໑. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເອກຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈີຕິ ປກາຣນ຺ຕຣເຠທໍ ອາມສິຕ຺ວາ ອນິຍມນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ອຸຠເຍນາຕິ ປກາຣເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອາມສິຕ຺ວາ ຈ ອນິຍມທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍນ. ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣູປໍ. ອຕິຈ຺ຈາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນິຍມນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ.

‘‘ກິຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ-ສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ເຫຕຸອຕ຺ຖທີປໂກ, ກຣເຓ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຈ-ສທ຺ໂທ ວຈນາລງ຺ກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ວເທຖາ’’ຕິ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຣຓຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕໍ ກິໍ-ສທ຺ທໍ ‘‘ວເທຖາ’’ຕິ ກິຣິຍາປທສມ຺ພນ຺ຘເນນ ອຸປໂຍຄວເສນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ວທຕິ ‘‘ຕໍ ກາຣຓໍ ວເທຖາ’’ຕິ.

ປຸຣິມສນ຺ຕານສ຺ສ ເຠທນ຺ຕິ ປຸຣິມສນ຺ຕານສ຺ສ ວິນາສໍ, ວິນາສາປເທເສນ ເຈຕ຺ຖ ສນ຺ຕາເນ ວິສທິສຸປ຺ປາທເມວ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ວິສທິສສນ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ອຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປນ ນ ປາກຏຕຣາ, ປາກຏຕຣາ ຈ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສີຕາທິສນ຺ນິປາເຕ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ຠຄວາ ‘‘ສີເຕນປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ອຸຓ຺ເຫນປິ ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙). ອິທານິ ເຠທ-ສທ຺ໂທ ອຸຊຸກເມວ ວິກາຣາປຕ຺ຕິໍ ວທຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຠໂທ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິສທິສຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ກາປິລິຍໍ ປຣິຓາມວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍທິ ປຸຣິມສນ຺ຕານໂຕ ເຠໂທ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ສີຕາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ອຸຓ຺ຫຊິຆຈ຺ຉາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາຫາຣາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍນາຕິ ເຍນ ສີຕາທີຫິ ສມາຄເມນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຣູປຘມ຺ເມສຸ. ອາຫາຣາທິກສ຺ສ ວາ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສີຕາທີຫິ ສມາຄໂມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສມາຄໂມ ນຕ຺ຖິ ອຕິລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຣູປຘມ຺ມາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ປາກຏສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ຣຸປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ຈ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມສາຘນານໍ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກຸປ຺ປຕິ ຆຏ຺ຏີຍຕິ ປີຬີຍຕິ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ກຸປ຺ປຕີຕິ ເອເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂກປາທິກິຣິຍາຕິ ໂກປສງ຺ຆຏ຺ຏນປີຬນກິຣິຍາ. ໂກປ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ໂຂຠປຣິຍາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຕ຺ຕຸຠູໂຕ ກມ຺ມຠູໂຕ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມສາຘນານໍ ວເສນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຠູຕຸປາທາຍຣູປສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມກຕ຺ຕຸຕ຺ເຖນ ຠິຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນາຕິ ຍທາ ກມ຺ມກຕ຺ຕຸຕ຺ໂຖ ຣຸປ຺ປຕິ-ສທ຺ໂທ, ຕທາ ຠິຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ໂທປິ ຕທຕ຺ໂຖ ເອວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ປທໍ, ຕທາ ‘‘ສີເຕນາ’’ຕິອາທີສຸ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ຍທາ ປນ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ປທໍ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ກມ຺ມກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ວາ, ຕທາ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍ ປນ ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິອາທີນໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມຕ຺ຖານມ຺ປິ ອຕ຺ຖວຈນານໍ ວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິປິ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປີຬນຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗; ໒.໘) ສຠາວປຣິຍາໂຍປິ ໂຫຕິ, ‘‘ເກນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ປເນຕ຺ຖ ອຠິເຘຍ຺ຍປຣິຍາໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເກນຏ຺ເຐນາຕິ ປຸຈ຺ຉາສຠາຄວເສນ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ, ຣຸປ຺ປນສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ເກວລໍ ສທ຺ທຕ຺ໂຖເຍວ ຣຸປ຺ປນ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕຸປາທາຍປ຺ປເຠທສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິ ວິຍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາທິໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິເສໂສ ຫິ ຕນ຺ຕິ, ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາທີນໍເຍວ ປນ ອຣູປຘມ຺ມວິຘຸໂຣ ສຠາວວິເສໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາຕິ ມຸຈ຺ຉາຍ ໂມຫສ຺ສ ອາປຊ຺ຊເນນ. ກປ຺ປສຓ຺ຐານໍ ອຸທກນ຺ຕິ ກປ຺ປສຓ຺ຐາປກມຫາເມຆວຸຏ຺ຐໍ ອຸທກໍ. ຕຖາຕິ ຕປ຺ປກາຣຕາຍ ຂາຣຠາເວ ສຕິ ອຸທເກນ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານກາເລ ວິຍ ປຖວີ ວິລີເຍຍ຺ຍ. ໂລກນ຺ຕຣິຍສຕ຺ຕານໍ ປນ ປາປກມ຺ມພເລນ ອຂາເຣປິ ຂາເຣ ວິຍ ສຣີຣສ຺ສ ວິລີຍນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວາຕິ ສອຸສ຺ສທນິສ຺ສຍນິຣຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ. ນ ຫິ ອວີຈິມ຺ຫິ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິກມ຺ມກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

໓. ປກຣຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມາຕິກາ ຐປິຕາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫາຠູຕຸ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕິ ຕປ຺ປກາຣຠາເວນ ອຕີຕໍເສ ຄຓນໍ ຄຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຕາ ປກາຣນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຕາ ຈ ຠູຕຸປາທາຍຄຫຓສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍທສ຺ສເນຕິ ຄຓນນ຺ຕຣທສ຺ສເນ. ຕໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ຠູຕຸປາທາຍສຠາວຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຠູຕຸປາທາຍສຠາໂວ ອຕີຕໍສຄຓິຕຕາຍ ຕໍສຠາວສ຺ສປິ ອຎ຺ຎຖາ ຄຓິຕຕ຺ຕາ, ອຕໍສຠາວສ຺ສ ຈ ຕຖາ ຄຓິຕຕ຺ຕາ ອກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ…ເປ… ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ທຸຕິຍນເຍ ນ ເກວລໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ໂທໂສ, ອຖ ໂຂ ອພ຺ຍາປິໂຕປິ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເທຕໍ ປນ ອກາຣຓໍ ກາຣຓຠາວສ຺ເສວ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຠູຕຸປາທາຍຣູປຠາໂວ ອຕີຕໍເສ ຄຓນສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຍໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາປຕ຺ຕິ ສິຍາ.

‘‘ກິນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຍໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ, ນ ກາຣຓຕ຺ໂຖ. ເຕນສ຺ສ ຍໍ ຣູປໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ…ເປ… ອຕີຕໍເສນ ສງ຺ຄຫິຕໍ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສ ຄຓນໍ ຄຕໍ, ຕໍ ກິນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ…ເປ… ຣູປ’’ນ຺ຕິ ຠູຕຸປາທາຍວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂນ ວິເສສໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຕກາ ຫິ ອິຘ ວິເສສາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຈກ຺ຂາຍຕນາທໂຍ, ເຕສມິທໍ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມນຍໂຕ ອວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣູປສ຺ສ ຠູຕຸປາທາຍຕາມຕ຺ຕສຠາວທສ຺ສນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕີຕຣູປມ຺ປິ ຠູຕານິ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ປນ ຠູຕຸປາທາເຍນ ນິທສ຺ສນຠູເຕນ ຣູປສ຺ສ ສພ຺ພວິເສສວິຠາວນຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອພ຺ຍາປິຕໂທໂສປິ ເຈຕ຺ຖ ອໂນກາໂສວ, ຍໍ ຣູປໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາທິນ຺ນໍ, ກິນ຺ຕິ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ…ເປ… ຣູປນ຺ຕິ ຕທຎ຺ຎວິເສສນິທສ຺ສນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາຕິ ສຠາວໂຕ ປຣິຍາຍນໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ປຣິຍາໂຍ, ອຸຊຸກໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍາເຍນ, ປຣິຍາຍຠູຕາ ວາ ເທສນາ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິຍາຍເທສນໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຎ຺ຫິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ເມ ເລສໂຕ ລພ຺ຠມານຠາວກຖນໍ, ນ ອຸຊຸນິປ຺ປເທສຠາວກຖນນ຺ຕິ ປຣິຍາຍເທສນໍ ນາມ. ເຕເນວ ຕໍ ‘‘ຍຖານຸໂລມສາສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິຘມ຺ໂມ ປນ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ເມ ອຸຊຸນິປ຺ປເທສກຖນນ຺ຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນໍ ນາມ, ຍໂຕ ‘‘ຍຖາຘມ຺ມສາສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຈ຺ຉເຍນ ເທໂສຕິ ວວຕ຺ຖານໂຕ ກຖນໍ. ຕຖາ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒ ອາທໂຍ) ວິຍ ອຕີຕາທິຠາໂວ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ອທ຺ຘາວເສນ ອິຘາປິ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍຕ຺ຕາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ສນ຺ນິປຕິຕນ຺ຕິ ສມາຄຕໍ. ສນ຺ຕານວເສນາຕິ ປຸພ຺ພາປຣວເສນ. ປຸພ຺ເພນາປຣສ຺ສ ສມປ຺ປມາຓຕາຍ ອນູນໍ ອນຘິກໍ, ຕໂຕ ເອວ ເອກາກາຣໍ. ປວຕ຺ຕິກາລວເສນ ວາ ອນູນໍ ອນຘິກໍ, ສມານສຠາວຕາຍ ເອກາກາຣໍ. ເຕນ ວິສຠາຄອຸຕຸນາ ອນນ຺ຕຣິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ອາຫາເຣປີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິສຠາຄາຫາເຣນ ອນນ຺ຕຣິໂຕ ອເນກວາຣໍ ອເນກທິວສມ຺ປິ ຠຸຕ຺ໂຕ ສຠາເຄກາຫາຣໍ ນາມ. ‘‘ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສຠາຄອຸຕຸອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ເອກາຫາຣສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກສ຺ເສວ ອາຫາຣສ຺ສ ໂຍຊນາ ຍຸຕ຺ຕຣູປາຕິ ອປເຣ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕທາຣມ຺ມຓໍ, ຍາວ ຊວນໍ, ຍາວ ວາ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິ ເອກວີຖິ. ເອກຊວນສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອກຊວນວາຣສມຸຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມຍໍ ອນາມສິຕ຺ວາວ ສນ຺ຕຕິວເສນ, ສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອນາມສິຕ຺ວາວ ສມຍວເສນ ອຕີຕາທິວິຠາໂຄ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເຕສນ຺ຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍານໍ. ກລາປສ຺ສາຕິ ຣູປກລາປສ຺ສ. ກມ຺ມານນ຺ຕຣາທີຕິ ກມ຺ມາທິ, ອນນ຺ຕຣາທີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ອາທິສທ຺ເທນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອາຫາຣາທິໂນ ຈ ທຸຕິເຍນ ສມນນ຺ຕຣານນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍາທິໂນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ກມ຺ມານນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວເສນ, ອິຕຣສ຺ສ ກມ຺ມາທິວເສເນວ ຊນກຠາເວ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຖາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຸເຣຊາຕວເສນ, ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕວເສນ, ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຫຊາຕວເສນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ເຫຕຸກິຈ຺ຈກ຺ຂເຓ. ເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ນາມ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຣຓໍ, ຕຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕ ນິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ປນ ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໖. ອນິຏ຺ຐນາມນິວຕ຺ຕນສ຺ສາຕິ ອນິຏ຺ຐນາມນິວຕ຺ຕິຍາ ອກາຣຓຠາວທສ຺ສເນນ ອິຏ຺ຐນາມລາຠາປນສ຺ສ ອກາຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປນ຺ເນ ເທວມນຸສ຺ສຠເວ. ສມິທ຺ຘໂສຠນຕາຕິ ອຠິວຸທ຺ຘໂສຠນຕາ. ຕໂຕ ເອວາຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິຣຫໂຕ ເອວ, ອສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍເຍວ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ສຸຂສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສາຣຓາທິວເສນ ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິຣູປາທີນໍ. ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ອກຸສເລນ ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ກມ຺ມໍ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາຕິ ເອກຈ຺ຈມຕທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍສ຺ມາ ປຏິເສຘທ຺ວເຍນ ກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ອິຏ຺ຐຠາໂວ ນິຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຸສລກມ຺ມຊເມວ ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລກມ຺ມຊໍ ອິຏ຺ຐເມວາ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນິຍໂມ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອກຸສລກມ຺ມຊມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິນ຺ຕິ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ໂສຠນໍ, ຍໍ ປເຣສໍ ອິຏ຺ຐໍ ນາມ ສິຍາ? ຍທິ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ສຓ຺ຐານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ ສຸຄຕິຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອກຸສລນິສ຺ສນ຺ເທນ ວິຣູປຣູປຕາ ວິຍ ກຸສລນິສ຺ສນ຺ເທນ, ກຖໍ ຕສ຺ສາ ອກຸສລກມ຺ມຊຕາ. ອຖ ປນ ຍໍ ເກສຎ຺ຈິ ອມນາປມ຺ປິ ສມານໍ ຣູປໍ ມນາປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຣຈ຺ຉານາທີນໍ ກຸສລກມ຺ມຊໍ ມນຸສ຺ສາທິຣູປໍ ອມນາປໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ອິຏ຺ຐເມວ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ເກສຎ຺ຈິ ມນາປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ອກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ອນິຏ຺ຐເມວ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ ວິປາໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິອຏ຺ຐານປາຬິຍາ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໑) ວິໂຣໂຘ ສິຍາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສຎ຺ຈ. ອິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ‘‘ກຸສລກມ຺ມຊໍ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ອິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ປນ ນຍທສ຺ສເນນ ອກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕນ ກຸສລກມ຺ມຊເມວ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຸຣິມປທາວຘາຣຓສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ‘‘ຫຕ຺ຖິອາທີນມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ກຸສລວິປາກສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕເຣສມ຺ປິ ຈ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ອກຸສລວິປາກສ຺ເສວ, ກຸສລກມ຺ມຊຎ຺ຈ ກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ທສ຺ສິໂຕວາຍໍ ນໂຍຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐມິສ຺ສິເຕ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ມນາປຕາວ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓນ…ເປ… ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິປາເກເນວ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ສມ຺ມເທວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ວິປາກວເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີສຸ, ສພ຺ເພສຸ ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ.

‘‘ອນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຈເນເນວ ເຕສໍ ອິຏ຺ຐຕາ ນິວຕ຺ຕິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສທິສຕາ ຈ ຣູປາທິຠາໂວເຍວາ’’ຕິ. ອິຏ຺ຐາເນວ ຣູປາທີນິ ກາມຄຸຓາຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ໂຂ ອມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອິຏ຺ຐປຏິປກ຺ຂາ ອນິຏ຺ຐາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຏ຺ຐາຕິ…ເປ… ໂວຫາໂຣ ວິຍາ’’ຕິ. ສພ຺ພານິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓) ວຈນໂຕ ກຖໍ ອນິຏ຺ຐານໍ ຣູປາທີນໍ ກາມຄຸຓຠາວາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ເຕສມ຺ປິ ວິປລ຺ລາສວເສນ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ປິຍຣູປຠາວສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ ຣູປານິ ອິຏ຺ຐານີ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປທໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖; ໒.໑໕໕; ໓.໕໗; ສໍ. ນິ. ໕.໓໐) ນີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິສເຍນາ’’ຕິອາທິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປວເສນ ປາຬິຍໍ ຫີນທຸກນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ວີສຸປິ ຫີນປຓີຕປເທສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ອວຍວໂຍເຄ ສາມິວຈນໍ, ນ ກຕ຺ຕຣີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູເປ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ກສ຺ມາ ກມ຺ມຊວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕສນ຺ຕານ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຘານຕ຺ຕາ ຫິ ກມ຺ມຊວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ເສເສສຸ ‘‘ເອວໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາທີສຸປີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕິເທໂສ ກໂຕ. ‘‘ເຕຫິ ເຕຫີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນໍ ອາສງ຺ກຕິ. ຕຖາ ສຕິ ວິສເຍ ວາ ສາມິວຈເນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ກມ຺ມຊວເສເນວາ’’ຕິອາທິນາ, ກມ຺ມຊຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມຣິຍາທາຠູຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມມຣິຍາທາຠູຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ເຍວ ມນາປາ, ຕສ຺ສ ເຕວ ປຣມາ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ກາມຄຸຓານໍ. ສຠາວໂຕຕິ ລກ຺ຂຓໂຕ.

‘‘ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອສ຺ສາທນກຸຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຍສ຺ມາ ເຕເຍວ ຣູປາທໂຍ ເອໂກ ອສ຺ສາເທຕີ’’ຕິອາທິກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວິວຣຓໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠາເວ ເຫຕຸຠາເວນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ນິພ຺ພາເນ ວິຍ ອນິຏ຺ຐຄ຺ຄຫຓໍ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສນ ອຎ຺ເຎສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ວິຠາໂຄ ນາມ ອສງ຺ກໂຣ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ຈາຕິ ‘‘ວິຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ວວຕ຺ຖິຕໍ, ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖມາຫ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຕິອຑ຺ຒທລິທ຺ທານໍ. ອິທໍ ອິຏ຺ຐໍ, ອນິຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ອນິຏ຺ຐໍ, ອິຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນິຏ຺ຐໍ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ອນິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ, ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຄຫເຓ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ໂຍຊນາ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິກາຣາປຕ຺ຕິອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸເຣຕຣໍ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຠິສງ຺ຂາຣວເສນາປິ ຫິ ວິນາວ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສໍ ອິຏ຺ຐໍ ‘‘ອນິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ, ອນິຏ຺ຐຎ຺ຈ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫຕີຕິ.

ເຕນ ວິປາເກນາຕິ ເຕນ ກຸສລາກຸສລວິປາເກນ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຣູປາທິກສ຺ສ ຄູຖາທິກສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາກ຺ກມໍ ອິຏ຺ຐຕໍ ອນິຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ນິທສ຺ເສຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິປາກນິຍມທສ຺ສນນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ກຸສລວິປາໂກວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອກຸສລວິປາໂກວາຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິປາກນິຍມທສ຺ສນໍ. ອາຣມ຺ມຓນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍໍ ກຸສລວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕໍ ອິຏ຺ຐໍ ນາມ. ຍໍ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອາຣມ຺ມເຓນ ນິຍາມິໂຕ ຫິ ວິປາໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ນິຍາມໂກ ໂຫຕີຕິ.

ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ສຸຂວິປາກຸປ຺ປາທນໂຕ, ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ທຸກ຺ຂວິປາກຸປ຺ປາທນໂຕ ວິປາເກນ ອາຣມ຺ມຓນິຍມທສ຺ສເນນ ວິປາກວເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໗. ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ກາຣຓຠູເຕນ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິສຠາວສ຺ສ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕາ, ເອວໍ ສຸປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ລກ຺ຂຓສຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ທູເຣ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ລກ຺ຂຓໂຕ ‘‘ທູເຣ’’ຕິ ອກຖິຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ລກ຺ຂຓໂຕ ‘‘ທູເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຂຸມຣູປໍ.

‘‘ຠິນ຺ທມາໂນ’’ຕິ ສມ຺ຠິນ຺ທມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຠທນໍ ວິຠາຄກຣຓມ຺ປິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ‘‘ຠິນ຺ທມາໂນ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ວິສຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ຕຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ຠິນ຺ທມາໂນຕິ ວິນາເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຕິກຠາວໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທູຣຠາວໍ, ທູຣຠາວຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສນ຺ຕິກສ຺ສ ຕພ຺ຠາວໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ທູຣຠາວໍ ກາຕຸໍ, ຕຖາ ອິຕຣສ຺ສາປິ. ສນ຺ຕິກຠາວກຣເຓນ ນ ຠິນ຺ທຕິ ນ ວິນາເສຕິ, ນ ຈ ໂອກາສທູຣໂຕ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣໍ ວິສຸໍ ກຣເຓນ ຠິນ຺ທຕິ ວິຠາຄໍ ກໂຣຕິ, ນາປິ ໂອກາສທູເຣນ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣໍ ໂວມິສ຺ສກກຣເຓນ ຠິນ຺ທຕິ ສມ຺ຠິນ຺ທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕິຘາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ວິສຸໍ ກໂຣຕິ, ໂວມິສ຺ສກໍ ກໂຣຕີຕິ ກໂຣຕິ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເອຕ຺ຖາປີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາ ‘‘ໂອກາສໂຕ ທູຣເມວ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອກາສໂຕ ທູຣສ຺ສ ໂອກາສໂຕ ສນ຺ຕິກຠາວກຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວິນາສນໍ ເຠທນໍ, ເອວໍ ‘‘ນ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣສ຺ສ ລກ຺ຂຓໂຕ ສນ຺ຕິກຠາວາກຣຓໍ ອເຠທນໍ ອວິນາສນນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂວມິສ຺ສກກຣຓວິຠາຄກຣຓຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຠິນ຺ທມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ເຠທນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມນເຍ ວິນາສນຕ຺ຖເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຠທນໍ ອິຘ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ.

ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.