໔. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຘານໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຕໍ ນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຣິມໂກຏິຄຕຠາເວນ ວິນາ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຄຕຠາວາຠາວໂຕ. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິ ຫິ ສພ຺ພພ຺ຍາປິກາຕິ. ທຸຕິເຍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ, ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິເມປິ ວາ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ປຘານສງ຺ຂາຣທສ຺ສນວເສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘກຣເຓນ ກຣຓນິທ຺ເທໂສວ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອກູນປຎ຺ຎາສປ຺ປເຠເທ ສງ຺ຂາເຣ ອາຫ. ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ.

ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ສມຸຄ຺ຄມ-ສທ຺ໂທ ສຎ຺ຊາຕິຍໍ ອາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸຬ຺ໂຫ. ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ຫິ ປຸຣິມຠວສງ຺ຂາຕາ ປຸຣິມນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມນໍ ສມຸຄ຺ຄໂມ, ສນ຺ຘິຍໍ ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸຄ຺ຄໂມ ສມຸຄ຺ຄໂມ. ໂສ ປນ ຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສມຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ທສ຺ສິໂຕ. ເອເຕນ ນເຍນ ອປຣິປຸຓ຺ຓຂນ຺ຘສມຸຄ຺ຄໂມ ເອກໂວກາຣຈຕຸໂວກາເຣສຸ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາຘິຄຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ສຫ ອຸຄ຺ຄໂມ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມຸຄ຺ຄໂມ. ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວິກລຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ຊາຕິມນ຺ຕເອຬກໂລມໍ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາ. ສປ຺ປິມຓ຺ຑພິນ຺ທູຕິ ເອວໍ ເອຕ຺ຖາປິ ພິນ຺ທຸ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອວໍວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄນ຺ຕິ ເອວໍວຓ຺ຓໍ ເອວໍສຓ຺ຐານຎ຺ຈ. ປຏິຠຊນໍ ວາ ປຏິຠາໂຄ, ສທິສຕາຠຊນໍ ສທິສຕາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍວິໂຘ ວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາໂຄ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອວໍວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄໍ.

ສນ຺ຕຕິສີສານີຕິ ສນ຺ຕຕິມູລານິ, ສນ຺ຕຕິໂກຏ຺ຐາສາ ວາ. ອເນກິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຫາຣຠາວໂຕ ຫິ ປຘານງ຺ຄໍ ‘‘ສີສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຖຸທສກາທິໂກຏ຺ຐາສາ ອເນກຣູປສມຸທາຍຠູຕາ ‘‘ສີສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຄຓນາປາຣິປູຣິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕໍ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານປເວຓິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣຊປເວຓີ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ, ຕໍ ປນ ‘‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວກ຺ຂຕີຕິ ອກເຖຕ຺ວາ ກມ຺ມຊປເວຓີ ຈ ນ ສພ຺ພາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອວຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມ ນາມ ທສ຺ສິໂຕ. ເອວໍ…ເປ… ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ວເສນ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ, ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ປນ ກາມາວຈຣານໍ ຣູປາວຈຣານໍ ປຣິຫີນາຍຕນສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ຕຕິສີສຫານິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸພ຺ພາປຣໂຕຕິ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ ນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນສູຕິ ເອເຕນ ສໍສຍກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຫຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຫິ ອິທເມວ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອິທໍ ປຈ຺ຉາຕິ ອທສ຺ສິຕໍ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’’ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ວິຈາຣຓາຍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສຕິ ‘‘ຣູປໍ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎຖາ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສ ສຕິ ຣູປສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນກ຺ຂເຓ ກມ຺ມສ຺ສປິ ຣູປສມຸຏ຺ຐານໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອຸຠຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ຣູປາຣູປສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ ປວຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຣູປໍ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ເອວ ວິຊ຺ຊມາເນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈາຣຓາຍ ກຣິຍມານາຍ ອຣູປສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຸພ຺ພາປຣສມຸຏ຺ຐາປນວິຈາຣຓາວ ອິຘ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພຣູປານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ຫິ ຕໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຣຫິຕໍ ອາຫາຣາທີຫິ ຈ ອນຸປຕ຺ຖທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ທຸພ຺ພລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສຕິປິ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ກມ຺ມຊຠາເວ ສາຍໍ ວິປາກສນ຺ຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຸຣິມຠວງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປກໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຸນາ ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ສມານສນ຺ຕຕິຍໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປເວຓີ ຆຏິຍຕີຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸສນ຺ຕຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊມາເນ ເອວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິໂຣຘຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຆຏິຍຕິ, ນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິນິສ຺ສຍວຕ຺ຖູນໍ ວິຍ ວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄໂຕຕິ ຌານງ຺ຄໂຕ. ຌານງ຺ຄານິ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປການິ, ເຕສໍ ອນຸພລທາຍການິ ມຄ຺ຄງ຺ຄາທີນິ ເຕສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວິເສສຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ອຖ ວາ ຍານິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄານິ ເຈຕນາທີນິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນ ອງ຺ຄຠາວໍ ສຫາຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ພລທາຍເກຫິ ຌານງ຺ຄາທີຫິ ອປຣິຫີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ. ໂຍ ປນ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕວຕ຺ຖຸ ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ປຸເຣຊາຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລາຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂຓທ຺ວເຍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕູ’’ຕິ, ຕໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຫິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸປິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມເວຕນ຺ຕິ ອນຸຊານິ, ຕຕ຺ຖາປິ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ຕທາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕວ ມເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕທາ ປນ ຣູປຸປ຺ປາທນເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ຈ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ, ຕທາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຕວ ມເຕນປິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລເມວ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ສເວຄານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓພລານເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

ອວິສຍຕາຍາຕິ ອຄຕປຸພ຺ພສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອວິສຍຠາວໂຕ. ອປ຺ປຫຸຕຕາຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ອນິສ຺ສຣຠາວໂຕ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ…ເປ… ຐິຕານີຕິ ອິທໍ ເຍຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປານໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ຕໂຕ ປຸຣິມຕເຣຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຍ ນ ຠວນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຏ຺ຏມູລສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພາ.

ຣູປສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຕາ ອຣູປສ຺ສ, ວິຣາຄວເສນ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູໂປກາເສ ວາ ຣູປໍ ອຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປປຈ຺ຈຍານໍ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ ໂຫຕິ, ອຣູປໍ ປນ ຣູປສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣູເປ ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕເທວ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມຣູປສ຺ສປິ ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຕ຺ຖິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕິສທິສຕາທສ຺ສນໂຕຕິ.

ອຸຕຸ ປນ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐາປນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຕຸ ນາມ ເຈສ ທນ຺ຘນິໂຣໂຘຕິອາທິ ອຸຕຸສ຺ສ ຐານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປາທເນ ກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣູປານໍ ອຸປ຺ປາທກາລທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ທນ຺ຘນິໂຣຘຕ຺ຕາ ຫິ ໂສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ພລວາຕິ ຕທາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘຣນ຺ເຕ ເອວ ຂິປ຺ປນິໂຣຘຕ຺ຕາ ໂສຬສສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸຕຸນາ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ຣູເປ ປຸນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ຘຣນ຺ເຕ ເອວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ປນ ວຈເນນ ຍທິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂຓາ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ເອວ ຄຫິຕາ, ‘‘ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຖຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓວ ຄຫິໂຕ, ‘‘ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ, ສເຈ ນິໂຣຘກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຄຫິໂຕ, ‘‘ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ, ຍທິ ປນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂຓາ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ນ ຄຫິຕາ, ‘‘ອຘິກສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິປິ ຕສ຺ສ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ຄຫິໂຕຕິ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ອຄ຺ຄຫິເຕ ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ວກ຺ຂມານາ, ຄຫິເຕ ວາ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂອຊາ ຂຣາຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ໂອຊໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສຠາວໂຕ ສຸຂຸມາຍ ຫິ ໂອຊາຍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອຕ຺ຖິ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາຕິ.

ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈວາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາປິ ປນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑). ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກມ຺ມເຈຕນໍ ວິຍ ເອກຘມ຺ມເມວ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິປິ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອວຈນຎ຺ຈ ເຕສໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ.

ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຕຣສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ອທ຺ຘາ, ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສໂມ ຠາໂຄ ອຣູປສ຺ສາ’’ຕິ ເອໂສ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຣູປາຣູປານໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ, ນ ປເນຕໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸປິ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕີຕິ. ຜລປ຺ປຕ຺ຕນິທສ຺ສເນນ ຈ ຣູປາຣູປານໍ ອສມານກາລຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ສຫຸປ຺ປາທໍ ຕທຕ຺ຖໍ ອນາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສຫຸປ຺ປາເທນ ປນ ອສມານກາລຕາ ສຸຂທີປນາ ໂຫຕີຕິ ຕໍທີປນຕ຺ຖເມວ ສຫຸປ຺ປາທຄ຺ຄຫຓໍ.

ຍທິ ເອວໍ ຣູປາຣູປານໍ ອສມານທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣູປໍ ໂອຫາຍ ຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕສ຺ສາ ນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ເອກປ຺ປມາຓາວາຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຉິທ຺ເທສຸ ອຣູປຣຫິຕໍ ຣູປໍ, ຣູປຣຫິຕໍ ວາ ອຣູປໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ກຖາ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ກມ຺ມຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານປຏິຠາຄນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຣຫິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປເທ ປທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເທ ເອວ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂນຫາຍາຕິ ຍາວ ຈຸຕິ, ຕາວ ອວິຊຫິຕ຺ວາ, ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປນ ສເຫວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈທ຺ຘາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນຫາຍ ປວຕ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ເອເຕສໍ ອທ຺ຘາຕິ. ເອວນ຺ຕິ ເອເຕນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ອວກໍສໂຕ ອທ຺ຘາປກາຣໍ ອິມຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍມປິ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ຣູປາຣູປານໍ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ’’ຕິ ເອໂກ ທຏ຺ຐພ຺ພາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ນານານິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ເອກຸປ຺ປາໂທປິ ນຕ຺ຖິ ເຫຏ຺ຐາ ໂສຬສເກ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໂຕ. ຍທິ ປນ ຍສ຺ສ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘາ ທ຺ເວປິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣໂຕ ຈິຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ຄເຫຕພ຺ພຎ຺ຈ ຕທາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອວໍ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຎ຺ຫິ ຣູປໍ ອຣູເປນ, ອຣູປຎ຺ຈ ເຕນ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂລິກສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປເວຓີຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊິຍວຈນໍ ກຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ເອກູນປຎ຺ຎາສກມ຺ມຊິຍວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ນານຸປ຺ປາທ…ເປ… ປຈ຺ຉິມກມ຺ມເຊນ ທີເປຕພ຺ພາຕິ ເຕນ ສຸທີປນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ນເຍນ ສກ຺ກາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕໍ ອຣູເປນ, ອຣູປຎ຺ຈ ເຕນ ນານຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ, ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌນກໍ ອຣູປຎ຺ຈ ນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕໍ ‘‘ນານຸປ຺ປາທໂຕ ນານານິໂຣຘໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸສນ຺ຕຕິກຣູເປນ ຫິ ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາທີປນາ ເອຕ຺ຖ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອທສ຺ສິຕສ຺ສ ວເສນ ນຍທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ. ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູເປສຸ ເອວ ຐິຕສ຺ສປິ ຄພ຺ເຠ ຄຕສ຺ສ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕສໍ ເອວ ວເສນ ປຈ຺ຉິມກມ຺ປິ ໂຍຊິຕໍ. ອມຣາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ກສ຺ມາ? ຍຖາ ຉນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ຕທຸປ຺ປາທກກມ຺ເມເນວ ຠວງ຺ຄາທີນຎ຺ຈ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸການໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ຕໍ ກມ຺ມເຊສຸ ເອກຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອກຈ຺ຈໍ ນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຍຸອຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣານໍ ອນູນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມຣາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ປນາຘິປ຺ປາຍໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທີເປຕິເຍວ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉເທ ‘‘ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ກສ຺ມາ? ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປສ຺ສປິ ສມານາຍຸກຕາຍ ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ປນ ເອເຕຫິ ໂຍຊິຕໍ, ຕຖາ ຣູປສ຺ສ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາ ນານຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕາ ຈ ນຕ຺ຖິເຍວ.

ຍາ ປນ ເອເຕຫິ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຕິຍຠາຄາຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ, ສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ອຕີຕາຣມ຺ມຓາຍ ຈຸຕິຍາ ອນນ຺ຕຣາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກາທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຎ຺ຈທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖາວເສສປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ຕສ຺ມິໍ ເຍວາຣມ຺ມເຓ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທສ຺ສິເຕນ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຠາເວນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ຣູປໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ນ ຣູປສ຺ສ ເອກາທສ ວາ ປຎ຺ຈທເສວ ວາ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ, ອຖ ໂຂ ອຕິເຣກເອກາທສປຎ຺ຈທສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ. ຕສ຺ມາ ຍທິປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕເມວ ຣູປໍ ປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓປິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ. ນ ຫິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຕີຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉຕີຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກາທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ, ອຖາວເສສປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗).

ໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕຍມເກ (ຍມ. ໒.ຈິຕ຺ຕຍມກ.໑໐໒) ຫິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ? ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈາ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ? ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ໂນ ຈ ນຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈາ’’ຕິ. ເອວໍ ‘‘ນ ນິຣຸທ຺ຘໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ນ ນິຣຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອນາຄຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວຈນໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລວາເຣ ຈ ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວຈນໍ ຐິຕິກ຺ຂຓາຠາວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທີເປຕິ. ສຸຕ຺ເຕສຸປິ ຫິ ‘‘ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໘; ອ. ນິ. ໓.໔໗) ເອກສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຠາວໂຕ ‘‘ຍສ຺ສາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາ ສນ຺ຕຕິຐິຕີ’’ຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ, ວິຊ຺ຊມານໍ ວາ ຂຓທ຺ວຍສມງ຺ຄິໍ ຐິຕນ຺ຕິ.

ໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໑໓໖). ໂຍ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຣູປນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ຍສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ? ໂນຕິອາທິ (ຍມ. ໓.ຘມ຺ມຍມກ.໑໖໓) ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປເມວ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປາຘິກາຣສ຺ສ ອຠາວາ, ອພ຺ຍາກຕສທ຺ທສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູເປສ຺ເວວ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ສງ຺ຂາຣຍມເກ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣນ ສຫຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘວຈນໂຕ ອພ຺ຍາກຕ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານເມເວຕ຺ຖ ຄຫິຕນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວເທຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ. ນ ຫິ ເຕນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎຣູປານໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ນາປິ ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘານຸຊານນໍ, ເນວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕຠາວນິວາຣຓຎ຺ຈ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານານຸຎ຺ຎາຕານິວາຣິຕາພ຺ຍາກຕຠາວານໍ ສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘາທິການໍ ກມ຺ມຊາທີນໍ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິໂຣໂຘ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ນ ສກ຺ກາ ກມ຺ມຊາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິໂຣຘໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ຍມກປາຬິອນຸສ຺ສຣເຓ ຈ ສຕິ ອຸປ຺ປາທານນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊມານຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຈ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ວິນສ຺ສມານຕ຺ຕາ, ນາປິ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກສ຺ສ ສຫາຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸຕຸ ຕທນນ຺ຕຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຣູປາຣູປານໍ ອາທິມ຺ຫິ ສຫ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນໂຕ ປຸພ຺ພາປຣໂຕຕິ ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຕິລຫຸປຣິວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍນ ສຫຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕເນວ ຫິ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ຕໍ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໑໒໘), ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາທາຣມ຺ຠາຠາວໂຕຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປນ ອວີຕິວຕ຺ເຕ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຣູປຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕິວິເສສາລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ປຣິຍາເຍນ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ປນາຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນ ຍເທຕ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍປິ ສງ຺ຄຫກຖາຍ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ປຸຣິມກຖາຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໂຕ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ຈຸຕິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູປໍ ປນ ຣູເປນ ສຫາຕິອາທິນາ ຍຖາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເອກຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕາ ຣູປານໍ ອຣູເປຫິ, ອຣູປານໍ ຣູເປຫິ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປານໍ ຣູເປເຫວ, ອຣູປານຎ຺ຈ ອຣູເປຫິ ໂຍຊິຕາ.

ສຣີຣສ຺ສ ຣູປໍ ອວຍວຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຆນຠູໂຕ ປຸຎ຺ຊຠາໂວ ຆນປຸຎ຺ຊຠາໂວ, ນ ຕິລມຸຄ຺ຄາທິປຸຎ຺ຊາ ວິຍ ສິຖິລສມ຺ພນ຺ຘນານໍ ປຸຎ຺ໂຊຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຕໂຍ ປກາເຣ ອາຫ.

ເຫຏ຺ຐາຕິ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ. ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິກາຣຣູປາທີນຎ຺ຈ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕາປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນນິປ຺ຜນ຺ນານໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜາທິໂຕ ຕິລກ຺ຂຓາຫໂຕ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ນິປ຺ຜນ຺ໂນ ປນ ອສຠາວຘມ຺ໂມປິ ໂຫຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓສມາປຊ຺ຊນາທິວເສນ ນິປ຺ຜາທິຍມາໂນຕິ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປນາຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຕເທກເທເສນ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕິອາທິນາ ປຐມໍ ປຫາຕພ຺ພາ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍໍ ປຫາຕພ຺ພາ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ອຍໍ ປຫານກ຺ກໂມ. ອນຸປຸພ຺ພປຓີຕາ ຠູມິໂຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ຕາສໍ ວເສນ ເທສນາຍ ຠູມິກ຺ກໂມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິໂກ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒, ໓໘໒, ໓໘໓; ວິຠ. ໓໕໕) ເອກກ຺ຂເຓປິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິສມ຺ຠວໂຕ ເທສນາກ຺ກໂມວ. ທານກຖາທໂຍ ອນຸປຸພ຺ພຸກ຺ກໍສໂຕ ກຖິຕາ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທິວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ປນ ທານາທີນໍ ອິຘ ເທສນາກ຺ກມວຈນໍ. ເທສນາກ຺ກໂມຕິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອເນເກສໍ ວຈນານໍ ສຫ ປວຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ ເຍນ ເກນຈິ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕນ ເຕນາຘິປ຺ປາເຍນ ເທສນາມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອເຠເທນ ຫີຕິ ຣູປາທີນໍ ເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸອາທີນມ຺ປິ ວິສຍຠູຕນ຺ຕິ ເອກເທເສນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ສມຸທາຍຠູຕໍ ວທຕິ. ເອວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຉທ຺ວາຣາຘິປຕິ ຣາຊາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.ເອຣກປຕ຺ຕນາຄຣາຊວຕ຺ຖຸ) ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ຈ ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຘິປຕິ.

ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ສາສວໍ ອຸປາທານິຍ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອນາສວານໍ ຘມ຺ມານໍ ສພ຺ຠາວໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຕໍສຠາວຕານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ນ ອນາສວຣູປນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອນາສວາວ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອນາສວາ ຂນ຺ເຘສ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພສງ຺ຂຕານໍ ສຠາເຄນ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຄໂຫ ສພ຺ພສງ຺ຂຕສຠາເຄກສງ຺ຄໂຫ. ສຠາຄສຠາເຄນ ຫິ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຸປ຺ປນາທິສາມຎ຺ເຎນ ສມານໂກຏ຺ຐາສາ ‘‘ສຠາຄາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ສງ຺ຂຕາຠິສງ຺ຂຣຓກິຈ຺ຈໍ ອາຍູຫນຣສາຍ ເຈຕນາຍ ພລວນ຺ຕິ ສາ ‘‘ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ຣຸປ຺ປນາທິວິເສສລກ຺ຂຓຣຫິຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂຕາຠິສງ຺ຂຣຓສາມຎ຺ເຎນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຜຸສນາທໂຍ ປນ ສຠາວາ ວິສຸໍ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທວຈນີຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມສຠາວວິຎ຺ຎຸນາ ຕຖາຄເຕນ ຜສ຺ສຂນ຺ຘາທໂຍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ. ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສສ຺ສຕວາທາ ສສ຺ສຕໍ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຍວ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຈ຺ຈ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອຕປຣມຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ເອເຕນ ຈ ວກ຺ຂມານສຸຕ຺ຕວເສນ ຈ ຂນ຺ເຘ ເອວ ນິສ຺ສາຍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຂນ຺ຘນິພ຺ພານວຊ຺ຊສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທວຈນີຍານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສພ຺ຠາວໂຕ ນ ປຎ຺ເຈວາຕິ ເອຕໍ ໂຈທນໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸມາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທວໂຣຘໂຕ’’ຕິ.

ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາວເສນ ເວທນາຍ ອາພາຘກຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິຓາມາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິອາກາຣຄ຺ຄາຫິກາ ຕໍຕໍສງ຺ກປ຺ປມູລຠູຕາ ສຎ຺ຎາ ສມຸຏ຺ຐານໍ. ໂຣຄສ຺ສ ປິຕ຺ຕາທີນິ ວິຍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ອຸຕຸໂຠຊນເວສມາທີນິ ວິຍ ມູລກາຣຓໍ ນິທານໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສງ຺ຄຠູຕາ ເຈຕສິກາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄິລານູປມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຂສຎ຺ຎາທິວເສນ ເວທນາກາຣຓາຍ ເຫຕຸຠາວໂຕ ເວທນາໂຠຊນສ຺ສ ຉາທາປນໂຕ ຈ ສຎ຺ຎາ ອປຣາຘູປມາ ພ຺ຍຎ຺ຊນູປມາ ຈ, ‘‘ປຎ຺ຈ ວຘກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາສິວິສູປເມ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວຘກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ຠາໂຣຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ຠາຣສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) ຠາຣາຕິ, ‘‘ອຕີຕໍປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊິໍ, ເສຍ຺ຍຖາປາຫໍ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊາມິ, ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ອນາຄເຕນປາຫໍ ຣູເປນ ຂຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາເປຕຣຫິ ຂຊ຺ຊາມີ’’ຕິອາທິນາ ຂຊ຺ຊນີຍປຣິຍາເຍນ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ຂາທກາຕິ, ‘‘ໂສ ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ຍມກສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໕) ອນິຈ຺ຈາທິກາຕິ. ຍທິປິ ອິມສ຺ມິໍ ວິຠງ຺ເຄ ອວິເສເສນ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ພາຫຸລ຺ເລນ ປນ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ເທສິຕາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາຕິ ເທສິຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ, ເທສິຕານິ ວາ. ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ອນຸນາສິກໂລໂປ, ນິກາຣໂລໂປ ວາ ກໂຕ.

ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄເຫຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູເປນ ສຓ຺ຐາເນນ ຜລກສທິໂສ ທິສ຺ສມາໂນ ຂຣຠາວາຠາວາ ຜລກກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກໍ ວາ ອາສນໍ ວາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນິຈ຺ຈາທິກາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ວາ ນິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປ຺ປາທາທິອນນ຺ຕຣໍ ຠິຊ຺ຊນໂຕ ຄຫິຕາກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາຕິ ອິທໍ ນ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ, ພຫຸຠາວທສ຺ສນເມວ ປເນຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸທກຊລ຺ລກນ຺ຕິ ອຸທກລສິກໍ. ຍຖາ ອຸທກຕເລ ພິນ຺ທຸນິປາຕຊນິໂຕ ວາໂຕ ອຸທກຊລ຺ລກໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸຏໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຸຬໍ ນາມ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓາປາຖຄມນຊນິໂຕ ຜສ຺ໂສ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກິເລສຊລ຺ລໍ ສຫກາຣີປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຠາເວນ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເວທນໍ ນາມ ກໂຣຕິ. ອິທຎ຺ຈ ກິເລເສຫິ ມູລກາຣຓຠູເຕຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສາທນຠູເຕຫິ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຄຕເວທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ອູເນຫິປິ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ.

ນານາລກ຺ຂໂຓຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທີຫິ ນານາສຠາໂວ. ມາຍາຍ ທສ຺ສິຕໍ ຣູປໍ ‘‘ມາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ປຎ຺ຈປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອສຸຠາທິສຠາວາ ເອວ ກິເລສາສຸຈິວຕ຺ຖຸຠາວາທິໂຕຕິ ອສຸຠາທິໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ເອວ. ຕຖາປິ ກຕ຺ຖຈິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓີໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິເສສໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕຸວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານກຣາຕິ ເຕສໍ ໂຄຈຣຠາເວນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ ອສຸຠາທິວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຂນ຺ເຘຫິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ ປຣິວິທິຕສຠາວຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສໂກປິ ຫິ ເຕສໍ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ນ ທຸກ຺ຂມາປຊ຺ຊຕິ, ຂີຓາສເວສຸ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ຫິ ອາຍຕິມ຺ປິ ຂນ຺ເຘຫິ ນ ພາຘີຍນ຺ຕີຕິ. ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕີຕິ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໖-໕໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສມຸທຍຠູເຕ ກພຬີກາຣາຫາເຣປິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ກພຬີກາຣາຫາຣມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສ ຈ ອຸທຍວຍານຸປສ຺ສີ ໂຫຕີຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ກາມຣາຄຠູຕໍ ອຠິຊ຺ຌໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອສຸຠານຸປສ຺ສນາຍ ຫິ ກາມຣາຄປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ. ກາມຣາຄມຸເຂນ ວາ ສພ຺ພໂລຠປ຺ປຫານໍ ວທຕິ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫາຣປຣິຊານເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜສ຺ສປຣິຊານນຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສຸຂຕ຺ຖເມວ ຠວປຕ຺ຖນາ ໂຫຕີຕິ ເວທນາຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຠໂວຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ສພ຺ພໍ ເວທນໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣນ ອປຸພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ສຸຂໍ ວາ ວິນາສິຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’’ຕິອາທິອາຆາຕວຕ຺ຖຸປ຺ປຫານໂຕ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ. ‘‘ສຸຂພຫຸເລ ສຸຄຕິຠເວ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຄສີລໂຄວຕາທີຫິ ສຸທ຺ຘິໍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ສຸຂປຕ຺ຖນາວເສເນວ ປຣາມສຕີຕິ ເວທນາຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘວ, ສຎ຺ຎາ ປນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຣ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ ເອວ, ຕຎ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຕີເຣຕິ ຈາຕິ ‘‘ສຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາເຣ…ເປ… ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ວິຎ຺ຎາເຓ ຆນຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ໂຊຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ໂມຫພເລເນວ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຕິປິ ມໂນ ອິຕິປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິປິ, ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ, ນາລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ, ນາລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທີຆຣຕ຺ຕໍເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ມມາຍິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໑) –

ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໍ ນ ອຸປາທິຍຕີຕິ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.