໒. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘. ຈກ຺ຂາທໂຍ ປສາທາຕິ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາປສາທາ, ມໂນມຍຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ ຈກ຺ຂຸໂສຕປ຺ປສາທາ ຈ. ກາຍໂວຫາຣໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ກາຍນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ກາເຍກເທສຕ຺ຕາ ຈ ກາໂຍຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ກາໂຍຕິ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑; ໓.໑໕໕), ກຣຊກາໂຍປິ ‘‘ໂສ ອິມມ຺ຫາ ກາຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໔). ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກາຕິ ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິຕາ ກາຍິກາຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ເຈຕສິກາວ. ຍຖາຫ ‘‘ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຊ຺ຊາຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເຈຕສິກໍ ເນວ ສາຕໍ ນາສາຕໍ ເຈໂຕສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑໕໒). ‘‘ນ ຫິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ກາຍປ຺ປສາທາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຍປສາທນິສ຺ສິຕາ ເວທນາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ກາຍິກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາຍິກເຈຕສິກາທິຠາເວນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕາທິຠາວາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ສຸຂາທິເວທເນກເທສສ຺ສ ອທ຺ຘາສມຍວເສນ ອຕີຕາທິຠາວາຠາເວນ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕນຍຕ຺ຕາ ປາກຏຕ຺ຕາ ອທ຺ຘາວເສນ, ເອກມຸຫຸຕ຺ຕາທິປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ອຸຕຸອາທິນາ ຣູປສ຺ສ ວິຍ ເວທນາຍ ວິຠາໂຄ ນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ສມຍວເສນ ຈ ອຕີຕາທິເຠໂທ ນ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕານມ຺ປິ ເວທນານໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສມູຫໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເວທນາສມຸທາໂຍ’’ຕິ. ເຕຫີຕິ ອທ຺ຘາສມຍວເສນ ອຕີຕາທິຠາເວຫິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິຠງ຺ເຄ. ເຕຕິ ‘‘ເວທເນກເທສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ກາຍິກເຈຕສິກາທິຠາເວນ ຠິນ຺ນາ ສຸຂາທິເວທນາວິເສສາ. ຍທິ ເວທເນກເທສາ ເອຕ຺ຖ ຄຫິຕາ, ຂຓປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາວ ເຕ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ສນ຺ຕຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສນ຺ຕຕິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕສູຕິ ສຸຂາທິເຠເທສຸ. ເຠໂທຕິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ສາຕິ ສຸຂາທິວິເສສສ຺ສ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ‘‘ຕໍສຫິຕຕທຸປ຺ປາທກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ສຸຂາທິວິເສໂສ ປຈ຺ຈາມຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສນ຺ຕຕິ ປຣິຈ຺ເຉທິກາ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສນ຺ຕຕິຂຓວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອທ຺ຘາສມຍວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕມຊ຺ຌຄຕາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐິຕເຫຕຸກິຈ຺ຈາ ອນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ປນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕມຊ຺ຌຄຕາຕິ ເອເຕນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍເວທນານໍ ຣູປສ຺ສ ວິຍ, ວິປາການໍ ວິຍ ຈ ອຍໍ ນາມ ຊນກເຫຕູຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ປຣິຍາເຍນ ປນ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ເຫຕູຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

໑໑. ສນ຺ຕາປນກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣິຑຫນກິຈ຺ຈໍ. ຊາຕິອາທິສງ຺ກຣນ຺ຕິ ຊາຕິສຠາວປຸຄ຺ຄລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ສງ຺ກຣໍ ສມ຺ເຠທໍ ອກຕ຺ວາ. ສມານຊາຕິຍນ຺ຕິ ເອກຊາຕິຍໍ. ສຸຂໂຕ ຕຊ຺ຊາຕິຍາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ປຓີຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມານເຠເທຕິ ຠູມນ຺ຕຣາທິສມານວິຠາເຄ. ອຸປພ຺ຣູຫິຕານໍ ຘາຕູນນ຺ຕິ ອຸຬາຣຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນນ ປຓີຕານໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ. ວິພາຘິຕານນ຺ຕິ ນິປ຺ປີຬິຕານໍ ມິລາປິຕານໍ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ສຸຂາທິທ຺ວຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຂຠນາ, ອາລຸຬນາ ຈ ກາຍິກສຸຂສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠິສນ຺ທນາ ຌານສຸຂສ຺ສ. ມທຍນາ ກາມສຸຂສ຺ສ. ຕຖາ ຉາທນາ. ອາສິຎ຺ຈນາ ສພ຺ພສ຺ສ. ຉາທນາ ອາສິຎ຺ຈນາ ວາ ສພ຺ພສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຠາວາທິເຠເທນ ຈາຕິ ສຠາວປຸຄ຺ຄລໂລກິຍາທິເຠເທນ ຈ. ເອກນ຺ຕປຓີເຕ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຫີນປຓີຕານໍ ປຏິປທານໍ ວເສນ ຫີນປຓີຕຕາ. ເອກນ຺ຕຫີເນ ອກຸສເລ ຉນ຺ທາທິວເສນ ຫີນປຓີຕຕາ, ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍາ ໂອຬາຣິກາ, ສາ ຫີນາ. ຍາ ສຸຂຸມາ, ສາ ປຓີຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໑). ອກຸສລາທີສຸ ໂທສສຫຄຕາທິອນ຺ຕຣເຠທວເສນ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ຕໍຕໍວາປນວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ກຸສລາກຸສລາທິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍຕໍວາປນວເສນ ກຖເນປິ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂທສຸສ຺ສນ຺ນຕາຍາຕິ ກິເລສາຘິກຕາຍ. ຕຖາຕິ ໂທສຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ. ກຖໍ ປນ ກຸສເລສຸ ໂທສຸສ຺ສນ຺ນຕາ? ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ, ກິເລສາຘິເກຫິ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕມານາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກິເລເສຫິ ສມ຺ພາຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕິຓາທີຫິ ສມ຺ພາຘປ຺ປຕ຺ຕານິ ວິຍ ສສ຺ສານິ ວິປຸລຜລອຸຬາຣຜລາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕຖາຕິ ມນ຺ທໂທສຕາຍ. ກຸສລານໍ ມນ຺ທໂທສຕາປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂອຬາຣິກສຸຂຸມນິກນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘວິເສສໍ ນິກນ຺ຕິຍາ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາສາມຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຫຕ຺ຖ ໂອຬາຣິກສາມຎ຺ເຎນ ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກຕໂຣຬາຣິກຕມາ ນິກນ຺ຕິໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສຸຂຸມສຸຂຸມຕຣສຸຂຸມຕມາ ສຸຂຸມຕາສາມຎ຺ເຎນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ. ສຸຂຸມຕມນິກນ຺ຕິວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຍາວ ຠວຄ຺ຄໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓. ຍທິ ສິຍາຕິ ຍທິ ອສມ຺ປໂຍໂຄ ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສິຍາ.

ສນ຺ຕິກໂຕ ອກຸສລໂຕຕິ ອກຸສລຠາເວນ ສນ຺ຕິກໂຕ ໂລຠສຫຄຕາທິອກຸສລເວທຍິຕໂຕ. ອກຸສລາຕິ ໂທສສຫຄຕາທິອກຸສລເວທນາ ທູເຣຕິ ຍຖາ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ. ຕໂຕ ທູຣໂຕ ກຸສລໂຕຕິ ຕໂຕ ອກຸສລໂຕ ທູຣໂຕ ກາມາວຈຣາທິກຸສລເວທຍິຕໂຕ ກຸສລາ ກາມາວຈຣາທິກຸສລເວທນາ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ‘‘ຕຖາ ຫິ ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສນ຺ຕິກໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສຕິ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ນ ໂຫຕິ, ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣສນ຺ຕິກຕາ ອິຘ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ສນ຺ຕິກໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວໂຕ, ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນນຸ ຈ ອຕິສຍວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖວິເສໂສຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ທູຣທູຣຕຣຕາຍ ວິຍ ສນ຺ຕິກສນ຺ຕິກຕຣຕາຍ ຈ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍາຕິ ອກຸສລເວທນາ. ຕໂຕຕິ ກຸສລເວທຍິຕໂຕ. ອິຘ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທູຣສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອກຸສລາ ເວທນາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາຫິ ເວທນາຫິ ທູເຣ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໑໓) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທູຣສ຺ສ. ທູຣໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຠາຄຕ຺ຕາຕິ ຍໂຕ ຍໍ ‘‘ທູເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສທິສຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ວເສນ ທູເຣ ສນ຺ຕິກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເຫຏ຺ຐາ ຍາ ເວທນາ ຍາຍ ເວທນາຍ ທູເຣຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ເອວ ຕສ຺ສາ ເກນຈິປິ ປຣິຍາເຍນ ສນ຺ຕິເກຕິ ນ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ. ສນ຺ຕິເກຕິ ວຸຕ຺ຕເວທນໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຠິນ຺ເນຕິ ໂລຠສຫຄຕາທິວເສນ ວິຠຕ຺ເຕ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ‘‘ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ເຖ ເອວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອກຸສລາ ເວທນາ ອກຸສລາຍ ເວທນາຍ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອກຸສລາຍ ເວທນາຍເມວ ໂລຠສຫຄຕາທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕາຍ ທູຣຠາໂວປິ ລພ຺ຠຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປີຕິ.

ຍທິ ສນ຺ຕິກໂຕ ທູຣໍ ລພ຺ຠຕິ, ຍທຄ຺ເຄນ ທູຣໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິເຍຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣໂຕ ຈ ສນ຺ຕິກໍ ນ ສກ຺ກາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍໍ ສນ຺ຕິກໂຕ ທູຣໍ ລພ຺ຠຕິ, ຍທິປິ ຕໍ ວິສຠາຄຏ຺ເຐນ ລພ຺ຠຕິ, ຕຖາປິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕິກໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ສຠາຄຏ຺ເຐເນວ ລພ຺ຠຕີຕິ ສນ຺ຕິກໂຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຏໍ ສິຍາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວິສຠາຄຏ຺ເຐນ ທູຣຕາ, ສຠາຄຏ຺ເຐນ ຈ ສນ຺ຕິກຕາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ. ໂລຠສຫຄຕາຍ ໂທສສຫຄຕາ ວິສຠາຄຕາຍ ທູເຣ ສມານາ ກຖໍ ສນ຺ຕິເກ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຕາສໍ ອກຸສລສຠາຄຕາ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣມາຫ ‘‘ວິສຠາຄຕາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຠທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຠທໍ ວິເສສໍ ອສທິສຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວ ປວຕ຺ຕຕິ ວິສຠາຄຕາ. ທູຣຕາຍາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຍ ທູຣຕາຍ ສຠາຄສ຺ສ ອພ຺ຍາປກຕ຺ຕາ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ສຕິ ຫິ ສຠາຄພ຺ຍາປກຕ຺ເຕ ສິຍາ ສນ຺ຕິກຕາຕິ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ສຠາຄຕາຕິ ສາມຎ຺ຎໍ. ເຠທນ຺ຕິ ວິເສສໍ. ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາວາຕິ ອຠິພ຺ຍາເປຕ຺ວາວ. ວິສຠາຄພ຺ຍາປກຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິກຕາຍາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕວິສຠາຄໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສນ຺ຕິກຕາຍ ສນ຺ຕິກໂຕ ທູຣຸທ຺ຘຣຓໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ອກຸສລຕາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ.

ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.