໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸສຈ຺ຈທໂສຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສມາຫຏານິ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປສ຺ສີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈທໂສ. ສຕິປິ ສາວການໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນຠາເວ ອນຎ຺ຎປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ທສພເລສຸ ຈ ວສີຠາວສ຺ສ ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣສນ຺ຕາເນສຸ ຈ ປສາຣິຕຠາເວນ ສຸປາກຏຕ຺ຕາ ຠຄວາວ ວິເສເສນ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈທໂສ’’ຕິ ໂຖມນໍ ອຣຫຕີຕິ. ນາຖຕີຕິ ນາໂຖ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສຸຂໍ ອາສີສຕິ ປຕ຺ເຖຕິ, ປຣສນ຺ຕານຄຕໍ ວາ ກິເລສພ຺ຍສນໍ ອຸປຕາເປຕິ, ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໗) ວາ ຕໍ ຕໍ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ຍາຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣເມນ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ວາ ຄຸເຓຫິ ອີສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ປຣມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ນາໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສທ຺ຘມ຺ເມ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສຕພ຺ພຠາເວ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ສວເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາ’’ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານຍໍ ວິຄາຫິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ເອເຕນ ສກ຺ກຈ຺ຈສວເນ ຈ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘມ຺ເມ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈທໂສ’’ຕິ ວຈນໍ ໂຖມນເມວ ຈຕຸປ຺ປເຠທາຍ ເທສນາຍ ສມານຄຓນທສ຺ສນຄຸເຓນ, ‘‘ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ອຸເປໂຕ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐາຣສປ຺ປເຠທາຍ ເທສນາຍ ສມານຄຓນຄຸເຓຫີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວາ ນິຣຕິສເຍນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ຠຄວາ ຈຕຸຘາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິໍ ເທເສຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐາຣສພຸທ຺ຘຘມ຺ມສມນ຺ນາຄເມນ ອຏ຺ຐາຣສຘາ ວິຠງ຺ຄນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເທສນາສມຕ຺ຖຕາສມ຺ປາທກຄຸຓນິທສ຺ສນເມຕໍ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈທໂສ ອຸເປໂຕ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫີ’’ຕິ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ເທສນາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕຕ຺ຕາ ອວິປຣີຕຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຫາທີສຸ ນິໂຍເຊຕິ, ນິຏ຺ຐານຄມນຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວາຍາມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐກຖາສວເນ ຈ ອາທຣໍ ອຸປ຺ປາທຍຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓຣຫິເຕນ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ເທເສຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣຓານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕທຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ສາຕິສຍໍ ຄາຣວໍ ຊນຍຕິ, ພຸທ຺ຘາທີນຎ຺ຈ ຣຕນານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕາທິຄຸເຓ ວິຠາເວຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປາກຏາເນວ, ອຏ຺ຐາຣສ ປນ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ‘‘ອຕີຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄຕໍເສ…ເປ… ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍເສ…ເປ… ອິເມຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ…ເປ. … ສພ຺ພໍ ມໂນກມ຺ມໍ…ເປ… ອິເມຫິ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ຉນ຺ທສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ສມາຘິສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາຍ, ນຕ຺ຖິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຫານິ. ອິເມຫິ ທ຺ວາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ທວາ, ນຕ຺ຖິ ຣວາ, ນຕ຺ຖິ ອຜຸຏໍ, ນຕ຺ຖິ ເວຄາຍິຕຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວຏມໂນ, ນຕ຺ຖິ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂານຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ທວາຕິ ຂິຑ຺ຑາຘິປ຺ປາເຍນ ກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ຣວາຕິ ສຫສາ ກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ອຜຸຏນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອຜຸສິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ເວຄາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຸຣິຕກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວຏມໂນຕິ ນິຣຕ຺ຖໂກ ຈິຕ຺ຕສມຸທາຈາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂານຸເປກ຺ຂາຕິ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຫານີ’’ຕິ ອລິຂິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຉນ຺ທສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ.

໑. ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ຘມ຺ເມ ກຸສລາທິເກ ຕິກທຸເກຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຕ ເອວ ຘມ຺ເມ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ວິຠຊິຕຸໍ ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຠຊນໍ ວິຠງ຺ໂຄ. ໂສ ໂສ ວິຠງ຺ໂຄ ປກໂຕ ອຘິກໂຕ ຍສ຺ສາ ປາຬິຍາ, ສາ ‘‘ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຘິກໂຕຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອາທິຠູເຕ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ນາມ. ນນຸ ນ ເອຕ຺ຕກເມວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປນ ອາທິ-ສທ຺ທຕ຺ຖໂຊຕເກນ ປກາຣຕ຺ຖໂຊຕເກນ ວາ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອວມາທິ ເອວໍປກາຣໍ ວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ເອກເທເສນ ສມຸທາຍໍ ນິທສ຺ເສຕິ ປພ຺ພຕສມຸທ຺ທາທິນິທສ຺ສໂກ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານວຊ຺ຊານໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫເກຫິ ຈ ອາຍຕນາທີຫິ ອປ຺ປກຕຣປທຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ໂຄ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາຕິ ຣູປາທີນໍ ເວທຍິຕາທິສຠາວຕ຺ຕາຠາວາ ຍສ຺ມິໍ ສຠາເວ ອຕີຕາທໂຍ ຣາສີ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສ ຣຸປ຺ປນາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສາຠາວາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຄຓເນສຸ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອນິຏ຺ຐານໍ ສາວເສສຠາວໍ, ນ ເຫຏ຺ຐາ ຄຓນມຕ຺ຕາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ນ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ສວິຠາຄຘມ຺ເມຫິ ນິສ຺ສຏສ຺ສ ອຕີຕາທິຠາວຣຫິຕສ຺ສ ເອກສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຣາສຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ຣາສິມ຺ຫີ’’ຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖສຫິຕໍ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຄຸເຓ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ຣຸຬ຺ຫິຍ’’ນ຺ຕິ ວິສຍເມວ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ, ນ ສທ຺ທຕ຺ຖໍ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທຎ຺ຫິ ສີລາທິຄຸຓໍ ນິປ຺ປເທເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ສີລາທິຄຸຓວິສິຏ຺ຐໍ ຣາສຏ຺ຐໍ ທີເປຕີຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຄຸຓຏ຺ໂຐ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ, ຕາທິເສ ປນ ປຸຖຸລາຍເຕ ທາຣຸມ຺ຫິ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ນິປຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາເຓ ປວຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ນ ຣຸຬ຺ຫີ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ສມຸທາເຍ ປນ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ຕເທກເທເສ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຕາຍ ເອວ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫິຍໍ ນິປຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣາສິໂຕ ຄຸຓໂຕຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ວິສຍສ຺ເສວ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຣາສິໂຕ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສທ຺ທຕ຺ຖວເສນປິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘຏ຺ໂຐ ນາມ ປິຓ຺ຑຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ເຐ ຂນ຺ຘຏ຺ເຐ ຉຏ຺ເຐນປິ ຂນ຺ເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຫິ ຉຏ຺ໂຐ ໂກຏ຺ຐາໂສຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຂນ຺ຘຏ຺ໂຐ ນາມ ຣາສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເຍສໍ ວາ ອຕີຕາທິວເສນ ເຠໂທ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ຣຸປ຺ປນາທິລກ຺ຂຓວເສນ ຕໍຕໍໂກຏ຺ຐາສຕາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຠທຣຫິຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ເຐນ ຈ ຂນ຺ຘຠາໂວ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ…ເປ… ຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ໂຕ. ກຕ຺ຖາຕິ ເຈ? ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ. ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ສພ຺ໂພ ວິຠຊນນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ອິທຎ຺ຈ ວິຠຊນໍ ໂອຬາຣິກາທີສຸ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທິວິຠຊນຎ຺ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ. ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ປນ ເອກາທໂສກາເສສຸ ປຸຣິເມ ໂອກາສປຎ຺ຈເກ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍວິເສເສນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ນ ຕຕ຺ຖ ມໂນຘາຕຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ວິຠຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ຕໍ ປນ ທ຺ວຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ມໂນຘາຕຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ປາຬິນເຍນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ເຎນ ປກາເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ.

໑. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ອນິຍມນິທສ຺ສນໍ, ກິຎ຺ຈີຕິ ປກາຣນ຺ຕຣເຠທໍ ອາມສິຕ຺ວາ ອນິຍມນິທສ຺ສນໍ. ອຸຠເຍນປິ ອຕີຕໍ ວາ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ຍາທິສໍ ວາ ຕາທິສໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທສາຣຫໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຎ຺ເຎສຸປິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທສາຣເຫສຸ ປສງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖໍ ອຕິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄສ຺ສ ນິຍມນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍໍກິຎ຺ຈີຕິ ສນິປາຕໍ ຍໍ-ສທ຺ທໍ ກິໍ-ສທ຺ທຎ຺ຈ ອນິຍເມກຕ຺ຖທີປນວເສນ ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປທທ຺ວເຍນປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ວເທຖາຕິ ຕຸມ຺ເຫປິ ຣູປໍ ຣູປນ຺ຕິ ວເທຖ, ຕໍ ເກນ ກາຣເຓນ ວເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຖ ວາ ເກນ ກາຣເຓນ ຣູປໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ວເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເຖເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕສຸ ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ’’ຕິອາທິ.

ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ສີຕາທິສນ຺ນິປາເຕ ວິສທິສສນ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ ປຸຣິມສນ຺ຕານສ຺ສ ເຠທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຠໂທ ຈ ວິສທິສຕາວິກາຣາປຕ຺ຕີຕິ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກາຣາປຕ຺ຕິ ຈ ສີຕາທິສນ຺ນິປາເຕ ວິສທິສຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ. ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປນ ອຕິລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສີຕາທີຫິ ສມາຄໂມ ໂຫຕິ, ເຍນ ຕຕ຺ຖ ອຸຕຸໂນ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມສທິສສນ຺ຕານຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ນ ໂຫຕິ ອາຫາຣາທິກສ຺ສ ວາ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສມາຄໂມ ນຕ຺ຖິ. ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ຈ ວິກາຣາປຕ຺ຕິຍໍ ຣຸປ຺ປນ-ສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ປາກຏສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈ ‘‘ຣຸປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ຈ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາຫິ ຣຸປ຺ປນຎ຺ຈ ອຸທຣຄ຺ຄິສນ຺ນິປາເຕນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຸປ຺ປຕີຕິ ເອເຕນ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ຣູປປທສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ, ຆຏ຺ຏີຍຕິ ປີຬີຍຕີຕິ ເອເຕຫິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ. ໂກປາທິກິຣິຍາເຍວ ຫິ ຣຸປ຺ປນກິຣິຍາຕິ. ໂສ ປນ ກຕ຺ຕຸຠູໂຕ ກມ຺ມຠູໂຕ ຈ ອຕ຺ໂຖ ຠິຊ຺ຊມາໂນ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຣຸປ຺ປຕີຕິ ຣູປນ຺ຕິ ກມ຺ມກຕ຺ຕຸຕ຺ເຖ ຣູປປທສິທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິກາໂຣ ຫິ ຣຸປ຺ປນນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ກມ຺ມກຕ຺ຕຸຕ຺ເຖນ ຠິຊ຺ຊຕິ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ປນ ຣຸປ຺ປຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ກຸປ຺ປຕິ ຆຏ຺ຏີຍຕິ ປີຬີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕຫິ ຈ ປເທຫິ ປທຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ ກໂຕຕິ. ‘‘ເກນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາສຠາຄວເສນ ‘‘ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເກວລໍ ສທ຺ທຕ຺ໂຖເຍວ ຣຸປ຺ປນໍ, ຕສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖລກ຺ຂຓວເສນ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ຣູປນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ເຉທນວເສນ ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣນ ສີໂຕທເກນາຕິ ອຕິສີຕຠາວເມວ ສນ຺ຘາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ນ ຫິ ຕໍ ກປ຺ປສຓ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິກຣໍ ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ກປ຺ປວິນາສອຸທກໍ ວິຍ ຂາຣໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ປຖວີ ວິລີເຍຍ຺ຍາຕິ. ອວີຈິມຫານິຣເຍຕິ ສອຸສ຺ສທໍ ອວີຈິນິຣຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເປຕ຺ຕິ…ເປ… ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍວິຘາປິ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອວໍວິຘາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິຍມາຠາວໂຕ. ເອວໍ ກາລກຎ຺ຊິກາທີສຸປີຕິ. ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສຣີສປ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ.

ອຠິສຎ຺ຎູຫິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມູຫໍ ກຕ຺ວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ…ເປ… ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອເຕນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມານາຘິກຣຓສມາສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຫິ ຣູປໂຕ…ເປ… ອຕ຺ຖີ’’ຕິ.

໓. ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກາທໂສກາເສສຸ ຣູປໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ມາຕິກໍເຍວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມາຕິກາ ຐປິຕາ, ອຖ ໂຂ ປກຣຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ…ເປ… ເອຕ຺ເຖວ ຄຓນໍ ຄຕນ຺ຕິ ເອເຕນ ອຕີຕໍເສນາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍນ ປກາເຣນ ຄຓນໍ ຄຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ມຫາຠູຕຸປາທາຍຣູປຠາໂວ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສ ຄຓນສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ອຕີຕໍສານໍ ເວທນາທີນໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ຍໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອເຕເນວ ເຕສໍ ນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ, ນາປິ ຣູປສ຺ສ ອຎ຺ຎປ຺ປກາຣນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຄຓິຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາກາຣນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຕີຕໍສວຈເນນ ຕໍນິວຕ຺ຕນໂຕຕິ. ອຖ ປນ ຍໍ ອຕີຕໍເສນ ຄຓິຕໍ, ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ…ເປ… ຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຓິຕນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ຄຓນນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ ອິທໍ ສິຍາ, ນ ອຕີຕໍເສນ ຄຓິຕປ຺ປກາຣທສ຺ສນໍ, ຕໍທສ຺ສເນ ປນ ສຕິ ຠູຕຸປາທາຍຣູປປ຺ປກາເຣນ ອຕີຕໍເສ ຄຓິຕໍ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ອາປນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເອວໍສຠາວຕາ ອຕີຕໍເສ ຄຓິຕຕາຍ ກາຣຓໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ ເອວໍສຠາວສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄເຕສຸ ຄຓິຕຕ຺ຕາ ສຸຂາທິສຠາວສ຺ສ ຈ ອຕີຕໍເສ ຄຓິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມນໂຍ ເອວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານິທ຺ເທເສສຸປິ ຕາທິໂສ ເອວຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາຍໂຕຕິ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ມນິທ຺ເທສໂຕຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ ນິຈ຺ຉເຍນ ເທໂສ ນິທ຺ເທໂສຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປີຕິອາທີສຸ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອຕີຕໍ ນນ຺ວາຄເມຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ ອທ຺ຘານວເສນ ອຕີຕາທິຠາໂວວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ອິຘາປິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒, ໒໗໕; ອປ. ເຖຣ ໒.໕໕.໒໔໔) ສິຍາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍມ຺ປິ ອຠິຘມ຺ມເທສນາເຍວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິຠຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຠິຘມ຺ມນິທ຺ເທເສເນວ ອຕີຕາທິຠາໂວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ.

ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິສມຍຂຓວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ກາເລ ອທ຺ຘາ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໖໓; ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ເອຕ຺ຖ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມາໂນ ອທ຺ຘາ ນິຣຸຕ຺ຕິປຖສຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໒) ຂຓປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ຊາຕໍ ປາຕຸຠູຕໍ, ‘ອຕ຺ຖີ’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໒) ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຉາ ຈ ອຕີຕານາຄຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕; ອິຕິວຸ. ໖໓) ສຸຕ຺ເຕສຸ ອຕີຕາທິໂກ ອທ຺ຘາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ເອວ ອິຘາປິ ‘‘ອທ຺ຘາວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສີຕໍ ສີຕສ຺ສ ສຠາໂຄ, ຕຖາ ອຸຓ຺ຫໍ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍໍ ປນ ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ສຣີເຣ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອນູນໍ ອນຘິກໍ ເອກາກາຣໍ, ຕໍ ເອໂກ ອຸຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຠາຄອຸຕຸໂນ ອເນກນ຺ຕສຠາວໂຕ ເອກຄຫຓໍ ກຕໍ, ເອວໍ ອາຫາເຣປິ. ເອກວີຖິເອກຊວນສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຉຏ຺ຐທ຺ວາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕິສມຍກຖາ ວິປສ຺ສການໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກຖິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ, ນິຏ຺ຐິຕເຫຕຸກິຈ຺ຈມນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ, ອຸຠຍກິຈ຺ຈມສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ສກິຈ຺ຈກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຊນໂກ ເຫຕຸ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈໍ. ຍຖາ ພີຊສ຺ສ ອງ຺ກຸຣຸປ຺ປາທນໍ ປຖວີອາທີນຎ຺ຈ ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາຣູປວິປາກຸປ຺ປາທນໍ ອາຫາຣາທີນໍ ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ, ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ກລາປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ຊນການໍ ກມ຺ມານນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການຎ຺ຈ ສຫຊາຕປຸເຣຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕານໍ ກິຈ຺ຈໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ. ປຖວີອາທີນໍ ສນ຺ຘາຣຓາທິກໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ຜຸສນາທິກຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ສກິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ກຣຓກ຺ຂໂຓ ສກິຈ຺ຈກ຺ຂໂຓ. ສຫ ວາ ກິຈ຺ເຈນ ສກິຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ວາ ອຣູປໍ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ສກິຈ຺ຈກ຺ຂໂຓ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ.

໖. ເອຕ຺ຕກເມວາຕິ ‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາເມຑິຕວຈເນນ ອຠິພ຺ຍາປນຕ຺ເຖນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ‘‘ອປຣສ຺ສ ອປຣສ຺ສາ’’ຕິ ທີປນໍ ອປຣທີປນໍ. ປຣິເຍສຕູຕິ ເອເຕນ ປຣິເຍສນາຍ ອນິຏ຺ຐນາມນິວຕ຺ຕນສ຺ສ ອກາຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມໂທເສນ ຫິ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສໂທເສນ ຈ ຄູຖຠກ຺ຂປາຓາທໂຍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທໂຍ ຈ ປຣິເຍເສຍ຺ຍຸໍ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາເສນ ຈ ໂຍນກາທໂຍ ນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣິເຍສິຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ, ອປຣິເຍສິຕພ຺ພສຠາວຕ຺ຕາ ປນ ເອຕສ຺ສ ອນິຏ຺ຐມິຈ຺ເຈວ ນາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ປຕ຺ຕິວິຣຫໂຕຕິ ຣູປາທີນໍ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ກຸສລກມ຺ມຜລຕາ ສມິທ຺ຘໂສຠນຕາ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຕພ຺ພິຣຫໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ເອວ ຕໍ ນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ໂສຠນານິ ຈ ການິຈິ ຫຕ຺ຖິຣູປາທີນິ ອກຸສລກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ນ ເຕສໍເຍວ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ສຸຂສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘‘ອກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຫິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ ກຸສເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອກຸສເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມຊານໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ກມ຺ມກາຣກສຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ໂຍຊນາຣຫາ ສິຍາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກຸສລກມ຺ມຊໍ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ອິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕນ ອກຸສລກມ຺ມຊມ຺ປິ ໂສຠນໍ ປຣສຕ຺ຕານໍ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ກຸສລກມ຺ມຊໍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ອິຏ຺ຐເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສຣູປໍ ອມນາປໍ, ຍໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາວ ປລາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຈ ເທວຕາຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຠາຍນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ຕໍ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ກຸສລວິປາກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ປນ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວາ ນ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ປນ ອນິຏ຺ຐສ຺ສາຠາໂວ ວິຍ ອກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ໂສຠນສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຫຕ຺ຖິອາທີນມ຺ປິ ຫິ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓໍ, ກຸສລກມ຺ມຊໍ ປນ ປວຕ຺ເຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ກຸສລວິປາກສ຺ສ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓນ ປນ ໂວມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ອປ຺ປກໍ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ພຫຸລໍ ອກຸສລວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ວິປາກໍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ນ ສກ຺ກາ ວຎ຺ເຈຕຸນ຺ຕິ ວິປາກວເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອນິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ ຣູປານິ ອິຏ຺ຐານີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖; ໒.໑໕໕; ໓.໑໙໐; ສໍ. ນິ. ໕.໓໐) ເອວມາທິນາ ອິຏ຺ຐາເນວ ຣູປາທີນິ ‘‘ກາມຄຸຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ກາມຄຸຓສທິເສສຸ ກາມຄຸຓໂວຫາຣໂຕ, ສທິສຕາ ຈ ຣູປາທິຠາໂວເຍວ, ນ ອິຏ຺ຐຕາ. ‘‘ອນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວາ ວຈເນນ ອກາມຄຸຓຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ກາມຄຸຓວິສຠາຄາ ຣູປາທໂຍ ‘‘ກາມຄຸຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອສິເວ ‘‘ສິວາ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ວິຍ. ສພ຺ພານິ ວາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐານິ ຣູປາທີນິ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ກາມຄຸຓາເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຣູປາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓). ອຕິສເຍນ ປນ ກາມນີຍຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ກາມຄຸຓາ’’ຕິ ອິຏ຺ຐານິ ຣູປາທີນິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ທ຺ວີສຸປິ ຫີນປຓີຕປເທສຸ ‘‘ອກຸສລກມ຺ມຊວເສນ ກຸສລກມ຺ມຊວເສນາ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕວເສນ ນິຍເມຕ຺ວາ ວິຠຊິຕຕ຺ຕາ, ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິ ອວຍວໂຍເຄ ສາມິວຈນໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ກມ຺ມຊໍ ວິສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ມຊວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ເຕຫິ ເຕຫີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ສາມິວຈນໍ, ວິສຍວິສຍີສມ຺ພນ຺ເຘ ວາ, ນ ກມ຺ມຊວເສເນວ ຣູປາທີນິ ວິຠຕ຺ຕານິ, ສພ຺ເພສໍ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານໍ ວເສນ ວິຠຕ຺ຕານີຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາກເຏຫິ ຣູປາທີຫິ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸປິ ຫີນປຓີຕຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ມນາປປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ມນາປໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ມຣິຍາທາຠູຕໍ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ? ຍສ຺ມາ ເຕ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ, ຍສ຺ສ ເຍວ ມນາປາ, ຕສ຺ສ ເຕວ ປຣມາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ກາມຄຸຓານໍ ປຣມຕາ ໂຫຕິ, ນ ເຕສໍເຍວ ສຠາວໂຕ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອສ຺ສາທນກຸຊ຺ຌນໂຕ ອາຣມ຺ມຓສຠາວສ຺ເສວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຠາວໂຕ ອນິຏ຺ຐໍ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໂຕ ຈ, ອິຏ຺ຐໍ ‘‘ອນິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໂຕ ຈ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສນ ຈາຕິອາທິນາ ນິພ຺ພາເນ ວິຍ ອຎ຺ເຎສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ. ປິຕ຺ຕຸມ຺ມຕ຺ຕາທີນໍ ຂີຣສກ຺ກຣາທີສຸ ໂທສຸສ຺ສທສມຸຏ຺ຐິຕສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສວເສນ ຕິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ມນາປປຣິຍນ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈ ວວຕ຺ຖິຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວິຠຕ຺ຕໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ວາ. ຕຎ຺ຈ ມຊ຺ຌິມກສຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວວຕ຺ຖິຕໍ ປກາສິຕຎ຺ຈ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ວິປລ຺ລາສວເສນ ອິທໍ ອິຏ຺ຐໍ ອນິຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ວວຕ຺ຖິຕສ຺ສ ປນິຏ຺ຐານິຏ຺ຐສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ ຄຫເຓ ນ ເກວລໍ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສວ ກາຣຓໍ, ຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິກາຣາປຕ຺ຕິອາທິນາ ກຸສລາກຸສລວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວປີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ສີຕຸທກໍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕານໍ ກຸສລວິປາກສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕຸ ໂຫຕິ, ສີຕາຠິຠູຕານໍ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ. ຕູລປິຈຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ວເຓ ທຸກ຺ໂຂ ນິວເຓ ສຸໂຂ, ມຸທຸຕຣຸຓຫຕ຺ຖສມ຺ພາຫນຎ຺ຈ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນ ປຫຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ວິປາກວເສນ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ກິຎ຺ຈາປີຕິອາທິນາ ສຕິປິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສ ພຸທ຺ຘຣູປທສ຺ສນາທີສຸ ກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ຄູຖທສ຺ສນາທີສຸ ຈ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຕນ ວິປາເກນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິປາກນິຍມທສ຺ສນໍ ອາຣມ຺ມຓນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ກຕນ຺ຕິ.

ອປິຈ ທ຺ວາຣວເສນປີຕິອາທິນາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກຸປ຺ປາທນໂຕ ວິປາເກນ ອາຣມ຺ມຓນິຍມທສ຺ສເນນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈ ທ຺ວາເຣ ສມານສ຺ເສວ ມຓິຣຕນາທິໂຜຏ຺ຐພ຺ພສ຺ສ ສຓິກໍ ຜຸສເນ ໂປຖເນ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນໂຕ ວິປາກວເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ເຫຏ຺ຐິມນໂຍຕິ ມຊ຺ຌິມກສຕ຺ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ຈ ວເສນ ວວຕ຺ຖິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໖) ຈ ອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນໂຍ. ສມ຺ມຸຕິມນາປນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມກສຕ຺ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ຈ ວເສນ ສມ຺ມຕໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ມນາປໍ, ຕໍ ປນ ສຠາເວເນວ ວວຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ອຠິນ຺ທິຕພ຺ພໂຕວ ນ ຠິນ຺ທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາເສນ ເນຣຍິກາທີຫິປິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ມນາປນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ‘‘ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ຠິນ຺ທຕິ. ເວມານິກເປຕຣູປມ຺ປິ ອກຸສລກມ຺ມຊຕ຺ຕາ ກມ຺ມກາຣຓາທິທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ຈ ‘‘ມນຸສ຺ສຣູປໂຕ ຫີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗. ໂອຬາຣິກຣູປານໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓປຏິຆາຕວເສນ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາ, ສຸຂຸມານໍ ຕຖາ ອຠາວໂຕ ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐເນວ ລກ຺ຂຓທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທສວິຘນ຺ຕິ ‘‘ທູເຣ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປນ ໂອກາສໂຕ ທູເຣ ໂຫຕິເຍວ.

ເຫຏ຺ຐິມນໂຍຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປໍ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ (ວິຠ. ໗) ເອວໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖວເສນ ວວຕ຺ຖິຕໂອກາສໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕິຕນໂຍ. ໂສ ລກ຺ຂໂຓກາສວເສນ ທູຣສນ຺ຕິເກນ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕິຕຕ຺ຕາ ຠິນ຺ທມາໂນ ມິສ຺ສກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄໂຕ. ອຖ ວາ ຠິນ຺ທມາໂນຕິ ສຣູປທສ຺ສເນນ ລກ຺ຂຓໂຕ ເຍວາປນເກນ ໂອກາສໂຕຕິ ເອວໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ໂອກາສໂຕ ຈ ວິສຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ລກ຺ຂຓໂຕ ສນ຺ຕິກທູຣານໍ ໂອກາສໂຕ ທູຣສນ຺ຕິກຠາວກຣເຓນ ສນ຺ຕິກຠາວໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທູຣຠາວໍ, ທູຣຠາວຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປວຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຠິນ຺ທມາໂນ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນາຕິ ‘‘ຕໍ ຕໍ ວາ ປນ ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອິຘ ປຸຣິມນເຍນ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣໍ ໂອກາສໂຕ ສນ຺ຕິກຠາວກຣເຓນ ນ ຠິນ຺ທຕິ ຠຄວາ, ນ ຈ ໂອກາສທູຣໂຕ ວິສຸໍ ກຣເຓນ, ນາປິ ໂອກາສທູເຣນ ໂວມິສ຺ສກກຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ກໂຣຕີຕິ? ໂອກາສໂຕ ທູຣເມວ ຠິນ຺ທຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິຘາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂອກາສໂຕ ທູຣໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ກໂຣຕິ, ລກ຺ຂຓໂຕ ວາ ວິສຸໍ ເຕນ ວາ ໂວມິສ຺ສກນ຺ຕິ. ໂອກາສໂຕ ທູຣສ຺ສ ປນ ໂອກາສໂຕວ ສນ຺ຕິກຠາວກຣຓໍ ອິຘ ‘‘ເຠທນ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ນ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວາ ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິຘາ ເຠທສ຺ສ ອກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ລກ຺ຂຓໂຕ ສນ຺ຕິກທູຣານໍ ປນ ລກ຺ຂຓໂຕ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣສນ຺ຕິກຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣສ຺ສ ລກ຺ຂຓໂຕວ ສນ຺ຕິກຠາວາກຣຓໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ທູຣສ຺ສ ອເຠທນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິມນໂຍ ວິຍ ອຍໍ ນໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕີຕິ ຠິນ຺ທມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ເຠທນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຠທນໍ ອິຘ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘. ຈກ຺ຂາທໂຍ ປສາທາ ໂອຬາຣິກມໂນມຍຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ ກາຍໂວຫາຣໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ‘‘ກາຍິກາ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ກາຍປສາທວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ກາຍປສາທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ຂຓາທິວເສນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອທ຺ຘາສມຍວເສນ ອຕີຕາທິຠາວສ຺ສ ອວຈນໍ ສຸຂາທິວເສນ ຠິນ຺ນາຍ ອຕີຕາທິຠາວວຈນໂຕ. ນ ຫິ ສຸຂາເຍວ ອທ຺ຘາວເສນ ສມຍວເສນ ຈ ອຕີຕາທິກາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຈ ກາຍິກເຈຕສິກາທິຠາເວນ ຠິນ຺ນາ. ເຕນ ເວທນາສມຸທໂຍ ອທ຺ຘາສມຍວເສນ ອຕີຕາທິຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ ສມຸທາຍສ຺ສ ເຕຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເວທເນກເທສາ ປນ ເອຕ຺ຖ ຄຫິຕາຕິ ເຕ ສນ຺ຕຕິຂເຓຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຣຫນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ. ເອກສນ຺ຕຕິຍໍ ປນ ສຸຂາທິອເນກເຠທສພ຺ຠາເວນ ເຕສຸ ໂຍ ເຠໂທ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຠາເວນ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ເອກປ຺ປກາຣສ຺ສ ປາກຏສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທິກາ ຕໍສຫິຕທ຺ວາຣາລມ຺ພນປ຺ປວຕ຺ຕາ, ອວິຈ຺ເຉເທນ ຕທຸປ຺ປາທເກກວິຘວິສຍສມາໂຍຄປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຕຕິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ເຠທນ຺ຕຣໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ເຉທກຠາເວນ ຄຫຓໍ ກຕໍ. ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ວາ ຘມ຺ມາ ປຣິວຕ຺ຕເນເນວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຕຕິຂຓວເສນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕມຊ຺ຌຄຕາຕິ ເອເຕນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑. ກິເລສຄ຺ຄິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ສທຣຖາ. ເອເຕນ ສຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸກ຺ຂວິປາກຏ຺ເຐນາຕິ ເອເຕນ ໂອຬາຣິກວິປາກນິປ຺ຜາທເນນ ກິຈ຺ຈໂຕ. ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຏິພທ຺ຘຠູຕາ ຈ ກາຍກມ຺ມາທິພ຺ຍາປາຣວິຣຫໂຕ ນິຣຸສ຺ສາຫາ ວິປາກາ, ສອຸສ຺ສາຫາ ຈ ກິຣິຍາ ອວິປາກາ. ສວິປາກາ ຈ ສຄພ຺ຠາ ວິຍ ໂອຬາຣິກາຕິ ຕພ຺ພິປກ຺ຂໂຕ ອວິປາກາ ສຸຂຸມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອສາຕຏ຺ເຐນາຕິ ອມຘຸຣຏ຺ເຐນ. ເຕນ ສາຕປຏິປກ຺ຂໍ ອນິຏ຺ຐສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸກ຺ຂຏ຺ເຐນາຕິ ທຸກ຺ຂມຏ຺ເຐນ. ເຕນ ທຸກ຺ຂານໍ ສນ຺ຕາປນກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ, ສນ຺ຕສ຺ມິໍ ເອສາ ປຓີເຕ ສຸເຂ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໘໘; ສໍ. ນິ. ໔.໒໖໗) ວຈນໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຜຣຓສຠາວວິຣຫໂຕ ອສນ຺ຕານໍ ກາມຣາຄປຏິຆານຸສຍານໍ ອນຸສຍນສ຺ສ ອຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສນ຺ຕາ, ສຸເຂ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຘານຠາວໍ ນີຕາຕິ ປຓີຕາຕິ. ຕຖາ ອນຘິຄນ຺ຕພ຺ພາ ຈ ກາມາວຈຣຊາຕິອາທິສງ຺ກຣໍ ອກຕ຺ວາ ສມານຊາຕິຍໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິເກ ສມານເຠເທ ສຸຂໂຕ ປຓີຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຸປພ຺ຣູຫິຕານໍ ຘາຕູນໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສຸຂາ ໂຂເຠຕິ ວິພາຘິຕານໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທຸກ຺ຂາ ຈ. ອຸຠຍມ຺ປິ ກາຍໍ ພ຺ຍາເປນ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜຣຕິ. ມທຍມານນ຺ຕິ ມທໍ ກໂຣນ຺ຕໍ. ຉາທຍມານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕໍ, ອວຕ຺ຖຣມານໍ ວາ. ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ ສີໂຕທກຆເຏນ ອາສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ກາໂຍ ອຸປພ຺ຣູຫິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຸຂສມງ຺ຄິໂນປີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາສິຎ຺ຈມານໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກຕ຺ຕນິມິຕ຺ເຕເຍວາຕິ ປຖວີກສິຓາທິເກ ເອກສຠາເວ ເອວ ນິມິຕ຺ເຕ. ຈຣຕີຕິ ນານາວຊ຺ຊເນ ຊວເນ ເວທນາ ວິຍ ວິປ຺ຜນ຺ທນຣຫິຕຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາ.

ອຘິປ຺ປາເຍ ອກຸສລຕາຍ ອໂກວິໂທ. ກຸສລຕ຺ຕິເກ…ເປ… ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ກຸສລາກຸສລາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ອພ຺ຍາກຕາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຠູມນ຺ຕຣເຠເທ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິມິນາ ນີຫາເຣນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ກາມາວຈຣສຸຂໂຕ ກາມາວຈຣຸເປກ຺ຂາ ສຸຂຸມາ’’ຕິອາທິນາ ສຠາວາທິເຠເທນ ຈ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຠາວໍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ກເຖນ຺ໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕີຕິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ, ຕສ຺ມາ ເອກນ຺ຕປຓີເຕ ຫີນປຓີຕານໍ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ເອວເມວ ເອກນ຺ຕຫີເນ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຫີນປຓີຕຕາ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຕທຸທ຺ຘຣເຓ ນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອກຸສລານໍ ກຸສລາທີຫິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາຠາວໂຕ ປາຬິຍາ ອາຄຕສ຺ສ ອປຣິວຕ຺ຕນີຍຠາເວນ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍຕໍວາປນວເສນ ກຖເນປິ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຫຏ຺ຐິມນຍສ຺ສ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວຸຕ຺ຕນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພຫຸວິປາກາ ອກຸສລາ ໂທສຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ໂອຬາຣິກາ, ຕຖາ ອປ຺ປວິປາກາ ກຸສລາ. ມນ຺ທໂທສຕ຺ຕາ ອປ຺ປວິປາກາ ອກຸສລາ ສຸຂຸມາ, ຕຖາ ພຫຸວິປາກາ ກຸສລາ ຈ. ໂອຬາຣິກສຸຂຸມນິກນ຺ຕິວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ກາມາວຈຣາທີນໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ. ສາປີຕິ ຠາວນາມຍາຍ ເຠທເນນ ທານມຍສີລມຍານຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກໍ ເຠທນໍ ນຍໂຕ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາປີຕິ ວາ ຕິວິຘາປີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໑໓. ຊາຕິອາທິວເສນ ອສມານໂກຏ຺ຐາສຕາ ວິສຠາຄຏ຺ໂຐ. ທຸກ຺ຂວິປາກຕາທິວເສນ ອສທິສກິຈ຺ຈຕາ, ອສທິສສຠາວຕາ ວາ ວິສໍສຏ຺ໂຐ, ນ ອສມ຺ປໂຍໂຄ. ຍທິ ສິຍາ, ທູຣວິປຣິຍາເຍນ ສນ຺ຕິກໍ ໂຫຕີຕິ ສໍສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕິກຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ເວທນາຍ ເວທນາສມ຺ປໂຍໂຄ ອຕ຺ຖິ. ສນ຺ຕິກປທວຓ຺ຓນາຍ ຈ ‘‘ສຠາຄຏ຺ເຐນ ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ຈາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ຍຖາ ສນ຺ຕິກໂຕ ອກຸສລໂຕ ອກຸສລາ ທູເຣຕິ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ຕຖາ ຕໂຕ ທູຣໂຕ ກຸສລໂຕ ກຸສລາ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ? ນ ສກ຺ກາ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ກຸສລາ ກຸສລາຍ ສນ຺ຕິເກຕິ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກໂຕ ສນ຺ຕິກຕາ ເອວ ອຸທ຺ຘຣິຕາ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ສນ຺ຕິກສນ຺ຕິກຕຣຕາວຈນເມວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣສນ຺ຕິກຕາວ ອິຘ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ທູຣໂຕ ທູຣຸທ຺ຘຣຓໍ ວິຍ ສນ຺ຕິກໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ທູຣທູຣຕຣຕາຍ ວິຍ ສນ຺ຕິກສນ຺ຕິກຕຣຕາຍ ຈ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຖ ປນ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ນ ກຸສລາ ກຸສລາຍ ເອວ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ອຖ ໂຂ ຍໂຕ ສາ ທູເຣ, ຕສ຺ສາ ອກຸສລາຍາ’’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ອກຸສລາຍ ກຸສລາ ກທາຈິ ສນ຺ຕິເກ ອຕ຺ຖີຕິ. ອຖາປິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍາ ອກຸສລາ ກຸສລາຍ ສນ຺ຕິເກ, ສາ ຕໂຕ ທູຣໂຕ ກຸສລໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ, ຕທປິ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ກຸສເລ ອກຸສລາ ອຕ຺ຖິ, ຍາ ຕໂຕ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຸທ຺ຘຣິເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທູຣສ຺ສ ທູຣໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຠາຄຕ຺ຕາ ທູເຣ ສນ຺ຕິກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ, ສນ຺ຕິເກ ປນິຘ ວຸຕ຺ເຕ ຠິນ຺ເນ ຕຕ຺ເຖວ ທູຣໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕິກໂຕ ປນ ທູຣໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣໂຕ ຈ ສນ຺ຕິກໍ ນ ສກ຺ກາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ. ໂລຠສຫຄຕາຍ ໂທສສຫຄຕາ ທູເຣ ໂລຠສຫຄຕາ ສນ຺ຕິເກຕິ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ສນ຺ຕິກໂຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ໂທສສຫຄຕາຍ ໂລຠສຫຄຕາ ທູເຣ ໂທສສຫຄຕາ ສນ຺ຕິເກຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສຠາຄໂຕ ສຠາຄນ຺ຕຣສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ‘‘ໂລຠສຫຄຕາຍ ໂທສສຫຄຕາ ທູເຣ ສາ ເອວ ຈ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ໂທສສຫຄຕາຍ ສນ຺ຕິກຠາວສ຺ສ ອກາຣຓຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວິສຠາຄຕາ ເຠທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຠາຄາພ຺ຍາປກຕ຺ຕາ ທູຣຕາຍ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ນ ຫິ ໂທສສຫຄຕາ ອກຸສລສຠາຄໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ສຠາຄຕາ ປນ ເຠທໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິສຠາຄພ຺ຍາປກຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິກຕາຍ ສນ຺ຕິກໂຕ ທູຣຸທ຺ຘຣຓໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ອກຸສລຕາ ຫິ ໂລຠສຫຄຕາທິສພ຺ພວິສຠາຄພ຺ຍາປິກາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໗. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິປິ ວຕ຺ຖຸໂຕ ຜສ຺ສສ຺ສ ນາມໍ ຜສ຺ສໂຕ ຈ ສຎ຺ຎາຍ, ວຕ຺ຖຸວິສິຏ຺ຐຜສ຺ເສນ ປນ ວິສິຏ຺ຐສຎ຺ຎາ ວຕ຺ຖຸນາ ຈ ວິສິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິຍ ຕສ຺ສາປິ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາ ສຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາ ຜສ຺ໂສ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓປຏິຆຏ຺ຏເນນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຖາ ຕໂຕ ຊາຕສຎ຺ຎາປີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິຆໂຊ ສມ຺ຜສ຺ໂສ, ປຏິຆວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ວາ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວ ວຈນໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕາ, ວຈນາຘີນາ ວາ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ, ອຘິວຈນໍ ວາ ເອເຕສໍ ປກາສນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ອຘິວຈນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕໂຊ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ, ສມ຺ຜສ຺ໂສເຍວ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອຕ຺ເຖຫິ ອຘິວຈໂນ ຈ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈາຕິ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ, ອຘິວຈນວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ວາ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ, ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍ ວາ ຊາຕາ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສມ຺ຜສ຺ເສປິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຕໂຕຊາປິ ສຎ຺ຎາ ‘‘ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປນ ອຎ຺ຎປ຺ປກາຣາສມ຺ຠວໂຕ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ເອວໍ ອຍໍ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາ ອາເວຓິກປ຺ປກາຣນ຺ຕຣສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍທິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ຜສ຺ສໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ສຎ຺ຎາວ ກສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມໍ ຍຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊ-ສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ຫຕາຍ ຘມ຺ມາຠິລາໂປ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ສຎ຺ຎາຍ ເອວ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຍ ຫິ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ສຎ຺ຎາຍ ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິສິຏ຺ຐໍ ນາມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສຊານາມໍ ຕິຓ຺ຓໍເຍວ ຂນ຺ຘານໍ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ເຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ສຎ຺ຎາຍ ທຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕໂຍ ຫິ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອິທໍ ເຕນ ເຕນາຘິປ຺ປາເຍນ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິກຣເຓ ຕທຘິປ຺ປາຍວິຊານນນິມິຕ຺ຕຠູຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ຣຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອໂລກນາທີສຸ ຣຕ຺ຕຕາທິວິຊານນນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລກນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິສຍສມາຄເມ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍປິ ຕຖາປາກຏຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອໂລກນາທິວເສນ ປາກຏາ ຊວນປ຺ປວຕ຺ຕາ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ເອຕິສ຺ສາ ອາສງ຺ກາຍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປສາທວຕ຺ຖຸກາ ເອວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ເຕນ ຈິນ຺ຕິຕໍ ຎາຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຘານໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຕໍ ນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຣິມໂກຏິຄຕຠາເວນ ວິນາ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຄຕຠາວາຠາວໂຕ. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິ ຫິ ສພ຺ພພ຺ຍາປິກາຕິ. ທຸຕິເຍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ, ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິເມປິ ວາ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ປຘານສງ຺ຂາຣທສ຺ສນວເສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘກຣເຓນ ກຣຓນິທ຺ເທໂສວ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອກູນປຎ຺ຎາສປ຺ປເຠເທ ສງ຺ຂາເຣ ອາຫ. ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ.

ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ສມຸຄ຺ຄມ-ສທ຺ໂທ ສຎ຺ຊາຕິຍໍ ອາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸຬ຺ໂຫ. ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ຫິ ປຸຣິມຠວສງ຺ຂາຕາ ປຸຣິມນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມນໍ ສມຸຄ຺ຄໂມ, ສນ຺ຘິຍໍ ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸຄ຺ຄໂມ ສມຸຄ຺ຄໂມ. ໂສ ປນ ຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສມຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ທສ຺ສິໂຕ. ເອເຕນ ນເຍນ ອປຣິປຸຓ຺ຓຂນ຺ຘສມຸຄ຺ຄໂມ ເອກໂວກາຣຈຕຸໂວກາເຣສຸ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາຘິຄຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ສຫ ອຸຄ຺ຄໂມ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມຸຄ຺ຄໂມ. ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວິກລຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ຊາຕິມນ຺ຕເອຬກໂລມໍ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາ. ສປ຺ປິມຓ຺ຑພິນ຺ທູຕິ ເອວໍ ເອຕ຺ຖາປິ ພິນ຺ທຸ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອວໍວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄນ຺ຕິ ເອວໍວຓ຺ຓໍ ເອວໍສຓ຺ຐານຎ຺ຈ. ປຏິຠຊນໍ ວາ ປຏິຠາໂຄ, ສທິສຕາຠຊນໍ ສທິສຕາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍວິໂຘ ວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາໂຄ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອວໍວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄໍ.

ສນ຺ຕຕິສີສານີຕິ ສນ຺ຕຕິມູລານິ, ສນ຺ຕຕິໂກຏ຺ຐາສາ ວາ. ອເນກິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຫາຣຠາວໂຕ ຫິ ປຘານງ຺ຄໍ ‘‘ສີສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຖຸທສກາທິໂກຏ຺ຐາສາ ອເນກຣູປສມຸທາຍຠູຕາ ‘‘ສີສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຄຓນາປາຣິປູຣິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕໍ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານປເວຓິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣຊປເວຓີ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ, ຕໍ ປນ ‘‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວກ຺ຂຕີຕິ ອກເຖຕ຺ວາ ກມ຺ມຊປເວຓີ ຈ ນ ສພ຺ພາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອວຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມ ນາມ ທສ຺ສິໂຕ. ເອວໍ…ເປ… ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ວເສນ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ, ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ປນ ກາມາວຈຣານໍ ຣູປາວຈຣານໍ ປຣິຫີນາຍຕນສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ຕຕິສີສຫານິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸພ຺ພາປຣໂຕຕິ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ ນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນສູຕິ ເອເຕນ ສໍສຍກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຫຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຫິ ອິທເມວ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອິທໍ ປຈ຺ຉາຕິ ອທສ຺ສິຕໍ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’’ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ວິຈາຣຓາຍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສຕິ ‘‘ຣູປໍ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎຖາ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສ ສຕິ ຣູປສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນກ຺ຂເຓ ກມ຺ມສ຺ສປິ ຣູປສມຸຏ຺ຐານໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອຸຠຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ຣູປາຣູປສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ ປວຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຣູປໍ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ເອວ ວິຊ຺ຊມາເນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈາຣຓາຍ ກຣິຍມານາຍ ອຣູປສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຸພ຺ພາປຣສມຸຏ຺ຐາປນວິຈາຣຓາວ ອິຘ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພຣູປານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ຫິ ຕໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຣຫິຕໍ ອາຫາຣາທີຫິ ຈ ອນຸປຕ຺ຖທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ທຸພ຺ພລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສຕິປິ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ກມ຺ມຊຠາເວ ສາຍໍ ວິປາກສນ຺ຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຸຣິມຠວງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປກໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຸນາ ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ສມານສນ຺ຕຕິຍໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປເວຓີ ຆຏິຍຕີຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸສນ຺ຕຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊມາເນ ເອວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິໂຣຘຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຆຏິຍຕິ, ນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິນິສ຺ສຍວຕ຺ຖູນໍ ວິຍ ວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄໂຕຕິ ຌານງ຺ຄໂຕ. ຌານງ຺ຄານິ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປການິ, ເຕສໍ ອນຸພລທາຍການິ ມຄ຺ຄງ຺ຄາທີນິ ເຕສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວິເສສຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ອຖ ວາ ຍານິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄານິ ເຈຕນາທີນິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນ ອງ຺ຄຠາວໍ ສຫາຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ພລທາຍເກຫິ ຌານງ຺ຄາທີຫິ ອປຣິຫີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ. ໂຍ ປນ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕວຕ຺ຖຸ ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ປຸເຣຊາຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລາຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂຓທ຺ວເຍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕູ’’ຕິ, ຕໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຫິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸປິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມເວຕນ຺ຕິ ອນຸຊານິ, ຕຕ຺ຖາປິ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ຕທາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕວ ມເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕທາ ປນ ຣູປຸປ຺ປາທນເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ຈ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ, ຕທາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຕວ ມເຕນປິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລເມວ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ສເວຄານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓພລານເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

ອວິສຍຕາຍາຕິ ອຄຕປຸພ຺ພສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອວິສຍຠາວໂຕ. ອປ຺ປຫຸຕຕາຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ອນິສ຺ສຣຠາວໂຕ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ…ເປ… ຐິຕານີຕິ ອິທໍ ເຍຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປານໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ຕໂຕ ປຸຣິມຕເຣຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຍ ນ ຠວນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຏ຺ຏມູລສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພາ.

ຣູປສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຕາ ອຣູປສ຺ສ, ວິຣາຄວເສນ ປຫີນຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູໂປກາເສ ວາ ຣູປໍ ອຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປປຈ຺ຈຍານໍ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ ໂຫຕິ, ອຣູປໍ ປນ ຣູປສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣູເປ ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕເທວ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມຣູປສ຺ສປິ ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຕ຺ຖິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕິສທິສຕາທສ຺ສນໂຕຕິ.

ອຸຕຸ ປນ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐາປນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຕຸ ນາມ ເຈສ ທນ຺ຘນິໂຣໂຘຕິອາທິ ອຸຕຸສ຺ສ ຐານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປາທເນ ກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣູປານໍ ອຸປ຺ປາທກາລທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ທນ຺ຘນິໂຣຘຕ຺ຕາ ຫິ ໂສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ພລວາຕິ ຕທາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘຣນ຺ເຕ ເອວ ຂິປ຺ປນິໂຣຘຕ຺ຕາ ໂສຬສສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸຕຸນາ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ຣູເປ ປຸນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ຘຣນ຺ເຕ ເອວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ປນ ວຈເນນ ຍທິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂຓາ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ເອວ ຄຫິຕາ, ‘‘ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຖຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິໂຣຘກ຺ຂໂຓວ ຄຫິໂຕ, ‘‘ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ, ສເຈ ນິໂຣຘກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຄຫິໂຕ, ‘‘ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ, ຍທິ ປນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘກ຺ຂຓາ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ນ ຄຫິຕາ, ‘‘ອຘິກສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິປິ ຕສ຺ສ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຘຣມານກ຺ຂເຓ ຄຫິໂຕຕິ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ອຄ຺ຄຫິເຕ ອຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ວກ຺ຂມານາ, ຄຫິເຕ ວາ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂອຊາ ຂຣາຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ໂອຊໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສຠາວໂຕ ສຸຂຸມາຍ ຫິ ໂອຊາຍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອຕ຺ຖິ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາຕິ.

ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈວາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາປິ ປນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑). ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກມ຺ມເຈຕນໍ ວິຍ ເອກຘມ຺ມເມວ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິປິ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອວຈນຎ຺ຈ ເຕສໍ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ.

ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຕຣສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ອທ຺ຘາ, ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສໂມ ຠາໂຄ ອຣູປສ຺ສາ’’ຕິ ເອໂສ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຣູປາຣູປານໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ, ນ ປເນຕໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸປິ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕີຕິ. ຜລປ຺ປຕ຺ຕນິທສ຺ສເນນ ຈ ຣູປາຣູປານໍ ອສມານກາລຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ສຫຸປ຺ປາທໍ ຕທຕ຺ຖໍ ອນາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສຫຸປ຺ປາເທນ ປນ ອສມານກາລຕາ ສຸຂທີປນາ ໂຫຕີຕິ ຕໍທີປນຕ຺ຖເມວ ສຫຸປ຺ປາທຄ຺ຄຫຓໍ.

ຍທິ ເອວໍ ຣູປາຣູປານໍ ອສມານທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣູປໍ ໂອຫາຍ ຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕສ຺ສາ ນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ເອກປ຺ປມາຓາວາຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຉິທ຺ເທສຸ ອຣູປຣຫິຕໍ ຣູປໍ, ຣູປຣຫິຕໍ ວາ ອຣູປໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ກຖາ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ກມ຺ມຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານປຏິຠາຄນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຣຫິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປເທ ປທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເທ ເອວ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂນຫາຍາຕິ ຍາວ ຈຸຕິ, ຕາວ ອວິຊຫິຕ຺ວາ, ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປນ ສເຫວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈທ຺ຘາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນຫາຍ ປວຕ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຈຸຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ເອເຕສໍ ອທ຺ຘາຕິ. ເອວນ຺ຕິ ເອເຕນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ອວກໍສໂຕ ອທ຺ຘາປກາຣໍ ອິມຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍມປິ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ຣູປາຣູປານໍ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ’’ຕິ ເອໂກ ທຏ຺ຐພ຺ພາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ນານານິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ເອກຸປ຺ປາໂທປິ ນຕ຺ຖິ ເຫຏ຺ຐາ ໂສຬສເກ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໂຕ. ຍທິ ປນ ຍສ຺ສ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘາ ທ຺ເວປິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣໂຕ ຈິຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ຄເຫຕພ຺ພຎ຺ຈ ຕທາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອວໍ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ ກຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຎ຺ຫິ ຣູປໍ ອຣູເປນ, ອຣູປຎ຺ຈ ເຕນ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂລິກສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປເວຓີຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊິຍວຈນໍ ກຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ເອກູນປຎ຺ຎາສກມ຺ມຊິຍວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ນານຸປ຺ປາທ…ເປ… ປຈ຺ຉິມກມ຺ມເຊນ ທີເປຕພ຺ພາຕິ ເຕນ ສຸທີປນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ນເຍນ ສກ຺ກາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕໍ ອຣູເປນ, ອຣູປຎ຺ຈ ເຕນ ນານຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ, ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌນກໍ ອຣູປຎ຺ຈ ນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕໍ ‘‘ນານຸປ຺ປາທໂຕ ນານານິໂຣຘໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸສນ຺ຕຕິກຣູເປນ ຫິ ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາທີປນາ ເອຕ຺ຖ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອທສ຺ສິຕສ຺ສ ວເສນ ນຍທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ. ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູເປສຸ ເອວ ຐິຕສ຺ສປິ ຄພ຺ເຠ ຄຕສ຺ສ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕສໍ ເອວ ວເສນ ປຈ຺ຉິມກມ຺ປິ ໂຍຊິຕໍ. ອມຣາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ກສ຺ມາ? ຍຖາ ຉນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ຕທຸປ຺ປາທກກມ຺ເມເນວ ຠວງ຺ຄາທີນຎ຺ຈ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸການໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ຕໍ ກມ຺ມເຊສຸ ເອກຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອກຈ຺ຈໍ ນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຍຸອຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣານໍ ອນູນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມຣາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ປນາຘິປ຺ປາຍໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓ, ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທີເປຕິເຍວ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉເທ ‘‘ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ກສ຺ມາ? ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປສ຺ສປິ ສມານາຍຸກຕາຍ ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ປນ ເອເຕຫິ ໂຍຊິຕໍ, ຕຖາ ຣູປສ຺ສ ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາ ນານຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕາ ຈ ນຕ຺ຖິເຍວ.

ຍາ ປນ ເອເຕຫິ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຕິຍຠາຄາຘິກໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ, ສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗) ອຕີຕາຣມ຺ມຓາຍ ຈຸຕິຍາ ອນນ຺ຕຣາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກາທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຎ຺ຈທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖາວເສສປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ ຕສ຺ມິໍ ເຍວາຣມ຺ມເຓ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທສ຺ສິເຕນ ໂສຬສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຠາເວນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ຣູປໍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ນ ຣູປສ຺ສ ເອກາທສ ວາ ປຎ຺ຈທເສວ ວາ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ, ອຖ ໂຂ ອຕິເຣກເອກາທສປຎ຺ຈທສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ. ຕສ຺ມາ ຍທິປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕເມວ ຣູປໍ ປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓປິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ. ນ ຫິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຕີຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉຕີຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກາທສ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາ ອຕີຕາ, ອຖາວເສສປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸເກ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໗).

ໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕຍມເກ (ຍມ. ໒.ຈິຕ຺ຕຍມກ.໑໐໒) ຫິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ? ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈາ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ? ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ໂນ ຈ ນຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈາ’’ຕິ. ເອວໍ ‘‘ນ ນິຣຸທ຺ຘໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ, ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ນ ນິຣຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອນາຄຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວຈນໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລວາເຣ ຈ ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຐິຕິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອວຈນໍ ຐິຕິກ຺ຂຓາຠາວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທີເປຕິ. ສຸຕ຺ເຕສຸປິ ຫິ ‘‘ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໘; ອ. ນິ. ໓.໔໗) ເອກສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຠາວໂຕ ‘‘ຍສ຺ສາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາ ສນ຺ຕຕິຐິຕີ’’ຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ, ວິຊ຺ຊມານໍ ວາ ຂຓທ຺ວຍສມງ຺ຄິໍ ຐິຕນ຺ຕິ.

ໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໑໓໖). ໂຍ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຣູປນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ ‘‘ຍສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ? ໂນຕິອາທິ (ຍມ. ໓.ຘມ຺ມຍມກ.໑໖໓) ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປເມວ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປາຘິກາຣສ຺ສ ອຠາວາ, ອພ຺ຍາກຕສທ຺ທສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູເປສ຺ເວວ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ສງ຺ຂາຣຍມເກ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣນ ສຫຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘວຈນໂຕ ອພ຺ຍາກຕ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານເມເວຕ຺ຖ ຄຫິຕນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວເທຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ. ນ ຫິ ເຕນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎຣູປານໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ນາປິ ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘານຸຊານນໍ, ເນວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອພ຺ຍາກຕຠາວນິວາຣຓຎ຺ຈ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານານຸຎ຺ຎາຕານິວາຣິຕາພ຺ຍາກຕຠາວານໍ ສຫຸປ຺ປາທສຫນິໂຣຘາທິການໍ ກມ຺ມຊາທີນໍ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິໂຣໂຘ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ນ ສກ຺ກາ ກມ຺ມຊາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິໂຣຘໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ຍມກປາຬິອນຸສ຺ສຣເຓ ຈ ສຕິ ອຸປ຺ປາທານນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊມານຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຈ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ວິນສ຺ສມານຕ຺ຕາ, ນາປິ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກສ຺ສ ສຫາຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸຕຸ ຕທນນ຺ຕຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຣູປາຣູປານໍ ອາທິມ຺ຫິ ສຫ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນໂຕ ປຸພ຺ພາປຣໂຕຕິ ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຕິລຫຸປຣິວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຍນ ສຫຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕເນວ ຫິ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ຕໍ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ? ໂນ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໑໒໘), ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຈິຕ຺ຕນິໂຣຘກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາທາຣມ຺ຠາຠາວໂຕຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປນ ອວີຕິວຕ຺ເຕ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຣູປຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕິວິເສສາລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ປຣິຍາເຍນ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ປນາຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນ ຍເທຕ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍປິ ສງ຺ຄຫກຖາຍ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ປຸຣິມກຖາຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໂຕ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ຈຸຕິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູປໍ ປນ ຣູເປນ ສຫາຕິອາທິນາ ຍຖາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເອກຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕາ ຣູປານໍ ອຣູເປຫິ, ອຣູປານໍ ຣູເປຫິ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປານໍ ຣູເປເຫວ, ອຣູປານຎ຺ຈ ອຣູເປຫິ ໂຍຊິຕາ.

ສຣີຣສ຺ສ ຣູປໍ ອວຍວຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຆນຠູໂຕ ປຸຎ຺ຊຠາໂວ ຆນປຸຎ຺ຊຠາໂວ, ນ ຕິລມຸຄ຺ຄາທິປຸຎ຺ຊາ ວິຍ ສິຖິລສມ຺ພນ຺ຘນານໍ ປຸຎ຺ໂຊຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຕໂຍ ປກາເຣ ອາຫ.

ເຫຏ຺ຐາຕິ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ. ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິກາຣຣູປາທີນຎ຺ຈ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕາປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນນິປ຺ຜນ຺ນານໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜາທິໂຕ ຕິລກ຺ຂຓາຫໂຕ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ນິປ຺ຜນ຺ໂນ ປນ ອສຠາວຘມ຺ໂມປິ ໂຫຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓສມາປຊ຺ຊນາທິວເສນ ນິປ຺ຜາທິຍມາໂນຕິ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປນາຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຕເທກເທເສນ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕິອາທິນາ ປຐມໍ ປຫາຕພ຺ພາ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍໍ ປຫາຕພ຺ພາ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ອຍໍ ປຫານກ຺ກໂມ. ອນຸປຸພ຺ພປຓີຕາ ຠູມິໂຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ຕາສໍ ວເສນ ເທສນາຍ ຠູມິກ຺ກໂມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິໂກ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒, ໓໘໒, ໓໘໓; ວິຠ. ໓໕໕) ເອກກ຺ຂເຓປິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິສມ຺ຠວໂຕ ເທສນາກ຺ກໂມວ. ທານກຖາທໂຍ ອນຸປຸພ຺ພຸກ຺ກໍສໂຕ ກຖິຕາ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທິວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ປນ ທານາທີນໍ ອິຘ ເທສນາກ຺ກມວຈນໍ. ເທສນາກ຺ກໂມຕິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອເນເກສໍ ວຈນານໍ ສຫ ປວຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ ເຍນ ເກນຈິ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕນ ເຕນາຘິປ຺ປາເຍນ ເທສນາມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອເຠເທນ ຫີຕິ ຣູປາທີນໍ ເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸອາທີນມ຺ປິ ວິສຍຠູຕນ຺ຕິ ເອກເທເສນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ສມຸທາຍຠູຕໍ ວທຕິ. ເອວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຉທ຺ວາຣາຘິປຕິ ຣາຊາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.ເອຣກປຕ຺ຕນາຄຣາຊວຕ຺ຖຸ) ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ຈ ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຘິປຕິ.

ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ສາສວໍ ອຸປາທານິຍ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອນາສວານໍ ຘມ຺ມານໍ ສພ຺ຠາວໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຕໍສຠາວຕານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ນ ອນາສວຣູປນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອນາສວາວ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອນາສວາ ຂນ຺ເຘສ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພສງ຺ຂຕານໍ ສຠາເຄນ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຄໂຫ ສພ຺ພສງ຺ຂຕສຠາເຄກສງ຺ຄໂຫ. ສຠາຄສຠາເຄນ ຫິ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຸປ຺ປນາທິສາມຎ຺ເຎນ ສມານໂກຏ຺ຐາສາ ‘‘ສຠາຄາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ສງ຺ຂຕາຠິສງ຺ຂຣຓກິຈ຺ຈໍ ອາຍູຫນຣສາຍ ເຈຕນາຍ ພລວນ຺ຕິ ສາ ‘‘ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ຣຸປ຺ປນາທິວິເສສລກ຺ຂຓຣຫິຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂຕາຠິສງ຺ຂຣຓສາມຎ຺ເຎນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຜຸສນາທໂຍ ປນ ສຠາວາ ວິສຸໍ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທວຈນີຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມສຠາວວິຎ຺ຎຸນາ ຕຖາຄເຕນ ຜສ຺ສຂນ຺ຘາທໂຍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ. ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສສ຺ສຕວາທາ ສສ຺ສຕໍ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຍວ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຈ຺ຈ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອຕປຣມຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ເອເຕນ ຈ ວກ຺ຂມານສຸຕ຺ຕວເສນ ຈ ຂນ຺ເຘ ເອວ ນິສ຺ສາຍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຂນ຺ຘນິພ຺ພານວຊ຺ຊສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ທວຈນີຍານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສພ຺ຠາວໂຕ ນ ປຎ຺ເຈວາຕິ ເອຕໍ ໂຈທນໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸມາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທວໂຣຘໂຕ’’ຕິ.

ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາວເສນ ເວທນາຍ ອາພາຘກຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິຓາມາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິອາກາຣຄ຺ຄາຫິກາ ຕໍຕໍສງ຺ກປ຺ປມູລຠູຕາ ສຎ຺ຎາ ສມຸຏ຺ຐານໍ. ໂຣຄສ຺ສ ປິຕ຺ຕາທີນິ ວິຍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ອຸຕຸໂຠຊນເວສມາທີນິ ວິຍ ມູລກາຣຓໍ ນິທານໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສງ຺ຄຠູຕາ ເຈຕສິກາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄິລານູປມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຂສຎ຺ຎາທິວເສນ ເວທນາກາຣຓາຍ ເຫຕຸຠາວໂຕ ເວທນາໂຠຊນສ຺ສ ຉາທາປນໂຕ ຈ ສຎ຺ຎາ ອປຣາຘູປມາ ພ຺ຍຎ຺ຊນູປມາ ຈ, ‘‘ປຎ຺ຈ ວຘກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາສິວິສູປເມ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວຘກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ຠາໂຣຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ຠາຣສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) ຠາຣາຕິ, ‘‘ອຕີຕໍປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊິໍ, ເສຍ຺ຍຖາປາຫໍ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊາມິ, ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ອນາຄເຕນປາຫໍ ຣູເປນ ຂຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາເປຕຣຫິ ຂຊ຺ຊາມີ’’ຕິອາທິນາ ຂຊ຺ຊນີຍປຣິຍາເຍນ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ຂາທກາຕິ, ‘‘ໂສ ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ຍມກສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໕) ອນິຈ຺ຈາທິກາຕິ. ຍທິປິ ອິມສ຺ມິໍ ວິຠງ຺ເຄ ອວິເສເສນ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ພາຫຸລ຺ເລນ ປນ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ເທສິຕາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາຕິ ເທສິຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ, ເທສິຕານິ ວາ. ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ອນຸນາສິກໂລໂປ, ນິກາຣໂລໂປ ວາ ກໂຕ.

ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄເຫຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູເປນ ສຓ຺ຐາເນນ ຜລກສທິໂສ ທິສ຺ສມາໂນ ຂຣຠາວາຠາວາ ຜລກກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກໍ ວາ ອາສນໍ ວາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນິຈ຺ຈາທິກາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ວາ ນິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປ຺ປາທາທິອນນ຺ຕຣໍ ຠິຊ຺ຊນໂຕ ຄຫິຕາກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາຕິ ອິທໍ ນ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ, ພຫຸຠາວທສ຺ສນເມວ ປເນຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸທກຊລ຺ລກນ຺ຕິ ອຸທກລສິກໍ. ຍຖາ ອຸທກຕເລ ພິນ຺ທຸນິປາຕຊນິໂຕ ວາໂຕ ອຸທກຊລ຺ລກໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸຏໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຸຬໍ ນາມ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓາປາຖຄມນຊນິໂຕ ຜສ຺ໂສ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກິເລສຊລ຺ລໍ ສຫກາຣີປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຠາເວນ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເວທນໍ ນາມ ກໂຣຕິ. ອິທຎ຺ຈ ກິເລເສຫິ ມູລກາຣຓຠູເຕຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສາທນຠູເຕຫິ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຄຕເວທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ອູເນຫິປິ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ.

ນານາລກ຺ຂໂຓຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທີຫິ ນານາສຠາໂວ. ມາຍາຍ ທສ຺ສິຕໍ ຣູປໍ ‘‘ມາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ປຎ຺ຈປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອສຸຠາທິສຠາວາ ເອວ ກິເລສາສຸຈິວຕ຺ຖຸຠາວາທິໂຕຕິ ອສຸຠາທິໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ເອວ. ຕຖາປິ ກຕ຺ຖຈິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓີໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິເສສໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕຸວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານກຣາຕິ ເຕສໍ ໂຄຈຣຠາເວນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ ອສຸຠາທິວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຂນ຺ເຘຫິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ ປຣິວິທິຕສຠາວຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສໂກປິ ຫິ ເຕສໍ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ນ ທຸກ຺ຂມາປຊ຺ຊຕິ, ຂີຓາສເວສຸ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ຫິ ອາຍຕິມ຺ປິ ຂນ຺ເຘຫິ ນ ພາຘີຍນ຺ຕີຕິ. ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕີຕິ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໖-໕໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສມຸທຍຠູເຕ ກພຬີກາຣາຫາເຣປິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ກພຬີກາຣາຫາຣມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສ ຈ ອຸທຍວຍານຸປສ຺ສີ ໂຫຕີຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ກາມຣາຄຠູຕໍ ອຠິຊ຺ຌໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອສຸຠານຸປສ຺ສນາຍ ຫິ ກາມຣາຄປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ. ກາມຣາຄມຸເຂນ ວາ ສພ຺ພໂລຠປ຺ປຫານໍ ວທຕິ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫາຣປຣິຊານເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜສ຺ສປຣິຊານນຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສຸຂຕ຺ຖເມວ ຠວປຕ຺ຖນາ ໂຫຕີຕິ ເວທນາຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຠໂວຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ສພ຺ພໍ ເວທນໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣນ ອປຸພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ສຸຂໍ ວາ ວິນາສິຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’’ຕິອາທິອາຆາຕວຕ຺ຖຸປ຺ປຫານໂຕ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ. ‘‘ສຸຂພຫຸເລ ສຸຄຕິຠເວ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຄສີລໂຄວຕາທີຫິ ສຸທ຺ຘິໍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ສຸຂປຕ຺ຖນາວເສເນວ ປຣາມສຕີຕິ ເວທນາຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘວ, ສຎ຺ຎາ ປນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຣ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ ເອວ, ຕຎ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຕີເຣຕິ ຈາຕິ ‘‘ສຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາເຣ…ເປ… ປຣິຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ວິຎ຺ຎາເຓ ຆນຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ໂຊຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ໂມຫພເລເນວ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຕິປິ ມໂນ ອິຕິປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິປິ, ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ, ນາລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ, ນາລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທີຆຣຕ຺ຕໍເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ມມາຍິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໑) –

ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໍ ນ ອຸປາທິຍຕີຕິ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.