໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

໑. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ

໗໑໘. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ຘມ຺ມາທີສຸ ກໂຕ ອຕິເທໂສ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຕສໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ເຂເປນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຕສໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠານານໍ ວິສຍາ ຕພ຺ພິສຍາ, ເຕສໍ, ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠານວິສຍຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາທິເຠເທຫີຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນິພ຺ພານຠາສິຕຕ຺ຖາທິເຠເທຫິ.

ທຸກ຺ຂເຫຕຸຜລຊາຕາທິຘມ຺ມຊຣາມຣຓານິ ທຸກ຺ຂາທີນິ. ສຈ຺ຈເຫຕຸຘມ຺ມປຈ຺ຈຍາກາຣວາເຣສຸ ທຸກ຺ຂສມຸທຍາທິປຣິຍາເຍນ ອາຄໂຕ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ, ສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣວາເຣສຸ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ປຣິຍຕ຺ຕິວາເຣ ຠາສິຕໍ, ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ກຸສລໍ, ອກຸສລນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍເຍວ ວເສນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕຖາ ຘມ຺ມາ ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ.

ນິພ຺ພຕ຺ຕກເຫຕຸອາທີນນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກສມ຺ປາປກຎາປການໍ. ປຸຣິໂມຕິ ປວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ມຄ຺ເຄ. ປຈ຺ຉິໂມຕິ ປາປນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອວິປຣີຕນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອາຈິຓ຺ຓາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈກຠາເວ ນິຣຸຬ຺ຫາ ຍາຖາວນິຣຸຕ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິໂຕ ສທ຺ໂທ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕສ຺ມາ ປຣມຕໂຕ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວຈນຠູຕາຍາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ເກຈິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ສຕີຕິ ເອວໍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ສຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຠິລປິຕພ຺ພາຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ໂຫຕຸ, ໂກ ໂທໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນີຍຠາວໂຕຕິ ກທາຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ວຈນໂຕ…ເປ… ອຸຈ຺ຈາເຣຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ. ນ ວຈນນ຺ຕິ ອວຈນໍ ອວຈນສຠາວໍ. ເອວໍປກາຣນ຺ຕິ ເອວໍວິຘໍ ເອວໍ ນິຍຕລິງ຺ຄວິເສສໂຊຕນາກາຣໍ.

ປຣໂຕຕິ ປຣຠາເຄ ອນນ຺ຕຣມໂນທ຺ວາເຣ. ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓານຸສາເຣນ ຄຫິຕາຍ ນາມນິຣຸຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິ…ເປ… ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ຊານນນ຺ຕິ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຸຕ຺ຕຣກາລໍ ນາມນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ຊານນໍ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ນາມນິຣຸຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ. ເອວໍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກ຺ເຂ ປາຬິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ວິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສທ຺ທປກ຺ເຂ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍຕໍສທ຺ທວິຠາວກນ຺ຕິ ຍຖາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສທ຺ທປ຺ປເຠທນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓເມວ ຕໍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ວິຠູຕໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປເຠທນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທາຣມ຺ມຓເມວ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓໍ ຕໍ ວິຠູຕໍ ກໂຣຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສທ຺ທໍ ປນ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທູປນິພນ຺ຘໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ວິຠາເວຕິເຍວ, ຍໂຕ ສຠາວາສຠາວວິເສສວິຠາວນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ສທ຺ທມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓ ວິເສສາວໂພໂຘ ເອວ ນ ສິຍາຕິ ໂປຣາຓາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຠາວນມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍວິຠາວກນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທວິຠາວກໍ. ນ ປາຬິວິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ຍທິປິ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ‘‘ຍາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໒໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຘມ຺ມານໍ ປໂພຘນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິສທ຺ທາຣມ຺ມຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປາຬິຍາ ວິໂຣໂຘ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຄຫິຕາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວນ຺ຕໍເຍວາຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິວິສຍສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ປເຄວ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສາຘນວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓໍ ວິຍ ຕໍ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ປເຠທຄມນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນວເສສໂຕ ນິຣຸຕ຺ຕິວິຠາຄຊານນໍ. ຕຖາ ເສເສສຸ. ສກ຺ກຏນາມາທີຕິ ສກ຺ກຏວເສນ ວຸຕ຺ຕນາມາຂ຺ຍາຕາທິ. ນິປາຕປທໍ ນາມາທິປທານິ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ນ ວທຕິ, ອຖ ໂຂ ພ຺ຍຎ຺ເຊຕິ ໂຊເຕຕີຕິ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິປາຕປທໍ.

ໂພຘິ ຎາຓໍ ມຓ຺ຑຠູຕໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂພຘິມຓ຺ໂຑ, ມຫາໂພຘິຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎນ ປກາເຣນາຕິ ອຸຄ຺ຄຫາທິປ຺ປກາເຣນ.

ອຎ຺ຎຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຸຣິສຍຸເຄ ປຸຣິສຍຸເຄ ເອກເທເສນ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ກາລນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎາກາຣາ ຠວນ຺ຕິ. ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຕໍຕໍຠາສານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວິນາເສນ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ທຸຣຸຄ຺ຄຫຓາທິນາ ກຕ຺ຖຈິ ກທາຈິ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາທີສຸ ຍຖາສຠາເວເນວ ອວຏ຺ຐານໂຕ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສພ຺ພທາ, ສພ຺ພຖາ ຈ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກປ຺ປວິນາເສປິ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວາ’’ຕິ. ເອຕສ຺ສ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓສ຺ສ.

ອຕ຺ຖາທີສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທິ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ຕີສຸ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠານວເສນ ຈຕູສຸປິ ວາ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ໂຊເຕຕພ຺ເພນ ສຫ ອຕ຺ເຖນາຕິ ສາຕ຺ຖການິ. ສພ຺ໂພ ອຕ຺ຖຘມ຺ມາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ ວິສຍຠູໂຕ ເອຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກໍ. ສພ຺ພສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖາທິເກ ວິສເຍ ຂິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຐປິຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສພ຺ພໂສ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ອຘິຄມປຣິຍຕ຺ຕິສວນປຣິປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພໂຍຄານໍ. ຍຖາໂຍຄນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສທຕາຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຣິປຸຈ຺ຉາເຫຕຸ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ…ເປ… ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ເຕຫີຕິ ມຄ຺ເຄຫິ. ປຏິລາໂຠ ນາມ ປຸພ຺ພໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາທິວິສຍສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ຕໍ ປນ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ’’ຕິ. ອຕ຺ຖາທີນໍ ປເຠທໂຕ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖາປນາ ຍຖາຣຫໍ ປຣິຕ຺ຕກຸສລມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕວເສນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເຠໂທ ກາມາວຈໂຣ’’ຕິ. ຍຖາ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ອຘິຄມສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈໂຍ ສຠາວເຫຕຸຠາວໂຕ, ນ ຕຖາ ປເຠທສ຺ສ ອສຠາວເຫຕຸຕາຍ, ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຍຕ຺ຕິອາທີນໍ ປເຠທສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈຍຕາຍ, ອຘິຄມສ຺ສ ຈ ຕທຠາເວ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ຕາສຸ ປຣິຍຕ຺ຕິສວນປຣິປຸຈ຺ຉາສຸ ນິມິຕ຺ຕຠູຕາສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເອເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຍໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ‘‘ປຸພ຺ພໂຍຄາຘິຄມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວປີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຘິຄມສຫິໂຕເຍວ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ປເຠທສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈໂຍ, ນ ເກວໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໘). ‘‘ທ຺ເວປິ ວິສທກາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພໂຍຄສ຺ສາປິ ວິສທກາຣຓຕ຺ຕໍ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວປິ ວິສທກາຣຓາຕິ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຈ຺ຈວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໗໑໙. ກາລຕ຺ຕເຍປີຕິ ອຕີຕາທີສຸ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ. ເຫຕຸຜລຘມ຺ມາ ເຫຕູນໍ ຜລຠູຕາ ຘມ຺ມາ, ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຎ຺ຈ ເຫຕຸຘມ຺ມາຕິ ເຕສໍ ເຫຕຸຜລານໍ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ເຫຕຸຠູຕາ ຘມ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ວິເນຍ຺ຍວເສນາຕິ ຕຖາວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸຏ຺ຐິຕາ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກນ຺ຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ. ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກາຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານໍ ນິປ຺ຜາທກາ. ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຠາເວນ ກຖິຕາ.

ສຈ຺ຈວາຣາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.