໑໗. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ໂຄ

໑. ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໔໓-໔. ອຕ຺ຖິປຏິຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ຖິຕາ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ນາມ, ອສຕິປິ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕາທິຠາເວ ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຍໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຖາ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ອິຘ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຈກ຺ຂາທິ ‘‘ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກິສ຺ສາ ເສຓິຍາຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ເສຓີສຸ ມຍໍ ອມຸກາຍ ເສຓິຍາ ຊາຕາມ຺ຫ, ນ ອຎ຺ເຎ ວິຍ ອປ຺ປຎ຺ຎາຕາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ປຸຣໂຕ ກຣຓໍ ປມຸຂຠາວກຣຓໍ. ນິຘານຣາສີຕິ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕຘນນິຈໂຍ. ຍໂສຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ. ຕໍ ປນ ເຍສຸ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕສຸ ປຏ຺ຐາປກອາຓາກຣເຓຫິ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຏ຺ຐາປກມໂທ, ອາຓາກຣຓມໂທ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໔໕. ວຕ຺ຖຸນາຕິ ຊາຕິອາທິປວຕ຺ຕິເຫຕຸນາ.

໘໔໖. ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວຕິ ກຸສລກມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐານາຠາໂວ, ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ກຸສລກິຣິຍາຍ ຐານໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຸສລກຣເຓ ອຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປມາທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອວມາທິໂກ ປຣິຍາໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ມກ຺ໂຂ, ປຬາໂສ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິກສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ປມາໂທ ປມຊ຺ຊນາທີ’’ຕິອາທິໂກ ຕທຕ຺ຖປ຺ປກາສໂກ, ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປາທນ’’ນ຺ຕິອາທິໂກ ຕປ຺ປຣິຍາຍປ຺ປກາສໂກ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິຍາໂຍ ຈ ອປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາ ປມາໂທຕິ ວທຕິ.

໘໔໗. ອນິວາຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ເຫຕຸຠູໂຕ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຄ຺ຄໂຫ ມານວິເສໂສ.

໘໔໘. ອຸຕ຺ຕຣຠາໂວ ອຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ກຣເຓນ ອຸຕ຺ຕຣິຍໍ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສາຣມ຺ເຠນ ປຣສ຺ສ ກິຣິຍໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິກິຣິຍາ.

໘໔໙. ເນຣຸຕ຺ຕິກວິຘາເນນາຕິ ອິ-ກາຣຈ຺ຈ-ກາຣານຎ຺ຈ ຣ-ກາຣຕາປາທເນນ.

ອຕ຺ຕຫິຕໍ ອຕ຺ຕາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ນິທ຺ເທສມາຫ ຍຖາ ‘‘ຣູປຠໂວ ຣູປໍ, ຠີມເສໂນ ຠີໂມ’’ຕິ ຈ. ອາທິນ຺ໂນ, ປຕ຺ໂຕ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຕາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ມຸທ຺ທິຕສ຺ສາຕິ ອງ຺ກິຕສ຺ສ.

໘໕໐. ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫາຊນສ຺ສ. ອຸປາທານາທິປຈ຺ຈເຍຕິ ອິນ຺ຘນຸທກຈີວຣາທິເກ ປາຣິປູຣິເຫຕຸເກ.

໘໕໑. ຄຓ຺ຐິກາ ສຍໍ ຄຓ຺ຐິກຣຓໂຕ. ປຕິຣູປວຈນໂຕ, ອຎ຺ເຎສໍ ຄຓ຺ຐິເຠທໂຕ ຈ ຄຓ຺ຐິຠູຕາ.

໘໕໒. ອເຠຊ຺ຊນ຺ຕຣຕາຍ ສມາເສວິຕຕາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ອາເສວິຕຕາຍ.

໘໕໓. ຈິຣກາລປຣິຠາວິຕຕ຺ເຕນ ເຕມນກຣຓໍ ອລ຺ລຠາວກຣຓໍ, ໂລຠວເສນ ອວສ຺ສວນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຖໍ ຂີຍນນ຺ຕິ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຂີຍນນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິອາທິ.

໘໕໔. ຈີວຣມຓ຺ຑນາທີນນ຺ຕິ ຈີວຣມຓ຺ຑນາ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑນາ ເສນາສນມຓ຺ຑນາຕິ ອິເມສໍ. ອິທານິ ຕໍ ວິເສສນຠາວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈີວເຣນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໕໕. ສຠາຄຣຫິໂຕ, ສຠາຄປຏິປກ຺ໂຂ ວາ ອສຠາໂຄ, ອນນຸກູລານໍ ປຏິກ຺ກູລຕາ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ມານຖທ຺ຘຕາ, ວິໂຣໂຘ ວາ’’ຕິ.

໘໕໖. ສງ຺ກມ຺ປນາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາວເສນ ອນວຏ຺ຐານໍ, ອນວຘານໍ ວາ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍນາ.

໘໕໗. ກາຍສ຺ສາຕິ ນາມກາຍສ຺ສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອວິປ຺ຜາຣິເກ ຣູປກາໂຍປິ ອວິປ຺ຜາຣິໂກ ໂຫຕິ.

໘໖໐. ຣາຄາທີນນ຺ຕິ ຣາຄໂມຫອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປວິຈິກິຈ຺ຉາທີນໍ.

໘໖໑. ຕິວິຘມ຺ປິ ກຸຫນວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຫານິທ຺ເທເສ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກຸຫນາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໖໑) ອິຘ ຂຸທ຺ທກວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕໍ ເທສນານຍໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫານິທ຺ເທສເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ອິມາຍ ປາຬິຍາ’’ຕິ.

ອນ຺ຕຣຫິຕານີຕິ ອນ຺ຕວິກລານິ ຉິນ຺ທນ຺ຕານິ.

ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກເຫຕຸ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສໍຍຕາກາຣທສ຺ສນໍ ໂກຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ນິຣຕ຺ຖກກາຍວຈີວິປ຺ຜນ຺ທນິຄ຺ຄຫຓໍ ໂກຣຊ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ສໍເວຄພຫຸໂລ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຕ຺ຕໂນປິ ກິຣິຍໍ ປຣິສງ຺ກນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາທິສໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕິປຣິສງ຺ກິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໘໖໔. ປສໍສາມຸເຂນ ນິນ຺ທນນ຺ຕິ ປສໍສາວຕ຺ຖຸໂຕ ຂິປນໍ ພຫິ ຉຑ຺ຑນໍ ຍຖາ ‘‘ອທາຍກໍ ອໂຫ ທານປຕີ’’ຕິ.

໘໖໕. ຄເວສນກມ຺ມນ຺ຕິ ອປ຺ປເກນ ລາເຠນ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປຣິເຍສນກພ຺ຍາປາໂຣ.

໘໖໖. ໂປກ຺ຂຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸນ຺ທຣໍ, ວຓ຺ຓສ຺ສ ສຸນ຺ທຣຠາໂວ ວຓ຺ຓປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຓ຺ຓປາຣິປູຣີ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາ’’ຕິ.

໘໗໙. ເສຍ຺ຍມານາທິນິທ຺ເທເສສູຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’ຕິ ມາໂນ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໖໙) ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ນວສຸ ມານນິທ຺ເທເສສຸ. ‘‘ເສຍ຺ຍາທິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ເສຍ຺ຍາທີນໍ ນວນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ປຸຄ຺ຄລາມສເນ ສຕິ ເສຍ຺ຍປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ອາມສິຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍມານຠາເວປີ’’ຕິ. ເສຍ຺ຍມານຠາເວປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອາກຑ຺ຒໂກ ອເສຍ຺ຍມານນິທ຺ເທເສປິ ປຸຄ຺ຄລາມສນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ເສຍ຺ຍາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

໘໘໐. ປຸຣິມມານສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສທິສມານສ຺ສ, ຫີນມານສ຺ສ ວາ, ສທິສມານວເສເນວ ປນ ປາຬິ ອາຄຕາ.

໘໘໑. ‘‘ມິຄານໍ ໂກຕ຺ຖຸໂກ ອນ຺ໂຕ, ປກ຺ຂີນໍ ປນ ວາຍໂສ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໓.໑໓໕) ວຈນໂຕ ອາຫ ‘‘ປກ຺ຂິຊາຕີສຸ ວາຍໂສ ອນ຺ໂຕ ລາມໂກ’’ຕິ.

໘໘໒. ວິຣາຄນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ.

໘໘໓. ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ໂທ. ມານສຠາວໍ ອນຸຄໂຕ ເສຍ຺ຍາທິໂຕ ສມ຺ປຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ ວາ ມານຈ຺ຉນ຺ໂທ.

໘໘໔. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິລມ຺ພເນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ. ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ. ມຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ. ສິລິຏ຺ຐໍ ສຫິຕໍ, ອຕ຺ຖທ຺ວຍວິຠາວກໍ ວາ.

໘໘໘. ອນຸທ຺ທຍສ຺ເສວາຕິ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ວິກປ຺ປນາຕິ ອາຫ ‘‘ສຫນນ຺ທິຕາທິກສ຺ສາ’’ຕິ, ເມຕ຺ຕາທິປຕິຣູເປນ ປວຕ຺ຕເຄຫສິຕສິເນຫສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາທິໂສ ຣາໂຄ’’ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປາຬິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຣານຸທ຺ທຍຕາເຫຕຸໂກ ຫິ ປຣານຸທ຺ທຍຕາສຫິໂຕ ໂສ ວິຕກ຺ໂກຕິ.

໘໙໐. ກາມຄຸຓປາຣິປູຣິຍາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລໂກ ສມ຺ຠາເວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ ກາມຄຸເຓ ຈ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໙໑. ພນ຺ຘຕີຕິ ກຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ພນ຺ຘຕິ ຆເຏຕິ. ອຸປນາໂຫ ຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸນາ ຈິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ອວິທິເຕ ອຸປນາເຫ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ.

໘໙໒. ທນ຺ເຕຫິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຍ ເອກເທສໍ ອປເນຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໙໔. ອຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ. ປຏິຈ຺ຉາທເນຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ອຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທເນ. ໂວຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວີຕິກ຺ກມກິຣິຍາຍ ອປ຺ປຏິຊານວເສນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ໂວຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຉາທນາ ໂວຈ຺ຉິນ຺ທນຉາທນາ.

ອສມ຺ມາຠາສເນ ສຐ-ສທ຺ໂທ ໂລເກ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ນ ສມ຺ມາ ຠາສຕິ, ໂສ ສໂຐ’’ຕິ. ສຐສ຺ສ ຍກ຺ຂສູກຣສທິສຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຸຈ຺ຉິ ວາ ປິຐິ ວາ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ, ອິນ຺ທຊາລສທິໂສ ວາ ເອໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂຍ ສພ຺ພຖາ ວິປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍປິ ສມາໂນ ກາຍວຈີເຠທມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖາ ປເວເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕເນຕໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ ມາຍາໂຕ ພລວຕຣາ ວຎ຺ຈນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ຕໂທສປຏິຈ຺ຉາທນເມວ ຫິ ມາຍາ. ເຕເນວາຕິ ພລວຕຣວຎ຺ຈນາຠາເວເນວ. ທຬ຺ຫເກຣາຏິຍຎ຺ຫິ ‘‘ປຣິກ຺ຂຕຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໐໘. ອຠາເວປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ໂກ ປນ ວາໂທ ຠາເວ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິປິ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ, ເອກຈ຺ຈານຎ຺ຈ ເສກ຺ຂານໍ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສາທີຫິ ກຕູປກາຣໍ ຣູປຣາຄາທິສໍໂຍຊນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ເອກຈ຺ຈານໍ ປນ ວິນາ ເອວ ເຕຫີຕິ ກສ຺ສຈິປິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ກຖຎ຺ຈິປິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ກາມຠໂວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕທຠາວໂຕ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣ ຣູປາຣູປຠເວ ເກວລມ຺ປິ ສໍໂຍຊນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ, ຕໂຕ ເອວ ຣູປາຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນຠາວເຫຕຊາຕນ຺ຕິ ຈ ‘‘ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ…ເປ… ໂຍຊນໍ ນາມາ’’ຕິ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໐໙. ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາຫິ ວິຍ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍໂທມນສ຺ສາທິສຫາຍຠູເຕນ ໂທເສນປິ ຠວາຠິສງ຺ຂຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອກຸສລມູລາເນວ ວຏ຺ຏມູລານີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕີຫິ…ເປ… ກຖິໂຕ’’ຕິ.

໙໑໙. ຣູປາຣູປາວຈຣວິປາການໍ ສນ຺ຕປຓີຕຠາເວນ ອຸຬາຣຕມຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສໂຍ ຠວຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ.

໙໒໐. ມາເນນ ຐປນາຕິ ມາເນນ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຐປນາ. ຐປນາຕິ ຈ ທຫນາ, ປຄ຺ຄຓ຺ຫນາ ວາ.

໙໒໑. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂທສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

໙໒໒. ເຕສໍ ວຓ຺ຓເຠທນ຺ຕິ ເຕສໍ ຊີວານໍ ວຓ຺ຓວິເສສໍ, ເຕສໍ ວາ ຕຖາ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ວາ. ພ຺ຍາປີຕິ ສກລໂລກພ຺ຍາປີ, ສກລສຣີຣພ຺ຍາປີ ວາ. ປຣິມຓ຺ຑໂລຕິ ປຣມາຓຸປ຺ປມາໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິມຓ຺ຑໂລ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐປ຺ປມາໂຓ ວຍປ຺ປມາໂຓຕິອາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໙໒໓. ອຸຕຸວິປຣິຓາມໂຊ ສີຕາທິອຸຕຸວິປຣິວຕ຺ຕຊາໂຕ. ໂອປກ຺ກມິໂກ ອຕ຺ຕໂນ, ປຣສ຺ສ ວາ ຕາທິສອຸປກ຺ກມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ວິສມປຣິຫາຣໂຊ ຈິຣາສນຈິຣຏ຺ຐານາທິນາ ກາຍສ຺ສ ວິສມປຣິຫຣຓໂຕ ຊາໂຕ. ສນ຺ນິປາຕໂຊ ສຎ຺ຈຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ເຈກໍ ວິສມາກາຣໂຕ ໂທສຕ຺ຕຍສໂມຘານໂຕ ຊາໂຕ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາໂນ ອຸຕຸວິປຣິຓາມາທີຫິ ວິນາ ກມ຺ມໂຕ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ. ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວາຕສມຸຏ຺ຐານາ ປນ ປິຕ຺ຕາທີນໍ ອຘິກຠາເວເນວ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຫິ ໂຣຄສ຺ສ ໂທສຕ຺ຕຍໍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ໂທສປ຺ປໂກເປນ ວິນາ ອຠາວໂຕ. ກມ຺ມໍ ປຘານກາຣຓໍ ກໂຕກາເສ ເອວ ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ອິຕຣໍ ປນ ຕສ຺ສ ສຫກາຣິກາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຍິທໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸວາທິໂນ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຜລມ຺ປິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸກປກ຺ຂິກເມວ ອຕີຕທ຺ຘິກຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຣຸຈິສູຈນຕ຺ຖໍ ກິຣ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣຕິ ‘‘ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຎ຺ຈ ກິຣ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕີ’’ຕິ.

໙໒໔. ທາຫກາຣຓຕາຍາຕິ ຣາຄາທິທສວິຘຄ຺ຄິທາຫສ຺ສ, ນຣກຄ຺ຄິທາຫສ຺ສ ຈ ກາຣຓຕາຍ.

໙໒໖. ປຸຖຸນິມິຕ຺ຕສຠາເວສູຕິ ປຸຖຸ ນານາກິເລສາທີນໍ ກາຣຓສຠາເວສຸ.

໙໓໑. ອທ຺ທນໍ ອທ຺ທາ ມທ຺ທໂວ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ອນທ຺ທາຕິ ອາຫ ‘‘ອມຸທຸຕາ ວາ ອນທ຺ທາ’’ຕິ.

໙໓໖. ອໂຍນິໂສມນສິກາຣເຫຕຸກຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອກຸສລານຸກູລກິຈ຺ຈຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໓໙. ເອວໍ-ສທ຺ເທນາຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ເອວໍ-ສທ຺ເທນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠໂວ ເອວ ອຠິວຸທ຺ໂຘ ອຠໂວ ຍຖາ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໑). ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຠວາຠວສທ຺ເທນ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຍ, ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຄຕິຍາຕິ ອຍຸຕ຺ຕຄຕິຍາ, ອປ຺ປຕິຣູປກິຣິຍາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂກຘູປາຍາສ…ເປ… ມາຕຸຄາມາ ວາ ອູມິອາທິຠຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓມາຕຸຄາມຄ຺ຄຫເຓຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຄ຺ຄຫເຓ, ມາຕຸຄາມຄ຺ຄຫເຓ ຈ.

‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ທິຏ຺ຐິ ຍທິປິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ອຕ຺ເຖວ, ຕິມ຺ພຣຸໂກ ປນ ຕຖາທິຏ຺ຐິໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສາ ທິຏ຺ຐິ ‘‘ຕິມ຺ພຣຸກທິຏ຺ຐີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໘) ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິມ຺ພຣຸໂກ…ເປ… ອາຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໔໐. ອາຄມນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໙໔໑. ອຸປຈຍນໂຕຕິ ວຑ຺ຒນໂຕ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ລາຠໂຕ ຕກ຺ກນໂຕ ຈ ອຎ຺ຎປ຺ປກາໂຣ ຄຫິໂຕຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາຣຸຈິອາທີຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອນຸສ຺ສວໂຕ ຫິ ສທ຺ທຫນໍ, ຣຸຈ຺ຈນໍ ປນ ຊາຕິສ຺ສຣຎາຓໂຕປິ ໂຫຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂນ຺ຕິອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

໙໔໒. ອກ຺ຂນ຺ຕິ ມູລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອກ຺ຂນ຺ຕິມູລກາ. ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕຕາທິໂທສາ ຕາທິສານິ ກາຍວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕານິ.

໙໔໓. ອຸທຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ອວູປສໂມ ນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາໂຕຕິ ປີຕິຍາ ເອວ ສວິປ຺ຜາຣິກຕາສງ຺ຂາຕໍ ອສນ຺ຕສຠາວໍ ອາຫ. ອວູປສມເຫຕຸຠູໂຕຕິ ວິກ຺ເຂປເຫຕຸຠູໂຕ. ປີຕິຍາ ອາກາໂຣຕິ ປີຕິຍາ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໔໔. ເຕນາຕິ ໂກຘາທີນໍເຍວ ວິວາທມູລຕ຺ຕາ.

໙໔໕. ກຸສລານຸໂຍເຄ ສາຕຈ຺ຈໍ ກຸສລານຸໂຍຄສາຕຈ຺ຈໍ.

ຄເຓນ ສຕ຺ຕສມູເຫນ ສງ຺ຄຓິ ສນ຺ນິປຕນໍ ເຍນ ສທ຺ຘິໍ, ເຕນ ສງ຺ຄຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາ. ກສ຺ສຈິ ຆາສຈ຺ຉາທນາທິກສ຺ສ.

໙໔໖. ອຸປວິຕກ຺ເກຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸເປຈ຺ຈ ຕກ຺ເກຕິ.

໙໔໘. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິໂກຕິ ‘‘ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ເອວໍວາທີ.

ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໕໒. ໂອສີທນາກາເຣນາຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມ ອນຸສ຺ສຫນາກາເຣນ.

໙໕໘. ເຕ ອຠິນິເວສາ ອສຎ຺ຎີວາທາ ວທນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ.

ອຏ຺ຐກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ນວກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖໐-໙໖໓. ທສມສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐານຆາຕສ຺ສ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອຕສ຺ສ ຄາຖາວຈນສ຺ສ. ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຠິນິວິສ຺ສ.

໙໖໔. ອຎ຺ເຎສໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ສງ຺ຂຕຠາເວ ຍຖາສກໍປຈ຺ຈເຍຫິ. ເຍນາກາເຣນ ມານສ຺ສ ສາຕິສຍາ ປວຕ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫນ຺ຕິ, ອສ຺ມີຕິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ. ຍຖາ ມານສ຺ສ ສມ຺ປຄ຺ຄຫວເສນ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາຍ ມມຕ຺ຕວເສນ, ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິ ວິເສສວຕີ ສມາເນປິ ອນາຄຕກາລາມສເນຕິ ອາຫ ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ…ເປ… ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ປນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ເສວ ຠວຕີຕິ ສພ຺ພປທສາຘາຣຓສ຺ສ ມານສ຺ເສວ ວເສນ ອິຎ຺ຊິຕາທິຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ນວກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໗໐. ສງ຺ກປ຺ປນນ຺ຕິ ‘‘ກຸສລຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຕສ຺ສາ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາຍ. ມິຈ຺ຉາຠາໂວ ສາວຊ຺ຊຠາໂວ. ຕທາກາໂຣ ໂມໂຫຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ໂມໂຫ. ຕສ຺ສາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍປິ ຍຖາກຕປາເປປິ. ອຘິມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານນໍ ປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣທສ຺ສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຜລໍ ວິຍ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໗໓. ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອນຸປນິຘານໍ, ສມໂຕ ຈ ອສມໂຕ ຈ ອຸປນິຘານນ຺ຕິ ອິມໍ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ, ໂຍ ‘‘ອິຕ຺ຖໍ, ເອວໍ, ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ປເທຫິ ປກາສິໂຕ.

ວິເສສສ຺ສາຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖໍ, ເອວໍ, ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ວິເສສສ຺ສ. ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕາຍ ຕທວິນາຠາວິນີ ຕຓ຺ຫາ ທສ຺ສິຕາ. ສີສສີສມູລເກຫີຕິ ຈຕູຫິ ສີເສຫິ, ທ຺ວາທສຫິ ຈ ສີສມູລເກຫິ. ສຍເມວ ຈ ຕຓ຺ຫາ ທສ຺ສິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ທິຏ຺ຐິມານຄາໂຫປິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ຍໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມູຫຄາຫໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໙໗໓) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິມາເນສູ’’ຕິອາທິ. ຕໍມູລກຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາມູລກຕ຺ຕາ.

໙໗໔. ນ ອວກ຺ກຣີຍຕີຕິ ອນວກາຣີ, ຕໍ ອນວກາຣິໍ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ປທນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອນວກ຺ກຣິ, ຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ວິກ຺ເຂປນໍ ອວຍວໂຕ ວິຠາໂຄ. ອຕ຺ຕໂຕ ອວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກປຣິກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ອວິສຸໍ ກຕ຺ວາ.

໙໗໖. ພຫິກຕານິ ຣູປາທີນິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກສ຺ສຈິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ, ກສ຺ສຈິເທວ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ກສ຺ສຈິ ສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.