໒. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘. ຈກ຺ຂາທໂຍ ປສາທາ ໂອຬາຣິກມໂນມຍຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ ກາຍໂວຫາຣໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ‘‘ກາຍິກາ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ກາຍປສາທວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ກາຍປສາທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ຂຓາທິວເສນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອທ຺ຘາສມຍວເສນ ອຕີຕາທິຠາວສ຺ສ ອວຈນໍ ສຸຂາທິວເສນ ຠິນ຺ນາຍ ອຕີຕາທິຠາວວຈນໂຕ. ນ ຫິ ສຸຂາເຍວ ອທ຺ຘາວເສນ ສມຍວເສນ ຈ ອຕີຕາທິກາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຈ ກາຍິກເຈຕສິກາທິຠາເວນ ຠິນ຺ນາ. ເຕນ ເວທນາສມຸທໂຍ ອທ຺ຘາສມຍວເສນ ອຕີຕາທິຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ ສມຸທາຍສ຺ສ ເຕຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເວທເນກເທສາ ປນ ເອຕ຺ຖ ຄຫິຕາຕິ ເຕ ສນ຺ຕຕິຂເຓຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຣຫນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ. ເອກສນ຺ຕຕິຍໍ ປນ ສຸຂາທິອເນກເຠທສພ຺ຠາເວນ ເຕສຸ ໂຍ ເຠໂທ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພຠາເວນ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ເອກປ຺ປກາຣສ຺ສ ປາກຏສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທິກາ ຕໍສຫິຕທ຺ວາຣາລມ຺ພນປ຺ປວຕ຺ຕາ, ອວິຈ຺ເຉເທນ ຕທຸປ຺ປາທເກກວິຘວິສຍສມາໂຍຄປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຕຕິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ເຠທນ຺ຕຣໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ເຉທກຠາເວນ ຄຫຓໍ ກຕໍ. ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ ວາ ຘມ຺ມາ ປຣິວຕ຺ຕເນເນວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຕຕິຂຓວເສນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕມຊ຺ຌຄຕາຕິ ເອເຕນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑. ກິເລສຄ຺ຄິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ສທຣຖາ. ເອເຕນ ສຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸກ຺ຂວິປາກຏ຺ເຐນາຕິ ເອເຕນ ໂອຬາຣິກວິປາກນິປ຺ຜາທເນນ ກິຈ຺ຈໂຕ. ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຏິພທ຺ຘຠູຕາ ຈ ກາຍກມ຺ມາທິພ຺ຍາປາຣວິຣຫໂຕ ນິຣຸສ຺ສາຫາ ວິປາກາ, ສອຸສ຺ສາຫາ ຈ ກິຣິຍາ ອວິປາກາ. ສວິປາກາ ຈ ສຄພ຺ຠາ ວິຍ ໂອຬາຣິກາຕິ ຕພ຺ພິປກ຺ຂໂຕ ອວິປາກາ ສຸຂຸມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອສາຕຏ຺ເຐນາຕິ ອມຘຸຣຏ຺ເຐນ. ເຕນ ສາຕປຏິປກ຺ຂໍ ອນິຏ຺ຐສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸກ຺ຂຏ຺ເຐນາຕິ ທຸກ຺ຂມຏ຺ເຐນ. ເຕນ ທຸກ຺ຂານໍ ສນ຺ຕາປນກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ, ສນ຺ຕສ຺ມິໍ ເອສາ ປຓີເຕ ສຸເຂ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໘໘; ສໍ. ນິ. ໔.໒໖໗) ວຈນໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຜຣຓສຠາວວິຣຫໂຕ ອສນ຺ຕານໍ ກາມຣາຄປຏິຆານຸສຍານໍ ອນຸສຍນສ຺ສ ອຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສນ຺ຕາ, ສຸເຂ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຘານຠາວໍ ນີຕາຕິ ປຓີຕາຕິ. ຕຖາ ອນຘິຄນ຺ຕພ຺ພາ ຈ ກາມາວຈຣຊາຕິອາທິສງ຺ກຣໍ ອກຕ຺ວາ ສມານຊາຕິຍໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາທິເກ ສມານເຠເທ ສຸຂໂຕ ປຓີຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຸປພ຺ຣູຫິຕານໍ ຘາຕູນໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສຸຂາ ໂຂເຠຕິ ວິພາຘິຕານໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທຸກ຺ຂາ ຈ. ອຸຠຍມ຺ປິ ກາຍໍ ພ຺ຍາເປນ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຜຣຕິ. ມທຍມານນ຺ຕິ ມທໍ ກໂຣນ຺ຕໍ. ຉາທຍມານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕໍ, ອວຕ຺ຖຣມານໍ ວາ. ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ ສີໂຕທກຆເຏນ ອາສິຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ກາໂຍ ອຸປພ຺ຣູຫິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຸຂສມງ຺ຄິໂນປີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາສິຎ຺ຈມານໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກຕ຺ຕນິມິຕ຺ເຕເຍວາຕິ ປຖວີກສິຓາທິເກ ເອກສຠາເວ ເອວ ນິມິຕ຺ເຕ. ຈຣຕີຕິ ນານາວຊ຺ຊເນ ຊວເນ ເວທນາ ວິຍ ວິປ຺ຜນ຺ທນຣຫິຕຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາ.

ອຘິປ຺ປາເຍ ອກຸສລຕາຍ ອໂກວິໂທ. ກຸສລຕ຺ຕິເກ…ເປ… ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ກຸສລາກຸສລາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ອພ຺ຍາກຕາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຠູມນ຺ຕຣເຠເທ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິມິນາ ນີຫາເຣນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ກາມາວຈຣສຸຂໂຕ ກາມາວຈຣຸເປກ຺ຂາ ສຸຂຸມາ’’ຕິອາທິນາ ສຠາວາທິເຠເທນ ຈ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຠາວໍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ກເຖນ຺ໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕີຕິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ, ຕສ຺ມາ ເອກນ຺ຕປຓີເຕ ຫີນປຓີຕານໍ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ເອວເມວ ເອກນ຺ຕຫີເນ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຫີນປຓີຕຕາ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຕທຸທ຺ຘຣເຓ ນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອກຸສລານໍ ກຸສລາທີຫິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາຠາວໂຕ ປາຬິຍາ ອາຄຕສ຺ສ ອປຣິວຕ຺ຕນີຍຠາເວນ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍຕໍວາປນວເສນ ກຖເນປິ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຫຏ຺ຐິມນຍສ຺ສ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວຸຕ຺ຕນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຕໍ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐິມນໂຍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພຫຸວິປາກາ ອກຸສລາ ໂທສຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ໂອຬາຣິກາ, ຕຖາ ອປ຺ປວິປາກາ ກຸສລາ. ມນ຺ທໂທສຕ຺ຕາ ອປ຺ປວິປາກາ ອກຸສລາ ສຸຂຸມາ, ຕຖາ ພຫຸວິປາກາ ກຸສລາ ຈ. ໂອຬາຣິກສຸຂຸມນິກນ຺ຕິວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ກາມາວຈຣາທີນໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ. ສາປີຕິ ຠາວນາມຍາຍ ເຠທເນນ ທານມຍສີລມຍານຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກໍ ເຠທນໍ ນຍໂຕ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາປີຕິ ວາ ຕິວິຘາປີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໑໓. ຊາຕິອາທິວເສນ ອສມານໂກຏ຺ຐາສຕາ ວິສຠາຄຏ຺ໂຐ. ທຸກ຺ຂວິປາກຕາທິວເສນ ອສທິສກິຈ຺ຈຕາ, ອສທິສສຠາວຕາ ວາ ວິສໍສຏ຺ໂຐ, ນ ອສມ຺ປໂຍໂຄ. ຍທິ ສິຍາ, ທູຣວິປຣິຍາເຍນ ສນ຺ຕິກໍ ໂຫຕີຕິ ສໍສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕິກຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ເວທນາຍ ເວທນາສມ຺ປໂຍໂຄ ອຕ຺ຖິ. ສນ຺ຕິກປທວຓ຺ຓນາຍ ຈ ‘‘ສຠາຄຏ຺ເຐນ ສຣິກ຺ຂຏ຺ເຐນ ຈາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ຍຖາ ສນ຺ຕິກໂຕ ອກຸສລໂຕ ອກຸສລາ ທູເຣຕິ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ຕຖາ ຕໂຕ ທູຣໂຕ ກຸສລໂຕ ກຸສລາ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ? ນ ສກ຺ກາ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ກຸສລາ ກຸສລາຍ ສນ຺ຕິເກຕິ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກໂຕ ສນ຺ຕິກຕາ ເອວ ອຸທ຺ຘຣິຕາ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ສນ຺ຕິກສນ຺ຕິກຕຣຕາວຈນເມວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣສນ຺ຕິກຕາວ ອິຘ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ທູຣໂຕ ທູຣຸທ຺ຘຣຓໍ ວິຍ ສນ຺ຕິກໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ທູຣທູຣຕຣຕາຍ ວິຍ ສນ຺ຕິກສນ຺ຕິກຕຣຕາຍ ຈ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຖ ປນ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ນ ກຸສລາ ກຸສລາຍ ເອວ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ, ອຖ ໂຂ ຍໂຕ ສາ ທູເຣ, ຕສ຺ສາ ອກຸສລາຍາ’’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ອກຸສລາຍ ກຸສລາ ກທາຈິ ສນ຺ຕິເກ ອຕ຺ຖີຕິ. ອຖາປິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍາ ອກຸສລາ ກຸສລາຍ ສນ຺ຕິເກ, ສາ ຕໂຕ ທູຣໂຕ ກຸສລໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ, ຕທປິ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ກຸສເລ ອກຸສລາ ອຕ຺ຖິ, ຍາ ຕໂຕ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຸທ຺ຘຣິເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທູຣສ຺ສ ທູຣໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຠາຄຕ຺ຕາ ທູເຣ ສນ຺ຕິກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ, ສນ຺ຕິເກ ປນິຘ ວຸຕ຺ເຕ ຠິນ຺ເນ ຕຕ຺ເຖວ ທູຣໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕິກໂຕ ປນ ທູຣໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ທູຣໂຕ ຈ ສນ຺ຕິກໍ ນ ສກ຺ກາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ. ໂລຠສຫຄຕາຍ ໂທສສຫຄຕາ ທູເຣ ໂລຠສຫຄຕາ ສນ຺ຕິເກຕິ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ສນ຺ຕິກໂຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ໂທສສຫຄຕາຍ ໂລຠສຫຄຕາ ທູເຣ ໂທສສຫຄຕາ ສນ຺ຕິເກຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສຠາຄໂຕ ສຠາຄນ຺ຕຣສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ‘‘ໂລຠສຫຄຕາຍ ໂທສສຫຄຕາ ທູເຣ ສາ ເອວ ຈ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ໂທສສຫຄຕາຍ ສນ຺ຕິກຠາວສ຺ສ ອກາຣຓຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວິສຠາຄຕາ ເຠທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຠາຄາພ຺ຍາປກຕ຺ຕາ ທູຣຕາຍ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ນ ຫິ ໂທສສຫຄຕາ ອກຸສລສຠາຄໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ສຠາຄຕາ ປນ ເຠທໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິສຠາຄພ຺ຍາປກຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິກຕາຍ ສນ຺ຕິກໂຕ ທູຣຸທ຺ຘຣຓໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ອກຸສລຕາ ຫິ ໂລຠສຫຄຕາທິສພ຺ພວິສຠາຄພ຺ຍາປິກາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ທູຣໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.