມນໍ ອຸປາທາຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອວໍ, ຕສ຺ມາ ສາວສ຺ສ ຊາຕິ ປຐມວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕທຸປາທາຍ ສຊາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສາວສ຺ສ ຊາຕິ ປຐມວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາຓມຸເຂນ ຈ ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຣິຍຠາວກຣຓຕ຺ຕາ ອຣິຍສີລນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊາຕິອາທີນິປິ ລກ຺ຂຓານິ ຘມ຺ມານໍ ອາກາຣວິກາຣາຕິ ກຕ຺ວາ ສຫຸປ຺ປາທກາ ສຫວິກາຣກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຊາຍນຏ຺ເຐນາຕິອາທິ ອາຍຕນວເສນ ໂຍນິວເສນ ຈ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມນເຍ ປນ ເອເກເກເນວ ປເທນ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຸຣິມນເຍ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ, ປຈ຺ຉິມນເຍ ຠາວນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕີ’’ຕິ ປນ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິນິທ຺ເທສສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຠາວນິທ຺ເທໂສວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ. ປາກຏາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ…ເປ… ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິກຖາ.

ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເອກຈຕຸໂວກາຣຠເວສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ເສເສ ຣູປຘາຕຸຍໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ກາມຘາຕຸຍໍ ວິກລາວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ນວນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ປຸນ ທສນ຺ນໍ ເອກາທສນ຺ນຎ຺ຈ ອາຍຕນານໍ ວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຠູຕາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ’’ຕິ. ຕເມວ ສນ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕໍ ວິຍ ‘‘ຫນ຺ທ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຏິຈ຺ຉາເປນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນິຍ຺ຍາຕນຣສາ. ສນ຺ຕຕິຍາ ເອວ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ ວິຈິຕ຺ຕຕາ ທຸກ຺ຂວິຈິຕ຺ຕຕາ, ທຸກ຺ຂວິເສສາ ວາ ຕທວຍວາ, ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ຜລຕີຕິ ທຸກ຺ຂວິຈິຕ຺ຕຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ປຣິຍາຍນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ເຂສຸ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຊາຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂຠາໂວເຍວ ຕສ຺ສາ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ. ຍທິ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຠຄວາ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຠຄວຕາປິ –

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕໂມ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕຕໂຣ? ໂຍ ຈາຍໍ ມຍາ ປຣິຕ຺ໂຕ ປາຓິມຕ຺ໂຕ ປາສາໂຓ ຄຫິໂຕ, ໂຍ ຈ ຫິມວາ ປພ຺ພຕຣາຊາຕິ. ອປ຺ປມ…ເປ… ຄຫິໂຕ, ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊານໍ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປນິຘມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫຎ຺ຎມາໂນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຕໍ ເນຣຍິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂມ຺ປິ…ເປ… ອຸປນິຘມ຺ປິ ນ ອຸເປຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐) –

ອຸປມາວເສນ ປກາສິຕໍ ອາປາຍິກທຸກ຺ຂໍ. ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓານິ ສຸຈີນິ ອຸປ຺ປລາທີນີຕິ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ຊາຕິຍາ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ. ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຄພ຺ຠປຣິຫຣຓູປກ຺ກເມນ ວິນາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠວເມວ ທຸກ຺ຂໍ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມູລກໍ ອຎ຺ຎານເປກ຺ຂຕ຺ຕາ, ອຸປກ຺ກມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປນ ປຣິຫຣຓມູລກໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕິມຕ຺ຕານເປກ຺ຂຕ຺ຕາ. ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂໍ ກຑ຺ຒນໍ ອາກຑ຺ຒນໍ, ປຣິໂຕ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ກຑ຺ຒນໍ ປຣິກຑ຺ຒນໍ. ອໂຘ ຘຸນນໍ ໂອຘຸນນໍ, ຕິຣິຍໍ, ສພ຺ພໂຕ ວາ ຘຸນນໍ ນິຘຸນນໍ. ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຂາຣປກ຺ຂິປນໍ ຂາຣາປຏິຈ຺ຉກໍ.

ສກລສຣີຣນ຺ຫາປນໍ ນ຺ຫາປນໍ, ເອກເທສໂຘວນໍ ໂຘວນໍ, ສູຣິຍາຠິມຸຂປວຕ຺ຕເນນ ອາຕາປນໍ, ປຎ຺ຈຄ຺ຄິຕາເປນ ປຣິຕາປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ໂພເຍວ ວາ ຕາໂປ ທ຺ວິຘາປິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກຸຫິໍ ນຸ ປຕິຏ຺ຐໍ ລເຠຖ, ຊາຕິຍາ ວິນາ ນ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຊາຕິຍາ ວາ ວິນາ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ກຸຫິໍ ນຸ ປຕິຏ຺ຐໍ, ກຕ຺ຖ ນຸ ປຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ລເຠຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸ ກຖໍ ທຸກ຺ຂໍ ຠເວຍ຺ຍ ຕຫິໍ ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸ ຊາຕິໍ ວິນາ. ນ ຈສ຺ສາຕິ ນ ເຈ ອສ຺ສ. ນນຸ ເນວຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ, ນນຸ ອາຫາຕິ ວາ. ຍທໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ເນວຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຊຣານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ຊີຣຓເມວ ຊີຣຓຕາ, ຊີຣຓສ຺ສ ວາ ອາກາໂຣ ຕາ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຍຖາປຸເຣ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕຕິ ຄາຣວກຣຓອຸປຏ຺ຐານາທີນິ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕາທີນນ຺ຕິ ສຕິສຸຕວີຣິຍປຎ຺ຎາທີນໍ ວິປ຺ປວາສນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ອປສາເທຕພ຺ເພຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ອປສາທນີຍໂຕ. ອວສວຕ຺ຕງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄຕາຍ ສຸຈິອສຸຈິອາທິວິຈາຣຓວິຣເຫນ ຈ ພາລກຸມາຣກກາໂລ ວິຍ ຊິຓ຺ຓກາໂລ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠິຍ຺ໂຍ ພາລຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ມຣຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ‘‘ກາລສ຺ສ ອນ຺ຕກສ຺ສ ກິຣິຍາ’’ຕິ ຍາ ໂລເກ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ຈຸຕິ, ມຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວນກາໂລເຍວ ວາ ອນຕິກ຺ກມນີຍຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ກາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ກິຣິຍາ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເຠທປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ. ມຈ຺ຈຸ ມຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສມາສໍ ອກຕ຺ວາ ໂຍ ມຈ຺ຈຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຠໂທ, ຍຎ຺ຈ ມຣຓໍ ປາຓຈາໂຄ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຣຓນ຺ຕິ ວິສຸໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ຍສ຺ສ ຂນ຺ຘເຠທສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ມໂຕ, ຜຸສ຺ໂສ ມໂຕ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ, ໂສ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ‘‘ສມ຺ມຸຕິມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ປພນ຺ຘສມຸຈ຺ເຉໂທ ຈ ‘‘ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓ’’ນ຺ຕິ. ມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈກຖາ ວຏ຺ຏກຖາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ເສວ ນາມນ຺ຕິ ຕພ຺ຠາວໂຕ ຕເທກເທສຠາວໂຕ ຈ ມຣຓ-ສທ຺ທພຫຸຕ຺ເຕ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຸຕິລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ‘‘ຈວນຕາ’’ຕິ ນິທສ຺ສິຕຈວນລກ຺ຂຓເມວ ວທຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວຂນ຺ເຘຫິ ວິໂຍເຊຕີຕິ ວິໂຍຄຣສໍ, ວິໂຍຄກິຣິຍາຠູຕຕາຍ ວາ ‘‘ວິໂຍຄຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມຠວໂຕ ວິປ຺ປວາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວິປ຺ປວາສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ມຣຓນ຺ຕິກາຕິ ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນາ. ຍທິ ມຣຓໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນາ’’ຕິ.

ປາປກມ຺ມາທິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ປາປຄຕິນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກມ຺ມມ຺ປິ ວາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ຕທຸປຏ຺ຐາເນປິ ຫິ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອນປ຺ປກໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ຠທ຺ທສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິເສສໂຕຕິ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຈ ເຍສໍ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕເຍວ ສພ຺ເພ ຄຫິຕາ ‘‘ວິຕຸຊ຺ຊມານມມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ສນ຺ຘີນໍ ພນ຺ຘນານິ ສນ຺ຘິພນ຺ຘນານິ, ເຕສໍ ເຉທເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ‘‘ສນ຺ຘິພນ຺ຘນຈ຺ເຉທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ໂທ ວາ ກາຣຓຕ຺ໂຖ, ສນ຺ຘິພນ຺ຘນຈ຺ເຉທນມູລກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຍພ຺ຍສນາປາທນໍ ວິຍາຕິ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຬາທີຫິ ກເຕ ຫິ ອນຍພ຺ຍສນາປາທເນ ອນ຺ໂຕຄຘາ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ.

ໂສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ສຸຂກາຣຓໍ ຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ຜລໍ ສຸຂໍ. ຎາຕິກ຺ຂໂຍຕິ ໂຠຄາທີຫິ ຎາຕີນໍ ປຣິຫານິ ມຣຓຎ຺ຈ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສຕິ ໂຠຄພ຺ຍສນາທິປທຕ຺ຖວິເສສໍ ໂຣຄພ຺ຍສນາທີສຸ ສມາສວິເສສຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຎາຕິໂຠຄາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິນາສາວາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນິປ຺ຜນ຺ນານີ’’ຕິ ອາຫ. ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕໍເຍວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໔໗ ອາທໂຍ) ຈ ‘‘ທສ ຣູປານິ ອນິປ຺ຜນ຺ນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຫິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໙໗໕ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ນິ ‘‘ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ຈ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພສ຺ສ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ນຕາ, ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອນິປ຺ຜນ຺ນຕາຕິ.

ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸນາ’’ຕິ. ຌາມນ຺ຕິ ທຑ຺ຒໍ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາທິກາ ໂທມນສ຺ສເວທນາ ໂສໂກຕິ ຕສ຺ສ ປຸນ ລກ຺ຂຓາທໂຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ, ຕຖາປິ ໂທມນສ຺ສວິເສສຕ຺ຕາ ໂສກສ຺ສ ຈ ວິສິຏ຺ຐາ ລກ຺ຂຓາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິສາຣຣຫິຕໍ ອນ຺ໂຕ ເອວ ສງ຺ກຸຈິຕໍ ຈິນ຺ຕນໍ, ສຸກ຺ຂນໍ ວາ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ. ປຣິນິຊ຺ຌາຍນໍ ທຫນໍ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທິອນຸຣູປໍ ໂສຈນໍ ອນຸໂສຈນໍ, ຕໍ ຕໍ ວາ ຄຸຓໍ ໂທສຎ຺ຈ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຈນໍ ຕປ຺ປນໍ ອນຸໂສຈນໍ.

ຊວນກ຺ຂເຓຕິ ມໂນທ຺ວາຣຊວນກ຺ຂເຓ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທິວີຖິຍມ຺ປິ ປນ ຊວນກ຺ຂເຓ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ເອວ. ເຕເນວ ‘‘ຊວນກ຺ຂເຓ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎຖາ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂານໍ ກາຍວຕ຺ຖຸກມໂນທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານເມວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ ວິເສເສນ ກາຍິກເຈຕສິກສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ.

ຕຸຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ຕຸທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພ຺ຍຕ຺ຕຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣິເທວນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ອາເທວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາເທໂວຕິ ອາເທວນ-ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສຸວິໂມຈນາທິວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ຕພ຺ພິກາຣາປຕ຺ຕິຍາ ໂສ ສທ຺ໂທ ກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ວີຫິປລາປາທໂຍ ວິຍ ຕຸຈ຺ຉໍ ວຈນໍ ປລາໂປ. ຄຸຓໂທເສ ກິຕ຺ເຕຕິ ໂພເຘຕີຕິ ຄຸຓໂທສກິຕ຺ຕນຣໂສ ລາລປ຺ປ-ສທ຺ໂທ. ອຕ຺ຖານຕ຺ເຖ ຫິຣິຍິຕພ຺ພຊເນ ຈ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມ຺ຠມຠາໂວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິເທວນ-ສທ຺ໂທ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ‘‘ສມ຺ຠມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສກວຕ຺ຖຸອວິຆາເຕນ ວາ ສມ຺ຠໂມ, ນ ອຸຕ຺ຕາສສມ຺ຠໂມ, ໂສ ຈ ປຣິເທວນ-ສທ຺ເທນ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ປຣິເທໂວ ‘‘ສມ຺ຠມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ໂສກາຠິຠູໂຕ ປຣິເທວນນິມິຕ຺ຕໍ ມຸຏ຺ຐິໂປຖນາທີນິ ກໂຣຕິ, ປຣິເທວນນິມິຕ຺ຕເມວ ຈ ຎາຕິອພ຺ຠຕ຺ຖງ຺ຄມນາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ປຣິເທວສ຺ສ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຠິຍ຺ໂຍຕິ ເຍນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣິເທວສມຸຏ຺ຐາປກໂທມນສ຺ສໂຕ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ, ກຓ຺ໂຐຏ຺ຐຕາລຸອາທິໂສສຊໂຕປິ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກໍ ຕໍນິທານທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໖-໗. ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ກາຍິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ທຸກ຺ເຂນ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕຸໍ ນ ລຠາມີຕິ ພລວໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ໂທມນສ຺ສວຕ຺ຖຸຕາ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປີເຬຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກາຍິກທຸກ຺ຂໍ, ຕທຸປນິສ຺ສຍໂຕ ວາ.

ອາວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ວິວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ປພ຺ຠາເຣ ຂິຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວິຍ ລຸຘນ຺ຕິ. ມູລຈ຺ຉິນ຺ນຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຉິນ຺ນປປາຕໍ ປປຕນ຺ຕິ, ປຣິທຍ຺ຫມານຈິຕ຺ຕາ ປຸຣິມໂທມນສ຺ສຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ວິຄເຕ ໂທມນສ຺ເສ ຕຖາຈິນ຺ຕນໍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ອຸປາຍາສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ສພ຺ພວິສຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິນິວາຣຓວເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ສີທນໍ ສໍສີທນໍ, ອຸຏ຺ເຐຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາກຣຓວເສນ ອຕິພລວໍ, ວິຣູປໍ ວາ ສີທນໍ ວິສີທນໍ. ອຎ຺ຎໍ ວິສຍໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີສຸ ວິຣູໂປ ອາສງ຺ໂຄ ຕຕ຺ເຖວ ອວພນ຺ຘຕາ ພ຺ຍາສຕ຺ຕິ. ນິຕ຺ຖຸນນກຣຓໂຕ ນິຕ຺ຖຸນນຣໂສ. ວິສີທນໍ ວິສາໂທ.

ສຍໍ ນ ທຸກ຺ໂຂ ໂທສຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ວາ. ເຍ ປນ ໂທມນສ຺ສເມວ ອຸປາຍາໂສຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ‘‘ອຸປາຍາໂສ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ເກຫິຈິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໒໔໙) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ວິສາທປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຂທຸກ຺ຂກາຣຓໍ ອຄຓຍິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂຏ຺ຐານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອຸປາຍາໂສ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ວິສາທນວເສເນວ ຎາຕິວິນາສາທີນິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ. ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອຸປາຍາໂສ ໂທມນສ຺ສສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິທຫຕິ, ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓວເສນ ກາຍໍ ວິສາເທຕິ, ຕທຸຠຍກຣເຓເນວ ຕໂຕ ປຣໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ອຘິມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຊນຍຕີຕິ ທຸກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ນ ອປ຺ປິຍນ຺ຕີຕິ ນ ຄມິຍນ຺ຕິ, ນ ປເວສີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕ຺ຖນ຺ຕິ ພ຺ຍສນໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ. ອຫິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ເຫຕຸໍ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຖໍ ນ ກາເມນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຖກາມາຕິອາທິ ອສມຕ຺ຖສມາໂສປິ ໂຍຊິໂຕ. ‘‘ອສູຣິຍປສ຺ສານິ ມຸຂານີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຫິ ເຍນ ສມາໂສ, ນ ຕສ຺ສາຍໍ ປຏິເສຘໂກ ອ-ກາໂຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ນິພ຺ຠເຍ ໂຍຄກ຺ເຂມ-ສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຸກ຺ຂໂຍຄໂຕ ເຂມຕ຺ຕາ.

ສງ຺ຄຕິອາທີສຸ ສງ຺ຂາຣວເສນ ຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ຐານນິສຊ຺ຊາທໂຍ ໂຠຊນາທິກິຈ຺ເຈສຸ ວາ ສຫກຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ຕທຕ຺ຖວເສນ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ຍໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ວາ ຍໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຍຖາ ລພ຺ຠຕິ ສງ຺ຄຕິອາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຄຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣຫິ ສໍໂຍໂຄ ໂຫຕິ, ອາຄເຕຫິ ຈ ເຕຫິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຐານາທີສຸ ສງ຺ຂາເຣຫິ ສຫຠາໂວ ໂຫຕິ, ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ຈ ມິສ຺ສີຠາໂວຕິ. ອນຕ຺ຖຠາໂວ ອຸປທ຺ທວຠາໂວ.

ອນິຏ຺ຐານໍ ອາປາຖຄມນມຕ຺ຕໍ ຕໍຄຫຓມຕ຺ຕຎ຺ຈ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍໂຄ, ນ ປນ ປຖວິຜສ຺ສາທໂຍ ວິຍ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍໂຄ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອນິຏ຺ຐານິ ກຓ຺ຏກາທີນິ ອມິຕ຺ຕາ ຈ ອຸສຸອາທີຫິ ວິຊ຺ຌນາທິທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕີຕິ ວາ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທເສ ທຸກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປິຍວິປ຺ປໂຍຄນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ມິນນ຺ຕີຕິ ນາຬິຍາທີສຸ ຘຎ຺ຎໍ ວິຍ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ພຫິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມາ-ສທ຺ໂທ ສຫຠາວທີປໂກ. ຎາຍນ຺ຕິ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາອິຈ຺ເຈວ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ພ຺ຍສນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ໂສກຸປ຺ປາທເນເນວ ສຣີຣໍ ໂສເສນ຺ຕິ, ກິສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອກິສມ຺ປິ ນິໂຣຊຕາກຣເຓນ ມິລາເປນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕທຸປ຺ປາທກຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ໂສກສຣສມປ຺ປິຕາຕິ ເອເຕນ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕິ, ວິຕຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ.

ອິຈ຺ຉານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຊາຕິຍາ ນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ຈ ວິຊ຺ຊມານໍ ຊາຕິຍາ ອນາຄມນ’’ນ຺ຕິ. ຍມ຺ປີຕິ ເຍນປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍທາປິ ປນ ຍໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອິຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ອເປກ຺ຂຕິ, ຕທາປິ ອລາຠວິສິຏ຺ຐາ ອິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍທາ ‘‘ນ ລຠຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ອເປກ຺ຂຕິ, ຕທາ ອິຈ຺ຉາວິສິຏ຺ໂຐ ອລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ປນຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍອິຈ຺ຉາວ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອປາປຸຓິຕພ຺ເພສຸ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ສາ ອິຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອປາປຸຓນ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ.

ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຄເຓນາຕິ ນິລ຺ລຊ຺ເຊນ ຘຸຕ຺ຕຄເຓນ, ກປ຺ປຏິກຄເຓນ ວາ.

ວິຆາຕມຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕມຍໍ ໂທມນສ຺ສໍ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕໂຕ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸພ຺ພນ຺ຘນຊຣາຕິສາຣາທິກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ. ອິຈ຺ຉິຕາລາຠນ຺ຕິ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍອິຈ຺ຉເມວ ວທຕິ.

ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໒. ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສງ຺ເຂໂປ, ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ວິຕ຺ຖາຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸກ຺ຂວິຕ຺ຖາຣຄຕໍ ປນ ເທສນາວິຕ຺ຖາຣໍ ປຫາຍ ຍຕ຺ຖ ສພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂວິຕ຺ຖາໂຣ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ເທສນາຍ ວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ເຂໂປ, ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ຕາທິສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ສພ຺ຠາວາ.

ເທສໍ ຊານນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄກ຺ຂາຍິກປຸຣິໂສ ເທສໂກ. ຠຄວາປິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເທສໂກ. ‘‘ທຸກ຺ຂນ຺ຕເທສເກນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕກ຺ຂາຍິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາວກາທໂຍ ຍຖາ ອິນ຺ຘນາທີນິ ພາເຘນ຺ຕິ, ເອວໍ ພາຘຍມານາ. ມາຣຓນ຺ຕິກທຸກ຺ຂາຠິຆາເຕນາຕິ ອິມິນາ ອຕິປາກເຏນ ຊາຕິຊຣາທຸກ຺ຂວິຆາຕຊໂສກາທໂຍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ປຣິເທວໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ກຓ຺ຐ ໂສສາທິ ສນ຺ຘິ ພນ຺ຘຈ຺ເຉທນາທິ ຊນກ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠ ສມາໂຍຄໂຕ ກາຍສ຺ສ ອາພາຘນທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂໍ. ເຍສຸ ເກສຸຈີຕິ ຕິສ຺ສສ຺ສ ວາ ຜຸສ຺ສສ຺ສ ວາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທິທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕຄຕໍ ເອວໍປກາຣເມວາຕິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສມຸທຍສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸນພ຺ຠວກຣຓໍ ປຸໂນພ຺ຠໂວ’’ຕິອາຫ. ‘‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ມໂນ ວິຍ ຈ ປຸຣິມປທສ຺ສ ໂອກາຣນ຺ຕຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ສີລຏ຺ເຐນ ອິກ-ສທ຺ເທນ ຄມິຍຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິຣິຍາວາຈກສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຍຖາ ‘‘ອປູປຠກ຺ຂນສີໂລ ອາປູປິໂກ’’ຕິ. ‘‘ຕທ຺ຘິຕາ’’ອິຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທສາ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ຕທ຺ຘິຕານໍ ອຠິຘານລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ປຸນພ຺ຠວໍ ເທຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ໂປໂນພ຺ຠວິກສທ຺ທສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມສຫຊາຕາ ປຸນພ຺ຠວໍ ເທຕິ, ກມ຺ມສຫາຍຠູຕາ ຕທສຫຊາຕາ ປຸນພ຺ຠວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ທຸວິຘາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ທາຍິກາປີ’’ຕິອາທິ. ໂປໂນພ຺ຠວິກາເຍວາຕິ ນາມໍ ລຠຕີຕິ ປຸນພ຺ຠວໍ ທາຍິກາປິ ອທາຍິກາປິ ປຸນພ຺ຠວໍ ເທຕິຈ຺ເຈວ ໂປໂນພ຺ຠວິກາຕິ ສມານວິປາກາຕິ ນາມໍ ລຠຕິ ສມານສຠາວຕ຺ຕາ ຕທານຸຠາວຕ຺ຕາ ຈ. ເອວໍ ອິຕເຣສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຘິມ຺ຫິ ຍຖານິພ຺ພຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປຈ຺ຈນກມ຺ມໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຸປຘິເວປກ຺ກາ. ນນ຺ທນຏ຺ເຐນ ນນ຺ທີ, ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ. ໂຍ ຈ ນນ຺ທິຣາໂຄ, ຍາ ຈ ຕຓ຺ຫາ, ອຸຠຍເມຕໍ ເອກຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ນນ຺ທິຣາເຄນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕໍ ຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຣາຄສມ຺ພນ຺ເຘນ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຣູປຠວຣາໂຄ ວິສຸໍ ວກ຺ຂຕີຕິ ກາມຠເວ ເອວ ຠວປຕ຺ຖນາອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປິຍຣູເປ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ນິວິສຕີ’’ຕິ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານານຸສຍວເສນ ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິເວສາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂສຠຄ຺ເຄ ເທວຕ຺ເຕ ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ຈກ຺ຂຸມາຫ, ສປສາທໍ ວາ ມໍສປິຓ຺ຑໍ. ວິປ຺ປສນ຺ນປຎ຺ຈປສາທນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘນີລປີຕໂລຫິຕກຓ຺ຫໂອທາຕວຓ຺ຓປສາທໍ. ຣຊຕປນາຬິກໍ ວິຍ ຉິທ຺ທໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂອທາຕຕ຺ຕາ. ປາມງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ລມ຺ພກຓ຺ຓພທ຺ຘໍ. ຕຸງ຺ຄາ ອຸຈ຺ຈາ ທີຆາ ນາສິກາ ຕຸງ຺ຄນາສິກາ, ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆານໍ. ‘‘ລທ຺ຘໂວຫາຣາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕຸງ຺ຄາ ນາສິກາ ເຍສໍ, ເຕ ຕຸງ຺ຄນາສິກາ. ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາຣາ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຆານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຊິວ຺ຫໍ…ເປ… ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຓ຺ຓາ ສຓ຺ຐານໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ. ມນໍ…ເປ… ອຸຬາຣໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕີຕາທິອຕ຺ຖວິຈິນນສມຕ຺ຖໍ. ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘານີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຈ ສຣີຣຄນ຺ຘາທີນິ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ວິເລປນຄນ຺ຘາທີນິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຍທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ໂຫຕິ, ຕທາ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕາ ອຸປ຺ປາທກິຣິຍາ ລກ຺ຂຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ວິສຍວິສິຏ຺ຐາ ລກ຺ຂິຕພ຺ພຠາເວນ. ນ ຫິ ສາມຎ຺ຎວິເສເສຫິ ນານຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຕິ ວາ ອນິຈ຺ຉິໂຕ ອຸປ຺ປາໂທ ເຫຕຸຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນິຈ຺ຉິໂຕ ຜລຠາເວນ ‘‘ຍທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ເຕນ ອຸປໂຍຊິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ.

ສມຸທຍສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິໂຣຘສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ອນູຫເຕຕິ ອນຸທ຺ຘເຕ, ອປ຺ປຫີເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີໂຫ ເວຘເກ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຸສຸມ຺ຫິ, ສຸວາໂນ ເລຑ຺ຑຸມ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຫາຣເກ. ຂຍຄມນວເສນ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິຄມນວເສນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອນເປກ຺ຂຕາຍ ຈຊນວເສນ ຫານິວເສນ ຈ ຈຊີຍຕິ, ປຸນ ຍຖາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ທູຣຂິປນວເສນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊີຍຕິ, ພນ຺ຘນຠູຕາຍ ໂມຈນວເສນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອສໍກິເລສວເສນ ນ ອລ຺ລີຍຕິ. ອາຍູຫນໍ ສມຸທໂຍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອນາຍູຫນໍ.

ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອປຎ຺ຎາປນໍ, ‘‘ຕິຕ຺ຕອລາພຸ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂວຫາຣາຠາວໍ ວາ. ຕິຕ຺ຕອລາພຸວລ຺ລິຍາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ມຄ຺ໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມູລຈ຺ເຉທນໍ ວິຍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຫານໍ. ຕທາປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸຕິຍູປມາຍ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣໍ ວິຍ ນິພ຺ພານໍ, ໂຈຣຆາຕກາ ວິຍ ມຄ຺ໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ປຸຣິມາ ວາ ອຸປມາ ມຄ຺ເຄນ ນິຣຸທ຺ຘາຍ ປິຍຣູປສາຕຣູເປສຸ ນິຣຸທ຺ຘາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ນິຣຸທ຺ຘາຍປິ.

ນິໂຣຘສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໕. ອຎ຺ຎມຄ຺ຄປຏິກ຺ເຂປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ກປ຺ປິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາຠາວໍ ປຏິກ຺ເຂເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄຠາວປຏິກ຺ເຂໂປ ອຎ຺ຎມຄ຺ຄປຏິກ຺ເຂໂປ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຣິຍຠາວກຣຕ຺ຕາ ອຣິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອຣິໂຍ, ອຣິຍຜລປຏິລາຠກຣຕ຺ຕາ ອຣິຍໍ ລຠາເປຕິ ຊເນຕີຕິ ອຣິໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວເສນ ຜລວເສນ ຈ ອຣິຍນາມລາໂຠ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ອສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ’’ຕິ ປທສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕພ຺ພິປກ຺ຂວິຣຕິສຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາ ເຠທກຣມິຈ຺ຉາວາຈາປຫາເນນ ຊເນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກິຈ຺ຈວຕີ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຈີວຣກມ຺ມາທິໂກ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ເອກໍ ກາຕພ຺ພໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ຕໍຕໍກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກ ວາ ເຈຕນາສງ຺ຂາໂຕ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖປາທຈລນາທິກໍ ກິຣິຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວໍ ສາວຊ຺ຊກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐາປກມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕປ຺ປຫາເນນ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນິຣວຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐາປນກິຈ຺ຈວາ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາຍວາຈານໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ຈ ສໍກິເລສຠູຕມິຈ຺ຉາອາຊີວປ຺ປຫາເນນ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ‘‘ໂວທາປນລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລສາ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ປສ຺ສຕີຕິ ປກາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ຫິ ອງ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ຕເຖວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄຫິ ທຸກ຺ຂາທິຎາເຓຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ອິຘ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ, ອິມສ຺ເສວ ວາ ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິປ຺ປກາສນກິຈ຺ຈໂຕ. ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິປ຺ປຫານກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໗໐໓ ອາທໂຍ) ‘‘ວິຣຕິເຈຕນາ ສພ຺ເພ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ປຘານານໍ ວິຣຕິເຈຕນານໍ ວເສນ ‘‘ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປີ’’ຕິ ອາຫ. ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມຓກາເລ ວາ ວິຣຕິໂຍ ສຸຠາສິຕາທິວາຈາຠາສນາທິກາເລ ຈ ເຈຕນາໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຕິໂຍວ ເຈຕນານໍ ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ ເອກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິຎາຓຕາ ວິຍ ເອກາຍ ວິຣຕິຍາ ມຸສາວາທາທິວິຣຕິຠາໂວ ວິຍ ຈ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ສມ຺ມາວາຈາທິກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍສາຘນສຠາວາຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາທິຠາວາສິທ຺ຘິໂຕ, ຕໍສິທ຺ຘິຍຎ຺ຈ ອງ຺ຄຕ຺ຕຍຕ຺ຕາສິທ຺ຘິໂຕ ຈ.

ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິ ເອວາຕິ ຍທິປິ ສມາຘິອຸປກາຣການໍ ອຠິນິໂຣປນານຸມຊ຺ຊນສມ຺ປິຍາຍນພ຺ຣູຫນສນ຺ຕສຸຂານໍ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ວເສນ ຈຕູຫິ ຌາເນຫິ ສມ຺ມາສມາຘິ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ວາຍາໂມ ວິຍ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທນາທິຈຕຸວາຍາມກິຈ຺ຈໍ, ສຕິ ວິຍ ຈ ອສຸຠາສຸຂານິຈ຺ຈານຕ຺ເຕສຸ ກາຍາທີສຸ ສຸຠາທິສຎ຺ຎາປຫານຈຕຸສຕິກິຈ຺ຈໍ, ເອໂກ ສມາຘິ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິຈິຕ຺ເຕ ຌານສມາຘິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ, ຕຖາ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິຈິຕ຺ເຕ ຌານສມາຘິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຈີເຠທສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊວຈີເຠທນິວຕ຺ຕນປວຕ຺ຕນກຣາຍ ສມ຺ມາວາຈາຍປິ ອຸປກາຣໂກ ເອວາຕິ ‘‘ສ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວຈີເຠທນິຍາມິກາ ວາຈາ ກາຍິກກິຣິຍານິຍາມກສ຺ສ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປກາຣິກາ. ອິທໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍໍ. ຄຕິໂຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ, ກິຈ຺ຈາທິສຠາເວ ວາ. ສມນ຺ເວສິຕ຺ວາຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ.

ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕນ຺ຕິ ນິໂຣຘມຄ຺ເຄສຸ ນິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ອຠິນນ຺ທນໍ, ຕນ຺ນິນ຺ນຠາໂວເຍວ ຈ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມກຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຣິຎ຺ຎາທິໂຕ. ອາຣມ຺ມຓປຏິເວໂຘຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວຘມາຫ. ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຸຄ຺ຄຫາທິປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິເວໂຘວ, ນ ຈ ໂສ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣຕິ? ນ, ເກວເລນ ປຏິເວຘ-ສທ຺ເທນ ອຸຄ຺ຄຫາທິປຏິເວຘານໍ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ, ປຏິເວຘນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຎາຓໍ ‘‘ປຏິເວໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິເວຘຕ຺ຕາ, ປຏິເວຘຠູຕເມວ ປນ ຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາຎາຓານິປິ ສວນຎາເຓ ເອວ ອວໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ສວນຘາຣຓສມ຺ມສນຎາຓໍ ໂລກິຍ’’ນ຺ຕິ ຕິວິຘເມວ ຎາຓມາຫ. ອຸຄ຺ຄຫາທີຫິ ສຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ.

ປໂຍໂຄຕິ ກິຣິຍາ, ວາຍາໂມ ວາ. ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕຣສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕໍ ທຸກ຺ກຣຕຣຕຎ຺ຈ ອຸປມາຫິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠວຄ຺ຄຄຫຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

ປທຆາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຕມຄ຺ໂຄ ‘‘ປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຍນ ຈຸປາເຍນ ກາຣເຓນ ກາມວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ຄຕມຄ຺ໂຄຕິ ຕສ຺ສ ຆາໂຕ ປທຆາໂຕ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ສນ຺ຕິວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຬິຍໍ ວິຠຕ຺ເຕສູຕິ ກຕຣປາຬິຍໍ? ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ຕາວ ອຏ຺ຐ ກສິຓານິ ທສ ອສຸຠາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣຸປ຺ປານິ ວິຠຕ຺ຕານິ, ອາຄເມສຸ ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ອິມານິ ຈາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕໍ. ອິເມສຸ ຕີສູຕິ ກາມາທີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ.

ມິຈ຺ຉາວາຈາສງ຺ຂາຕາຍາຕິ ເອເຕນ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ປຫາຕພ຺ພເອກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ອຣິຍສາວໂກ ສກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນໂກ ເສກ຺ໂຂ. ກາຍທ຺ວາຣວີຕິກ຺ກມາຕິ ອາຊີວເຫຕຸກໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທິໂຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິຣມຓໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປນສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄຠາເວນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຍໍ ຌານວເສນ ສພ຺ພສທິສສພ຺ພາສທິສເອກຈ຺ຈສທິສຕາ ວິເສໂສ. ປາທກຊ຺ຌານນິຍາເມນ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ປາທກຊ຺ຌານນິຍາມໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ, ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ປນ ວິປສ຺ສນານິຍາມໍ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພວາທາວິໂຣຘໂຕ, ອິຘ ປນ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວາທນິວຕ຺ຕນໂຕ ປາທກຊ຺ຌານນິຍາມໍ. ວິປສ຺ສນານິຍາໂມ ປນ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຎ຺ເຎ ຈາຈຣິຍວາທາ ວກ຺ຂມານາ ວິຠຊິຕພ຺ພາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ຕາວ ປາທກຊ຺ຌານນິຍາມໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປາທກຊ຺ຌານນິຍາເມນ ຕາວາ’’ຕິ.

ອາຣຸປ຺ເປ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ເຍສຸ ປນ ສໍສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ, ເຕນຕ຺ຖໂຕ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເອວມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມຸທາຍຎ຺ຈ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ນ ໂລກິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ຫິ ໂລກິຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈຕຸກ຺ກໍ ປຎ຺ຈກຎ຺ຈາຕິ. ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ອຠາວາ ກຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຌານິກາວ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕຊ຺ຌານິກໍ ປຐມຜລາທິໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຠາວນາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກໍ ປນ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຣູປຊ຺ຌານໍ ຕຊ຺ຌານິກໍ ຜລຎ຺ຈ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອຎ຺ຎຌານິກາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຌານງ຺ຄາທິນິຍາມິກາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສມາປຕ຺ຕິ ປາທກໍ, ນ ສມ຺ມສິຕພ຺ພາຕິ ຜລສ຺ສປິ ປາທກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ທຸກ຺ຂຎາຓາທີນໍ ຣູປາທິຉຬາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ກສິຓາທິຕໍຕໍກຸສລາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ສມ຺ມາວາຈາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ຕໍຕໍວິຣມິຕພ຺ພາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖານຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕທນຸຣູໂປຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣກຣສີລໍ ວາຍາມສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ສີລານຸຣູປຕາ ວາຍາມສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສປິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈ ວຈນໂຕ ‘‘ສີລຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຕິຏ຺ຐມານສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕໂສ ອສມ຺ໂມໂສຕິ ‘‘ເອກາຣກ຺ໂຂ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕນ ສຕາຣກ຺ເຂນ ເຈຕໂສ ຣກ຺ຂິຕຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕິ…ເປ… ສຸວິຫິຕຈິຕ຺ຕາຣກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ.

ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສ຺ສ ວິຊ຺ຊາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາສວກ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ມຄ຺ເຄ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິເຕ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາ, ສີລສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຌານານໍ ຈຣຓຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ ຈຣຓໍ. ຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຍານໍ, ວິປສ຺ສນາວ ຍານໍ ວິປສ຺ສນາຍານໍ. ສີລໍ ສມາຘິສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ສມາຘິ ວິປສ຺ສນາຍາຕິ ສມຖສ຺ສ ອຸປກາຣຕ຺ຕາ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ສມຖຍາເນນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ວິປສ຺ສນາຍາເນນ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ສມຖຍາເນນ ນິຣາມິສໍ ຌານສຸຂໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ອນ຺ຕທ຺ວຍກຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ວິວຊ຺ເຊຕິ. ປຎ຺ຎາ ວິຍ ໂມຫສ຺ສ, ສີລສມາຘໂຍ ຈ ໂທສໂລຠານໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກາ ອໂທສາໂລເຠຫິ ສາເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາໂຍຄໂຕ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ສີລາທີນິ ຫິ ສາສນສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຐິໂຕ ມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ຜລຏ຺ໂຐ ຈ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສາສນໍ ອຣິຍຠູມິ.

ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໑໔. ອຣິຍສຈ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸທເຍ ວຕ຺ຕມາໂນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວຣຫິເຕ ເອກນ຺ຕປຫາຕພ຺ເພ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕ ສມຸທເຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຫາຕພ຺ພປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ອວເສສກິເລສາວເສສາກຸສເລສຸ ອປ຺ປຫາຕພ຺ເພສຸ ຈ ສາສວກຸສລມູລາວເສສສາສວກຸສເລສູຕິ ສປ຺ປເທໂສ ຕຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ສຈ຺ຈສທ຺ເທ ນິປ຺ປເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘາ ປນ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ຘມ຺ມໂຕ ນິປ຺ປເທສາ ເອວ. ນ ຫິ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິໂຣໂຘຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ມຄ຺ໂຄປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາເຣສຸ ອປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທຍເມວ ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີສຸປິ ວາເຣສຸ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ອປຸພ຺ພສມຸທຍທສ຺ສນຕ຺ຖາຍປິ ຫິ ສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ? ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຈນໍ ເກວລາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ສຈ຺ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ເທສນາວເສນ ປນ ຕໍ ຕໍ ສມຸທຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຫານວເສນ ນິໂຣໂຘ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກປຎ຺ຈງ຺ຄິກສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລວເສນ ມຄ຺ໂຄ ຈ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຸກ຺ຂາທີນິ ຈ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປເທສານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ຈ ນິປ຺ປເທສານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຈ຺ຈເທສນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ກມ຺ມກິເລສວເສນ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ…ເປ… ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນໂຕ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕິຓ຺ຓນ຺ນຎ຺ຈ ກຸສລມູລານໍ ອວເສສານຎ຺ຈ ສາສວກຸສລານໍ ປຫານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາອຸປາທານານໍ ປຫານວເສນ, ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ວາ ປຫີເນສຸ ເຕສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ກຸສລາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ. ປຫານນ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈວເສນ ຕທຘິຄມນີຍໍ ນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕິ, ນິໂຣຘສ຺ເສວ ວາ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາໂວ ປຫານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍທິປິ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສາຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑) ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄປາຣິປູຣິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ວຈນໍ ກາຍກມ຺ມາທິສຸທ຺ຘິຍາ ທູຣຕຣຸປນິສ຺ສຍຕໍ, ຈກ຺ຂາທີສຸ ອສາຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອາທີນວານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຕາເຍວ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຍຕິໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອປຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ວິວຏ຺ຏນວເສນ, ໂປໂນພ຺ຠວິກຕຓ຺ຫາຍ ປຫີຍມານາຍ ກິເລສທູຣີຠາເວນ, ກາຍິກເຈຕສິກທຣຖສນ຺ຕາປປຣິຬາເຫສຸ ປຫີຍມາເນສຸ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍິກເຈຕສິກສຸເຂ ປຏິສໍເວທິຍມາເນ ‘‘ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑) ວຸຕ຺ຕານໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ອາສນ຺ນຕຣຸປນິສ຺ສຍຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີຕິ ອາສນ຺ນຕຣຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ສຸຂໍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກມຄ຺ຄເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ…ເປ… ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິອາທິ. ເອວມິທໍ ວຈນໂຕຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ເທສນຸປາຍສ຺ສ ຎາປກນິທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ວຈນໂຕຕິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນານຸຣູປໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກປິ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທາ ເອວາຕິ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ຖາຕິ? ເທວປຸເຣ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເທສິຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາໂຣປິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ. ອຖ ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິ ວຈເນເນວ ອຊ຺ຌາສຍວິເສສກາຣຓນິທສ຺ສເກນ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄປິ ປຏິປທາ ເອວາຕິ ເທສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນ…ເປ… ວຈນໂຕ ປນ…ເປ… ເທສິໂຕ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາໂຣປິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຠຄວຕາ ເທວປຸເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌາເນຫິ ເທສນາປເວໂສ, ຠາວນາປເວໂສ ວາ ຌານາຠິນິເວໂສ. ເອເກກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ນຍສຫສ຺ສານໍ ທສ຺ສນໍ ຄຓນາສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ປາຬິ ຐິຕາ, ຕຖາ ເອເກກິສ຺ສາ ປຏິປທາຍ ສຸຎ຺ຎຕາທີສຸ ຈ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປາຬິຄມນໍ ກຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກວາເຣ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີສຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຕງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວາເຣ ຈ ຍຖາ ວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມວເສນາຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ເອວໍ ປຸຣິເມສຸປິ ທ຺ວີສູຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທານິທ຺ເທເສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສໂກ ມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໕) ‘‘ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ປຸພ຺ພຠາຄຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຏິເວຘກ຺ຂເຓ ປນ ເອກເມວ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ, ຕຖາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີນຎ຺ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກຕາ ທສ຺ສິຕາ ‘‘ອປິເຈສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ ຈາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເອວໍ ປນ ອາຄມນວເສນ ຕຕ຺ຖາປິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານທສ຺ສນາທິມຸເຂນ ອຣິໂຍວ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຏິເວຘກ຺ຂເຓ ປນ ເອກເມວ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ເອກສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂຎາຓາທິຕາ, ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ…ເປ… ເອໂກວ ກຸສລສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ມຄ຺ຄສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທິຕາ ຈ ນິທ຺ຘາຣິຕາ, ປາຬິຍຎ຺ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຕເມວ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂລກິຍຕາ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ເອວໍ ປຸຣິເມສຸປິ ທ຺ວີສູຕິ ເອເຕນາຕິ.

ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.