໔. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐. ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິທໍ ປຐມໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ຠຸມ຺ມວເສນ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຘານໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາວ ປຘານໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຍທິ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ປຘານເມວ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນິຍໂມ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣິມໂກຏິຄຕຠາເວນາ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ປຣິຫຣຕິ. ປຘານສ຺ເສວ ທສ຺ສນໍ. ປຘາເນ ຫິ ທສ຺ສິເຕ ອປ຺ປຘານມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ປນ ຕາຍ ຄຫິຕາຍ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍໍ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ອຸປຣິມໂກຏິຍມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິ ຫິ ສພ຺ພພ຺ຍາປິກາ’’ຕິ. ທຸຕິເຍ ກຣຓນິທ຺ເທສຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ. ອາຄມນກິຣິຍາ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ກຣຓຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ຍຖາ ຈ ອາຄມນກິຣິຍາຍ, ເອວໍ ວຈນກິຣິຍາຍປິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ກຣຓຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຣິເມປິ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ເອກູນປຎ຺ຎາສປ຺ປເຠເທ’’ຕິ ອິທໍ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ປາຬິອາຄຕານໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ ອຸປຣິມໂກຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍວາປນກຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຄຍ຺ຫມານາຍ ‘‘ເຕປຎ຺ຎາສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສາ’’ຕິ.

ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ສມຸຄ຺ຄມ-ປທສ຺ສ ຕຕ຺ວໂຕ ປຣິຍາຍໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຎ຺ຊາຕິຍໍ ອາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ເຠທໂຕ ປນ ສມາໂຍເຄ ອຸຄ຺ຄມນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກນ ສມາໂຍເຄ, ກຸໂຕ, ກຖຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄມນນ຺ຕິ ວິຈາຣຓາຍໍ ອາຫ ‘‘ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສມຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາຘິຄຕານໍ ອຘິຄຕປ຺ປກາຣານໍ, ປຏິສນ຺ຘິການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄເມເນວ ເຈຕ຺ຖ ສໍເສທຊສມຸຄ຺ຄໂມປິ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຕທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສໍເສທຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອິທເມເຕສໍ ນານາກຣຓໍ. ສຸຂຸມຊາຕິຍໂລມາ ເອວ ກິຣ ເກຈິ ເອຬກາ ຫິມວນ຺ເຕ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂລມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຊາຕິມນ຺ຕເອຬກໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕິສຸຂຸມຕ຺ຕາ ເຕສໍ ໂລມານໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຊປາກຕິເກຬກາທີຫິ ສງ຺ກຣຣຫິຕານໍ ເຕສໍ ເອຬກວິເສສານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຬກສ຺ສ ໂລມໍ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາ, ຕມ຺ປິ ຕງ຺ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕສ຺ສາຕິ ອປເຣ. ເອວໍສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຊາຕິອຸຓ຺ຓໍສຸໂນ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕເຕລພິນ຺ທຸສຓ຺ຐານໍ. ວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາໂຄຕິ ຣູປປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ສຓ຺ຐານປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຈ.

ສນ຺ຕຕິມູລານີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ມູລຠູຕານິ. ອເນກິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຫາຣຠາວໂຕຕິ ຍຖາຣຫໍ ຈກ຺ຂາທິອເນກິນ຺ທ຺ຣິຍສງ຺ຆາຕຠາວໂຕ. ປຘານງ຺ຄນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ສິໂຣ.

ນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕໍ, ຕໍຕໍຂນ຺ເຘກເທສສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມາວຈຣານນ຺ຕິ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕານໍ. ປຣິຫີນາຍຕນສ຺ສາຕິ ປຣິຫີນສ຺ສ ຈກ຺ຂາທິອາຍຕນສ຺ສ ວເສນ. ຕຕ຺ຖ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ອນ຺ຘສ຺ສ ຈກ຺ຂຸທສກວເສນ, ພຘິຣສ຺ສ ໂສຕທສກວເສນ, ອນ຺ຘພຘິຣສ຺ສ ອຸຠຍວເສນ ສນ຺ຕຕິສີສຫານິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນປຸໍສກສ຺ສ ປນ ຠາວຫານິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ຕຖາ ອນ຺ຘພຘິຣາຆານກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານວເສນ. ຕໍ ປນ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ຄປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຣູປາວຈຣານໍ ປນ ຈກ຺ຂຸໂສຕວຕ຺ຖຸຊີວິຕວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສນ຺ຕຕິສີສານີຕິ ອິຕເຣສໍ ວເສນ ສນ຺ຕຕິສີສຫານິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ. ວຕ຺ຖຸຠາເວນາຕິ ວິຈາຣຓາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ. ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕິ. ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສຕິ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສູ’’ຕິ ອຍໍ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ອນຘິປ຺ເປເຕ. ‘‘ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ’’ຕິ ອິທໍ ວິສຍາທິອຕ຺ຖານໍ ອິຘາສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ຣູປາຣູປໍ. ຣູປາຣູປສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກໍ ຣູປສນ຺ຕຕິໍ ອຣູປສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ. ‘‘ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓໍ ເອວ, ນາປິ ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຣູປານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕທາ ຫີ’’ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຣູປໍ. ‘‘ກມ຺ມກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ນ ກມ຺ມຊຕາມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ກມ຺ມຊສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອປຕິຏ຺ຐິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຣໍ. ສທິສສນ຺ຕາເນ ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ນ ຕຖາ ວິສທິສສນ຺ຕາເນຕິ ອາຫ ‘‘ສມານສນ຺ຕຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ອງ຺ຄຠາວນ຺ຕິ ກາຣຓຠາວໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຫາຍຠາວ’’ນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເຕສໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຘມ຺ມານໍ. ຕທາຕິ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ຣູປຸປ຺ປາທນເມວ ນຕ຺ຖິ. ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍລາເຠນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພລວຠາໂວ, ນ ອິຕຣຕ຺ຣ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທາ ຈ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ, ຕທາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ.

ເຍຫາກາເຣຫີຕິ ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາທິອາກາເຣຫິ. ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຜສ຺ສາທໂຍ ອາຫາຣາທິວເສນ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕາ ອາຫາຣາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ, ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໙).

ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ວາ ກາຣຓຠູເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ. ຕໂຕ ປຸຣິມຕເຣຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຍາຕິ ຍຖາ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອາສນ຺ເນຫິ ປຸຣິມຕເຣຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ຠວນ຺ຕເຣ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນປິ ວຏ຺ຏມູເລຕິ ອກາຣຓໍ ວຏ຺ຏມູລາວູປສໂມ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປຸປ຺ປາທເນຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຣູປສ຺ສາຕິ ອາຣຸປ຺ປສ຺ສ.

ອຸຕຸນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ອຸຕຸນາ. ສມຸຏ຺ຐິເຕ ຣູເປຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຣູເປ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣໍ ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂຓາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ໂສຬສສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອາທິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ, ໂສຬສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓ ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຣູປສ຺ເສວ ປນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂຓາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘຣມານກ຺ຂເຓ ເອວາຕິ ຕສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓ ເອວ ຍທິ ຄຫິຕາ, ‘‘ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ໂສຬສເຫວ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຕສ຺ສ ຘຣມານຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຸຕຸໂນ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓ ອຖ ຄຫິໂຕ, ‘‘ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສຫິເຕນ ຈ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ນິໂຣຘກ຺ຂຓສ຺ສ ພຫິກຕຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂເຓສຸ ຄຫິເຕສຸ ອຄ຺ຄຫິເຕສຸ ຈ ໂສຬສສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ, ຕໂຕ ອຘິກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ຈ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ຐິຕປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນສູຕິ ຕສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ໂສຬສສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິປິ ຍສ຺ມາ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸຕຸໂນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ຄຫິໂຕຕິ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ອຄ຺ຄຫິເຕ ‘‘ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວກ຺ຂມານາ ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຄຫິເຕ ວາ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ’’ຕິ ອິທໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຄຫິໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ທ຺ເວ ຠວງ຺ຄານິ, ອາວຊ຺ຊນໍ, ທສ຺ສນໍ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ, ສນ຺ຕີຣຓໍ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ, ປຎ຺ຈ ຊວນານິ, ທ຺ເວ ຕທາຣມ຺ມຓານິ, ເອກໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖາວເສສເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗), ຕຖາ ຕທາຣມ຺ມຓປຣິໂຍສານານິ, ‘‘ເອກໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕທວສາເນ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓຏ຺ຐິຕິເກ ອາຣມ຺ມເຓ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ຈ ວກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ມາ ຣູປສ຺ສ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາຍປິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ໂຫຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ. ຕຖາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄຈລນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວາຕິ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂອຊາຍ ສຠາວສຸຂຸມຕາ ອຸປາທາຣູປຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມາຕຣາ ອຊ຺ໂຌຫຏາ ໂອຊາ ພາຫິຣພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ວິຍ ຄພ຺ຠມລ຺ລິນາ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານຣູປປເວຓິຍາ ໂອຊາຍ ວິຍ ເສສຕິສນ຺ຕຕິໂອຊາຍ ຣູປຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ອຸທຣິເຍ ໂອຊາ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ອຸປາທິນ຺ນກຏ຺ຐາເນ ເອວ ປນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຣສຫຣຓີຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຍານຸສຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ປຏິໂຍຄີນໍ ກມ຺ມເມວ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ, ນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ‘ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑) ວິຍ, ນ ກມ຺ມເຈຕນໍ ວິຍ ເອກຘມ຺ມເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍຖາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ເຫຕຸອາທໂຍ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ສມຸຏ຺ຐາປກາວ, ເອວໍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ກມ຺ມສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປີ’’ຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຣູປສ຺ສາຕິ ຣູປກ຺ຂຓສ຺ສ, ຣູປສ຺ສ ວາ ອທ຺ຘຸໂນ. ນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ເອວ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປາຕຸຠາໂວຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຣູປາຣູປານໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ເອວາ’’ຕິ ນິຍໂມ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ‘‘ເອກກ຺ຂເຓ ເອວ ປາຕຸຠາໂວ’’ຕິປິ ນິຍໂມ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕໍທີປນຕ຺ຖເມວາຕິ ອສມານກາລຕາທີປນຕ຺ຖເມວ, ນ ສຫຸປ຺ປາທທີປນຕ຺ຖໍ. ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທກຖາ ຫິ ອຍນ຺ຕິ.

ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ຜລປຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຍທິ ທນ຺ຘລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ. ອສມານທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຕຸລ຺ຍກາລຕ຺ຕາ. ນິຈ຺ຉິທ຺ເທສູຕິ ນິພ຺ພິວເຣສຸ. ເຕນ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ເອວ ວິຠາເວຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທກຖາ. ຈິຕ຺ຕຊຣູປາທີນໍ ນ ຕຖາ ນິຣນ຺ຕຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕິ, ຍຖາ ກມ຺ມຊຣູປານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ກມ຺ມຊຣູປານໍ ວາ ອິຕເຣສໍ ມູລຠາວໂຕ ປຘານນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ມຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌຕາຍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພານປຏິຠາຄຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປເທ ປທໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ລກຸຓ຺ຑກປາທຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອກ຺ກນ຺ຕປທສມີເປ ປທໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ໂຍ ຫິ ສີຆປທວິກ຺ກໂມ ລກຸຓ຺ຑກປາໂທ, ໂສ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສເຫວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຣູປໍ ກມ຺ມຊມິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕຸຊໍ ປນ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອວ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ, ອຣູປສ຺ສ ຕໂຕ ເອກຠາໂຄ’’ຕິ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໐ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອທ຺ຘານປ຺ປກາຣໍ.

ເອກຸປ຺ປາທໂຕຕິ ສມານຸປ຺ປາທໂຕ. ສມານຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ເອກ-ສທ຺ໂທ. ເອໂກ ທຏ຺ຐພ຺ພາກາໂຣຕິ ເອໂກ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສິຕພ຺ພາກາໂຣ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສຬສາກາຣາ ສິຍຸໍ, ອິຕຣຖາ ວີສຕິ, ຕໂຕ ອຘິກາ ວາ ເອເຕ ອາກາຣາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊສ຺ສ. ເຫຏ຺ຐາ ໂສຬສເກຕິ ປຣິໂຍສານໂສຬສກສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຕີຕໂສຬສເກ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ນານານິໂຣຘຠາວໍ ວິຍ ເອກຸປ຺ປາທຠາວມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊສ຺ສ ຐປເນ ກາຣຓໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ ປນາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ. ‘‘ສພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ນານຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘໍ. ຄເຫຕພ຺ພໍ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ຕທາ ນຕ຺ຖິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊຣູປຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ໂອຣໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເອກຸປ຺ປາທຕາ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນານານິໂຣຘຕາ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ຣູເປນ. ‘‘ສງ຺ຂລິກສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອເຕນ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສມ຺ພນ຺ໂຘ ອິຘ ‘‘ປເວຓີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປເວຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ. ນ ຫິ ຣູປຘມ຺ມານໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປຘມ຺ເມ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ປນ ຄຫເຓ ເອກູນປຎ຺ຎາສາວ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກູນປຎ຺ຎາສກມ຺ມຊິຍວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ.

ສຸທີປນຕ຺ຕາຕິ ສຸຂທີປນຕ຺ຕາ, ນຍທສ຺ສນຠາເວນ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ທີປນຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອເຕນ ຫິ ນເຍນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຣູປໍ. ເຕນາຕິ ຣູເປນ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຈ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ສາຕິ ຣູປສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌນກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໂຕ ປຸເຣຕຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸສນ຺ຕຕິກຣູເປນາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຄມນທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນານຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕາທີປເນ. ຐິຕິກ຺ຂເຓຕິ ອຣູປສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ຈ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ຈ ອຣູປສ຺ສ ຈ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ອທສ຺ສິຕສ຺ສາຕິ ຍຖາ ເອວ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອທສ຺ສິຕສ຺ສ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມເຊນ ທີປນາຍໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕິໍສ…ເປ… ໂຍຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ກມ຺ມໂຕ ຊາຕາ ຕໍກມ຺ມຊາ, ເຕສຸ. ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ, ຊີວິຕຎ຺ຈ ຕໍ ສງ຺ຂາໂຣ ຈາຕິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ, ອາຍຸ. ຊີວິເຕນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣາ, ອຸສ຺ມາທໂຍ.

ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕໂຕ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ກມ຺ມຊຣູປນ຺ຕິ ສາ ຕາຍ ເກນ ກາຣເຓນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸ…ເປ… ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ, ນິປ຺ຜນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂຍ ຈາຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ…ເປ… ກມ຺ມາທິສມຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ອຍເມວ ຂຓນິຍໂມ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ). ເອເຕຫີຕິ ຍຖານີໂຕ ຍມກປາໂຐ, ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ’’ຕິອາທິໂກ ອຏ຺ຐກຖາປເທໂສຕິ ເອເຕຫິ. ນຕ຺ຖິເຍວ ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘທີປນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕຣສເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທິ.

ປຸນ ‘‘ເອເຕຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘທີປນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາປເທສາ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ວາ ເອເຕຫິ ອາຈຣິເຍຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ, ເຕນ ອຘິກາ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ຕຕິຍ…ເປ… ຍຸກຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕິຍ ຠາໂຄຕິ ຈ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປາທາຍ ຠງ຺ຄກ຺ຂໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍສ຺ມິໍ ເອກາທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ, ອວເສສປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ, ຍສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ, ອວເສສເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍຎ຺ເຈຕໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຈ ອາປາຖຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ໂຂ ປເນວໍ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຕີຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິ ສກ຺ກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈທສາຕິ ອຕິເຣກປຎ຺ຈທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ຍຕ຺ຖ ຂເຓກເທສໍ ອຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຕາວ ນ ຣູປໍ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ, ນາປິ ຕຕິຍຠາຄາຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ, ອຖ ໂຂ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກເມວາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຣູປເມວ ສມາເນປິ ອນິຈ຺ຈສງ຺ຂຕາທິຠາເວ ຈິຣາຍຸກໍ ຊາຕນ຺ຕິ? ທນ຺ຘປຣິວຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ອຣູປຘມ຺ມາ ຫິ ສາຣມ຺ມຓາ ຈິຕ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ເຕ ຍຖາພລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓວິຠາວນວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕທຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ. ເຕນາຫ ຠຄວາ, ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ຍທິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໘). ຣູປຘມ຺ມາ ປນ ອນາຣມ຺ມຓາ, ເຕ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອຣູປຘມ຺ເມຫິ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ເນສໍ ໂວຫາຣານຸຄຸຓາ ວິຠາເວຕພ຺ພຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທນ຺ຘປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ, ເຕສຎ຺ຈ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ໂສຬສຫິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ວາ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຫິ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຣູປເມເວຕ຺ຖ ຈິຣາຍຸກໍ ຊາຕໍ. ກິຎ຺ຈ – ລຫຸວິຎ຺ຎາຓວິສຍສນ຺ຕຕິມຕ຺ຕາຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິມຕ຺ຕຠາວໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາ, ທນ຺ຘມຫາຠູຕປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ປນ ຣູປສ຺ສ ທນ຺ຘປຣິວຕ຺ຕິຕາ. ນານາຘາຕູສຸ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ, ເຕນ ຈ ຣູປເມວ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຕສ຺ເສວາຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈສງ຺ຂຕາທິຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຣູປາຣູປໍ ສມານາຍຸກໍ ປຣິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຣູປເມວ ຈິຣາຍຸກນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ຈ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ, ຕຕິຍຠາຄາຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ວາ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍ຺ວາຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕິກ຺ຂຓເມວ ຕາວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ເຈຕ຺ຖ…ເປ… ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍມເກ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸປ຺ປຊ຺ຊມານວາຣາທິປາຬິໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕຍມເກ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ຍມກປທໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ກຕວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອນາຄຕຎ຺ຈາຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ, ອນາຄຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນິຣຸທ຺ຘໍ, ນິຣຸຊ຺ຌມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐິຕິກ຺ຂຓາຠາວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທີເປຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸປ຺ປຊ຺ຊມານວາຣາທີສຸ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວຈນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ ໂພເຘຕິ. ນ ຫິ ຍຖາຘມ຺ມສາສເນ ອຠິຘມ຺ເມ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເກວລມຠິຘມ຺ເມ ອວຈນເມວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂຓາຠາວໂຊຕກໍ, ອປິຈ ໂຂ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຕ຺ເຕສຸປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ປຸພ຺ພາປຣວິເສໂສ. ຂຓທ຺ວຍສມງ຺ຄິໍ ຐິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຐິຕຠາວມາຫ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປນ ສນ຺ຕາເນເຍວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເກຈິ ‘‘ຍຖາຠູໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ຕຖາຠູໂຕວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎຖາຠູໂຕ? ຍທິ ຕຖາຠູໂຕວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ນ ຊຣຕາຍ ສມ຺ຠໂວ. ອຖ ອຎ຺ຎຖາຠູໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ເອວ ໂສຕິ ສພ຺ພຖາປິ ຐິຕິກ຺ຂຓສ຺ສ ອຠາໂວເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ມາຘາຣຠາເວປິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ອຎ຺ໂຎວ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ, ອຎ຺ໂຎ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓ. ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອຸປາທາຍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ, ນິໂຣຘາວຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓ. ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຈ ຠິນ຺ນາ ນິໂຣຘາວຕ຺ຖາຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຠາວຘມ຺ເມ ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ໂຎວ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ນິໂຣຘາວຕ຺ຖາຍ ວິຍ ນິໂຣຘາຠິມຸຂາວຕ຺ຖາຍປິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສາ ຐິຕິ, ຊຣຕາ ຈາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ນຍທສ຺ສນວເສນ ປາຬິ ຄຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠິຘມ຺ມເທສນາປິ ຫິ ກທາຈິ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ຫິ ຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ‘‘ອຸປຈໂຍ, ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທສິໂຕ. ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກາທິເທສນາ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສິຕພ຺ພາ.

‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ຕສ຺ສ ‘‘ໂນ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕຍິທມກາຣຓໍ. ອຣູປໂລກຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ວາ ‘‘ໂນ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຍມກເທສນາຍ ປກຕິ, ຍທິທໍ ຍຖາສມ຺ຠວໂຍຊນາ. ເອເຕນ ‘‘ນ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປເມວາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ ຍໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເຕນ ຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຣູປສງ຺ຂາຕໍ, ຕສ຺ສ ຕທາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ໂນ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ນ ສພ຺ພສ຺ສ.

ສຫຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘວຈນໂຕຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໗໙) ເອວໍ ສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘວຈນໂຕ. ເຕນ ວຈເນນາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ອຎ຺ຎຣູປານນ຺ຕິ ກມ຺ມອຸຕຸອາຫາຣຊຣູປານໍ. ສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘາທິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘອນນຸຎ຺ຎາຕນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘອນິວາຣິຕອພ຺ຍາກຕຠາວານໍ ກມ຺ມຊາທີນນ຺ຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິເກນ (ຍມ. ໓.ຘມ຺ມຍມກ.໑໖໓) ປາເຐນ, ‘‘ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປເມວາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕິວຈເນນ ຈ. ຍມກປາຬິອນຸສ຺ສຣເຓຕິ ຍຖາທສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕຍມກປາຬິຍາ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ອນຸສ຺ສຣເຓ ວິຊ຺ຊມາເນ. ຠິຊ຺ຊມານຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊມານຕາ ນາມ ນິຣຸຊ຺ຌມານຕາ ຐິຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ສຫາຍຠາວໍ ນາປິ ຄຈ຺ຉຕິ ນິສ຺ສຍຕ຺ຖິຠາວາທິນາ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຫິ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍລາເຠນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພລວຕາ. ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິ ເອວຎ຺ຈ ອຸຕຸນາປິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນ ສຕິ. ຕໍຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຕິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຂເຓ, ຂຓທ຺ວເຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຕິ ອຕິລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວເນວ. ອຖ ວາ ເຕເນວາຕິ ທນ຺ຘປຣິວຕ຺ຕິກຕາຍ ຣູປສ຺ສ ສກລໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຠາເວເນວ. ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວິຍ ສຫຊາຕຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານ’’ນ຺ຕິ. ຕທນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ຕນ຺ຕິ ຣູປໍ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຫຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ສກລໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຣມ຺ໂຠຕິ ອາຫ ‘‘ນ, ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາທາຣມ຺ຠາຠາວໂຕ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຕິ ອຕ຺ຕນາ ສຫຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຂເຓ. ຕນ຺ຕິ ຣູປໍ. ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈຎ຺ຈ. ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕິວິເສສາລາຠນ຺ຕິ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘພ຺ໂພ ໂຍ ວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ອລາຠໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເຍນ ສຫຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ຍສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ…ເປ… ເອເຕນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍສທ຺ເທນ ຈຸຕິໍ ປຈ຺ຈາມສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸຕິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາຕິ ຍທິປິ ຍຖາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເອກຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕາ ຣູປານໍ ອຣູເປຫິ, ອຣູປານຎ຺ຈ ຣູເປຫິ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປກາຣສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ‘‘ຕໂຍ ປກາເຣ ອາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເຕສໍເຍວ ຣູປານໍ ກາຍວິກາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານໍ ວິກາຣາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ສງ຺ຂຕເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕາປຣິຍາໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ປາຕຸຠາວວິທ຺ຘໍສຠາວປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາ. ‘‘ອຍໍ ທຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ນາມກຣຓໍ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ. ສມາປຊ຺ຊນໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມຖວິປສ຺ສນານຸກ຺ກເມນ ນາມກາຍສ຺ສ ນິໂຣຘເມວ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຕ຺ຕກສິຓາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາປນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນິປ຺ຜາທິຍມາໂນຕິ ສາຘິຍມາໂນ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມາທີສຸ ເທສນາກ຺ກໂມປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິອາທິໂກ ເທສນາກ຺ກໂມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປຸພ຺ພຸກ຺ກໍສໂຕຕິ ທານສີລກາມາທີນວາທິທສ຺ສນເນກ຺ຂມ຺ມກຖານໍ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາວໂຕ ກຖານໍ ອນຸປຸພ຺ພຸກ຺ກໍສຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ອຸກ຺ກໍສກ຺ກໂມ ນາມາຍໍ ວິສຸໍ ກໂມຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາປິ ທານາທີນໍ ເທສນາກ຺ກມາວໂຣຘເນ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທິວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຫານປຏິປຕ຺ຕິຠູມິກ຺ກເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸອາທີນມ຺ປິ ວິສຍຠູຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣຕາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກເທເສນາ’’ຕິອາທິ. ເອກເທເສນາຕິ ພາຫິໂຣຬາຣິກາຍຕເນຫິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍໍ ເວທຍຕິ, ຕໍ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ຕໍສຠາວຕານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນາສວຘມ຺ມສຠາວຕານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ. ອນາສວາ ຂນ຺ເຘສ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສາສວານມ຺ປິ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ອນາສວຘມ຺ໂມ ຂນ຺ເຘສຸ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຂນ຺ຘາຘິກາເຣ ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ ອນາສວາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ.

ຍຖາ ຜສ຺ສາທໂຍ ວິເສສໂຕ ຕທນຸຄຸຓວຸຕ຺ຕິຕາຍ ສງ຺ຂຕາຠິສງ຺ຂຣຓສຠາວາຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘ ສມວຣຸທ຺ຘາ, ນ ເອວໍ ເວທນາສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓານີຕິ ຣູປຘມ຺ມາ ວິຍ ຕານິ ວິສຸໍ ຂນ຺ຘຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອເຕນ ຜສ຺ສາທີນໍ ວິສຸໍ ຂນ຺ຘສທ຺ທວຈນີຍຕາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜຸສນາທໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຕິອາທີນຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ຣູປໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສໍໂຍຊນາຠິນິເວສວິນິພນ຺ຘາ. ເວທນາຍ…ເປ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ… ວິຎ຺ຎາເຓ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທາຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ສໍໂຍຊນາຠິນິເວສວິນິພນ຺ຘາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕໘), ຕຖາ ‘‘ອຫໍ ຣູປໍ, ມມ ຣູປນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐຏ຺ຐາຍີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑) ຈ ເອວມາທີນໍ ສຸຕ຺ຕປທານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ທສ຺ສິຕສຸຕ຺ເຕນ. ວກ຺ຂມານສຸຕ຺ຕວເສນ ຈາຕິ ‘‘ຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ວກ຺ຂມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອເຕນ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາປິ ທິຏ຺ຐິ ຂນ຺ເຘ ເອວ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເວທນາກາຣຓາຍາຕິ ເວທນາຍາຕນາຍ. ຉາທາປນໂຕຕິ ໂຣຈາປນໂຕ. ພາຫຸລ຺ເລນາຕິ ພຫຸລຠາເວນ. ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ຫິ ພາຫຸລ຺ລປ຺ປວຕ຺ຕິກາ, ນ ອິຕເຣ.

ປຸຏໍ ກຕ຺ວາຕິ ຈ ຉຕ຺ຕສທິສໍ ປຸຏໍ ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ. ວຕ຺ຖຸມ຺ຫີຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ວຏ຺ຏຄຕເວທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພຠາເວ ຐິຕາ. ອູເນຫີຕິ ວຕ຺ຖຸນາ, ກິເລເສຫິ ຈ ອູເນຫິ.

ມາຍາຍາຕິ ອິນ຺ທຊາລາທິມາຍາຍ ປໂຍໂຄ ມາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ມາຍາຍ ທສ຺ສິຕໍ ຣູປໍ ‘ມາຍາ’ຕິ ອາຫາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸຠາວາທິໂຕຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ. ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ ອສຸຠາທິໂກວ.

ຕສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປສ຺ສ. ຍສ຺ສ ກາມຣາຄປ຺ປຫານມຸເຂນ ສພ຺ພຣາຄປ຺ປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກາມຣາຄມຸເຂນ ວາ ສພ຺ພໂລຠປ຺ປຫານໍ ວທຕີ’’ຕິ. ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ເວທນາຍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ສມຸທຍຠູເຕ ຜສ຺ເສປິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ. ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຕຍສ຺ສ ໂຍຊນາ ປາກຏາ ເອວ.

ຕໂຕຕິ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນສຸຂວິນາສນານໍ ອທສ຺ສນໂຕ. ຠິນ຺ທຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ຕນ຺ຕິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣໍ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຕີເຣຕິ.

ຕໍ ປຊຫນ຺ໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ປຊຫນ຺ໂຕ. ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣາມາສສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຫິຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຕເທວິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕິ, ອນຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປເທຫິ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໖) ທີເປຕພ຺ໂພ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.