໑໐. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

ປຐມນຍວຓ຺ຓນາ

໔໖໖. ປຕິຏ຺ຐານໍ ອິຘ ສໍສາເຣ ອວຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ມູລໍ ກິເລສາຕິ ອາຫ ‘‘ກິເລສວເສນ ປຕິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ປຕິຏ຺ຐານາຍ ປນ ພ຺ຍາປາຣາປຕ຺ຕິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາຍູຫນາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ກິເລເສສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຈຣິຕານໍ ວິເສສໂຕ ສໍສາຣນາຍິກາ, ກິເລສສຫິຕເມວ ຈ ກມ຺ມໍ ປຕິຏ຺ຐານາຍ ໂຫຕິ, ນ ເກວລໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ…ເປ… ອາຍູຫນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຕຓ຺ຫາຍ ຠວສ຺ສາທຠາວໂຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຠວາຠິນນ຺ທນຠູຕາຍ ວິຠວາຠິສງ຺ຂຣຓຠາວໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ອາຍູຫນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐີສຸປິ ອນ຺ໂຕມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ຠວທິຏ຺ຐິຍາ ວິເສສໂຕ ສໍສາເຣ ອວຏ຺ຐານໍ, ຍໂຕ ໂອລີຍນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ປຕິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ພຫິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕາປິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຠວາຠິສງ຺ຂຣຓໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອາຍູຫນາ’’ຕິ. ລຍາປຕ຺ຕິ ຍຖາຣທ຺ຘສ຺ສ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ ອນິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕສງ຺ໂກຈຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ລີນວເສນ ປຕິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ຘຕາປຕ຺ຕິ ອນຸປາຍຠູຕາ ພ຺ຍາປາຣາປຕ຺ຕິ ອສງ຺ໂກຈຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ອາຍູຫນາ’’ຕິ. ຕຖາ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຈ ກາມສຸຂານຸໂຍຄສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສ຺ສ ຕທຸຠຍວເສນ ປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕຣໍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສາ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍາ. ອວຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ‘‘ກິເລສວເສນ ປຕິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນາຕິ ໂຍຊນາ.

ສມປ຺ປວຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຣເຫນ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ. ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ປຕິຣູປໍ ສງ຺ກເລຕິ ຄເຓຕິ ຕຸເລຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ຕທາກາໂຣຕິ ປຏິສງ຺ຂານາກາໂຣ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂນາກາໂຣ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ປຏິສງ຺ຂານສຠາວຕ຺ຕາ ເອວ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ. ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມກາຣຓຠາໂວຕິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ກາຣຓຠາໂວ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິມຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ.

໔໖໗. ອວິປຣີຕກາຍາທິສຠາວຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາຍ ພລວຕີ ເອວ ສຕິ. ປຎ຺ຎາ ຄຫິຕາ ສຕິເນປກ຺ເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ຈິຣກຕວຕ຺ຕາທິວເສນາຕິ ຈິຣກຕວຕ຺ຕາທິສີເສນ. ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາປິ ‘‘ກຕ຺ວາ ອາຫ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ…ເປ… ໂກຏ຺ຐາສ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ປເຣສນ຺ຕິ ນ ອນນ຺ຕຣານໍ. ສພ຺ເພສໍ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພາ ‘‘ສພ຺ເພ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ສພ຺ເພສໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສາ ໂຫນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ກາເມຕີຕິ ກາໂມ, ອສ຺ສາທນວເສນ ອາມສຕີຕິ ອາມິສໍ, ກາໂມວ ອາມິສນ຺ຕິ ກາມາມິສໍ, ກິເລສກາໂມ. ວຕ຺ຖຸກາໂມ ປນ ອາມສີຍຕີຕິ ອາມິສໍ. ເອວໍ ເສສທ຺ວຍມ຺ປິ. ເຕສຸ ໂລກີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂວິເສສາຕິ ໂລໂກ, ອຸປປຕ຺ຕິວິເສໂສ. ວຏ຺ຏໍ ສໍສາໂຣ. ກາມສ຺ສາທວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ໂລໂຠ ກາມາມິສໍ. ຠວວິເສສປຕ຺ຖນາວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ໂລກາມິສໍ. ວິຠໂວ ນາມ ກິມຕ຺ຖິໂຍ, ໂກ ວາ ຕໍ ອຠິປຕ຺ເຖຍ຺ຍາຕິ ວຏ຺ຏານຸເຄຘຠູໂຕ ໂລໂຠ ວຏ຺ຏາມິສນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຣູປາທິ. ໂລກຘມ຺ມາ ລາຠາທໂຍ. ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ສພ຺ພາວ ຕຓ຺ຫາ ສໍສາຣຊນໂກ ຣາໂຄ.

ປຐມນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍນຍວຓ຺ຓນາ

໔໖໘-໙. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ກາມຠວາທີສຸ, ສຎ຺ຎີຠວາທີສຸ, ເອກໂວກາຣຠວາທີສຸ ຈ ສພ຺ພຠເວສຸ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ. ອາຫາຣໂຕ ຐິຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ, ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິກາ. ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ເຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອໂກວ ຘມ຺ໂມ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ‘‘ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ. ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍຕິ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘາຕຸໂຍ. ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍຕິ ກາມຘາຕຸຣູປຘາຕຸອຣູປຘາຕຸໂຍ. ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນານີຕິ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒, ໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໖) ອາຄຕານິ ວິມຸຈ຺ຈນກາຣຓານິ. ອນຸຕ຺ຕຣິຍານີຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍາທີນິ ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ. ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີຕິ ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ນິທ຺ທໂສ ໂຫຕິ, ຕານິ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນິ ນາມ. ເທສນາມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ທສວສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຸນ ທສວສ຺ໂສ ນ ໂຫຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທສວສ຺ໂສ, ນວວສ຺ໂສປິ…ເປ… ເອກມຸຫຸຕ຺ຕິໂກປິ ນ ໂຫຕິເຍວ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຠາວາ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປເນວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕານິ ປນ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໓໑) ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕານິເຍວ. ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐; ອ. ນິ. ໑໐.໑໐໖) ທສ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນິ. ຂນ຺ຘາທໂຍຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕາທໂຍ. ວິນນ຺ຘນນ຺ຕິ ‘‘ຠວາທິວິນນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ວານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄມນນ຺ຕິ ອສ຺ສາທນວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປິຍຣູປສາຕຣູເປສູ’’ຕິ.

ວິປສ຺ສນາສຫຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕາ. ‘‘ມຄ຺ຄໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍິກໍ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣວີຣິຍມ຺ປິ ປຣິຍາເຍນ ກາຍິກໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ຣູປາວຈເຣ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາວຈເຣ…ເປ… ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ວິປສ຺ສນາສຫຄຕາ ປີຕິ ປຣິຍາເຍນ ‘‘ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຣູປາວຈເຣ ປີຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ເອວໍ ລພ຺ຠມານາປິ ອລພ຺ຠມານໍ ອຸປາທາຍ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ’’ຕິ ວິເສສນໍ ສນ຺ຕປຓີຕາຍ ປີຕິຍາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠູຕາຕິ ປຣິຍາຍໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠູຕາ. ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ ປີຕິ…ເປ… ນ ວຸຕ຺ໂຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ນ ຫິ ກາມາວຈຣາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ ປີຕິ ອຕ຺ຖິ.

ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄປຏິເວຘານຸໂລມນໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ວິຍ ປາທກຊ຺ຌາເນສຸປິ ສຕິອາທໂຍ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ ນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອວໍ ກສິຓຊ຺ຌານາທີສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວຕ຺ວາ ອນຸທ຺ຘຣນ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອນຸທ຺ຘຣນ຺ຕາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕ ຫິ ອາສນ຺ເນກນ຺ຕກິຈ຺ຈນິພ຺ພຕ຺ຕີຫິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ນ ຌານກ຺ຂເຓ ຕທຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ວິຍ…ເປ… ນ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ກສິຓນິສ຺ສນ຺ໂທ ອຣູປານີຕິ ອາຫ ‘‘ຕທາຍຕ຺ຕານີ’’ຕິ.

ທຸຕິຍນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍນຍວຓ຺ຓນາ

໔໗໐-໑. ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປຫານໍ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາໂວ ນິຣາສງ຺ການຸປ຺ປເວໂສຕິ ອາຫ ‘‘ໂວສ຺ສຄ຺ຄສທ຺ໂທ…ເປ… ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄຕນ຺ນິນ຺ນປ຺ປກາເຣນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທຕທາຣມ຺ມຓກຣຓປ຺ປກາເຣນ.

ຕຕິຍນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໔໗໒. ອຸເປກ຺ຂນມຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ສຠາໂວ, ໂສ ຈ ສມາຘິວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອູນາຘິກຠາວພ຺ຍາວໂຏ ອຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນູນານຘິກຠາເວ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ອຸເປກ຺ຂນວເສນາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂນນ຺ຕິ ປຏິສງ຺ຂານມາຫ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.