໑໘. ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໗໘. ຘາຕຸສມ຺ຠວ…ເປ… ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາທີນໍ ກາມຘາຕຸອາທິຘາຕູສຸ ສມ຺ຠວເຠທຠິນ຺ນານໍ ນິຣວເສສໂຕ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ວິຠາເຄນ ໂຍຊນາ, ຕຖາ ເສເສສຸປິ ປຣິຍາປນ຺ນປເຠທຠິນ຺ນານນ຺ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຣວເສສໂຕ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວາໂຣ’’ຕິ ອຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖານຸຄຕາ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາທີນໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ອນວເສສສງ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ທຸຕິຍວາຣາທີນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປເວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂນ຺ຘາທີນເມວ ຫິ ເຕສໍ ສມ຺ຠວາທິວິຈາໂຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນວາໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຕິ ຂນ຺ຘາ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິປາຬິ ອຕ຺ຖິ.

໙໗໙. ປຸຈ຺ຉານຸຣູປນ຺ຕິ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ຕທນຸຣູປໍ. ອວິຕຖພ຺ຍາກຣຓໍ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ອາເວຓິກໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ຕໍ ຍາທິຈ຺ຉິກໍ ສຸຕກ຺ຂຣສທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸວຈນໍ ວິຎ຺ຎາຍ ກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸປ຺ປຕ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໙໑. ‘‘ກາມຠເວ’’ຕິ ອິທໍ ໂອກາສວເສນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ກາມຘາຕຸສມ຺ຠູຕານຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍທິປິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ ຣູປາຍຕນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐິມຠູມິການຎ຺ຈ ອໂຄຈໂຣ, ສມານຠູມິການໍ ປນ ເວຫປ຺ຜລານໍ, ອຸປຣິຠູມິການຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ໂຫຕີຕິ ອາຍຕນາທິກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິເຍວາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໘໗) ວຸຕ຺ຕປເທສາ ກາມາວຈຣາທິໂອກາສາ. ເຕ ສຕ຺ຕນິກາຍາ ຈ ຘາຕູຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມຸທາຍສ຺ສ ອວຍວາຘາຣຠາວໂຕ ຍຖາ ‘‘ມາສປຸຎ຺ໂຊ ມາໂສ’’ຕິ. ສຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຕາວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ໂອກາສສຕ຺ຕໂລກທ຺ວຍສ຺ສ ສຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຕຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ອນຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ ວິຍ ສງ຺ຂາຣຠາເວເນວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກ ປນ ເຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາວາສວເສນ…ເປ… ອຸປາທິນ຺ນກກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ຕໍຕໍປຣິຍາປນ຺ນານນ຺ຕິ ຕໍຕໍສຕ຺ຕາວາສປຣິຍາປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕານໍ, ສງ຺ຂາຣານເມວ ວາ. ສທິສາຘິຏ຺ຐານຠາເວນາຕິ ສທິສາກາເຣນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາວາເສ ຘມ຺ມາ ສມານາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຍາປນ຺ນາປຣິຍາປນ຺ນວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໙໙. ຕຕ຺ຖ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈາຕິ ຕສ຺ມິໍ, ອຎ຺ຎສ຺ມິຎ຺ຈ ຠເວ, ໂອກາເສ ຈ. ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ກາມາທິຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ອາປນ຺ນາ ຄຫິຕາຕິ ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ຕໍຕໍຠວາທິອນ຺ໂຕຄຘາ ຕໍຕໍປຣິຍາປນ຺ນາ.

ປຣິຍາປນ຺ນາປຣິຍາປນ຺ນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຸປ຺ປາທກກມ຺ມອາຍຸປ຺ປມາຓວາໂຣ

໑. ອຸປ຺ປາທກກມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໑໐໒໑. ຘາຕຸຕ຺ຕຍຠູຕເທວວເສນາຕິ ກາມາທິຘາຕຸຕ຺ຕເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວານໍ ວເສນ.

ອຸປ຺ປາທກກມ຺ມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອາຍຸປ຺ປມາຓວຓ຺ຓນາ

໑໐໒໖. ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕກຎ຺ຈນາທາສໍ ວິຍ ໂສຠຕິ ວິຊ຺ໂຊຕຕີຕິ ສຸໂຠ, ສຣີໂຣຠາໂສ, ເຕນ ສຸເຠນ ກິຓ຺ຓາ ວິກິຓ຺ຓາຕິ ສຸຠກິຓ຺ຓາ.

໑໐໒໗. ຕໍຕໍມນສິກາຣນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕປຖວີກສິຓາທິຄຕມນສິກາຣໍ. ອປ຺ປນາກ຺ຂເຓປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ປຸພ຺ພຠາຄໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຉນ຺ທນໍ ອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນໍ ຉນ຺ໂທ, ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ. ປຓິຘານໍ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາ ປຓິຘິ, ສຎ຺ຎາວິຣາຄາທີຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິເສສນໍ ຕຖາປວຕ຺ຕາຍ ຠາວນາຍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓເມວ.

ວິປຸລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫນ຺ຕໍ, ສນ຺ຕຠາໂວປິ ມຫນີຍຕາຍ ມຫນ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິປຸລາ ຜລາຕິ ວິປຸລສນ຺ຕສຸຂາຍຸວຓ຺ຓາທິຜລາ’’ຕິ.

໑໐໒໘. ຍໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ສຎ຺ຊີເວ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວ, ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສ ຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ, ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂກ ສໍວຈ຺ຉໂຣ, ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ສຎ຺ຊີເວ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຍໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ເອໂສ ກາຬສຸຕ຺ເຕ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວ…ເປ… ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ກາຬສຸຕ຺ເຕ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຍໍ ຍາມານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ເອໂສ ສງ຺ຆາເຕ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວ…ເປ… ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສງ຺ຆາເຕ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຍໍ ຕຸສິຕານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ໂຣຣຸເວ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວ…ເປ… ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂຣຣຸເວ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຍໍ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ມຫາໂຣຣຸເວ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວ…ເປ… ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ມຫາໂຣຣຸເວ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຍໍ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕາປເນ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວ…ເປ… ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ໂສຬສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕາປເນ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ມຫາຕາປເນ ອຸປຑ຺ຒນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ອວີຈິຍໍ ເອໂກ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ຈ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເທວານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕກາລກິຣິຍາ ວິຍ ຕາທິເສນ ປຸຎ຺ຎພເລນ ອນ຺ຕຣາປິ ມຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກມ຺ມເມວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອພ຺ພຸທາທິອາຍຸປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ ໂຫຕີຕິ.

ກິໍ ຌານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສຸ ຌາເນສຸ ກຕຣໍ ຌານໍ. ຠວສີສານີຕິ ຠວຄ຺ຄານິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠວຄ຺ຄໍ ອຣິຍຠວຄ຺ຄໍ ສພ຺ພຠວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເວຫປ຺ຜລາທີນໍ ສມຎ຺ຎາ. ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ, ກສ຺ສຈິ ປຎ຺ຈາຕິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ, ສກທາຄາມິໂນ ຈ, ກສ຺ສຈິ ຕໂຍຕິ ອນາຄາມິໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທີຫິ ຈຸໂຕ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນວສຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕອຣິຍສາວການໍ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິເຍວ ໂຫຕິ, ນ ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒໘) ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິປິ ໂຫຕິ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິປິ, ນ ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ປາໂຐຕິ ເຕນ ‘‘ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິເຍວ ນິວາຣິຕາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ອຣູປຘາຕູປປຕ຺ຕິ ຈ ນ ນິວາຣິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຣູປຘາຕູປປຕ຺ຕິ ນ ນິວາຣິຕາ ‘‘ມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕວ ປຣິນິພ຺ພາຕີ’’ຕິ ນິຍມສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ກາມໂລເກ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຣູປໂລເກ. ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຕິ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາ. ເຕເນວາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປຘາຕຸຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ອຸປປຊ຺ຊນາຣໂຫ, ເຕເນວ ກາຣເຓນ. ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປຘາຕຸຍໍ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ. ເຍນ ຣູປຣາເຄນ ຕຕ຺ຖ ຣູປຠເວ ອຸປປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ສມ຺ມເທວ ທິຏ຺ຐາທີນເວສຸ ຍຖາ ກາມຣູປຠເວສຸ ອາຍຕິໍ ຠວາຠິລາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຣູປຠເວປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຸນ…ເປ… ຠວິສ຺ສຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ຣູປຘາຕຸຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕຠວາທີນວທສ຺ສນວເສນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣູປຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ຕຕ຺ເຖວ ອາທີນວທສ຺ສນວເສນ. ອນິວຕ຺ຕິຕຠວາຠິລາໂສຕິ ອຸປຣິ ອຣູປຠເວ ອວິສ຺ສຏ຺ຐຠວປຕ຺ຖໂນ, ຍໂຕ ອຣູປຘາຕຸຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນາຣໂຫ. ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຕາທິສສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ກສ຺ສຈິ ປຎ຺ຈ, ກສ຺ສຈິ ຕໂຍ ອນຸສຍາ ອນຸເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ຍມກປາຬິ (ຍມ. ໒.ອນຸສຍຍມກ.໓໑໒) ປວຕ຺ຕາ.

ອາຍຸປ຺ປມາຓວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐໓໐. ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫິກາ. ‘‘ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ ຜສ຺ໂສ, ສາຕລກ຺ຂຓໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິເສສລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫິກາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ສິຍາ ກຸສລາ’’ຕິອາທີສຸ ອິຘ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສໍ ຍເທຕ຺ຖ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍາ ຏີກາຍ ລີນຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ

ວິຠງ຺ຄ-ອນຸຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.