໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ. ເອເກກຈິຕ຺ຕາວຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ວິຍ ເອເກກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອວຣຸທ຺ຘໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ອກຕ຺ວາ. ອສຫຊາຕານຎ຺ຈ ‘‘ອສຫຊາຕານໍ, ສຫຊາຕານຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ປຐມປເທ ເອກເສສນິທ຺ເທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອສຫຊາຕາເຍວ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ທສ຺ສິຕາ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໒໒໕) ຈ ເອວມາທີສຸ ອສຫຊາຕາ, ສຫຊາຕາ ຈ. ‘‘ເອເກເກນ ນເຍນາ’’ຕິ ປຸຣາຕໂນ ປາໂຐ, ເອຕຣຫິ ປນ ‘‘ເອເກເກນ ຈຕຸກ຺ເກນ’’ ອິຈ຺ເຈວ ພຫູສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປາໂຐ. ນຍຈຕຸກ຺ກວາຣາຕິ ນເຍສຸ ຈຕຸກ຺ການໍ ວາຣາ, ອວິຊ຺ຊາມູລກາທີສຸ ນວສຸ ນເຍສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິວິເສສຠິນ຺ນາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສເສນ ອສໍກິຓ຺ຓາ. ຈຕຸກ຺ການນ຺ຕິ ວາຣຈຕຸກ຺ການໍ ວາຣໂສຬສກສ຺ສ ນຍຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑. ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

ປຈ຺ຈຍສຫິຕປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານິ ອງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ອງ຺ຄຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ, ຕສ຺ສ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຍສຫິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອງ຺ຄຠາວໂຕ. ຕີສຸ ປກາເຣສູຕິ ‘‘ປຐໂມ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຏ຺ເຐນາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໓) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸປິ ປກາເຣສຸ. ປຈ຺ຈຍວິເສສາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມໍ, ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂຍນິວິເສໂສ, ອາຍຕນານໍ ອປາຣິປູຣິປາຣິປູຣິຠວວິເສໂສ ຈ ຄຫິໂຕ. ເຕ ຫິ ທຸຕິຍວາຣາທີນໍ ນານຕ຺ຕກຣາ. ອຕ຺ຖວິເສເສນາຕິ ຍທິປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ສຬາຍຕນປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ສຫຊາຕາທິນາມສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ນາມມຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາປິ ໂສ ໂຫຕີຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕຕານຸມິຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວສ຺ສ ວິຠາວນສງ຺ຂາເຕນ, ອນວເສສນາມປຈ຺ຈຍທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕນ ຈ ອຕ຺ຖວິເສເສນ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເຍຫິ, ອານນ຺ທ, ອາກາເຣຫິ ເຍຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຍຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ເຍຫິ ອຸທ຺ເທເສຫິ ນາມກາຍສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ອາກາເຣສຸ…ເປ… ອຸທ຺ເທເສສຸ ອສຕິ ອປິ ນຸ ໂຂ ຣູປກາເຍ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໑໔) ຜສ຺ສສ຺ສ ນາມປຈ຺ຈຍຕາວິຠາວນວເສນ ມຫານິທານເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຕຖາ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໗) ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ.

ວາຣຈຕຸກ຺ເກ ‘‘ສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສກາທໂຍ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸຣິມສ຺ມິໍ ວາຣທ຺ວເຍ ຣູປໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວາຣຕ຺ຕເຍ ສຬາຍຕນໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສພ຺ພ…ເປ… ຣຓໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕສພ຺ພຠວສາຘາຣຓໂຕ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕສພ຺ພຠວສາຘາຣຓໂຕ. ສມານໍ ຜລໍ ສມາໂນ ປຈ຺ຈໂຍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອຸປກາຣກໂຕ ຈ. ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ວິຎ຺ຎາຓາຫຣຓນ຺ຕິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ. ອສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ.

ຄຕິສູຈໂກຕິ ຫິ-ສທ຺ທໍ ໂລເກ ຄຕິອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິ-ສທ຺ໂທ ປຏິເສຘທີປໂກຕິ ທ຺ເວ ປຏິເສຘາ ປກຕິໍ ຎາເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຕຕານິວາຣຓວເສນ ຄຕິ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕິຘາ ຈຕຸຘາ ປຎ຺ຈຘາ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາທໂຍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍວເສນ ຕິຘາ, ຜສ຺ສເຈຕນາທໂຍ ເຕສຎ຺ເຈວ ອາຫາຣາທີນຎ຺ຈ ວເສນ ຈຕຸຘາ, ເວທນາວິຕກ຺ກາທໂຍ ເຕສຎ຺ເຈວ ຌານິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນຎ຺ຈ ວເສນ ປຎ຺ຈຘາ. ຍຖາ ສມາຘິ, ເອວໍ ວີຣິຍມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ອຘິປຕິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍຫິ ຉຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ວຈນວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ໂຖຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍຖາສເກຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ປຐມຈຕຸກ຺ໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິມສ຺ສ ຈ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຍວຈນເມວາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວຈນເມວ ຈ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ອາຈຣິຍານໍ. ອໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຎ຺ເຎນ…ເປ… ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຫຊາຕສູຈກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຈນໂຕ ອສິທ຺ຘິມາຫ, ‘‘ສຫຊາຕໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປນ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ. ອສມ຺ຠເວ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ສິຊ຺ເຌຍ຺ຍ ວຈນໂຕ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘນາຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ອຕີຕທ຺ຘໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕໍເທສນາປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຫານິທານເທສນາປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ. ໂສ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ເທສນານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສນ຺ທນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຠາສິຕາ ເທສນາ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕີຕິ.

ອິມສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ຕຕິຍວາຣສ຺ສ.

ອປຣາເປກ຺ຂຕາຍ, ອປຣິກິລິຏ຺ຐຸປປຕ຺ຕິຕາຍ, ອສຸຈິອມກ຺ຂິຕຕາຍ ກາມາວຈຣເທວານໍ, ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຕຖາ ອຸປປຊ຺ຊນໂຕ ຈ ໂອປປາຕິກໂຍນິຍາ ປຘານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສງ຺ຄຫນິທສ຺ສນວເສນາຕິ ໂອປປາຕິກໂຍນິຍາ ເອວ ສໍເສທຊໂຍນິຍາ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ນິທສ຺ສນວເສນ ອຸທາຫຣຓວເສນ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສ຺ສາປິ ຜສ຺ສສ຺ສ ສຕິປິ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວ ໂສ ປນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ວິຍ ນ ສາຕິສໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໂກ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເກສຎ຺ຈີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ. ‘‘ປຈ຺ຉິມ…ເປ… ສທາ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວິຍ ອິຕຣໂຍນິການໍ ກເມນ ອາຍຕນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຈາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປນໂຕ’’ຕິ.

ປຈ຺ຈຍຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ອຠາວໂຕຕິ ຠາວາຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຊາຕິກ຺ຂຓມຕ຺ເຕເຍວ ຠວຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ, ຕໍ ຊາຕິຍາ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມສພ຺ຠາວໂຕ. ຠໂວ ປນ ຍສ຺ມາ ຊາຕິກ຺ຂຓໂຕ ປຣມ຺ປິ ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ຕສ຺ສາ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຠເວຕິ ຠວປເທ, ຠເວ ວາ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ. ເອສ ນໂຍ ຊາຕິອາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອວິຄຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ນິຍມາຠາວໂຕ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຫຕູນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອພ຺ຍາປິຠາວວິຠາວເນນ ອກາຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕິ ອຍາວຠາວິໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນໂຕ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘຕິອາທິ ມຄ຺ຄໂສຘນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ສຍເມວ ວທຕິ. ໂສ ຂໂຓ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕງ຺ຂຓິໂກ, ນ ຕງ຺ຂຓິໂກ ອຕງ຺ຂຓິໂກ, ຕສ຺ສ ສພ຺ຠາວາ, ອຍາວຠາວິກສພ຺ຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ປນ ເຫຕູ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍ ສຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ຊາຕິອາທີນໍ ອວິຄຕປຈ຺ຈຍວເສນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ວິຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ກຖໍ ປນ ອສຠາວຘມ຺ມານໍ ຊາຕິອາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາ, ປຈ຺ຈຍຕາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຍມານານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ. ວຕ຺ຕພ຺ພປເທໂສຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພປເທໂສ. ໂກ ປນ ໂສຕິ? ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ນາມໍ, ນາມຣູປຎ຺ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ຈ ຊຣາມຣຓານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ໂຍ ຠໂວ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອເຕນ ຠວສງ຺ຄຫິຕານິປິ ຊາຕິອາທີນິ ຊາຕິຍາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ເອວ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຈຍຠາວາສງ຺ກາ ເອວ ເນສໍ ຕສ຺ສາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວ ຐເປຕພ຺ພຄເຫຕພ຺ພວິເສເສ ສຕີຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ.

ເຫຕຸຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວິໂນ. ວິສຸໍ ຐິຕສ຺ສາຕິ ຠເວນ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ. ສປ຺ປເທສເມວ ຄຫິຕໍ ອິຘ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍເຍວ ນາມໍ ຄຫິຕໍ, ອວິຄຕປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວ ວິຍ ຠເວ ອຸປາທານສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍນິຍມາຠາໂວຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ…ເປ… ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ປຏ຺ຐາເນ ອາຄຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎວເສນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນນ຺ຕິ ອຸປຣູປຣິ ຈິຕານິ ວິຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ, ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ວາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການິ ຈກ຺ຂາຍຕນຸປຈຍາທີນິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣາທິມູລກນຍມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ຍທິປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຕວິເສໂສ, ຕຖາປິ ສາມຎ຺ຎຄ຺ຄຫເຓນ ນຍຄໂຕ ວິເສໂສ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ນາມວິເສສານໍ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ນາມວິເສສານໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍເທວ ປນ ນາມ’’ນ຺ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ອຄ຺ຄຫິໂຕປິ ຊາຕິອາທິ ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ສິໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອິຘາປີຕິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອິຘາປິ. ນ ສິຍາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສາມຎ຺ຎໂຈທິຕໍ ວິເສສໂຈທິຕເມວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ໂສຕິ ຠໂວ. ເຕນາຕິ ສຠາວາສຠາວຘມ຺ມສງ຺ຄຫເຓນ.

ອຸປາທານສ຺ສປິ ຠເວກເທສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ…ເປ… ອຄ຺ຄຫິເຕ’’ຕິ. ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຠວສທ຺ໂທ…ເປ… ວຸຈ຺ຈມາໂນ’’ຕິ. ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິນິມຸຕ຺ຕາ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ນາມສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ນາມສທ຺ໂທ ນິຣວເສສໂພຘໂກ’’ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ເອກໍສໂຕ ກາຣຓໍ ມຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຠວ-ສທ຺ໂທ ນິຣວເສສໂພຘໂກ, ນ ນາມ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍສຠາວາ ຫິ ເອຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ຠວສທ຺ໂທ ນິຣວເສສໂພຘໂກ ອຸປາທິນ຺ນຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ. ຊາຍມານາທິຘມ຺ມວິກາຣຠາວໂຕ ຊາຍມານາທິກ຺ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘາ ຊາຕິອາທໂຍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ນ ປນ ຊາຕິອາທິປຏິພທ຺ຘາ ຊາຍມານາທິກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຊາຕິອາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຊາຍມານານໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປນ ຊາຕິອາທໂຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ. ເຕເນວາຕິ ອສມ຺ຠເວເນວ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໔໘-໙. ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ກາມຸປາທານສ຺ສ. ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ຕຓ຺ຫາ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນາເມ ວິຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ’’ຕິ. ‘‘ນາມປຈ຺ຈຍາ ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ກາມຕຓ຺ຫາປິ ນາເມ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ນາມສ຺ສ ຍຖາຣຫໍ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ, ອຸປາທານສ຺ສ ປນ ຠວສງ຺ຄໂຫປິ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ກາມຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ ວິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາເມ ວິຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວາ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາ ເອຕິສ຺ສາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ, ທິຏ຺ຐິ. ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຕິ ທຸວິຘສ຺ສປິ ຠວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ. ອຸຠເຍນປິ ອຸປາທານສ຺ສ ຠວນິທ຺ເທເສ ຐເປຕພ຺ພຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເອກເມວາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ, ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເອໂກ ເອວຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈໂຍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໂຕ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ.

໒໕໒. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສມຸຏ຺ຐາປນປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສນາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປນວເສນ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ.

໒໕໔. ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈໂຍ. ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ຣູປໍ. ປຸເຣຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ. ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍຕິ ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ສຫຊາຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທໂຍ ຄຫິຕາ.

໒໖໔. ຍສ຺ສາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໘໐. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ພລວກິເລສຠູຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໘໐) ປທສ຺ສ. ເຕນາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ປເທນ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິມສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ເຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ສພ຺ຍາປາຣານີຕິ ສອຸສ຺ສາຫານິ, ວິປາກຘມ຺ມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຫີນໍ ອວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິຫີນາວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາ.

ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ວິຍ ວທຕິ, ສຣູເປເນວ ປນ ‘‘ນ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໖) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມຣູປໍ ນ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ກຸສລາພ຺ຍາກຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ກຸສລຜເລຕິ ກຸສລວິປາກປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສາທຸຣສວິສຣຸກ຺ຂພີຊສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍທິປິ ‘‘ສງ຺ຂາຣເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ລພ຺ຠຕິ, ອວິຄຕຈຕຸກ຺ກາທີນິ ປນ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຍຖາລາຠໂຍຊນາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ.

ອວິຊ຺ຊາມູລກກຸສລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ກມ຺ມໍ ວິຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ວິປາກຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍ ສາຕິສຍໍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕາ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປຣິຍາຍຕາ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓), ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຍາກຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓), ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ໂມ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໑໐໓) ປນ ວຈນໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ວິປາກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຸສລມູລໍ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອນ຺ວາເທໂສປິ ປຈ຺ຈຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ‘‘ເອສາ’’ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອສາຕິ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ມນສິກາໂຣປີ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ຊານມ຺ປິ ກິຣິຍາຍ ກຸສລາກຸສລມູລານິ, ອວິຊ຺ຊາ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏຠູຕານິເຍວ ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓານິ ປຈ຺ຉິມນເຍ ອຘິປ຺ເປຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິຣິຍານິ ປນ…ເປ… ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ໂຍຊນາ.

ນວາທິເຠທານນ຺ຕິ ນວອຏ຺ຐສຕ຺ຕຉາຕິ ເອວໍປເຠທານໍ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍ ປຈ຺ຉິມນເຍ ຈ ອາຄຕານໍ ຍຖາລາຠໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ. ‘‘ກຸສລາກຸສລານໍ ປນ ວິປາເກ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສເລ ຈາຕິ ສມຸຈ຺ເຈຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ມູລປເທກປຈ຺ຈຍຕາວເສນາຕິ ມູລປທສ຺ສ ເອກປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາວເສນ. ເອກສ຺ເສວ ນຍສ຺ສາຕິ ກຸສລາກຸສເລສຸ ອວິຊ຺ຊາມູລກສ຺ສ, ວິປາເກສຸ ກຸສລາກຸສລມູລກສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ເສວ ນຍສ຺ສ ວເສນ. ຘມ຺ມປຈ຺ຈຍເຠເທຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເຠເທຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ‘‘ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິນາ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕິ.

ກຸສລມູລກວິປາກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.