໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຕໍ ວຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຠູມິວເສນ ຊານິຕພ຺ພຕໍ ‘‘ສພ຺ພາປິ ຈຕຸຠູມິກເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ທສ຺ສິຕຕາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຫຕຸຊາຕິຠູມິອິນ຺ທ຺ຣິຍວຕ຺ຖຸສມ຺ຜສ຺ສຊເຠທໂຕ ທສ຺ສິຕຕໍ ອນວເສສໂຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຍທິປິ ຕໍ-ສທ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຏິນິທ຺ເທໂສ, ຕຖາປິ ອນນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈາມສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ອິຕຣຕ຺ຖ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐ…ເປ… ໂຍຊນາ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐວິຘຕ຺ຕາຠາວໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໍ ອສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປູຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອປຸພ຺ພຕາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຫຓວຑ຺ຒນວເສນາຕິ ຄຫຓສ຺ສ ວຑ຺ຒນວເສນ. ຄຫຓນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ກຖນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຖນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫຓໍ ວຑ຺ຒນ’’ນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ‘‘ປຸຣິມຄຫິເຕ ອຎ຺ຎຸປຈຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຑ຺ຒນສທ຺ໂທ ເຉທນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາ ອສິວາ ‘‘ສິວາ’’ຕິ, ທິຏ຺ຐຎ຺ຈ ‘‘ອທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນຍນີຫຣຓນ຺ຕິ ນີຍຕີຕິ ນໂຍ, ເທສນາ, ຕສ຺ສ ນີຫຣຓໍ ປວຕ຺ຕນໍ. ວຑ຺ຒນກນໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຑ຺ຒນກວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ເທສນານໂຍ. ອຎ຺ເຎ ເຠທາຕິ ເອກວິຘຈຕຸພ຺ພິຘາທໂຍ ເຠທາ. ຍທິ ອວິສິຏ຺ຐາ, ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປ຺ປເຠທຊນນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິສຍາຍ ປເຠທຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາທິວເສນ ວິເນຍ຺ຍານໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາຍ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມວິຠາຄຕາຍ ສມ຺ມສນວາຣສ຺ສ ວິສຍຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເກກສ຺ສ ວາຣສ຺ສ ຄຫິຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍານມຸຂຠາວໂຕ’’ຕິ. ອິຕເຣປິ ເຠທາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຸວິຘຕິວິຘເຠທານໍ ຍໍ ນານຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ອິຕເຣ ເຠທາ ອນານຕ຺ຕາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຠທານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເປກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ວິສິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຍຖາ ທຸກມູລກາທີສຸ ເຠທາ ຄຓນານຸປຸພ຺ພິຍາ ປວຕ຺ຕາ ປເຠທນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາ, ນ ເອວເມເຕ. ເອເຕ ປນ ສຕ຺ຕວິຘາທິເຠທາ ປເຠທນ຺ຕຣນິຣເປກ຺ຂາ ເກວລໍ ພຫຸວິຘຠາວສາມຎ຺ເຎເນວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຎ຺ຎປ຺ປເຠທນິຣເປກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ. ທຸກຕິກປທຕ຺ຖານໍ ຍຖາຣຫໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພາເປກ຺ຂກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ທຸເກ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນາມ ຊາຕາ, ເອວໍ ຕິກທຸກປທຕ຺ຖານໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພາເປກ຺ຂກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸເກ ວຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕສຸປິ ຕິເກສຸ ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໂຕ…ເປ… ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ສມານວີຖິຍນ຺ຕິ ເອກວີຖິຍໍ. ຈກ຺ຂຸສງ຺ຆຏ຺ຏນາຍາຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປປຏິຆາເຕນ. ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປປຏິຆາໂຕ. ຕທຸປ຺ປາທິກາຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປາທິກາ. ສາຕິ ອາວຊ຺ຊນເວທນາ. ນນຸ ຈ ເວທນາປຈ຺ຈໂຍ ຜສ຺ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ? ນ, ເວທນາສີເສນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ. ຕປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປໂຍຊນຕ຺ຕາ. ປໂຍຊຍຕີຕິ ປໂຍຊນໍ, ຜລໍ.

ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣານໍ ວິປາການນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕ ຫິ ອິຘ ອຄ຺ຄຫິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕສໍ ສຍເມວ ມໂນທ຺ວາຣຠູຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຕໂຕຕິ ຠວງ຺ຄໂຕ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາທິກຸສລາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອວມາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ, ທຸຕິເຍນ ອກຸສລາທໂຍ. ‘‘ກາມາວຈຣອຏ຺ຐກຸສລຈິຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານມ຺ປິ ກາມາວຈຣານໍເຍວ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມານວີຖິຍໍ ລພ຺ຠມານຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເວທນາປີຕິສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິກວຊ຺ຊານໍ ເອກູນວີສຕິຍາ ຕິການໍ ວເສນ ເອກູນວີສຕິຈຕຸວີສຕິກາ. ຍທິ ອສມານວີຖິຍມ຺ປິ ກຸສລາທີນໍ ລພ຺ຠມານຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ອຖ ກສ຺ມາ ສມານວີຖິຍໍເຍວ ໂຍຊິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວາຕິ ອສມານວີຖິຍໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ.

ຈິຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈິຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເວທນາຍ ກຖນໍ. ຕິກຠູມິວເສນາຕິ ກຸສລຕ຺ຕິກາທິຕິກວເສນ, ກາມາວຈຣາທິຠູມິວເສນ ຈ. ທ຺ວາຣຕິກວເສນາຕິ ຈກ຺ຂາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣວເສນ, ກຸສລຕ຺ຕິກາທິຕິກວເສນ ຈ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ທີເປຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິເສສາຠາວໂຕ ສຕ຺ຕວິຘເຠທາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ. ນ ຈ ທ຺ວາຣໍ ອນາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ສຕ຺ຕວິຘເຠທໂຕ ຕິໍສວິຘເຠເທ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິປິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຠູມິໂຍ ອາຄຕາ, ຣູປາວຈຣາທິຠູມິອາມສເນນ ປນ ອສມານວີຖິຍໍ ລພ຺ຠມານຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິພ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ເອຕ຺ຖ ສມານາສມານວີຖີສຸ ລພ຺ຠມານຕາ’’ຕິ. ສຸຂທີປນານິ ໂຫນ຺ຕິ ທ຺ວາຣຠູມິອາມສນມຸເຂນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຠູມິໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຐປິຕາຕິ ກເຖຕພ຺ພຠາເວນ ຠູມິໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນ ຐປິຕາ, ຠູມິວິຠາເຄນ ນ ກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພຣຫິຕາຕິ ທ຺ວາຣຠູມີນໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາກງ຺ຂິຕພ຺ພທ຺ວາຣາທິວິເສສຣຫິຕາ.

‘‘ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປຣິຍາຍໂຕ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິທສ຺ສນມຸເຂນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍານນ຺ຕິ ເວທນາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕານໍ. ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ທິສ຺ວາ ວາ ຄຫຓໍ. ອຸປນິສ຺ສຍນ຺ຕຠາເວນາຕິ ລາມກູປນິສ຺ສຍຠາເວນ. ຍທິ ຆາຍນາທີນິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ປກຕູປນິສ຺ສຍາເນວ ສິຍຸໍ. ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ຈ ນານາວີຖິຍໍເຍວາຕິ ຕທລາຠວຈນໍ ອິຘ ນານາວີຖິໂຊຕກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຆານາທິທ຺ວາເຣສູ’’ຕິອາທິນາ. ກສິຓປຣິກມ຺ມາທີນນ຺ຕິ ກສິຓປຣິກມ຺ມສມາປຕ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕນວິປສ຺ສນາວຑ຺ຒນາທີນໍ. ຕທລາໂຠຕິ ອຸປນິສ຺ສຍາລາໂຠ, ໂສ ຈ ຆາຍນາທີຫິ ປເຣສໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຊານິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ອນ຺ຕິມຠວິກໂພຘິສຕ຺ຕາທີນໍ ສວເນນ ວິນາ ຕໍຜຸສນໍ ສິຍາ ມູລູປນິສ຺ສໂຍຕິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍຕິ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍ. ເຕນາຕິ ‘‘ເອວໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ. ຕທຸປນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກສິຓຣູປທສ຺ສນາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕໍ.

ຖາມຄມນໍ ນາມ ກາມຣາຄາທີນໍເຍວ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຫີນກາມຣາຄາທິກສ຺ສ ວາ’’ຕິ. ‘‘ຣາໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຣາຄປຏິຆານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຈາຣຓາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເນສໍ ກິຈ຺ຈວິເສໂສຕິ ກິຈ຺ຈວິເສເສນ ວຸຕ຺ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສມເປກ຺ຂນາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປວຕ຺ຕາ ເວທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກາຣນ຺ຕເຣນາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສານໍ ສມຕິກ຺ກມນສງ຺ຂາເຕນ ປກາຣນ຺ຕເຣນ. ຕຖາ ຠາວນາວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ຈຕຸຠູມິກເວທນາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ເອວ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ກຖິໂຕຕິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ຠາວນາເຍເວຕ຺ຖ ປກາຣນ຺ຕຣໍ.

ສພ຺ພໍ ສມ຺ມສນໍ ຠາວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ນີວຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາວ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຈາຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພມຫາຠູເຕສຸ ອິຕຣີຕຣສ຺ສ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ຈ ວເສນ.

ເຕສນ຺ຕິ ຊາຕິອາທີນໍ, ກມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ສຫຊາຕສ຺ສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ວາ ທສ຺ສນສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ວາ ຊາຕິອາທິເກ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ກາມາວຈຣຎາຓສ຺ສ.

ຕເທວ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ເສວ ຜລຠາເວນາຕິ ‘‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ຜລຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຜລຠາເວນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ ລພ຺ຠມາໂນປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຕຸຜລສງ຺ກຣປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວຕ຺ວາ ຍທິປິ ຜສ຺ໂສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສ ຕສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.