໔. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວິໂນ. ວິສຸໍ ຐິຕສ຺ສາຕິ ຠເວນ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ. ສປ຺ປເທສເມວ ຄຫິຕໍ ອິຘ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍເຍວ ນາມໍ ຄຫິຕໍ, ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວ ວິຍ ຠເວ ອຸປາທານສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ…ເປ… ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ປຏ຺ຐາເນ ອາຄຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎວເສນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນນ຺ຕິ ອຸປຣູປຣິ ຈິຕານິ ວິຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ, ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ວາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການິ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣາທິມູລກນຍມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ຍທິປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຕວິເສໂສ, ຕຖາປິ ສາມຎ຺ຎຄ຺ຄຫເຓນ ນຍຄໂຕ ວິເສໂສ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ນາມວິເສສານໍ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ນາມວິເສສານໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍເທວ ປນ ນາມ’’ນ຺ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ອຄ຺ຄຫິໂຕປິ ຊາຕິອາທິ ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ສິໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອິຘາປີຕິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອິຘາປິ. ນ ສິຍາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສາມຎ຺ຎໂຈທິຕໍ ວິເສສໂຈທິຕເມວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ໂສຕິ ຠໂວ. ເຕນາຕິ ສຠາວາສຠາວຘມ຺ມສງ຺ຄຫເຓນ.

ອຸປາທານສ຺ສປິ ຠເວກເທສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ…ເປ… ອຄ຺ຄຫິເຕ’’ຕິ. ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຠວສທ຺ໂທ…ເປ… ວຸຈ຺ຈມາໂນ’’ຕິ. ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິນິມຸຕ຺ຕາ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ນາມສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ນາມສທ຺ໂທ ນິຣວເສສໂພຘໂກ’’ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ເອກໍສໂຕ ກາຣຓໍ ມຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຠວ-ສທ຺ໂທ ນິຣວເສສໂພຘໂກ, ນ ນາມ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍສຠາວາ ຫິ ເອຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ຠວສທ຺ໂທ ນິຣວເສສໂພຘໂກ ອຸປາທິນ຺ນຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ. ຊາຍມານາທິຘມ຺ມວິກາຣຠາວໂຕ ຊາຍມານາທິກ຺ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘາ ຊາຕິອາທໂຍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ນ ປນ ຊາຕິອາທິປຏິພທ຺ຘາ ຊາຍມານາທິກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຊາຕິອາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຊາຍມານານໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປນ ຊາຕິອາທໂຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ. ເຕເນວາຕິ ອສມ຺ຠເວເນວ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໔໘-໙. ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ກາມຸປາທານສ຺ສ. ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ຕຓ຺ຫາ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນາເມ ວິຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ’’ຕິ. ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ກາມຕຓ຺ຫາປິ ນາເມ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ນາມສ຺ສ ຍຖາຣຫໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ, ອຸປາທານສ຺ສ ປນ ຠວສງ຺ຄໂຫປິ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ກາມຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ ວິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາເມ ວິຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາ ເອຕິສ຺ສາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ, ທິຏ຺ຐິ. ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຕິ ທຸວິຘສ຺ສປິ ຠວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ. ອຸຠເຍນປິ ອຸປາທານສ຺ສ ຠວນິທ຺ເທເສ ຐເປຕພ຺ພຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເອກເມວາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ, ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເອໂກ ເອວຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈໂຍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໂຕ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ.

໒໕໒. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສມຸຏ຺ຐາປນປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສນາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປນວເສນ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ.

໒໕໔. ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈໂຍ. ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ຣູປໍ. ປຸເຣຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ. ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ສຫຊາຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທໂຍ ຄຫິຕາ.

໒໖໔. ຍສ຺ສາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໘໐. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ພລວກິເລສຠູຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໘໐) ປທສ຺ສ. ເຕນາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ປເທນ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິມສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ເຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ສພ຺ຍາປາຣານີຕິ ສອຸສ຺ສາຫານິ, ວິປາກຘມ຺ມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຫີນໍ ອວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິຫີນາວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາ.

ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ວິຍ ວທຕິ, ສຣູເປເນວ ປນ ‘‘ນ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມຣູປໍ ນ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ກຸສລຜເລຕິ ກຸສລວິປາກປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສາທຸຣສວິສຣຸກ຺ຂພີຊສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍທິປິ ‘‘ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ລພ຺ຠຕິ, ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີນິ ປນ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຍຖາລາຠໂຍຊນາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ກມ຺ມໍ ວິຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ວິປາກຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍ ສາຕິສຍໍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕາ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປຣິຍາຍຕາ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓), ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓), ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ໂມ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໐໓) ປນ ວຈນໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ວິປາກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຸສລມູລໍ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອນ຺ວາເທໂສປິ ປຈ຺ຈຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ‘‘ເອສາ’’ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອສາຕິ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ມນສິກາໂຣປີ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ຊານມ຺ປິ ກິຣິຍາຍ ກຸສລາກຸສລມູລານິ, ອວິຊ຺ຊາ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏຠູຕານິເຍວ ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓານິ ປຈ຺ຉິມນເຍ ອຘິປ຺ເປຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິຣິຍານິ ປນ…ເປ… ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ໂຍຊນາ.

ນວາທິເຠທານນ຺ຕິ ນວອຏ຺ຐສຕ຺ຕຉາຕິ ເອວໍປເຠທານໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍ ປຈ຺ຉິມນເຍ ຈ ອາຄຕານໍ ຍຖາລາຠໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ. ‘‘ກຸສລາກຸສລານໍ ປນ ວິປາເກ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສເລ ຈາຕິ ສມຸຈ຺ເຈຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ມູລປເທກປຈ຺ຈຍຕາວເສນາຕິ ມູລປທສ຺ສ ເອກປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາວເສນ. ເອກສ຺ເສວ ນຍສ຺ສາຕິ ກຸສລາກຸສເລສຸ ອວິຊ຺ຊາມູລກສ຺ສ, ວິປາເກສຸ ກຸສລາກຸສລມູລກສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ເສວ ນຍສ຺ສ ວເສນ. ຘມ຺ມປຈ຺ຈຍເຠເທຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເຠເທຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ‘‘ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິນາ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕິ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.