໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໒໕. ‘‘ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສກ຺ກໍ ກິໍ ລກ຺ຂຓໍ? ເຫຕຸລກ຺ຂຓໍ. ຍທິ ເອວໍ ຕໍເຫຕຸໂກ ວິຠຊ຺ຊວາທິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘສາວກາ ວິຠຊ຺ຊວາທິໂນ ອເຫສຸນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ. ຕິວິໂຘ ຫິ ເຫຕຸ ຎາປໂກ, ກາຣໂກ, ສມ຺ປາປໂກຕິ. ເຕສຸ ຎາປກເຫຕຸ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ມຫາເຖເຣນ ‘‘ກິໍ ວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ຕທາ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ຎາຍຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວກາ ວິຠຊ຺ຊວາທິໂນ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ກິໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ…ເປ… ວິຠຊ຺ຊວາທິໂນ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ຣາຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕-໙) ເວຣຎ຺ຊພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ເວນຍິກາທິຠາໂວ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕໍ ອນຸວທນ຺ຕາ ສາວກາປິ ຕຖາ ວທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ເວນຍິກາທິຠາວໍ ວິຠຊ຺ຊ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈີວຣາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂສມນສ຺ສາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕານິປິ ຫິ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພຠາເວນ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຕ຺ຕານິ. ວິຠຊ຺ຊວາທິປຣິສາ ວິຠຊ຺ຊວາທິມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຍຖາ ຕໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຈຣິເຍ ອນພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກສມຍາໂວກ຺ກມາທິ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕໂທຕາໂຣ. ‘‘ອສໍກິລິຏ຺ຐາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ ອມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ຍາຍ ນິວຸຕາ ຂີຓາສວາປິ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີສຸ ເອກຈ຺ຈໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສາ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸປິ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ນິກາຍນ຺ຕຣິຍາ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸປລກ຺ຂຓຎ຺ເຫຕໍ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນປິ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຎາຕິ, ອເຈຕສິກໍ ສີລໍ, ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຣູປຠາວໍ ທຸສ຺ສິລ຺ຍນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຣສມຍາຍູຫນໍ ປຣສມເຍ ພ຺ຍາປາຣາປຕ຺ຕິຍາ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ສກສມເຍນ ວິຣຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ວາ ທີປເນນ ສິຍາ, ປຣສມເຍ ວາທາໂຣປເນນ ວາ. ເຕສຸ ປຸຣິມໍ ‘‘ອາຈຣິເຍ ອນພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອປນີຕນ຺ຕິ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຣສມຍໍ…ເປ… ອນາຍູຫນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ອສມ຺ປິຓ຺ເຑນ຺ເຕນາຕິ ອຸປຈຍຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ອາຍູຫນ-ສທ຺ໂທ ປນ ອຸປຈຍຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕີຕິ ເກຈິວາໂທ ນ ສາຣໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນາຕິ ຍຖາວິນຍໍ ອວຏ຺ຐາເນນ. ສາວຊ຺ຊສ຺ສ ອນວຊ຺ຊຕາທີປນາທິນາ ກມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິນາເສນ຺ໂຕ, ອາໂລເຬນ຺ໂຕ ວາ ຘມ຺ມຕໍ ຘມ຺ມສຠາວໍ ວິໂລເມຕິ ວິປຣີຕໂຕ ທຫຕິ. ມຫາປເທເສຕິ ມຫາອປເທເສ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ອປທິສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ມຫາກາຣຓານິ. ມຫາປເທເສຕິ ວາ ມຫາໂອກາເສ, ມຫນ຺ຕານິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອປທິສີຍຕີຕິ ອປເທໂສ, ພຸທ຺ໂຘ ອປເທໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ພຸທ຺ຘາປເທໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອຕ຺ຖໂຕ ຈາຍໍ ມຫາປເທໂສ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ ຠຄວໂຕ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເກນຈິ ອາຠຕສ຺ສ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍເນ ກາຣຓໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ຍຖາຠຕສ຺ສ ສຸຕ຺ໂຕຕຣຓາທິ ເອວ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ? ຘມ຺ມສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ປທາໂຍ ຠຄວາ, ສາວກາ ຈ. ເຕສຸ ສາວກາ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລວເສນ ຕິວິຘາ. ເອວໍ ‘‘ອມຸມ຺ຫາ ມຍາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ອປທິສິຕພ຺ພານໍ ເຠເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ ຠຄວໂຕ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເນຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘາປເທໂສ ສງ຺ຆາປເທໂສ ສມ຺ພຫຸລຕ຺ເຖຣາປເທໂສ ເອກຕ຺ເຖຣາປເທໂສ’’ຕິ.

ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕິມຫາປເທເສຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫານິ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຕ຺ຖສູຈນາທິອຕ຺ເຖນ ສຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖຄາຫເຓນ ຘມ຺ມຕາຍໍ ປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ ອຏ຺ຐກຖາ ອາຈຣິຍວາໂທ. ນຍຄ຺ຄາເຫນ ອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕອາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕີນມ຺ປິ ເກນຈິ ອາຠຕສ຺ສ ຘມ຺ມາຘມ຺ມາທິຠາວວິນິຈ຺ຉຍເນ ກາຣຓຠາວສຠາວໂຕ ມຫາປເທສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອປ຺ປຏິພາຫນ຺ໂຕ, ອວິໂລເມນ຺ໂຕ ຈ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ອຕິຘາວຕິ. ເອກສ຺ສ ປທສ຺ສ ເອເກນ ປກາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ປຸນ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ໂຕ ວາ ອປເຣຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ນິທ຺ທິສຕິ ນາມ ຍຖາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ເທຕີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາປິ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ເອກເທໂສ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ອຖ ວາ ເຫຕຸຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນ ຜລຠາເວນ ວຈນໍ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນຣາວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສນໍ ຍຖາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ. ອຖ ວາ ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ຠວຈກ຺ກໍ ກມ຺ມຎ຺ເຈວ ວິປາໂກ ຈ. ກິເລສກມ຺ມວິປາກວເສນ ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ທຸວິຘຕິວິຘາທິວິຠາຄທສ຺ສນໍ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນຣາວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສນນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕໂວຫາໂຣຕິ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາ. ເຍ ຫິ ຘມ຺ເມ ສມູຫຠູເຕ ສນ຺ຕານວເສນ ວຕ຺ຕມາເນ ອຸປາທາຍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖານາຎ຺ຎຖາອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາວສງ຺ຂາເຕ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ຍາຖາວໂຕ ສງ຺ຄຫຓໍ, ໂພຘນຎ຺ຈ ຘມ຺ມຕາຍໍ ອກຸສລສ຺ສ ທຸກ຺ກຣໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອວິຊ຺ຊາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມໍ ປຕິ ເຫຕຸອາທິນາ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອາຈຣິເຍ ອນພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພາປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອິມິນາວ ນເຍນ ກາຕພ຺ພາ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຓ຺ຓນາຍ ປນ ຄຣຸຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ວທຕິ.

ປາຬິຘມ຺ມນ຺ຕິ ເຕປິຏກພຸທ຺ຘວຈນໍ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປາຬິໍ.

ອຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາຕິ ຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ຍຖາຍໍ ຫິຕາວໂຫ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິກໍ ກຕ຺ວາ. ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍາທິໍ ຎາຓວິເສສໍ. ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນາທິນາ ກິເລສກ຺ຂຍວິເສສໍ.

ຠວາທີສຸ ອາທີນວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ, ພລວູປນິສ຺ສຍໂຕ, ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສເຫຕຸຠາວໂຕ ຈ ວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ ອວິຊ຺ຊາ. ວິປາກວຏ຺ຏນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ກາຣຓຠູຕມ຺ປິ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ອວິຊ຺ຊາມູລກນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອວິຊ຺ຊາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາປິ ຫິ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວ ເອວ ວິສເຍ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ມູລາທິທສ຺ສນສາມຎ຺ຎຎ຺ຈາຕິ ວລ຺ລິຍາ ມູລມຊ຺ຌປຣິໂຍສານສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ຕໍທສ຺ສນສາມຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ເຕປິ ເທສນາກາເລ ເທສນາຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ໂພເຘຕພ຺ພຕາວເສນ ເອກເທສທສ຺ສນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ທິຏ຺ຐິສຫິຕາຍ ມານສຫິຕາຍ ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ, ອິຕຣາຍ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ອຠິວທໂຕ. ‘‘ອຠິນນ຺ທນໂຕ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ສປ຺ປີຕິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ອຠິວທໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໂຕ ພລວຕຣາຍ ທິຏ຺ຐິສຫິຕາຍ ມານສຫິຕາຍ ວາ. ‘‘ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ຕໂຕປິ ພລວຕມາຍ ທິຏ຺ຐິສຫິຕາຍ, ເກວລາຍ ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຐານຎ຺ຫິ ອຊ຺ໂຌສານໍ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍໍ. ກຖໍ ປນ ນນ຺ທິວຈເນນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຸປາທານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນນ຺ທິຕາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິຕາຕທວິປ຺ປໂຍຄຕາຫີຕິ ນນ຺ທິຠາເວນ ສຠາວໂຕ ຕຓ຺ຫຸປາທານໍ, ຕາຍ ນນ຺ທິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ອວິປ຺ປໂຍເຄນ ອວິນາຠາເວນ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນຠາເວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິຍາປິ ນນ຺ທິຠາວມາຫ.

ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິຜສ຺ສາທໂຍຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓານິ. ‘‘ວິປາກວຏ຺ຏຠູເຕ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ປວຕ຺ຕວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຏ຺ຏູປຕ຺ຖມ຺ຠກາຕິ ວຏ຺ຏຕ຺ຕຍູປນິສ຺ສຍາ. ອິຕເຣຕິ ອກມ຺ມຊາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອາຫາຣຈຕຸກ຺ເກ. ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ຕຓ຺ຫານິທານູປນິສ຺ສຍໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫານິທານາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຍຖາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອນ຺ຕທ຺ວຍວຊ຺ຊິຕມຊ຺ຌິມປຏິປທາຠາວໂຕ ‘‘ຎາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທປີຕິ ອາຫ ‘‘ຎາໂຍຕິ ມຄ຺ໂຄ, ໂສເຍວ ວາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ຈ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕູປຈາຣວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຣິຍຠາວກຣານິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ. ປກຕິອາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ເຫຕຸວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕາ ເອວ. ອກາຣຓໍ ‘‘ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຍຖາ ກາປິລາທໂຍ. ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ອຎ຺ເຎ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອິຕຣາສນ຺ຕິ ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ເທສນາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ. ຕທຕ຺ຖຕາສມ຺ຠເວປີຕິ ຍຖາສເກຫິ ກາຣເຓຫິ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖຕາສມ຺ຠເວປິ. ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສພ຺ຠາວໂຕຕິ ປໂຍຊນນ຺ຕຣສພ຺ຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕານິ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໕) ‘‘ຊຣາມຣຓາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕກາຣຓສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອາຫາຣນິທານວວຕ຺ຖາປນານຸສາເຣນ ຍາວ ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕີຕທ຺ຘໂຕ ປຠຸຕິ ເຫຕຸຜລປຏິປາຏິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອນາຄຕທ຺ຘເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານໂຕ ປຠຸຕິ ອນາຄຕທ຺ຘສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕີຓິ ປໂຍຊນານິ.

ຕໍຕໍຜລປຏິເວໂຘຕິ ຊາຕິອາທີນໍ ຊຣາມຣຓາທິຕໍຕໍຜລາວຄໂມ. ອນຸວິໂລກຍໂຕຕິ ປຸຣິເມ ວິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕໍ ອນຸວິໂລກນໍ, ທຸຕິເຍ ເທສນານິມິຕ຺ຕໍ. ກາມຸປາທານຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຠວສ຺ສ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ເສສາຫາຣານໍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣຕຓ຺ຫາທໂຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍາວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຫາຣຕຓ຺ຫາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມວຏ຺ຏປຣິຍາປນ຺ເນ ອາຫາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄຕວິປາກວຏ຺ຏປຣິຍາປນ຺ເນ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍເຊຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຫາຣາ ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ປຠາເວຕພ຺ພາ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ’’ຕິ. ປຠາເວຕພ຺ພາຕິ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຜລຠູເຕ ອາຫາເຣ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕໍນິທານໍ ຕຓ຺ຫໍ ຕສ຺ສາ ນິທານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຜລປຣມ຺ປຣາຍ ກາຣຓປຣມ຺ປຣາຍ ຈ ທສ຺ສນໍ ຕຖາພຸຊ຺ຌນການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸໂລມໂຕ, ຘມ຺ມສຠາວາວິໂລມນໂຕ ຈ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ຍທິ ຕຓ຺ຫາທໂຍ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄຫເຓເນວ ສງ຺ຂາຣາວິຊ຺ຊາ ຄຫິຕາຕິ ກິມຕ຺ຖໍ ປຸນ ເຕ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣາວິຊ຺ຊາ ຕໂຕປິ ອຕີຕຕໂຣ ອທ຺ຘາ ວຸຕ຺ໂຕ ສໍສາຣສ຺ສ ອນາທິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອຕີຕນ຺ຕິ ວາ ອຕີຕຕາສາມຎ຺ເຎນ ອຕີຕຕຣມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິອາຫາຣກາຕິ ປຸນພ຺ຠວູປປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ. ອິຕິ ວຈນໂຕຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕວຈນສພ຺ຠາວໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ຕາວ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸ, ອິຕເຣ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ…ເປ… ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິອາຫາຣກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສທ຺ຘາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍຕາ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິກາເລ, ຣາຄາທີນໍ ຄຘິຕສ຺ສ ໂຠຊນາທິກາເລ. ເຕນ ຍຖາກ຺ກມໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓາຍູຫນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິອາຫາຣກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ປຸຣິໂມເຍວຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ອາຫາຣຕຓ຺ຫາທໂຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນທ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ໂຖ. ອຕີເຕຕິ ອຕີເຕ ອທ຺ຘນິ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຕີຕທ຺ຘໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອນາຄເຕ ຈ ອທ຺ຘນິ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ປຈ຺ຈກ຺ຂານນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕານໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຫຕຸນ຺ຕິ ເອຕຣຫິ ວຕ຺ຕມານໍ ຕຓ຺ຫາທິກໍ ອາຫາຣາທີນໍ ເຫຕຸໍ.

ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຕິ ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓). ວຏ຺ຏເຫຕຸໂນຕິ ວິປາກວຏ຺ຏເຫຕຸໂນ, ສກລວຏ຺ຏເຫຕຸໂນ ວາ. ອກຸສລຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ‘‘ຠວຕຓ຺ຫາຍປິ ເຫຕຸຠູຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສາປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາວມາຫ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຏ຺ຏສີສານມ຺ປິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕາທສ຺ສນາປເທເສນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸຜລປຣມ຺ປຣາວິຈ຺ເຉທວຸຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິມາຍ ໂກຏິຍາ ອປຎ຺ຎາຍນໍ ວິຠາເວຕິ.

ອວິຊ຺ຊໍ ຕຓ຺ຫາ ອນຸວຕ຺ຕຕີຕິ ທຸກ຺ເຂ ຕຓ຺ຫໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕໂຕ ອວິຊ຺ຊາຍ ພລວຠາວມາຫ. ອວິຊ຺ຊາຠິຠູຕາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຕິປິ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສິເຕ ເອກນ຺ຕານຕ຺ຖສຎ຺ຎິຕໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄທຸກ຺ຂມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫໍ ອວິຊ຺ຊາ ອນຸວຕ຺ຕຕີຕິ ສຸເຂ ອວິຊ຺ຊໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ພລວຠາວມາຫ. ຍທິປິ ສາວຊ຺ຊສຸຂານຸຠເວ ພລວຕີເຍວ ອວິຊ຺ຊາ ວິຊ຺ຊມານອາທີນວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຓ຺ຫາ ປນ ຕໂຕປິ ພລວຕຣຕາຍ ສຕ຺ເຕ ວິປຸລານຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕ ອນຣິເຍ ສຸເຂ ນິໂຍເຊຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕທນຸວຕ຺ຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຍຕນຉກ຺ກໍ ວາ ກາໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສເຍ ເສສຘມ຺ເມຕິ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສຍຠູເຕ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ເຘ ຈ ສສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ເນ ຘມ຺ເມ. ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິເຕ ເອວ ກຕ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂາທິຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິເຕ ກຕ຺ວາ. ຈກ຺ຂາທິກາຍນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິຘມ຺ມສມູຫໍ ປເຣສໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘໍ. ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ເຕນ ວິຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ສຸຂເວທນິເຍນ, ທຸກ຺ຂເວທນິເຍນ ຈ ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ. ຜສ຺ເສ ຫິ ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕີຕິ.

ຍຖາ ສຬາຍຕນານິ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ເອວໍ ເວທນາຍປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຬາຍຕນານໍ ເວທນາຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ສຬາຍຕນນິສ຺ສິຕໍ. ອຕີຕທ຺ຘາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມູລໂກຕິ ອຕີຕທ຺ຘຠູຕອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມູລໂກ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ກາຍູປໂຄຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ກາຍສທ຺ເທນ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈໂກ ຄຫິໂຕ. ຕທຸປຄຕາ ອຸປປຊ຺ຊນໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ. ອຸຠຍມູໂລຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມູໂລ.

ອນຠິສມຍຠູຕຕ຺ຕາຕິ ອຠິສມຍສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕຕ຺ຕາ. ອວິຊ຺ຊາຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ.

ຄຫຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຕິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາຣຕ຺ເຕປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ປຘານຕາຍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ ໂຄພລີພທ຺ທຎາເຍນ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາເຣສຸ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣ ສງ຺ຂາຣາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພຕາທ຺ວຍໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຘ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຕິປິ ສງ຺ຂາຣສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາຣຠາເວ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ປຘານຠາວໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຕເທກເທໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ສງ຺ຂາຣສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາເຣຫິ ສງ຺ຄຫິຕາປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ອິຘ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນ ປຘານາຕິ ວິສຸໍ ຄຫິຕາ, ປຸຣິມສ຺ມິໍ ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ວຓ຺ເຓຕພ຺ພສພ຺ພສງ຺ຄຫຓວເສນ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສາມຎ຺ຎໂຕ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານມ຺ປິ ປຘານຠາວໂຊຕນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຍ຺ຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ.

ເຍນ ກຸສລາກຸສລຘມ຺ມາ ‘‘ວິປາກຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ອາຍູຫນໍ, ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາມາເນ ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ຍາປາຣຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິ…ເປ… ອາຍູຫນຣສາ’’ຕິ. ເຈຕນາປຘານຕ຺ຕາ ປນ ຕສ຺ສ ເຈຕນາກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາສິກຣຓໍ, ອາຍູຫນນ຺ຕິ ຈ ຣາສິຠູຕສ຺ສ ຣູປາຣູປສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນາຣມ຺ມຓຕາ ອພ຺ຍາກຕຕາ’’ຕິ ອິທໍ ອພ຺ຍາກຕສ຺ເສວ ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕສມ຺ພນ຺ຘິນີ ອນາຣມ຺ມຓຕາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍຕນໍ, ຆຏນນ຺ຕິ ຈ ຕໍຕໍທ຺ວາຣິກຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕນເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອນນຸໂພຘາທໂຍ ອວິຊ຺ຊາປທນິທ຺ເທເສ ອາຄຕາ. ອວິຊ຺ຊາປທສມ຺ພນ຺ເຘນ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ. ອສຓ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ອວິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ.

ໂສກາທີນໍ ສພ຺ຠາວາຕິ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ໂສກາທີນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕານໍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ອງ຺ຄພຫຸຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ເຄ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານໍ ພຫຸຠາເວ ອາປນ຺ເນ. ທ຺ວາທເສວາຕິ ກຖໍ ທ຺ວາທເສວ, ນນຸ ໂສກາທໂຍປິ ຘມ຺ມນ຺ຕຣຠູຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອງ຺ຄນ຺ຕຣຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜເລນາຕິ ຜລຠູເຕນ ຊຣາມຣຓງ຺ຄສງ຺ຄຫິເຕນ ໂສກາທິນາ. ມູລງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອິມາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍ ມູລຠູຕໍ ອວິຊ຺ຊງ຺ຄໍ ໂສຈນາທີຫິ ສມ຺ໂມຫາປຕ຺ຕິກຖເນນ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຕ ໂສກາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ຠວຈກ຺ກສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຊຣາມຣຓໍ ກາຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓກາຣຓາ, ໂສກາທໂຍ, ຕພ຺ຠາໂວ ຊຣາມຣຓກາຣຓຕາ. ຊຣາມຣຓໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຊຣາມຣຓນິມິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕານໍ ໂສກາທີນໍ. ຕໂຕ ປຣາຍາຕິ ອນາຄເຕ ທຸຕິຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ປຣາຍ ຕຕິຍຕ຺ຕຠາວາທີສຸ ປຏິສນ຺ຘິຍາ. ເຫຕຸເຫຕຸຠູຕາຕິ ກາຣຓສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ. ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຫິ ສງ຺ຂາຣາ ກາຣຓໍ, ເຕສໍ ອວິຊ຺ຊາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒, ໑໗; ສໍ. ນິ. ໒.໖໑; ຘ. ສ. ໑໐໐໗) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອວິຊ຺ຊາ ໂສກາທີນໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ອສ຺ສຸຕວຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຠິຠວນທີປນິຍາ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໂຕ. ‘‘ນ ໂສກາທີນໍ ພາລສ຺ສ ຊຣາມຣຓນິມິຕ຺ຕຕາມຕ຺ຕສ຺ສ ສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ນ ຈ ຊຣາມຣຓນິມິຕ຺ຕເມວ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຖ ໂຂ ອວິຊ຺ຊານິມິຕ຺ຕມ຺ເປຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຊຣາມຣເຓນ ໂສກາທີນໍ ເອກສງ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາທເສວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຊຣາມຣຓນ຺ຕາ ເອວ ເທສນາ ກຕາ, ກິໍ ຕໂຕ ປຣາ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຫີນກິເລສສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມໂຕ, ວິຎ຺ຎາຓາທິປຣິໂຍສານຠູຕາຍ ຈ ຈຸຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິປາຕຸຠາໂວຕິ ປວຕ຺ຕິຕທຸປຣມຠູຕໍ ຊຣາມຣຓໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ກມ຺ມູປປຕ຺ຕິຠວໂຕ ຊາຕິຍາ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ປກາສິຕນ຺ຕິ ນ ປຸນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຊຣາມຣຓໍ ປຣິໂຍສານໍ. ສຕິ ກິເລສວຏ຺ເຏ ກມ຺ມຸນາ ຕໂຕ ປຸນພ຺ຠວູປປຕ຺ຕິ, ອສຕິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ ຊຣາມຣຓປຣິໂຍສານາວ ເທສນາ ກຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ນ ອມຣຓາ ຊຣາ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ເພສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມນ຺ຕານໍ ປາການນ຺ຕຣເຠທໂຕ, ນ ຈາຊຣໍ ມຣຓໍ ອປາກເຠທາຠາວາ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍເມກມງ຺ຄໍ ກຕໍ, ນ ນາມຣູປໍ ວິຍ ອຸຠຍຏ຺ຐາເນ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ສຬາຍຕນໍ ວິຍ ວາ ອາຍຕນຠາເວນ ກິຈ຺ຈສມຕາຍ. ຍາ ປນາຍໍ ໂອສານໍ ຄຕາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ທີປິຕາ, ຕາຍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ, ກິເລສກມ຺ມາຠາເວ ຕທຠາວໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອວມາທິ ເອວ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຏ຺ຏຕ຺ຕຍສ຺ສ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຊຣາຄຫເຓນ ປຣິປກ຺ກປຣິປກ຺ກຕຣາທິກ຺ກເມນ ວຕ຺ຕມານໍ ນາມຣູປາທິ, ໂສກາທິ ຈ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕຖາສ຺ສ ປຣິປາກກາລວຕ຺ຕິນີ ອວິຊ຺ຊາ ຈ. ຍຖາຫ –

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມາໂຣ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ…ເປ… ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘).

ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຣາຄາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຕທວິນາຠາວິຕາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຊານເນ ຈ ໂສກາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ ປກາສິຕາ. ອປິຈ ‘‘ປິຍປ຺ປຠວາ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກາມາສວຠວາສເວຫິ, ‘‘ຕສ຺ສ ‘ອຫໍ ຣູປໍ, ມມ ຣູປນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐຏ຺ຐາຍິໂນ…ເປ… ຣູປວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑) ວຈນໂຕ ທິຏ຺ຐາສວໂຕ, ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອວິຊ຺ຊາສວໂຕ ໂສກາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ ທີປິຕາຕິ ເຕສໍ ເຫຕຸຕາຍ ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ອາສວາ. ເຕສໍ ສຍຎ຺ຈ ຊຣາສຠາວຕາຍ ຊຣາຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອາສວນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ຊຣາຄຫເຓນ ຄຫຓໍ. ຕໂຕ ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອາວຏ຺ຏຕິ ຠວຈກ຺ກໍ. ອປິຈ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນປິ ຠວຈກ຺ກສ຺ສ ອນວຏ຺ຐານໂຕ ປຣິພ຺ຠມນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊານິວຸຕສ຺ສ ປຸນພ຺ຠໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຊາຕິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານິມິຕ຺ຕໍ ຠວຈກ຺ກໍ ອນວຏ຺ຐານໂຕ ປຣິພ຺ຠມຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕາປິ ເທສນາ ນ ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ສູເຈຕິ ອຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ນ ຈ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ປຸນ ວຈນນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ເອກຕ຺ເຣວ ຕທຸຠຍເທສນາຍ ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອວິຊ຺ຊາເຫຕຸກໍ, ຕໍ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸກມ຺ປິ. ຍໍ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸກໍ, ຕໍ ອວິຊ຺ຊາເຫຕຸກມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠວມູລານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາວິຣຫໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ກາມຸປາທານເຫຕຸກໍ ກມ຺ມຠວສງ຺ຂາຣໍ ວທນ຺ໂຕ ນ ວິນາ ຠວຕຓ຺ຫາຍ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຕເມວ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນ ອນ຺ຕເຣນ ອວິຊ຺ຊາຍ ຠວຕຓ຺ຫາ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ. ຕໂຕ ຈ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ, ຕຓ຺ຫຸປາທານາທິປຈ຺ຈຍາ ຠວາທໂຍ ຈ, ຕຖາ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓາທິປຈ຺ຈຍານາມຣູປາທີຕິ ເອວເມເຕສໍ ອງ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພາປຣສມ຺ພນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໖. ປິຕາ ກຖີຍຕີຕິ ອສຸໂກ ອສຸກສ຺ສ ປິຕາຕິ ປິຕຸຠາເວນ ກຖີຍຕິ. ກຖິຍມາໂນ ຈ ອສນ຺ເທຫຕ຺ຖໍ ອຎ຺ເຎຫິ ມິຕ຺ຕທຕ຺ເຕຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ກຖີຍຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທີໂຆ…ເປ… ທຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຍາຖາໂວຕິ ອວິປຣີໂຕ. ກິຈ຺ຈຊາຕິໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນກິຈ຺ຈໂຕ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານໂຕ ຈ.

ຄຫຓກາຣຓວເສນາຕິ ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓຠາວວເສນ. ອຎ຺ຎເສຕາທີນໍ ນິວຕ຺ຕການີຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຉາເທນ຺ຕິຍາຕິ ຉາທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິຍາ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕນເຫຕຸ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ສຠາວໂຕ ອຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ເຕສໍ ທຸທ຺ທສຠາວກຣຓີ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕເຣສນ຺ຕິ ນິໂຣຘມຄ຺ຄານໍ. ສມາເນປິ ປຓີຕອສໍກິເລສິກາທິຠາເວ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິຊ຺ຊາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

‘‘ໂສເຘຕິ ອປຸຎ຺ຎຜລໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກທຸກ຺ຂວິວິຕ຺ຕຕໍ ອາຫ, ‘‘ທຸກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ເຈໂຕທຸກ຺ຂວິວິຕ຺ຕຕໍ, ‘‘ສໍກິເລສໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ກິເລສທຸກ຺ຂວິວິຕ຺ຕຕໍ. ‘‘ອປຸຎ຺ຎຜລໂຕ’’ຕິ ວາ ອິມິນາ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຫິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ທຸກ຺ຂສໍກິເລສໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປວຕ຺ຕິຫິຕຕໍ ປວຕ຺ຕິສຸຂຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍນິປ຺ຜາທເນນາຕິ ຫິຕສຸຂນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ. ປຸຊ຺ຊຠວນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ປຸຊ຺ຊນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ.

‘‘ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎຸປຄນ຺ຕິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕຸປຄ’’ນ຺ຕິ.

ອາທິຠາວນາຕິ ‘‘ປຖວີ ປຖວີ’’ຕິອາທິນາ ກສິເຓສຸ ປວຕ຺ຕຠາວນາ. ປຖວີ ປຖວີຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ອິຕຣກສິຓານໍ ຄຫຓໍ. ອາທິຠາວນາຕິອາທິຠູຕາ ຠາວນາ. ສາ ຫິ ‘‘ປຣິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຓ຺ຑລກຣຓໍ ກສິຓມຓ຺ຑລກຣຓໍ.

ທານວເສນາຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ທານໍ ທິຍ຺ຍຕິ ເອເຕນາຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ. ທານໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານໍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ຍຖາ ວາ ໂສ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຐເປຕ຺ວາ. ອຘິກິຈ຺ຈາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຍຖາ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານາ ທານກິຣິຍາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ອຘິກຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ. ເຈຕນາວເສເນວ ຫິ ທານາທິກມ຺ມນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ອິຕເຣສູຕິ ‘‘ສີລໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິອາທີສຸ.

ອສຣິກ຺ຂກມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອສທິສມ຺ປິ ກຏຕ຺ຕາຣູປນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິນາປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິປາເກນ. ຣູປຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຣູປຕຓ຺ຫມາຫ. ຄຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ຄຸຎ຺ຊຜລປຣິມາຓໍ ຘາຣຓີຍວຕ຺ຖຸໍ. ຕຖາ ຕຓ຺ຑຸລໍ.

‘‘ວຈນວິເສສມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວມາຫ ‘‘ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕິ ເອວ ຫິ ອາທານາທິປາປນາ’’ຕິ. ປຸຣິເມນາຕິ ‘‘ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ. ຕຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕກຖນໂຕ ທ຺ວາຣູປລກ຺ຂຓໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິເມນາຕິ ‘‘ອາທານາ’’ທິວຈເນນ.

ກາຍວຈີສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກາຍວຈີສຎ຺ເຈຕນາຄຫເຓຕິ ນິທ຺ເທສໍ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ສຫຊາຕສ຺ສ ປນ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ‘‘ກຸສລາ ວິປາກຘມ຺ມາ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ, ນ ອິຕຣາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາປິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ ກຸສລສຠາວຕ຺ຕາ, ວິປາກຘມ຺ມຕ຺ຕາ ວາ ຕທຎ຺ຎກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຍິທໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລາຍ ອເນກນ຺ຕິກໍ. ນ ຫິ ສາ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຖ ວິປາກທາຍິນີຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ເອວມ຺ປິ ອໂຫສິກມ຺ເມນ ອເນກນ຺ຕິກໍ. ນ ຫິ ຕສ຺ສາ ວິປາກຸປ຺ປາທນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິປາກຸປ຺ປາທເນນ ກຸສລຕາ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ຈາ’’ຕິ. ເກວລຎ຺ຫິ ຍາ ອຎ຺ເຎສໍ ວິປາກຘມ຺ມານໍ ສພ຺ຍາປາຣາ ສອຸສ຺ສາຫາ ປວຕ຺ຕິ, ຕທາກາຣາວສ຺ສາ ອປ຺ປຫີນກິເລເສ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕີຕິ ວິປາກຘມ຺ມຕາ, ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວມ຺ປິ ຍທິ ວິປາກຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ, ກຖໍ ອວິປາກາຕິ? ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ຕໍ ອສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ ຫິ ຍທິ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສຠູມິກໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຠູມິກໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຠູມິກສ຺ສ ຕາວ ອຸປ຺ປາທນໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ, ຕຖາ ອທສ຺ສນໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສຠູມິກໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ວາ, ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມສມານາຣມ຺ມຓຕາຍ ຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາຍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ຕຖາ ເອກນ຺ຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຣູປາວຈຣວິປາກສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ອຍມສມ຺ຠໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ສທິສາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐານິກນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ຐານຕ຺ຕຍວນ຺ຕໍ. ‘‘ປຖວີກສິຓໍ ອາໂປກສິຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກຸສເລນ ອຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ເທສິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ…ເປ… ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຣູປາວຈຣຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານານິ ກຸສລໂຕ ຈ ວິປາກໂຕ ຈ ກິຣິຍໂຕ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວິປາໂກ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິປິ ‘ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ’ຕິປິ ‘ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ’ຕິປີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຣູປາວຈຣວິປາໂກ ເອກນ຺ຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມໂຓຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ຣູປາວຈຣວິປາໂກ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມໂຓ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍມສມ຺ຠໂວ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓາຍ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາຍ ວິປາກາຠາວໍ ສາເຘຕິ, ນ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາຍ. ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາປິ ຫິ ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ພ຺ຍາປີຕິ ວິປາການຸປ຺ປາທເນ ຕສ຺ສາ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສິເຓສຸ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມາຘິວິຊມ຺ຠນຠູຕາ ອຠິຎ຺ຎາ ສມາຘິສ຺ສ ອານິສໍສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສມາຘິຜລສທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວິກຸພ຺ພນທິພ຺ພສທ຺ທສວນາທິກສ຺ສ ຍທິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນມຕ຺ຕໍ ປນ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ, ນ ກາລນ຺ຕຣຜລາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ວິຍ ນາປິ ວິປາກຜລາ, ອຖ ໂຂ ຍຖາວຸຕ຺ຕອານິສໍສຜລາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ສມານຠູມິກໂຕ ອາເສວນລາເຠນ ພລວນ຺ຕານິ ຌານານີຕິ ຕານິ ວິປາກໍ ເທນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິຠາວໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາ ປນ ສຕິປິ ຌານຠາເວ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອາຄນ຺ຕຸກາວາຕິ ທຸພ຺ພລາ, ຕສ຺ມາ ວິປາກໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ອກາຣຓໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຍປິ ວສີຠາວສພ຺ຠາວໂຕ. ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ປາທກຊ຺ຌາເນ ອຕ຺ຕນາ ສມານສຠາເວຫິ ຊວເນຫິ ລທ຺ຘາເສວເນ ສມ຺ມເທວ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ຘຕາທິອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ສາຕິສເຍ ຊາເຕ ອຠິຎ຺ຎາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕາສຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຕ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມິໂກ ເອວ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂສ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸເຓນ ພລວຕາ ປາທກຊ຺ຌາເນເນວ ກໂຕກາເສນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອໂນກາສຕາຍ ອຠິຎ຺ຎາ ນ ວິປາກໍ ເທຕີ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ອວິປາກຠາວໂຕ ຕາສໍ. ສຕິ ຫິ ວິປາກທາຍິຠາເວ ວິປາກສ຺ສ ອໂນກາສໂຈທນາ ຍຸຕ຺ຕາ, ອວິປາກຕາ ຈ ຕາສໍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ນ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປິ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາໂຕ ນິພ຺ພິເສເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ວິປາເກ’’ຕິ ຈ ວຈນໍ ນ ວິປາກາຣຫຕາມຕ຺ຕວາຈໂກ, ອຖ ໂຂ ວິປາກສພ຺ຠາວວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ‘ວິປາເກ’ຕິ ວຈນໍ ວິປາກຘມ຺ມວຈນໍ ວິຍ ວິປາກາຣຫຕໍ ວທຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ – ຍສ຺ມາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາ ປວຕ຺ຕິວິປາກເມວ ເທຕິ, ນ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ສ ວເສນ ວິຠງ຺ເຄ ວິປາໂກ ອຸທ຺ຘໂຏ. ອຸຠຍວິປາກທາຍິກາຍ ປນ ເຈຕນາຍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ປຏ຺ຐາເນ ຕສ຺ສາ ໂສ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ອປເນຕພ຺ພາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາຠາວມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອວິໂຣໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາຍ ວິປາກທາເນ. ອມຕຄ຺ຄປເຖຕິ ເອວໍນາມເກ ປກຣເຓ. ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນ ອກຸສລາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ, ເສກ຺ຂສນ຺ຕາເນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ ປວຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນາທີນໍ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພປຣິຍາຍາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອາຄມໂຕ ຈ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກສຎ຺ຈີຕິ ສກຠຓ຺ເຑ ຉນ຺ທຣາຄາທີນໍ. ເກຈີຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທໂຍ. ກທາຈີຕິ ອຕີຕາທິເກ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ. ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິອາທິ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍ ກຕ຺ວາ.

ອິຕເຣສນ຺ຕິ ນທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພານໍ. ນ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຄ຺ຄຫເຓນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຄຫິໂຕ, ນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ເຖ ສຕິ. ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ. ‘‘ອຕີຕາທິຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອນາຄຕາ ເອວ ປຫາຕພ຺ພາຕິ? ນ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອນາຄຕາ ນາມ, ປຫາຕພ຺ພາ ປນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາຕິ ເຕສໍ ອຕີຕາທິຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ທສ຺ສນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຠາວິຕໍ ທສ຺ສນມຄ຺ຄໍ ອຸປນິຘາຍ. ສຫາຍວິຣຫາຕິ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ພສງ຺ຂາຕສຫກາຣິກາຣຓາຠາວໂຕ. ວິປາກໍ ນ ຊນຍນ຺ຕີຕິ ສກລກິເລສປຣິກ຺ຂເຍ ວິຍ ເອກຈ຺ຈປຣິກ຺ຂເຍປິ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປາໂກ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິເຠທໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ວິປາກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ອກຸສລານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນ ອກຸສລານໍ. ອປ຺ປຫາຕພ຺ພານນ຺ຕິ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພສຠາວານໍ ກຸສລາທີນໍ. ອປ຺ປຫາຕພ຺ພວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕາ ສາວຊ຺ຊຕາ. ‘‘ເອວມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ໂທສນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ. ເຕນ ຍທິປິ ເຕສໍ ອກຸສລານໍ ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ຕຕິຍປທສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ, ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ປນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທີເປຕິ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມວເສນ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຕິກທຸເກສຸ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ຕໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕານາປຊ຺ຊນໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ’’ຕິອາທິນາ ກາຣຓໂຕ, ນິທສ຺ສນໂຕ ຈ ວິຠາເວຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຕິເກ. ນິໂຍຄໂຕຕິ ນິຍມໂຕ ເອກນ຺ຕໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ປທຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມານໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປເທສຸ ວິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ປຐມາທີສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ. ຍຖາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ, ອິຕເຣ ຈ ຍຖາຣຫໍ ຣາສິຕ຺ຕຍວເສນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຊາປິຕາ ຕໍຕໍໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກຕາ, ເອວໍ. ຕຕ຺ຖາປີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາເສປິ. ຠຊາເປຕພ຺ເພຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໍ ຠຊາເປຕພ຺ເພ. ຕທຠາວາຕິ ຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອຠາວາ. ຕຖາຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຠາເວນ.

ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິເກ ອຕີຕາ, ອິຘ ຍຖາວຸຕ຺ຕອກຸສລາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພຠາເວນາຣຫິຕາປິ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາປຕ຺ຕິໂທສໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຸທາຫຣຓໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ ຍຖາ ສປ຺ປຏິເຆຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍສຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ສາວຊ຺ຊຕາວິສິຏ຺ໂຐ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ພຠາວາຠາໂວ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຈ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານໍ ອມຸຂ຺ຍສຠາວຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມານໍ ອວິປາກຕ຺ຕາ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ຈ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພານໍ ວເສນ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍລາໂຠປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຈ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ເຍ ຫິ…ເປ… ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ເຕ ທສ຺ສນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ກິເລສາ, ເຕ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພປກ຺ຂິກາ ເອວາຕິ ເຕສໍ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພປຣິຍາໂຍ ເອວ ນຕ຺ຖິ, ກຖໍ ເຕສໍ ວເສນ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນ ນ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ, ນ ເຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ. ເຍ ປນ ເຕ ເສກ຺ຂສນ຺ຕາເນ, ນ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ອຕ຺ຖີຕິ ເອວມ຺ປິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ກິເລສາ ທສ຺ສນປກ຺ຂິກາ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ກຖໍ ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຣາຄວີຕຣາຄສນ຺ຕາເນສຸ ສຫາຍເວກລ຺ເລນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວິປາກຘມ຺ມຕາ ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂສນ຺ຕາເນສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສວິປາກາວິປາກຕາ ສິທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ. ຕາທິສສ຺ເສວາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຠາເວນ ເອກສຠາວສ຺ສ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ‘‘ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອມຕຄ຺ຄປເຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອກາຣຓໍ, ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ? ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໕໘໓). ຍທິ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ ນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພມ຺ປິ ອຠວິສ຺ສ, ຍຖາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ‘‘ນິໂຍຄາ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກາມາວຈຣກຸສລສ຺ສ ວິປາກໂຕ ທສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິນາ ປຸນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ? ນິໂຍຄາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສິຍາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ, ສິຍາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິປິ ‘ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ໂພ’ຕິປີ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ຈ ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປາເທນ຺ເຕນ ‘‘ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ອຍຸຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາຣມ຺ມຓານໍ ຣາຄທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພຠາວສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ.

ຍຎ຺ຈ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຣຓໍ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ສາວເສສປາຐທສ຺ສນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຕີໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ, ອນາຄໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໘.໒) ເອເຕສໍ ວິຠງ຺ເຄ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕໍ.

ສຫາຍຠາໂວ ຈ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພານໍ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ວິປາກທານໍ ປຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ກິໍ ອວິຊ຺ຊາທິ ວິຍ ທານາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ວິກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາປາທເນນ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພານໍ ສຫກາຣິກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ກິເລໂສ ວິຍ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິທາເນ ສຕີຕິ, ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ປຸຣິມນໂຍ, ໂສຕາປນ຺ນາທິເສກ຺ຂສນ຺ຕາເນ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ກິຣິຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຫາຍເວກລ຺ເລນ ອວິປາກສຠາວຕາຍ ອາປາທິຕຕ຺ຕາ ຂີຓຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາມາເນ ສນ຺ຕາເນ ທານາທິ ວິຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ, ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຠິມຕສ຺ສາປິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສນ຺ຘິທາເນ ສຕິ ອປາຍຄມນີຍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອວິຣຸຊ຺ຌນວເສເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາ. ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຠາເວຕິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓວິປາກວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຠາເວ. ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອວິກລຜລຸປ຺ປາທນາຘິກາເຣ ຕທຠາວໂຕ ຍທິປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ອປເນຕພ຺ພາ, ອວິຊ຺ຊາຍ ປນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ສພ຺ພາປີຕິ ວີສຕິປິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກວີສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓນ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາຍ ອຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ. ອິຕຣາວຈນສ຺ສາປີຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາວຈນສ຺ສາປິ. ກິໍ ປນ ຕໍ? ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາໂວ ເອວ. ເຠທາຠາວາຕິ ກາຍວຈີສງ຺ຂາຣວເສນ ວິຠາຄາຠາວໂຕ. ສໍໂຍໂຄຕິ ຕິກນ຺ຕຣປທວເສນ ສໍໂຍຊນໍ, ຕຖາ ສງ຺ຄໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຄຫຓໍ ອສ຺ສາທນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ສຸຂສຎ຺ຎາຍ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຸຂສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ວິປລ຺ລາໂສ ຫິ ທຸກ຺ເຂ ສຸຂສຎ຺ຎາ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ ວິປລ຺ລາສສ຺ສາທນານໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ເຫຕຸຠາວທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ຣໂຖ ເສຕປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ປຣິວາຣຕ຺ໂຖປິ ປຣິກ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິວາເຣ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາປຣິວາເຣຕິ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ກິຈ຺ຈສາຘເນນ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຫກາຣິກາຣຓຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂາຣຏ຺ໂຐ ວິຍ ຠູສນຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຂເຕ ອລງ຺ກເຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິກ຺ຂໂຣຕິ ຍຖາ ຜລທານສມຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສງ຺ຂໂຣຕິ. ອມຣຓຕ຺ຖາຕິ ອມຕຕ຺ຖາ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ກຣກິຣິຍາຕິ ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນາທິທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ. ເທວຠາວາຍ ຕໂປ ເທວຠາວຕ຺ຖໍ ຕໂປ. ມາເຣຕີຕິ ມໂຣ ເຫຕຸອຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ. ອມງ຺ຄລມ຺ປິ ມງ຺ຄລປຣິຍາເຍນ ໂວຫຣນ຺ຕິ ມງ຺ຄລິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ອທິຏ຺ຐສທ຺ໂທ ວິຍາ’’ຕິ ຍຖາ ‘‘ອສິເວ ສິວາ’’ຕິ.

ປປາຕໍ ປຕນທຸກ຺ຂສທິສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊາຕິອາທິປປາຕທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອິນ຺ທທຸທ຺ທພ຺ຣຫ຺ມກູຏສຎ຺ຎິຕປພ຺ພຕສິຂຣປ຺ປປາໂຕ ມຣຸປປາໂຕ. ຕໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທຕ຺ໂຖ.

ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ຕຣຸຓິຍາ. ອສວໂສ ອເສຣິວິຫາຣີ. ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣເຓນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍໍ. ຣາຄາທິປຣິຬາເຫນ, ກຏຸກວິປາກຕາຍ ຈ ທຸກ຺ຂໍ. ອາຣຠຕິ ກໂຣຕິ. ສຠຍສ຺ສາປິ ປິສາຈນຄຣສ຺ສ ກາມຄຸຓສມິທ຺ຘິຍາ ສຸຂວິປລ຺ລາສເຫຕຸຠາໂວ ວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຠິນ຺ນຊາຕິເຍນ ອໂວມິສ຺ສຕາ ນິຣນ຺ຕຣຕາ. ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓາໂມ.

‘‘ນ ຕາວາຫໍ ປາປິມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ຕາຕ ເອຫິ, ຕາວ ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິອາທີສຸ ຍທິປິ ປຣິມາຓນິຍມນກມປທປູຣຓມຕ຺ຕາທີສຸປິ ຕາວ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘ ປນ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາເປກ຺ໂຂ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣາເປກ຺ໂຂ ນິປາໂຕ’’ຕິ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ປນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວິຣຸຊ຺ຌນມາຫ.

ຣາຄາທິອສ຺ສາທນກາເລສູຕິ ຣາຄາທີນໍ ອສ຺ສາທນກາເລສຸ. ‘‘ຣາຄທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ຕາວ ອວິຊ຺ຊາຍ ໂຍຊນາ ໂຫຕຸ ຣາຄສ຺ສ ອສ຺ສາທນຠາວໂຕ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕທວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ທິຏ຺ຐີ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສາຕິ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ. ອວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓາທິຕນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອາຣມ຺ມຓາທິຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍປກຕູປນິສ຺ສເຍ, ອນນ຺ຕຣາທິເກ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓສ຺ສາຕິ ນ ອວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊໍ ອນາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວຈເນສູຕິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍວຈເນສຸ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວຈເນສຸ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຊວນສ຺ສ, ທ຺ວີສຸປິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທຸຕິຍາທິຊວນສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍລາຠິໂນ ອນນ຺ຕຣາທິນາ, ສຫຊາຕສ຺ສ ເຫຕຸອາທິນາ, ອສຫຊາຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາທິນາ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມຕິກ຺ກມຠວປຕ຺ຖນາວເສນາຕິ ອວິຊ຺ຊາສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖາຍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ, ອວິຊ຺ຊາສມ຺ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ອຣູປຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕາເນວ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາເຣ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ, ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກກາຣຓວາໂທ ອາປຊ຺ຊຕິ ຍຖາ ປກຕິອິສ຺ສຣປຊາປຕິປຸຣິສກາລາທິວາທາ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ໂລກສ຺ສ ກາຣຓຠູເຕ ສຕິ ຕໂຕ ສກລາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອນວເສສໂຕ, ສພ຺ພທາ ຈ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ນ ເຈຕໍ ອຕ຺ຖິ ກເມເນວ ປວຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສນໂຕ. ກາຣຓນ຺ຕຣາເປກ຺ຂຕາຍ ປນ ເອກກາຣຓວາໂທ ອປຫໂຕ ສິຍາ ເອກສ຺ສ ຈ ອເນກສຠາວຕາຠາວາ. ຍຕ຺ຕກາ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສພ຺ເພຫິ ເຕຫິ ສມານສຠາເວເຫວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ວິສທິເສຫິ, ອິຕຣຖາ ຕສ຺ສ ເອກຠາໂວ ເອວ ນ ສິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ສພ຺ພສ຺ສ…ເປ… ປຕ຺ຕິໂຕ ຈາ’’ຕິ. ປາຣິເສເສນາຕິ ເອກໂຕ ເອກໍ, ເອກໂຕ ອເນກໍ, ອເນກໂຕ ເອກນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ປກາເຣສຸ ອວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອນຸປລພ຺ຠມາເນສຸ ປາຣິເສສຎາເຍນ. ອເນກໂຕ ອເນກນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ເຖ ເອວ ຈ ປກາເຣ ວິຊ຺ຊມາເນ. ຍທິທໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ເອກເຫຕຸຜລທີປນໍ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ເທສນາວິລາເສນ, ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ວາ ຘມ຺ມານໍ ປຘານປາກຏາສາຘາຣຓຠາວວິຠາວນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອກເຫຕຸຜລທີປນໍ ນ ນຸປປຊ຺ຊຕິ ອຸປປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ.

ຍຖາຜສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຂເວທນີຍາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິຕໍຕໍຜສ຺ສານຸຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂເວທນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເວທນາວວຕ຺ຖານໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມາເນສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມາເນສູຕິ ອວິສິຏ຺ເຐສຸ. ຜສ຺ສວເສນາຕິ ສຸຂເວທນີຍາທິຜສ຺ສວເສນ. ວິປຣິຍາຍາຠາວໂຕຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕຍາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ກທາຈິ ສຸຂເວທນີຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂເວທນາ, ທຸກ຺ຂາທິເວທນີຍໍ ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສຸຂາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທີນນ຺ຕິ ສຸຂາທີນໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທີນຎ຺ຈ ເວທນານໍ. ໂອຬາຣິກສຸຂຸມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫີນປຓີຕາທິສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຸປາທາຍ ຍາ ເວທນາ ‘‘ໂອຬາຣິກາ, ຫີນາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕໍເຍວ ອຸປາທາຍ ຕສ຺ສາ ກທາຈິປິ ສຸຂຸມຕາ ປຓີຕຕາ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຬາຣິກສຸຂຸມາທິສງ຺ກຣາຠາວໂຕ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສາຕິ ສຸຂເວທນີຍາທິຜສ຺ສສ຺ສ. ສຸຂເວທນີຍຜສ຺ສໂຕເຍວ ສຸຂເວທນາ, ນ ອິຕຣຜສ຺ສໂຕ. ສຸຂເວທນີຍຜສ຺ສໂຕ ສຸຂເວທນາວ, ນ ອິຕຣເວທນາ. ຕຖາ ເສເສສຸປີຕິ ອຸຠຍປທນິຍມວເສນ ຍຖາຜສ຺ສໍ ເວທນາວວຕ຺ຖານໍ, ຍຖາເວທນໍ ຜສ຺ສວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ກາຣຓນ຺ຕຣາສມ຺ມິສ຺ສຕາ ຜລສ຺ສ, ຜລນ຺ຕຣາສມ຺ມິສ຺ສຕາ ຈ ກາຣຓສ຺ສ ທສ຺ສິຕາ ປຐມປກ຺ເຂ ອສໍກິຓ຺ຓຕາວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ທຸຕິຍປກ຺ເຂ ປນ ປຈ຺ຈຍເຠທຠິນ຺ເນນ ກາຣຓວິເສເສນ ຜລວິເສໂສ, ຜລວິເສເສນ ຈ ກາຣຓວິເສໂສ ນິຈ຺ຉີຍຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປກ຺ເຂ ຘມ຺ມານໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຍຖາວວຕ຺ຖິຕຠາວຊານນນ຺ຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ອຸຕຸອາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕວິສມາຈາຣາ ປິຕ຺ຕວາຕາທໂຍປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ໂທເສ ກຸປິເຕ ອິຕເຣປິ ໂຂຠໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສນ຺ເຕສຸປິ ເຕສຸ ເສມ຺ຫປຏິກາເຣນ ໂຣຄວູປສມໂຕ ເສມ຺ໂຫ ປາກໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຠໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓສ຺ສ ປກາຣຓໍ, ກາຣຓເມວ ວາ ຕຓ຺ຫາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ສງ຺ຂາຣກາຣຓຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາປີຕິ ຕຓ຺ຫາຍປິ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ຈ. ກາມາສວຠວາສວາ ກາມຸປາທານໍ, ທິຏ຺ຐາສໂວ ອິຕຣຸປາທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຣຸປາທານຠູຕາ ກາມຠວທິຏ຺ຐາສວາ’’ຕິ. ເຕ ຈ ‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຸປາທານຎ຺ຈ, ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕຓ຺ຫາ ຈ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ປາກຏາ. ອນສ຺ສາທນີເຍສຸ ອເນກາທີນວໂວກິຓ຺ເຓສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສນາ ອວິຊ຺ຊາຍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ…ເປ… ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຂີຓາສວສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາຠາວໂຕຕິ ພ຺ຍຕິເຣເກນປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣກາຣຓຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ເອກນ຺ເຕນ ຫິ ຂີຓາສໂວວ ວິທ຺ທສຸ. ເອເຕນ ພາລານໍ ເອວ ສມ຺ຠວໂຕ ອວິຊ຺ຊາຍ ອສາຘາຣຓຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທີນິ ຫິ ອິຕເຣສມ຺ປິ ສາຘາຣຓານິ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຕຓ຺ຫຸປາທານາທີນິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາປິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ສາຘາຣຓກາຣຓນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎຠວາທີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊຠວາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ປຸຎ຺ຎຠໂວຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣເຫຕຸໂກ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຈ຺ຈກຣຓຏ຺ຐານເຠເທນ ກິຈ຺ຈວຕີ ອວິຊ຺ຊາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ. ນ ຫິ ຍທວຕ຺ຖາ ອວິຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ຕທວຕ຺ຖາ ເອວ ອິຕເຣສໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠວາທີນວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຕໍຕໍຠວສງ຺ຂາຕທຸກ຺ຂເຫຕຸສຠາວານຠິສມຍນິມິຕ຺ຕຕາ.

ຐານນ຺ຕິ ຘຣມານຕາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐານວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ຖິຕາວິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ຐານາວິຣຸທ຺ຘາ ຈກ຺ຂຸຣູປາທໂຍ. ‘‘ປຸຣິມຈິຕ຺ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຐານວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ ອຸທາຫໂຏຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອິທໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ສິຍາ’’ຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຣູປາທໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ປຣໂຕ ຐານາວິຣຸທ຺ຘາ ອຸທາຫຣີຍນ຺ຕີຕິ. ປຸຣິມສິປ຺ປາທິສິກ຺ຂາ ຫິ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕມານສິປ຺ປາທິກິຣິຍານໍ ສໂມຘານາສມ຺ຠວາ ຐານວິໂຣໂຘຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ສິປ຺ປາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິອາທິຐານໍ. ອິຘາຕິ ຐານສຠາວກິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫເຓ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຣມ຺ມຓຠູມິສນ຺ຕານາທິວິຣຸທ຺ຘາ ຄເຫຕພ຺ພາ, ເຕ ຈ ອນຸໂລມໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸໂຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນາທິວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຍໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ນມນຣຸປ຺ປນວິໂຣຘາ ສຠາວວິຣຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ນມນຣຸປ຺ປນນ຺ຕິ ອຣູປຣູປຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມໍ ເຈຕນາສຠາວໍ, ຣູປໍ ຣຸປ຺ປນສຠາວນ຺ຕິ ສຠາວວິຣຸທ຺ຘໍ. ມຘຸຣມ຺ພິລຣສາທີຕິ ຂີຣໍ ມຘຸຣຣສໍ ປິຕ຺ຕຸປສມນໍ ມຘຸຣວິປາກສຠາວໍ, ທຘິ ອມ຺ພິລຣສໍ ປິຕ຺ຕພ຺ຣູຫນໍ ກຏຸກວິປາກສຠາວນ຺ຕິ ອໂຕ ສຠາວວິໂຣຘາ.

ທຘິອາທີນີຕິ ທຘິປລາລານິ. ຠູຕິຓກສ຺ສາຕິ ຠູຕິຓກນາມກສ຺ສ ໂອສຘິວິເສສສ຺ສ. ອວີ ນາມ ເອຬກາ, ຕາ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຣຕ຺ຕໂລມກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣຕ຺ຕາ ເອຬກາ’’ຕິ. ວິປາການມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ, ອວິປາການມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ນ ວິປາກຘມ຺ມວິປາກາເປກ຺ຂາ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປາກາເຍວ ເຕ ຈ ນາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕທວິປາການນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ອວິຊ຺ຊາຍ ອວິປາກຠູຕານໍ. ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເອວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາມຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕທວິຣຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອວິຣຸທ຺ຘານໍ.

ປຸພ຺ພາປຣິຍວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ກາຍປວຕ຺ຕິຄຕິຊາຕິອາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕິ, ສາ ປນ ເກນຈິ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ປຏິນິຍຕສຠາວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ນິຍຕິວາທິນາ ວຸຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຈ຺ເຉຊ຺ຊສຸຕ຺ຕາວຸຕາເຠຊ຺ຊມຓີນໍ ວິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ສງ຺ຄຕີຕິ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຍາທິຈ຺ຉິກຕາ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍທິຈ຺ຉາຍ ປວຕ຺ຕນໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ຍທິຈ຺ຉາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠາໂວຕິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສິທ຺ຘິຕາ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກຓ຺ຏກສ຺ສ ໂກຏິຕິຂິຓຠາວໍ, ກປິຏ຺ຐຜລສ຺ສ ວຏ຺ຏຠາວໍ, ມິຄປກ຺ຂີນໍ ວາ ວິຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິຕໍ ໂກ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ເກວລໍ ສຠາວສິທ຺ໂຘວາຍໍ ວິເສໂສ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ປາຓາ, ສພ຺ເພ ຠູຕາ, ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໘). ເອເຕຫິ ວິກປ຺ປເນຫີຕິ ຈຸຕິອາທີສຸ ສມ຺ມູຬ຺ຫຕາຍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ມຣຕີ’’ຕິອາທິວິກປ຺ປເນຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ. ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣປຣິພ຺ຣູຫເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ.

ສຸຕ຺ຕາທິຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມຎ຺ຫິ ສມ຺ມເທວ ຊານນ຺ໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ປຏິເວຘຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຊານນໍ, ນິພ຺ພານາຠິສມໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຎ຺ຎາຓປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໗. ຍຖາວຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ. ວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ເວທນາປຣິໂຍສານາ ເອຕຣຫິ ວິປາກວຏ຺ຏຠູຕາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຘາຕຸກຖາປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘາຕຸກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸກຖາຍໍ ວຈນໂຕ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ຘາຕຸກຖາຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສປ຺ປເທສາຕິ ສາວເສສາ, ວິປາກາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ຫິ ວິປາເກສຸເຍວ ອຘິປ຺ເປເຕສຸ ຍຖາ –

‘‘ວິປາເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຘມ຺ມາ ອສງ຺ຂຕໍ ຂນ຺ຘໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທ຺ວາທສຫາຍຕເນຫິ ເຕຣສຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ກຕິຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ? ນ ເກຫິຈິ ຂນ຺ເຘຫິ ນ ເກຫິຈິ ອາຍຕເນຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໔໗໗) –

ວິປາກວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ, ເອວມິຘາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປາກາ ຘມ຺ມາຕິ ອິມສ຺ສ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສິຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕປທນິທ຺ເທເສ ນິປ຺ປເທສາວ ວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຘາຕຸກຖາຍໍ. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ເຄ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕໍ ວິໂຣຘໍ ປຣິຫຣຕິ. ຍທິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ຘາຕຸກຖາປາຬິ ປວຕ຺ຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ກາມຠໂວ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອກາທສຫາຍຕເນຫິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຣູປຠໂວ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ປຎ຺ຈຫາຍຕເນຫິ ອຏ຺ຐຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ຘາຕຸ. ໖໗-໖໘) ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ຠໂວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠໂວ ປນ…ເປ… ນ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເອວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຘາຕຸກຖາຍໍ. ວິປາກຎ຺ເຫຕນ຺ຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕພາຕ຺ຕິໍສວິຘວິຎ຺ຎາຓໍ ວິປາກໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປາກຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາເນວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕກຸສລາກຸສລຊວນານນ຺ຕຣມ຺ປິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ປນ ທຸເຫຕຸກກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣຊວນສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕໍ ຕທາຣມ຺ມຓຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໘ ວິປາກຸທ຺ຘາຣກຖາ) ວຕ຺ວາ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປນ ສນ຺ຕີຣຓມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸສລາກຸສລຎ຺ຫິ ອຠິອິຏ຺ຐມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕຖາຠິສງ຺ຂຣເຓນ ກທາຈິ ນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິປາກໍ ປນ ຍຖາສຠາວໂຕວ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ວິປາກໍ ວຎ຺ເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກິຣິຍຊວນານໍ ປນ ວິສຍາຠິສງ຺ຂຣຓສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ຕທນນ຺ຕຣານໍ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຍຖາວິສຍໍ ເວທນາວເສນ ຕທນຸຄຸຓຕາ ອິຈ຺ຉິຕາ. ເຍ ປນ ກິຣິຍຊວນານນ຺ຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ‘‘ຊວເນນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ນິຍເມຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຸສລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ຕິເຫຕຸກຊວນາວສາເນ ຈ ທຸເຫຕຸກຊວນາວສາເນ ຈາຕິ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ຈ-ສທ຺ໂທ. ເກຈິ ປນ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລຊວນາວສາເນປິ ອເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂລຠຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ພຫຸລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສກິໍ ວາ’’ຕິ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕາທີສຸ ວິຍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຠາວາຕິ ສຸຍ຺ຍມານສ຺ສ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕຕ຺ຖາປິ ວາ-ສທ຺ໂທ ລພ຺ຠເຕວ. ຕິຣຕ຺ຕໍ ປນ ວາສາທິເກ ລພ຺ຠມາເນ ທິຣຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິສຸໍ ນ ໂຍເຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລໍ ‘‘ຕິຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາສາທິນາ ອນ຺ຕຣິຕມ຺ປິ ຕິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ທິຣຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐໍ ປນ ຕິຣຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ເຕນ ອນນ຺ຕຣິຕເມວ ຕິຣຕ຺ຕໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣຕິຣຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ’’ຕິ. ພລວຣູປາທິເກ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອຕິມຫຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ເອເຕນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກປິ ວິສເຍ ກທາຈິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ‘‘ສກິໍ ເອວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ‘‘ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ຕທາຣມ຺ມເຓ ທ຺ເວ ເອວ ຈິຕ຺ຕວາຣາ ອາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອນຸຣູປາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິເກນ ປຏິສນ຺ຘານກິຈ຺ເຈນ.

‘‘ກຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ, ກຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິສນ຺ຘິວິຈາໂຣ ປຣໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກຖີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກຖາ ມຫາວິສຍາຕິ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິເມວ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອເຫຕຸກທ຺ວຍາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຫາວິປາກມຫຄ຺ຄຕວິປາເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທ຺ວາຣນິຍມານິຍມາວຈນນ຺ຕິ ທ຺ວາຣສ຺ສ ນິຍຕານິຍຕາວຈນໍ, ນິຍຕທ຺ວາຣໍ ອນິຍຕທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວາ ອວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ຍທິປິ ‘‘ອນຸຣູປາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິປິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕາ, ‘‘ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນາ’’ຕິ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ປນ ປວຕ຺ຕິເຍວ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐາ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ປຐມຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ ສພ຺ພານິປິ ໂລກິຍວິປາກຈິຕ຺ຕານິ ອນ຺ວາເທສໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣສ຺ສາຕິ ປວຕ຺ຕິຍໍ ພາຕ຺ຕິໍສວິຘສ຺ສາ’’ຕິ.

ຍຖາ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ອຠາເວປິ ຣູປຠເວ ຈກ຺ຂຸໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍປວຕ຺ຕິອານຸຠາວໂຕ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ຎາຓານໍ ສມ຺ຠໂວ, ເອວໍ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ຠໂວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປວຕ຺ຕິອານຸຠາວໂຕ ເອວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວາຣເຠເທນາຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວາຣວິເສເສນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວາຣສ຺ສ. ທ຺ວາຣວນ຺ຕາເປກ຺ໂຂ ທ຺ວາຣຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓວີຖິເຠທາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາຣເຠເທ ວີຖິເຠເທ ຈ ສຕິ. ຠາໂວຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຊນກໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ ນາມາຕິ ຕໍສທິເສ ຕພ຺ໂພຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທໍ ປນ ວຕ຺ວາຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຕທາຣມ຺ມຓານຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ. ຠາວນາຍາຕິ ອກຸສລຠາວນາຍ ສໍກິເລສວຑ຺ຒເນນ, ສໍກິລິຏ຺ຐສມາຘາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ໂລຠໂທສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທປິ ສມາຘິ ‘‘ອວຏ຺ຐິຕິ ອວິສາຫາໂຣ ອວິກ຺ເຂໂປ ອວິສາຫຏມານສຕາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໑) ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ອວຕ຺ຖຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຏ຺ຐານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອນາຣມ຺ມຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ເກນ ກຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ກສ຺ມິໍ ຠເວ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກູນວີສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ເຕນ ເຕນ ອເຫຕຸກທ຺ວຍາທິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປວຕ຺ຕມານາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ເອກູນວີສຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຕາຍ ເຫຕຸຠູເຕນ, ກຣຓຠູເຕນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ.

ອນຸສ຺ສຣຓຕ຺ໂຖ ພ຺ຍາປາໂຣ ອນຸສ຺ສຣຓພ຺ຍາປາໂຣ. ເກຈີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕີສຸ ຊວນວາເຣສຸ…ເປ… ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກມ຺ມາທິອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣໂຕ ຕີຫິ ຊວນວາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອເນກ…ເປ… ອຠິປ຺ປລມ຺ພນຎ຺ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອກຊວນວາຣສ຺ເສວ ກມ຺ມາທິອຸປຏ຺ຐາເນນ ມຣຓໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສ຺ສາຕິ ປຫາຣໂຜຏ຺ຐພ຺ພສ຺ສ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວີຖິຍາ ວາ ວຕ຺ຕມານາຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສມາໂຍເຄ ປຐມໍ ກາຍທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຈິນ຺ຕິຍມາເນ ຕເມວາຣພ຺ຠ ເອກສ຺ມິໍ ຊວນວາເຣ ປວຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ກາຍທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຠາວໂຕຕິ ເກຈິວາທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສມາໂຍເຄນ ປພຸຊ຺ຌນກາເລ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ນ ກາຍທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ປຏິພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໕໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍສມ຺ປທໍ ວາ ເອຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ລຫຸກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ລຫຸອຸປຏ຺ຐານໍ. ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ກມ຺ມາທິໂກ. ລຫຸກຕາຕິ ລຫຸປຏ຺ຐານຕາ. ຣູປານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິຣູປຘມ຺ມານໍ. ວິສຍຠາເວປີຕິ ຣູປາຍຕນາທິວິສຍສພ຺ຠາເວປິ. ເຍສໍ ວິສໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຍສໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິສໂຍ ອຕ຺ຖິ. ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖເມວາຕິ ເຕສໍ ສາຣມ຺ມຓານໍເຍວ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ.

‘‘ຠູມິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕສ຺ສປິ ວເສນ ລພ຺ຠເຕວ ຕສ຺ສ ຉຬາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ຄຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປເຠໂທ ນີລາທິໂກເຍວ.

ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີເນສຸ. ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມາທິໍ. ຠວນ຺ຕຣນິນ຺ນາທິຕາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຠວປຕ຺ຖນາຍ ຕຖາຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຸຎ຺ຎາທິເຈຕນາຍ ວິຍ ຠວປຕ຺ຖນາຍ ປຣິຠາວນາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕຕ຺ເຖວ ຠວນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຕາຍ ວິນາມິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນກິເລສພລວິນາມິຕ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີສຸ. ອິຕຣາຍາຕິ ສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິນິນ຺ນາຍ ຈຸຕິຍາ. ‘‘ນິຈ຺ຉິນນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ນິພນ຺ຘນໍ ອາຄມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຘິຕໍ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອກຸສເລ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕູປນິສ຺ສເຍ ນິຍມິເຕ ກຸສລໍ ສຸຄຕູປນິສ຺ສໂຍຕິ ນິຍມິຕເມວ ໂຫຕີຕິ.

ອນິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຫ ຍໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິ ທສ຺ສີຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຣາຄາທິເຫຕຸຠູຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕມ຺ປິ ຫິ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕມ຺ປີຕິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຫີນໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອກຸສລວິປາກຊນກກມ຺ມສຫຊາຕານໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຠູຕຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍໍ ວິປາກສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ, ເຕນ ສຫຊາຕານໍ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ສທິສາສນ຺ນຊວນສຫຊາຕານຎ຺ຈ ຣາຄາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາໂຕ ເຫຕຸ ໂຫຕິ, ໂສ ເອວ ຈສ຺ສ ຫີນຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມວເສນ ອນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຫີນສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອາຣມ຺ມຓຕາວເສນ ຫີນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອນິຏ຺ຐໍ, ສຠາເວນ ອິຏ຺ຐມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ນ ສມ຺ຠໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາສນ຺ນກຕກມ຺ມາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕິຍນ຺ຕິ ອາສນ຺ນກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕາເນ. ຕໍສທິສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກມ຺ມາຣມ຺ມຓສທິສໍ. ປຏິສນ຺ຘິອາຣມ຺ມຓູປຏ຺ຐາປກນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາປກໍ. ຈຸຕິອາສນ຺ນຊວນານໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກຕ຺ເຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຍາ’’ຕິອາທິ. ຕໍສມານວີຖິຍນ຺ຕິ ຕາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ເອກວີຖິຍໍ. ນ ອສ຺ສາທິຕານີຕິ ອສ຺ສາທນຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນ ອາມຏ຺ຐານິ.

ສມຕ຺ຕາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ, ປຣິຍຕ຺ຕາ ວາ. ‘‘ມຣຓກາເລ…ເປ… ສມາທິນ຺ນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຸຕິອາສນ຺ນຊວນານໍ ປຏິສນ຺ຘິທານໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ຈ ທຸພ຺ພເລຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວກ຺ຂຕິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປຈເຍນ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຎາຓວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ…ເປ… ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິວິຊານນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຣິຍາປຖກປ຺ປນກາຍວຈີກມ຺ມຸປຏ຺ຐາປນກຸສລາກຸສລຘມ຺ມສມາທານສມາປຊ຺ຊນວຸຏ຺ຐານານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸປປຊ຺ຊນສຸປິນທສ຺ສນາທີນໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕເນວ ປວຕ຺ຕິ ປາກຏາຕິ ຕານິ ພຫິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຈວນປຣິໂຍສານໍ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຫຊວນການີຕິ ຊວນສຫິຕານິ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວເນຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ ປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ. ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ສພ຺ເພ ຣູປາທິຘມ຺ມາ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກມ຺ປິ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ ນ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍສໍ ກຸສລາກຸສລຘມ຺ມານໍ ປຏິວິຠາວນປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສິທ຺ຘາ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣອໂຍນິໂສມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐານາ, ຍາຍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍສນ຺ຕາເນ ອນ຺ເວຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານໍ ສາ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຏິເສຘິຕາຕິ. ຕາທິສເມວາຕິ ກຸສລາກຸສລຘມ຺ມປຏິວິຊານນສທິສເມວ. ຍທິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຍຖາວຸຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣເຓ ສຫຊວນການິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ຈວນຸປປຊ຺ຊນານິ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ມໂນທ຺ວາຣິກຠາໂວ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິປຸພ຺ພໂກຕິ ຕທຠາເວນາຫ ‘‘ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາ’’ຕິ. ອວເສເສກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ຣູປາທິມ຺ຫີຕິ ໂຍຊນາ.

ອຸປຈາໂຣ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ສມານາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ, ອຸປປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ເກຈີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ມຫຄ຺ຄຕາວສານໍ ວທນ຺ຕີຕິ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ມຫຄ຺ຄຕສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສາ ວີຖິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ເອກາທສວິຘາຕິ ນວ ກາມາວຈຣສຸຄຕິຈຸຕິໂຍ, ທ຺ເວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນອາຣຸປ຺ປຈຸຕິໂຍຕິ ເອວໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ເອກາທສວິຘາ ສຸຄຕິຈຸຕິໂຍ. ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣາ, ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ທ຺ເວ ອຣູປາວຈຣາຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ສຕ຺ຕວິຘາ ຈຸຕິໂຍ. ທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິ ປນ ປຣໂຕ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິຘ ນ ຄຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ ປນ…ເປ… ນ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ເອວມາທິເກຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສຸທ຺ຘາຍ ວາ ຊວນວີຖິຍາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸທ຺ຘາຍ ວາຕິ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ຊວນວີຖິຍາ’’ຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍທິປິ ‘‘ປຖວີກສິຓາທີ’’ຕິອາທິສທ຺ເທນ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ສມ຺ຠວຕິ, ‘‘ຈກ຺ຂຸໂສຕານໍ ວາ’’ຕິ ປນ ທ຺ວາຣທ຺ວຍສ຺ເສວ ວເສນ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣກຣຓໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາປກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຎາປກຎ຺ຈ ນາມ ອຄຕິກາ ຄຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຎາປກໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຖາປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຍ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ສ ໂຍຊນາ ຍຖາສມ຺ຠວໂຍຊນາ, ຕາຍ. ອຍມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ອາຣຸປ຺ປຈຸຕິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ວທຕິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ‘‘ປຖວີກສິຓາທິກໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຐເມ ວິກປ຺ເປ ເອວ. ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ. ຕໂຕຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຈຸຕິໂຕ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປ ເອວ. ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘິ, ຕໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຈຸຕິໂຕ ກາມາວຈເຣ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ປຏິສນ຺ຘິ. ອິຕຣາຫີຕິ ອາຣຸປ຺ປຈຸຕີຫິ. ທຸຕິຍາ ອາຣຸປ຺ປປຏິສນ຺ຘິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ, ອິຕຣາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຈ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິຕຣາຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂຍເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສາຕິ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ. ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ກຕໍ ອຘິກວຈນມຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ.

ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເອກວິຘາຍາຕິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕາວເສນ ເອກວິຘາຍ. ທຸວິຘາຕິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຈາຕິ ທ຺ວິປ຺ປກາຣາ. ທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ‘‘ເອກວິຘາຍາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາຍ ທ຺ວິປ຺ປກາຣາ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິ, ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາຍ ເອກປ຺ປກາຣາ ຣູປາວຈຣປຏິສນ຺ຘິ, ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕີຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ທ຺ວິປ຺ປກາຣາ ອາຣຸປ຺ປປຏິສນ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິເອກທ຺ວິປ຺ປກາຣານໍ ກາມຣູປາຣຸປ຺ປານໍ ວເສນາ’’ຕິ. ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ທ຺ວິເອກທ຺ວິປ຺ປກາຣານໍ ກາມຣູປາຣຸປ຺ປານໍ ວເສນາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ທຸວິຘາຍາຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕີຕາຣມ຺ມຓຕາວເສນ ທຸວິຘາຍ. ປຈ຺ເຈກນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກາມາຣຸປ຺ປານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາຍ ອາຣຸປ຺ປຈຸຕິຍາ ອນນ຺ຕຣາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຈ ທ຺ເວ ກາມປຏິສນ຺ຘີ, ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ຈ ທ຺ເວ ອາຣຸປ຺ປປຏິສນ຺ຘີ, ຕຖາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາຍປີຕິ ອິມາສໍ ວເສນ ອຏ຺ຐວິຘາ.

‘‘ທ຺ວິທ຺ວີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິປິ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາປິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາການໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຄຫິໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ‘‘ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິສຸໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສີຍຕີຕິ ‘‘ກາມາວຈຣສ຺ສ…ເປ… ອາທິນາ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິຕປ຺ປກາໂຣ’’ຕິ ອາຫ.

ອາທິນາ ວິມິສ຺ສວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ເອກສ຺ສ ຠວສ຺ສ ອາທິຠູເຕນ ຣູປວິມິສ຺ເສນ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓນ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສໍເສທຊໂອປປາຕິກໂຍນິຍໍ. ອວຈນໍ ປຏິກ຺ເຂປໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຄນ຺ຘຣສາຫາຣານໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຣູປຠເວ ເຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸໂສຕວຕ຺ຖຸສຕ຺ຕກຊີວິຕຉກ຺ກຠາເວປີ’’ຕິ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍ. ປຎ຺ຈາຍຕນານີຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕມນຣູປຘມ຺ມາຍຕນານິ. ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍຕິ ຕາ ເອວ ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ – ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກຕມານິ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ? ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປາຍຕນໍ ໂສຕາຍຕນໍ ມນາຍຕນໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ. ອິມານິ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ? ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ…ເປ… ຘມ຺ມຘາຕຸ. ອິມາ ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໐໑໖). ຉ ອາຍຕນານິ ສທ຺ທາຍຕເນນ ສທ຺ຘິໍ ຕານິເຍວ. ນວ ຘາຕຸໂຍຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໂສຕສທ຺ທໂສຕວິຎ຺ຎາຓມໂນຘມ຺ມມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ. ສພ຺ພສງ຺ຄຫວເສນາຕິ ອນວເສສປຣິຄ຺ຄຫວເສນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຣູປຘາຕຸຍໍ. ‘‘ກຖາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ນ ເກວລໍ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍເຍວ, ອຖ ໂຂ ປກຣຓນ຺ຕເຣປິ ຄນ຺ຘາທໂຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນາທີນໍ ວິຍາຕິ ສທິສູທາຫຣຓທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ຆານາຍຕນາທີນໍ ຕຕ຺ຖ ຣູປຠເວ ຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນຎ຺ຈາຕິ. ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ຆານາຍຕນນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ວເສນາຍໍ ໂຈທນາ. ຕໂຕ ປຣວາທີ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອາຍຕນານໍ ຆານາທິກໍ ສຓ຺ຐານນິມິຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ອາຍຕນນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ. ພາຫິຣານໍ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ວເສນ ປຸຏ຺ໂຐ ຍສ຺ມາ ຆານປ຺ປສາທາທໂຍ ຕຕ຺ຖ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ໂຄຈຣໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ຊິວ຺ຫາຍຕນນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ຣສາຍຕນນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມສໍສນ຺ທນປຎ຺ຫາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນານນ຺ຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນຠາວຣຫິຕານໍ, ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຠາວານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອນາຍຕນສຠາເວ ຄນ຺ຘຣເສ ປຏິຊານິຕ຺ວາປິ ໂທສໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອວຈເນ ນຕ຺ຖິ ກາຣຓໍ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອຠິຘມ຺ເມ, ເຕສໍ ວາ ນິສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວສຠາວຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ຈ ຘາຕຸຠາໂວ, ເອວໍ ຘມ຺ມຠາໂວ ຈ ເຕສໍ ເອກນ຺ຕິໂກ, ຕຖາ ອາຍຕນຠາໂວ ຈາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຄນ຺ຘຣສານໍ ອາຍຕເນສຸ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມຠາໂວ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວາ. ໂກຈິ ອາຍຕນສຠາໂວຕິ ຘມ຺ມາຍຕນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕນ ຍທິ ຣູປຠເວ ຄນ຺ຘຣສາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ຄນ຺ຘຣສາຍຕນຠາເວນ ອວຸຈ຺ຈມານາປິ ຘມ຺ມາຍຕນຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ນຕ຺ເຖວ ຣູປຠເວ ຄນ຺ຘຣສາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈ ຣູປຘາຕຸຍໍ ຄນ຺ຘຣສຠາເວນ ອວຸຕ຺ຕານໍ, ກາມຘາຕຸຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ກິໍ ຄນ຺ຘຣສຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສຠາເວນ ຣູປຘາຕຸຍໍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ, ອຸທາຫຸ ຄນ຺ຘຣສຠາເວນ. ຍທິ ປຸຣິໂມ ປກ຺ໂຂ ຘມ຺ມາຍຕເນ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ ອນາຍຕນສຠາວສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ, ອຖ ທຸຕິໂຍ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ເນສໍ ຄນ຺ຘຣສາຍຕນຠາໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄນ຺ຘຣສາ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ກຖາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ເຕສໍ ຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຜຸສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ປຖວີອາທໂຍ ວິຍ ຆາຍິຕຸໍ ສາຍິຕຸຎ຺ຈ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ເຕ ນຕ຺ຖິ, ຘາຕຸສທ຺ເທນ ຈ ເຕ ຄຫິຕາ, ຘມ຺ມຠາໂວ ຈ ເຕສໍ ເອກນ຺ຕິໂກ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຕິ ສິທ຺ໂຘ ອາຍຕນຠາໂວ, ຕສ຺ມາ. ຕຖາຕິ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຫາເປຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸສຕ຺ຕກາທິວເສນ. ເອວນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສຕ຺ຕກາທິວເສນ ຣູປຄຓນາຍ ກຣິຍມານາຍ. ຘມ຺ມຕາຕິ ປາຬິຘມ຺ໂມ, ຣູປຠເວ ວາ ປວຕ຺ຕນກຣູປຘມ຺ມຕາ. ‘‘ນ ວິໂລມິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕໍ ຘມ຺ມໍ ທີປິຕໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ຆານຊິວ຺ຫາຍຕນາຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານາປິ ຄນ຺ຘຣສາ ອາຍຕນກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຉ ອາຍຕນານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໂຍ ອາຫາຣາ’’ຕິ ຈ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠາເວນ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປສມຸຏ຺ຐາປນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາຫາຣກິຈ຺ຈສ຺ສ ອກຣຓໂຕ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຄນ຺ຘຣສານໍ ໂອຊາຍ ຈ ອຠາວໂຕ. ອິຕິ ວິສຍິໂນ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ອຠາເວນ ວິສໂຍ, ກິຈ຺ຈວາ ຈ ຘມ຺ໂມ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຠເວ ວິສຍີ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ຕໍເຫຕຸໂກ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິສຍສ຺ສ ອາຍຕນຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາປິ ອວຈນໍ, ຍຖາ ຣູປຠເວ ປຖວີເຕໂຊວາໂຍຘາຕູນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນຠາເວນ. ຍສ຺ສ ປນ ຍຕ຺ຖ ວຈນໍ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວິສຍີສພ຺ຠາວເຫຕຸໂກ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອາຍຕນຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ຍຖາ ຕຕ຺ເຖວ ຣູປາຍຕນສ຺ສ. ຍທິ ວິສຍີສພ຺ຠາວເຫຕຸໂກ ວິສຍສ຺ສ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອາຍຕນຠາໂວ, ກຖໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເທວານໍ ທ຺ເວ ອາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຕ຺ຖິ, ອຈກ຺ຂາຍຕນຠາເວນ ຈ ເນສໍ ຣູປາຍຕນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສໂຍຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຣູປຘາຕຸຍໍ ສຎ຺ຎີນໍ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ອວຈນໍ, ເຕນ ຣູປາຍຕນສ຺ສາປິ ອວຈນນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎີນໍ ເອກໍ ອາຍຕນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖາສກຎ຺ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣຠາວາເປກ຺ຂາຍ ເຍສໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອາຍຕນຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ນິທ຺ທິສິຍມາເນສຸ ຕທຠາວໂຕ ຣູປຘາຕຸຍໍ ສຎ຺ຎີນໍ ຄນ຺ຘາທິເກ ວິສຸໍ ອາຍຕນຠາເວນ ອວຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈ ວິສຍຠາວູປຄມນໂຕ ຘມ຺ມາຍຕນນ຺ໂຕຄເຘ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈາຍຕນານີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕທຕ຺ຖຎ຺ຫິ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ນາມກຣຓໍ, ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏການິ ວາ ຕານິ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ຈ ປນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອສຎ຺ຎີນໍ ຣູປາຍຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ສຎ຺ຎີນມ຺ປິ ຄນ຺ຘາທີນໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ນຍສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເທວານໍ ທ຺ເວ ອາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໐໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຕິປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍ ຣູປສ຺ສ ວຓ຺ຓາຍຕນສຠາວາຕິກ຺ກໂມ ນຕ຺ເຖວາຕິ ຕໍ ຣູປາຍຕນນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມິນາ ຈ ນຍທສ຺ສເນນ ຄນ຺ຘາທີນິ ຕີຓິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎີນໍ ອຏ຺ຐ ອາຍຕນານິ, ອສຎ຺ຎີນໍ ປຎ຺ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຣູປໂລເກ ຜຸສິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປຖວີອາທີນໍ ວຈີໂຆໂສ ເອວ ນ ສິຍາ. ນ ຫິ ປຏິຆຏ຺ຏນານິຆໍສມນ຺ຕເຣນ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຜຸສນສຠາວານໍ ກຕ຺ຖຈິ ອຜຸສນສຠາວຕາ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ຠູຕຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຠາເວ ຣູປຠເວ ຣູປາຍຕນາທີນມ຺ປິ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຜຸສິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍປິ ປຖວີອາທີນໍ ຕຕ຺ຖ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍາຠາເວນ ເຕສໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຣູປຘາຕຸຍໍ ເຕສໍ ສປ຺ປຏິຆວຈນຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ເວ ມຫາຠູຕາ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໒.໑໗). ປຏິໂຆ ເຫຕ຺ຖ ຠູຕຕ຺ຕຍສ຺ສ ກາຍປ຺ປສາທໍ ປຕິ ຕໍນິສ຺ສຍຠູຕຆຏ຺ຏນທ຺ວາເຣນ ອຠິມຸຂຠາໂວ, ໂສ ຈ ຜຸສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສຠາວສ຺ສ ຆຏ຺ຏນາຍ ອຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ. ນນຸ ‘‘ທ຺ເວ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາຍາຍຕນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນິປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈາຍຕນານີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ‘‘ນຍທສ຺ສນວເສນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນສ຺ເສວ ວຈນໍ ກທາຈິ ອຎ຺ຎຠູມິການໍ ປສາທສ຺ສ ວິສຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ, ນ ປນ ອິຕເຣສໍ ອຠາວໂຕ. ນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ອາຍຕນສຠາວາຠາວໂຕ. ອສຎ຺ຎີນຎ຺ຫິ ຣູປາຍຕນໍ ສມານຠູມິການໍ ເວຫປ຺ຜລານໍ, ອຸປຣິຠູມິການຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘວາສານໍ ປສາທສ຺ສ ວິສຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປນ ຄນ຺ຘຣສາຕິ ເຕສໍເຍວ ຕຕ຺ຖາວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກຖາວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິເສໂຘ ກໂຕ. ຍທິປິ ເຈຕໍ ວຈນໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ອຠາວວິຠາວນໍ ນ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖິຠາວທີປນມ຺ປິ ປນ ອຎ຺ຎວຈນໍ ນຕ຺ເຖວາຕິ? ນຍິທເມວໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ອຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ປາຬິຍາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ປາຬິ ວິຍ ປມາຓຠູຕໍ ອຄຣຫິຕາຍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍໍ ປາຬິຍາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ຕໍ ປມາຓໍ. ອິທໍ ປນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ນຍິທເມວໍ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ປຏິປາທິຕຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ອາຍຕນານໍ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍານຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ຘາຕຸເທສນາຕິ ອາຍຕນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານໍເຍວ ຘາຕຸຠາວທີປນໂຕ ຘາຕຸຠາວສ຺ສາປິ ເນສໍ ອວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປາຬິຍາ ອວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈກ຺ຂຸທສກາທິວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຣູປຄຓນາ ກຕາຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາວິໂລມນາສງ຺ກາຍ ໂອກາໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຬກສ຺ສ ຊາຕກາເລ ອຸຓ຺ຓາ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາຕິ ປຐໂມ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄພ຺ຠໍ…ເປ… ອິຕິປິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ຠວນສ຺ສ ເຠໂທ ວາ ສມ຺ຠວເຠໂທ, ປວຕ຺ຕິເຠໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູປີພ຺ຣຫ຺ເມສູຕິ ອຘິກຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ໂອປປາຕິກໂຍນິເກສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂອປປາຕິກໂຍນິເກຫິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ເມ ນິທ຺ຘາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ‘‘ໂອປປາຕິກໂຍນິເກສູ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຣາສິໂຕ ‘‘ຣູປີພ຺ຣຫ຺ເມສູ’’ຕິ ວິເສສໍ ນິທ຺ຘາເຣຕິ. ນ ສເມຕີຕິ ນ ສໍສນ຺ທຕິ, ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາຍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອກາທສາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນວຊ຺ຊານິ ເອກາທສາຍຕນານິ. ກສ຺ສຈິ ທສາຍຕນານີຕິ ອນ຺ຘສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນວຊ຺ຊານິ. ກສ຺ສຈິ ອປຣານິ ທສາຍຕນານີຕິ ພຘິຣສ຺ສ ໂສຕາຍຕນວຊ຺ຊານິ. ກສ຺ສຈິ ນວາຍຕນານີຕິ ອນ຺ຘພຘິຣສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໂສຕາຍຕນວຊ຺ຊານິ. ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕາຍຕນານີຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສ຺ສ ຣູປຄນ຺ຘຣສກາຍໂຜຏ຺ຐພ຺ພມໂນຘມ຺ມາຍຕນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ນ ຫິ ປາຬິຍໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານວິກລສ຺ສ ຫິ ອຸປປຊ຺ຊມານສ຺ສ ອຏ຺ເຐວ ອາຍຕນານິ ສິຍຸນ຺ຕິ. ສຕິ ຈ ອຆານກຸປປຕ຺ຕິຍໍ ປຸນປິ ‘‘ກສ຺ສຈິ ອປຣານິ ທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຍຖາ ອນ຺ຘພຘິຣສ຺ສ ວເສນ ‘‘ກສ຺ສຈິ ນວາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ເອກວາຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອນ຺ຘາຆານກສ຺ສ, ພຘິຣາຆານກສ຺ສ ຈ ວເສນ ‘‘ກສ຺ສຈິ ອປຣານິ ນວາຍຕນານິ, ກສ຺ສຈິ ອປຣານິ ນວາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຕຖາ…ເປ… ນ ຈ ຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຘາຕຸປາຕຸຠາວາທິປຎ຺ເຫສູຕິ ‘‘ກສ຺ສຈິ ເອກາທສ ຘາຕຸໂຍ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ກສ຺ສຈິ ທສ ຘາຕຸໂຍ, ກສ຺ສຈິ ອປຣາ ທສ ຘາຕຸໂຍ, ກສ຺ສຈິ ນວ ຘາຕຸໂຍ, ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕ ຘາຕຸໂຍ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ເອວໍ ຘາຕຸປາຕຸຠາວປຎ຺ໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ກສ຺ສຈິ ຈຸທ຺ທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຫາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຕຕິ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ຈ ຣູປານີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ສໍເສທໂຊປປາຕີສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍນິທ຺ວຍວເສນ ໂຍຊີຍຕິ, ນ ເອວໍ ‘‘ອວກໍສໂຕ ຕິໍສາ’’ຕິ ອິທໍ, ອິທໍ ປນ ສໍເສທຊໂຍນິວເສເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ເອກໂຍຄນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ເອກເທໂສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ລຠຕີຕິ. ສໍເສທຊສ຺ເສວ ຈ ຊຈ຺ຈນ຺ຘພຘິຣອຆານກນປຸໍສກສ຺ສ ຊິວ຺ຫາກາຍວຕ຺ຖຸທສການໍ ວເສນ ຕິໍສ ຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂອປປາຕິກສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍ ປນ ‘‘ໂອປປາຕິກສ຺ສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘ…ເປ… ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫິ ປມາທປາໂຐ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາຍ ‘‘ກາມຘາຕຸຍໍ ປນ ອຆານໂກ ໂອປປາຕິໂກ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ກສ຺ສຈິ ອຏ຺ຐາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອາຍຕນຍມກ ໑໘-໒໑) ວກ຺ຂຕິ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຍາວ ‘ກສ຺ສຈິ ນວາຍຕນານີ’ຕິ ປາຬິ ໂອປປາຕິເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວິໂຣໂຘ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິຍາ ອຍມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິເຍວາ’’ຕິ. ຍໍ ປເນເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ໂອປປາຕິກຄ຺ຄຫເຓນ ສໍເສທຊາປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’ຕິອາທີນໍ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ອຸທ຺ເທເສ ‘ໂອປປາຕິການໍ ເປຕານ’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂອປປາຕິກຄ຺ຄຫຓເມວ ກຕໍ, ນ ສໍເສທຊຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍເຍວ ສໍເສທຊານໍ ໂອປປາຕິເກສຸ ສງ຺ຄຫຓວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສໍເສທຊໂຍນິກາ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນາປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຠາເວນ ໂອປປາຕິກສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ‘‘ປຘານາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສພ຺ພໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໂຍນິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ໂອປປາຕິການ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ໂຍນິທ຺ວຍໍ ສຣູເປເນວ ປກາເສຕຸໍ, ສໍເສທຊໂຍນິວເສເນວ ຈ ອວກໍສໂຕ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂອປປາຕິກໂຍນິຍາ ອິຕຣໍ ອສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສໍເສທໂຊປປາຕີສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີນນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣາຕີຕຈຸຕິຍາ, ຕທນນ຺ຕຣາຍ ມິສ຺ສາມິສ຺ສເຠທາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ. ຂນ຺ຘາທີຫີຕິ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓຄຕິເຫຕຸເວທນາປີຕິວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ. ມຫຄ຺ຄຕອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ມຫຄ຺ຄຕອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຕິ ເອວມາທິໂນ ອຣູປຠູມີສຸເຍວ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີນໍ ເຠທາເຠທວິເສສສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ນຍມຸຂມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກຈ຺ຈສຸຄຕີຕິ ມຫຄ຺ຄຕວຊ຺ຊສຸຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາຣູປາວຈຣານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ມຫຄ຺ຄຕາວຊ຺ຊາ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກວຊ຺ຊາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິຈຸຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕສຸຄຕິຈຸຕິຍາ. ຍທິປິ ‘‘ອຍໍ ນາມ ທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ເທສນາ ປນ ໂສຕປຕິຕາ ຄຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິຍຕໂພຘິສຕ຺ຕາເປກ຺ຂາຍ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິປຏິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ ອວີຈິອາທີສຸ ອນຸປປຊ຺ຊນໂຕ. ‘‘ເອກຈ຺ຈທຸຄ຺ຄຕິຈຸຕິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອກຈ຺ຈສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘີຕິ ປນ ກາມາວຈຣສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຍເມວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ເອວ. ‘‘ເຠທວິເສໂສ ເອວ ຈ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍາ’’ຕິອາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘາຍ…ເປ… ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອເຠທວິເສສທສ຺ສນເມວາຕິ. ເອເກກສ຺ມິໍ ເຠເທຕິ ‘‘ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍາ’’ຕິ ເອວມາທິເກ ເອເກກສ຺ມິໍ ຠາເຄ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ‘‘ອມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ມຫຄ຺ຄຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ, ອມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເຠເທ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວາ ຠວາທິເກ ຈວິຕ຺ວາ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຍໍ ໂຕ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໂຕ ເຫຕຸໍ ວິນາຕິ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸໍ ວິນາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິມຠເວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທິກໍ ກາຣຓໍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ.

ອຕິມນ຺ທຠາວູປຄມນໍ ສກິຈ຺ຈາສມຕ຺ຖຕາ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓວເສນ ຈຸຕິ ປຏິສິທ຺ຘາ, ນ ຕທນນ຺ຕຣວິຎ຺ຎາຓວເສນ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐກຖາຍມາຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕຣມ຺ປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ຈຸຕິ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍມເກ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຓຕຕ຺ຕາຕິ ປຣິປາກວເສນ ປຣິໂຍສານໍ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຜສ຺ສາທໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຈຕນາສຫຊາຕຜສ຺ສາທໂຍ. ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ກມ຺ມາທິອາຣມ຺ມເຓ ອເນກວາຣໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ.

ສນ຺ຕານວເສນ ນິປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ນມນາທິກິຣິຍານໍ ເອກສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓເຍວ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນມນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປຖວິຍໍ ສພລປໂຍເຄຫີຕິ ປຖວິຍາ ອາຘາຣຓຠູຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ປໂຍເຄນ ຈ ກຣຓຠູເຕນ.

ສທ຺ທເຫຕຸໂກຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ປຘານາທິຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິໂສ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິອາທິປເທໂສປິ ຕສ຺ສ ເຫຕຸເຍວ. ປທີປນ຺ຕຣາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຕລວຏ຺ຏິອາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ສທ຺ທາທິປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຠາວາ. ປຏິໂຆສາທີນຎ຺ຫິ ສທ຺ທາທິປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ສຕິ ປຸຣິມສິທ຺ຘິຍໍ ເຕ ສທ຺ທາທິປຈ຺ຈຍເທສໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ນ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຠາວາ’’ຕິ. ອຸປເມຍ຺ເຍປິ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຫຕຸເທສໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເອວໍ ຕໂຕ ນາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ນ…ເປ… ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ສທ຺ທາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຸປມາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ປຸຣິມຠວເຫຕຸເທເສ ສນ຺ນິຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠວນ຺ຕເຣ ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍເທສໍ ອນຸປຄຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ປຐໂມ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມໍ ປຈ຺ຈເຍນ ສໂມຘານຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸຠາວໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຍາຍ ‘‘ນ ຂີຣໂຕ ທຘິ ສມ຺ຠູຕໍ ສິຍາ, ນ ຂີຣສາມິໂນ ທຘິ ສິຍາ’’ຕິ ຈ ຂີຣທຘີສຸ ເອກນ຺ຕໍ ເອກຕາຍ ນານຕາຍ ຈ ໂທສໂຍຊນາ ກຕາ. ອິມິນາ ນເຍນ ພີຊາທີສຸ ສພ຺ພເຫຕູສຸ, ອງ຺ກຸຣາທີສຸ ສພ຺ພເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເຫຕຸອນຸຣູປໍ, ເຫຕຸສມຸປນ຺ນານຸຣູປຎ຺ຈ ໂທສໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ສນ຺ຕານພທ຺ເຘສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເອກນ຺ຕເອກຕາປຏິເສເຘນ ສສ຺ສຕຄາຫສ຺ສ ປຏິເສຘິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິວາເຣຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ເອກນ຺ຕນານຕາປຏິເສເຘນ ອຸຈ຺ເຉທຄາໂຫ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໍກຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິວາເຣຕີ’’ຕິ. ເຕນ ກຕນາໂສ, ອກຕາຄໂມ ຈ ນິວຕ຺ຕິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິນິວາຣເຓເນວ ນິຍຕິສຠາວວາທປຏິເສໂຘປິ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ອງ຺ກຸຣາທິປ຺ປພນ຺ຘສງ຺ຂາເຕ ຠູຕຸປາທາຣູປສນ຺ຕາເນ. ຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊາປາຏວາທິ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ພາລກາເລ ກຕວິຊ຺ຊາປຣິຍາປຸຓນາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ສງ຺ຂາຣໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຕຓ຺ຫາທິໂກ ອຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ.

ນິຍ຺ຍາຕນາທິ ເອວ ຜລໍ ນິຍ຺ຍາຕນາທິຜລໍ, ອຜລິຕໍ ນິຍ຺ຍາຕນາທິຜລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຜລິ…ເປ… ຜລໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກິຣິຍາກຣຓໍ.

ປິຓ຺ຑວເສນາຕິ ອກຕາວຍວວິຠາຄສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ວເສນ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິເກ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ, ປຏິສນ຺ຘິເຠເທ ວາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ. ພລວກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຠຸໂສ ນິສ຺ສໂຍ ຫິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ‘‘ອວິເສເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປວຕ຺ເຕ, ອິຕໂຣ ປຐມຊ຺ຌານວິປາກາທີນໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖຕິ ຕໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ສຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາທສາກຸສລເຈຕນາເຠໂທຕິ ນຍິທໍ ສມາສປທໍ, ສນ຺ຘິວເສນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາທສາຕິ ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ທ຺ວາທສສຸ ອກຸສລເຈຕນາສຸ. ອກຸສລເຈຕນາເຠໂທຕິ ເອກາທສາກຸສລເຈຕນາປເຠໂທ, ທ຺ວາທສາກຸສລເຈຕນາປເຠໂທ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕຕ຺ຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທ຺ວາທສາກຸສລເຈຕນາເຠໂທຕິ ອິທໍ ‘ຉນ຺ນໍ ປວຕ຺ເຕ’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາຍ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມວ ປຏິສນ຺ຘິຍາປິ ປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອກສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍຠາວນິຍໂມ’’ຕິ. ມິລາຕມາລາທີນນ຺ຕິ ມິລາຕມາລກິລິຏ຺ຐວຕ຺ຖາທີນໍ. ມໂນປໂທສິການໍ ຕທຎ຺ຎວຕ຺ຖູນມ຺ປິ ອນິຏ຺ຐຕາ ກຖໍ ນ ສິຍາ, ສິຍາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ປນ ປຈຸຣຕາຠາວໂຕ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ຕຖາ ກາມາວຈຣເທວໂລເກປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເທວໂລເກ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ປຣິກປ຺ປນວເສນ, ສຠາວໂຕ ປນ ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິຏ຺ຐເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ເອກູນຕິໍສເຈຕນາເຠທມ຺ປີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາຍປິ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິຕໍ ອນຸຊານາຕິ, ອຏ຺ຐກຖາອຘິປ຺ປາຍວເສນ ວາ ເອວມາຫ. ປຎ຺ຈທສນ຺ນໍ ອເຫຕຸກວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ທ຺ເວ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສານໍ ເຕຣສນ຺ນໍ. ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຈກ຺ຂຸໂສຕສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວິຎ຺ຎາຓານິ, ຕີຓິ ສນ຺ຕີຣຓານີຕິ ນວນ຺ນໍ. ເອກເທສປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ເອກເທສສ຺ສ ວີສຕິເຈຕນາເຠທສ຺ສ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເອກູນຕິໍສເຈຕນາເຠໂທ ສມຸທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສ຺ເວວາຕິ ອວຍວຄເຕນາປິ ວິເສເສນ ສມຸທາໂຍ ໂວຫຣີຍຕິ ຍຖາ ‘‘ອລງ຺ກໂຕ ຣາຊກຸມາໂຣ’’ຕິ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກາມາວຈຣສຸຄຕິຍໍ ຕາວ ຐິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ວິປາກສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣປ຺ປກາສນໍ ກຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມີຕິ ເວຫປ຺ຜລຠູມິໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຎ຺ຎາຣຸປ຺ປວຊ຺ຊາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ຫິ ຠາວນາວິເສສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອສຎ຺ຎຠູມິໍ ອາຣຸປ຺ປຠູມິຎ຺ຈ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ວາ ສໍວຓ຺ຓນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐ ມຫາວິປາກາ, ປຣິຕ຺ຕວິປາເກສຸ ປຈ຺ຉິໂມ, ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣວິປາກາຕິ ເອວໍ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ. ສຕ຺ຕນ຺ນນ຺ຕິ ເສສານໍ ປຣິຕ຺ຕວິປາການໍເຍວ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ.

ຠວາທໂຍຕິ ຠວໂຍນິຄຕິສຕ຺ຕາວາເສ. ຕິຓ຺ຓໍ ວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕິ ປຸຣິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອາຣຸປ຺ປວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ. ຕີສູຕິ ປຎ຺ຈມາທີສຸ ຕີສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ກາມຠເວ ປນ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ປຣິຕ຺ຕວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ຕເຖວ ປຈ຺ຈໂຍ ປວຕ຺ເຕ, ໂນ ປຏິສນ຺ຘິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

ວິຎ຺ຎາຓປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນາມຣູປປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໘. ຍທິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນິທ຺ເທເສ ຣູປປທສ຺ສ ເທສນາເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ອຠິຘມ຺ເມ ປນ ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ນ ເຫຕູ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໂຕ ຕສ຺ສ ເທສນາເຠໂທ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ…ເປ… ເຠໂທ’’ຕິ. ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຄຫິເຕສຸ ອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂອປປາຕິກສຕ຺ເຕສູຕິ ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສພ຺ເພ ໂອປປາຕິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຣູປາວຈຣາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕທຎ຺ເຎ ສນ຺ຘາຍ ເສສໂອປປາຕິການນ຺ຕິ ເສສຄ຺ຄຫຓໍ ສາຕ຺ຖກເມວ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ທສກາ, ໂອມໂຕ ອາທິນາ ສຫາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ຣູປມິສ຺ສກວິຎ຺ຎາເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

‘‘ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິສີສານີ’’ຕິ ອາຣພ຺ຠ ຍາວ ‘‘ສຕ຺ຕ ສນ຺ຕຕິສີສານີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໘) ເອຕ຺ຕກໍ ອຏ຺ຐກຖາປາຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕກປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ເອເກກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມິນາຘິປ຺ປາເຍນາ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຣູປາຊນກກມ຺ມຊ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠູຕກຖນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານໍ ອຕໍສຠາວຕາຠາວາ. ຣູປາຊນກກມ຺ມຊນ຺ຕິ ວາ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ປວຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ນິວຕ຺ຕິຕໍ. ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໖໓໖) ອຏ຺ຐສາລິນີຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂເຓ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິກາລໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ອສຫຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ເຖວ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຠວງ຺ຄາທີຕິ ຠວງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓານິ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາເຓນ. ຣູປເມວ ຫິ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ນາມໍ ຠວງ຺ຄໍ. ຕໍຊນເກນາຕິ ຠວງ຺ຄາທິຊນເກນ. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວິປາກຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ວິປາກນາມສ຺ສ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຈ ວເສນ. ສຫຊາຕວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ປນ ອິຕຣຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລປິ ວິປາໂກ ວິປາກນາມວເສນ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປວເສນ ຈ ນາມຣູປສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຊາຕ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຣູປສທ຺ເທນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ເອກເທເສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສຣູປານໍ ເອກເທໂສ ເອກວິຠຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຓິນີ ໑.໒.໖໔) ສທ຺ທລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຣູປານໍ ເອກເທໂສ’’ຕິ. ອິຈ຺ຉິໂຕ ຫິ ເອກເທສຣູປານມ຺ປິ ເອກເທໂສ ຍຖາ ‘‘ນິທສ຺ສິຕວິປກ຺ເຂຫີ’’ຕິ. ນິທສ຺ສິໂຕ ຈ ນິທສ຺ສິຕວິປກ຺ໂຂ ຈ ນິທສ຺ສິຕວິປກ຺ໂຂຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເສສສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ສຣູເປນ ຐປນຎ຺ຫິ ອິຘ ເສສນໍ.

ຍໍ-ຕໍ-ສທ຺ທານໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣິຕສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໂຕ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ຍຸຕ຺ຕເມວ ອິທນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວິປາກສ຺ສ ອຊນກໍ ວິປາກາຊນກໍ, ນິສ຺ສນ຺ທຜລມຕ຺ຕທາຍກກມ຺ມໍ, ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິປາກາຊນກກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸກາຍວເສນ ຣູປໂຕ ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິສີສານິ, ຕໂຍ ຈ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໘) ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ນາມໍ ຣູປຎ຺ຈ.

ກມ຺ມາຣມ຺ມຓປຏິສນ຺ຘິອາທິກາເລຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ມສນາທິກາລສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ.

ຍທິປິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ຣູປສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ສຸຕ຺ຕໂຕ ຊານິຕພ຺ພາ, ວິຎ຺ຎາຓສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ອິຏ຺ຐານຸຠວນາທໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ສພ຺ຠາວໂຕ, ອສຕິ ຈ ອຠາວໂຕ ຍຖາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍາທິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສທ຺ຘາທໂຍຕິ ນາມສ຺ສປິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍຕາ ສິທ຺ຘາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຕ຺ຕໂຕ ນາມໍ…ເປ… ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍາວເທວ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາວິຠາວນມຸເຂນ ອວິປຣີຕໂຕ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາ, ຕາວເທວ ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍສ຺ມາ ປນ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິວິຠາວນໂຕ ສຈ຺ຈເທສນາວ ປຈ຺ຈຍາກາຣເທສນາ, ສຈ຺ຈເທສນາ ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ. ຍຖາຫ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເມ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ສຈ຺ຈເທສນາຠາວທີປເນນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕຕາວຈເນເນວ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນາມຣູປປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຬາຍຕນປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒໙. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ຠວານຸຣູປໍ. ເຕນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຕາວ ຠູຕານໍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ວຕ຺ຖູສຸ ປນ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂນ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍສ຺ມາ ອນນ຺ຕຣຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ວຕ຺ຖຸ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພລວຠາເວນ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ສຫຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ. ອິຕຣວຕ຺ຖູນໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ, ຊີວິຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອກປ຺ປກາເຣເນວາຕິ ຍຖາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ມນາຍຕນສ຺ສ ປຏິນິຍຕທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈານຸວິຘານໂຕ ນິຍໂຕ ເອກປ຺ປກາເຣເນວ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ນ ເອວໍ ຣູປາຍຕນາທີນໍ, ເຕສໍ ປນ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິນາ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ‘‘ອນິຍມໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນິຍມໂຕ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເອກນ຺ເຕນ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ມນາຍຕນຎ຺ຈ ຉຏ຺ຐາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິຄ຺ຄເຫນ ອຕ຺ຖໂຕ, ອິຕເຣຫິ ທ຺ວີຫິ ສທ຺ທໂຕປິ ອຕ຺ຖໂຕປິ ສຣູປຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂາທີຫິ ສຫ ‘ສຬາຍຕນ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກເສສໍ ກຕ຺ວາ ມນາຍຕນໍ ຈກ຺ຂາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ມນາຍຕນຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ນາມຣູປສທ຺ເທນ ສຬາຍຕນສທ຺ເທນ ຈ ສທ຺ທສຣູປຕາສຸ, ອຕ຺ຖສຣູປຕາສຸ ວາ. ຍທິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ວິປາກຉຏ຺ຐາຍຕນເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອິຕຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິປາກຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອິຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍນເຍ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ສຫຊາຕາທີສຸ ເຫຕຸອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສຘາ, ຕໂຕ ເອກໍ ອປເນຕ຺ວາ ນວຘາ, ຕໂຕ ເອກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມຕ຺ຖ ສາຘາຣຓວເສນ ອວກໍໂສ, ເຫຕຸອາທິອສາຘາຣຓວເສນ ອຸກ຺ກໍໂສຕິ ຌານາທີນມ຺ປິ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຣູປຘມ຺ມາ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ປວຕ຺ເຕ’’ຕິ ວິເສເສຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາທໂຍ ເອວາ’’ຕິ ນິຍເມນ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ອວເສສມນາຍຕນສ຺ສາ’’ຕິ ອວເສສຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ປກຣຓໂຕ ວິສິຏ຺ຐວິສຍເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຠເວ’’ຕິອາທິມາຫ, ຍໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສຫຊາຕາທິສາຘາຣຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປາກເຫຕຸອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິອສາຘາຣຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນາມສ຺ສ, ຣູປສ຺ສ ປນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ສຬາຍຕນປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຜສ຺ສປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໐. ຕທເຠທວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ອເຠທວເສນ, ຜສ຺ສຠາວສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ເສວ ວຈນໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສາປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສາປິ. ສພ຺ພາຍຕນໂຕ ຫິ ເອກສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຈທນາຍໍ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ເອກາຍຕນໂຕ ອເນກສ຺ສາປິ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຈທນາ ‘‘ອີທິສີ ຘມ຺ມຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິນາ. ນິທສ຺ສນວເສນາຕິ ອຸທາຫຣຓທສ຺ສນວເສນ. ເອກຜສ຺ສສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ກາຣຓາປເທໂສ. ເອກຜສ຺ສສມ຺ຠວສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຫາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເສເສສູຕິ ເອກນ຺ຕິອາທີສຸ. ນວຘາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ເອກໍ ວິປາກມນາຍຕນໍ ວິຠາວເຍ. ຕຖາ ຈາຕິ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ. ຍ຺ວາຍໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຍາທິສານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ…ເປ… ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຕີຕານາຄຕກາລວິມຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕຕາຍ ສມ຺ຠວໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນາທິໍ.

ຜສ຺ສປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເວທນາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໑. ອນນ຺ຕຣາທີຫີຕິ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ. ອຸປນິສ຺ສເຍຕິ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສເຍ. ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາ ຫິ ອນນ຺ຕຣຕາວເສເນວ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສເຍ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈຍາ ປນ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍເຍວ ຕຖາຠາວໂຕ ຕທນ຺ໂຕຄຘາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ.

ສພ຺ພສ຺ສາຕິ ວິປາກສ຺ສ, ອວິປາກສ຺ສ ຈ. ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ຫິ ເວທນາຍ ສຫຊາຕມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອນນ຺ຕໂຣ ອນນ຺ຕຣາທິນາ, ອນານນ຺ຕໂຣ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສມ຺ຠວທສ຺ສນຎ຺ເຈຕໍ, ນ ຕາສໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເວທນາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຓ຺ຫາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໒. ຍຖາ ຈ ຣສາຍນຊານິ ໂອຊາຊີວິຕານິ, ເອວໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ, ຕທປເນຍ຺ຍໍ ຊຣາທິທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຠາເວນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມຜລາຠິປຕ຺ຖນາວເສນ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມານິປິ ອາຍູຫນ຺ຕີຕິ ສາຕິສຍໍ ຕຓ຺ຫາຍ ວິປາກເວທນາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ນ ຕຖາ ອິຕຣາຕິ ອາຫ ‘‘ວິປາກາ ວິເສເສນ…ເປ… ອວິເສເສນ ອິຕຣາ ຈາ’’ຕິ. ອິຕຣາຕິ ອວິປາກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາ’’ຕິ ອິທໍ ອິຏ຺ຐສຠາວໍເຍວ ອຸເປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນິຏ຺ຐສຠາວໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພສ຺ສາຕິ ອວີຕຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄສ຺ສ ຈ ເວທນາວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ເອວາຕິ ອຍໍ ນິຍໂມ ນິຍມນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນປໂຣຕິ ນາສ຺ສ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕຣປຏິກ຺ເຂໂປປິ ນິວຕ຺ຕິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຓ຺ຫາປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປາທານປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ປຸຣິມທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑) ປເຄວ ອຠິນິວິຏ຺ຐໍ ສສ຺ສຕຄາຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຸປາທິຍມານນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ. ໂລໂກຕິ ວາ ຄຫຓນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ໂລໂກ ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ຄຫຓໍ, ສາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐຸປາທານຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ເຂປ…ເປ… ທິຏ຺ຐິມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ອິທໍ ພ຺ຍວຫິຕານໍ ປທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕໍ, ສງ຺ເຂປໂຕ ທິຏ຺ຐິມຕ຺ຕເມວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣໂຕຕິ ສມຸທາຍຠູຕໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕທວຍວຠູຕໍ ສງ຺ເຂປໍ ວິຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕິ.

ສສ຺ສຕຄາຫປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ອຸຈ຺ເຉທຄາຫປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຈ ອຕ຺ຕຄາໂຫຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄາຫານໍ ມູລຠາເວນ ວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສາມິຠູໂຕ. ອາທິນາ ວາຕິ ‘‘ປຐມໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວາ ວາກ຺ເຍນ.

ເຍນ ຠວສ຺ສາເທນ ຄຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ໂນ, ສາ ຠວນິກນ຺ຕິ ສນ຺ຕາເນ ຈິຣານຸພນ຺ຘາ ອຠິຓ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ ອຸປປນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິປິ…ເປ… ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຠວຣາຄສ຺ສປິ ກາມຸປາທານຠາໂວ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ’’ຕິ. ຠວຣາໂຄປິ ຫິ ສວິສເຍ ທຬ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ສພ຺ພາປິ ຕຓ຺ຫາ ກາມຸປາທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕາ ນ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຕິ ຂນ຺ຘານໍ ອາລຍຠາເວນ. ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕຣປກຕູປນິສ຺ສຍາຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍປກຕູປນິສ຺ສຍາ. ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທີນນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີນໍ.

ອຸປາທານປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠວປທນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວນິພ຺ພຈນໍ. ທ຺ວຍສ຺ສາຕິ ກມ຺ມຸປປຕ຺ຕິຠວທ຺ວຍສ຺ສ. ນິປ຺ຜາທນຜລໍ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ນິປ຺ຜາທນໍ.

‘‘ຠຄວໍມູລກາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໓; ໙.໑; ໑໐.໕໘; ໑໑.໑໙) ວິຍ ‘‘ສຎ຺ຎາວໍຠໂວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຕ຺ຖິ-ອຕ຺ເຖ ວາ ວໍ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຎາຠໂວ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ເຖຕິ ຕສ຺ສ ວນ຺ຕຸສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ, ອຕ຺ຖິ-ອຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ‘‘ປີຕິສຸຂໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ເຖ ອກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຌານໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ໂຎ, ຠໂວ, ໂສວ ສຎ຺ຎຠໂວ. ເອກສ຺ມິນ຺ຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ເອວ. ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປວຕ຺ຕກປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານານໍ ອເຠເທປິ ອຸປຈາຣວເສນ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ກມ຺ມສງ຺ຂາຕຕນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ, ກມ຺ມໂກຏ຺ຐາສຕໍ ວາ. ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ສຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕນາຍ ກມ຺ມຠາໂວ ອາຄໂຕວ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ເຈຕນາວ ກມ຺ມຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຠິຘມ຺ມປາຬິຍາວ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມາຍ ຫິ ເວທນາສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘຫິ, ມນາຍຕນມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນຘມ຺ມຘາຕຸເອກເທເສນ ຈ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕໍ ວທນ຺ຕິຍາ ຘາຕຸກຖາປາຬິຍາ ຕສ຺ສ ເຈຕນາຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ.

ຘມ຺ມເຠທໂຕຕິ ເຈຕນາເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນ, ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຠາເວນ ຈ ຘມ຺ມວິຠາຄໂຕ. ‘‘ປຸນວຈນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທສາປຕ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕາຕິ ປຣສ຺ສ ອາສງ຺ກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາຕ຺ຖກເມວິທໍ ປຸນວຈນນ຺ຕິ ເອຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ’’ຕິ ອາຫ. ຠເວກເທສຠາເວນາຕິ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ເອກເທສຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານໍ. ເຕນ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທາໂຍ ຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເທກເທສາ ສງ຺ຂາຣາ, ສມຸທາເຍກເທສາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຠິນ຺ນາ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ເຠທໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸນວຈນາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປເຣນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອນ຺ໂຕຄເຘຕິ ກາມຠວາທິອນ຺ໂຕຄເຘ ສຎ຺ຎາຠວາທິເກ. ກາມຠວາທິເກຕິ ກາມຣູປາຣູປຠເວ.

ອຸປາທານເຠທນ຺ຕິ ກາມຸປາທານາທິອຸປາທານວິເສສໍ.

ເຕນາຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທາເນນ. ວກ຺ຂມາເນນາຕິ ‘‘ອິທໍ ສີລພ຺ພຕໍ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໔) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວກ຺ຂມາເນນ ປກາເຣນ. ປຸຣາຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຓ຺ຑລິງ຺ຄຂນ຺ທປຸຣາຓາທິ. ‘‘ເສຕວຘຍຊ຺ຊໍ ອາຣຠເຕ ຠູຕິກາໂມ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໖໕໐) ປສຸມາຣຓວິຘານຍຸຕ຺ໂຕ ຍຎ຺ຎວິຘິ ປສຸພນ຺ຘວິຘິ.

ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄປຣາມາສມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉານິຍ຺ຍານສຠາວຕ຺ຕາ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ກາມກມ຺ມຠວສ຺ສ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕາເສວນປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປາທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປາກໂຏເຍວາຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ.