໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໐໖-໒໑໔. ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວຣຫິເຕ ເອກນ຺ຕປຫາຕພ຺ເພ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕຓ຺ຫາຍປິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິຍ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຕາວຈເນນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓). ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘສໍກິເລສປ຺ປຫານວເສນ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພຕາ ຫິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ. ເອກນ຺ຕປຫາຕພ຺ພຕາ ຈ ນ ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອວເສສານໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານມ຺ປິ. ຕຖາ ຫິ ເຕສໍ ສພ຺ພໂສ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫາຍິກາ ທສ຺ສນຠາວນາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ຍຖາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໙) ຕຓ຺ຫາວຊ຺ເຊ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ນ ຕຖາ ຕຓ຺ຫາຍ, ຕຓ຺ຫາຍ ປນ ‘‘ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ໂປໂນຠວິກາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໒໐໓; ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໙໑, ໔໖໐; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໔; ປຏິ. ມ. ໑.໓໔) ສມຸທຍຠາໂວ ວິຍ ສາຕິສຍໍ ປຫາຕພ຺ພຠາໂວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວຣຫິເຕ ເອກນ຺ຕປ຺ປຫາຕພ຺ເພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ສປ຺ປເທໂສ, ເອກເທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈສທ຺ເທ. ສມຸທໂຍຕິ ສມຸທຍຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ສມຸທຍສ຺ເສເວຕ຺ຖ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣຘາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘາຕິ ທຸກ຺ຂໍ, ນິໂຣໂຘ ຈ. ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍມ຺ປິ ສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ວິຍ. ຘມ຺ມໂຕຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມໂຕ ນິປ຺ປເທສາ ເອວ. ‘‘ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາເຠໂທ ເອວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິ. ອປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ສມຸທຍສ຺ສ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕີສຸປິ ວາເຣສູຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກປຎ຺ຈງ຺ຄິກສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກເຠເທສຸ ມຫາວາເຣສຸ, ຕທນ຺ໂຕຄເຘສຸ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ອປຸພ຺ພສ຺ສາຕິ ‘‘ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາຍ ອປຸພ຺ພສ຺ສ. ອວສິຏ຺ຐກິເລສາທີນຎ຺ຫິ ສມຸທຍຕາວຈນໍ ອິຘ ອປຸພ຺ພທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສ ຍທິປິ ທຸຕິຍຕຕິຍວາເຣສຸ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈສຸ ປນ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຸປຣູປຣິ ອປຸພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ສມຸທຍວິເສສທສ຺ສນໍ, ອິຕຣໍ ປນ ມຄ຺ຄວິເສສທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມໂຕ ອປຸພ຺ພາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ຍທິ ເອວໍ ທຸຕິຍາທິໂກຏ຺ຐາເສສຸ, ປຐມໂກຏ຺ຐາເສປິ ວາ ກສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອປຸພ຺ພສມຸທຍທສ຺ສນຕ຺ຖາຍປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເກວລາຍາຕິ ຕທຎ຺ຎກິເລສາທິນິຣເປກ຺ຂາຍ. ເທສນາວເສນ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ຘມ຺ມວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາທີນິ ຕຕ຺ຖ ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາຍໍ ສປ຺ປເທສານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຠິຘມ຺ມເທສນາ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນິປ຺ປເທສໂຕ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາຠິມຕໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ, ປຈ຺ຈຍໂກຏ຺ຐາສໍ ວາ.

ເຕສນ຺ຕິ ກຸສລຘມ຺ມານໍ. ປຈ຺ຈຍານໍ ປຫານວເສນາຕິ ເຫຕຸນິໂຣເຘນ ຜລນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສປ຺ປຫາເນນ ວາ ກຸສລານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐). ອິຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ກຸສລານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຕທຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ກຸສລາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ, ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາໂວຕິ ໂຍ ນິໂຣຘສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິອປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວ, ຕໍ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍກມ຺ມາທິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມອາຊີວສຸທ຺ຘິຍາ ທູຣຕຣູປນິສ຺ສຍຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ…ເປ… ປວຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ, ນ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຎາປກນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຎາປກຠາວນິທສ຺ສນໍ, ເອເຕນ ‘‘ວຈນໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຈນໂຕຕິ ວາ ອີທິສສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ. ປຏິປທາຍ ເອກເທໂສປິ ປຏິປທາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ສງ຺ຄາຍນວເສນ.

ຌາເນຫິ ເທສນາປເວໂສ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໗໗) ຌານສີເສນ ເທສນາວ. ຕຖາ ຠາວນາປເວໂສ. ປາຬິຄມນນ຺ຕິ ປາຬິປວຕ຺ຕິ ປາຐເທສນາ. ຍຖາວິຊ຺ຊມານຘມ຺ມວເສນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ລພ຺ຠມານວິຕກ຺ກາທິຘມ຺ມວເສນ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.