໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາໂຣ

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມເກ ວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໒) ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕກ຺ກເມນ. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ຫິ ເອກນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ກມ຺ມຊານໍ ອກມ຺ມຊານຎ຺ຈ ອນຸປາລກໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີສຸ ຈ ປວຕ຺ຕມານານໍ ກມ຺ມຊານນ຺ຕິ ຕໍມູລການິ ຍມການິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ປນ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍາວສາເນສຸ ຍໍ ມູລກເມວ ນ ໂຫຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສມູລການິ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕິວເສເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ອາຍຕນຍມເກ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໔. ອິຕ຺ຖີ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖີຕິ ໂກຈິ ສຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຣູປາທິຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ອິຕ຺ຖິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊມານມິວ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຕຖາຄຫິຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ເຠທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຈເນເນວ ໂສມນສ຺ສໂຕ ອຎ຺ຎາ ສຸຂາ ເວທນາ ສຸຂໍ, ໂທມນສ຺ສໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ຄຫິໂຕເຍວາຕິ ‘‘ສຸຂໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໐. ສຸທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວາເຣ ຈກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຎ຺ຎາຈກ຺ຂູນິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວເສສໍ ໂສຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາໂສຕເມວາຫ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒.ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ປວຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ຉ? ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໕) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອິຘ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີສຸ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ກມ຺ມຊາກມ຺ມເຊຫິ ສພ຺ເພຫິປິ ໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ອຎ຺ຎຘມ຺ມນິສ຺ສເຍນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາວ ປຘານໍ, ຕສ຺ມາ ກູຏໍ ວິຍ ໂຄປານສີນໍ ສພ຺ພິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ໂຍຊິຕໍ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິມູລເກສຸ ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ‘‘ຍສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ສພ຺ເພສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ປວຕ຺ເຕ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຸຂທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຈ ໂຍຊນາ ລພ຺ຠຕິ, ຕຖາ ‘‘ຍສ຺ສ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ໂນ’’ຕິອາທິນາ ຕໍມູລກາ ຈ ນຍາ. ເຕຫິ ປນ ປວຕ຺ຕິຍໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນຫິ ໂຍຊນາ ຕໍມູລກາ ຈ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີສຸ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ໂຍຊນາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມູລເກຫິ ຈ ນເຍຫິ ປາກຏາເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

‘‘ສຈກ຺ຂຸການໍ ວິນາ ໂສມນສ຺ເສນາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາວິປາກປຏິສນ຺ຘີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ໂສມນສ຺ສວິຣຫິຕສຈກ຺ຂຸກປຏິສນ຺ຘິນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍເຍວາ’’ຕິ ນິຍໂມ ກໂຕ, ເຕນ ຕໍສມານລກ຺ຂຓາ ປຣິຕ຺ຕວິປາກຣູປາວຈຣປຏິສນ຺ຘິໂຍປິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈເຣສຸ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິສມານຕາຍ ມຫາວິປາເກຫິ ຈຕູຫິ ນິທສ຺ສນໍ ກຕໍ, ເຕນ ຍຖາ ສໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິກາ ອຈກ຺ຂຸກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິຕຣມຫາວິປາກປຏິສນ຺ຘິກາປີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈວນ຺ຕານໍ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກຕາ ສເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິການໍ ກາມາວຈຣານໍ ນິຍມໂຕ ສຈກ຺ຂຸກາທິຠາວທສ຺ສເນນ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກປິ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຍຖາ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ອາຍຕນຍມເກ ທສ຺ສິຕໍ. ນ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວຊ຺ຊເນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ອິຕ຺ຖີນໍ ອຆານການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໘໗) ຈ ເຕ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມາວຈເຣ ໂສເປກ຺ຂອຈກ຺ຂຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ ຕໍສມານລກ຺ຂຓໍ ອຣູປປຏິສນ຺ຘິຎ຺ຈ ນິທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກສຸຈິ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອເຫຕຸກາຣູປປຏິສນ຺ຘິວເສນາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ເອວ ເສຍ຺ໂຍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຫິ ເອກນ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘາສຕິປຎ຺ຎາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ສມາຘິວີຣິຍານິ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍທິ ປນ ສມາຘິວີຣິຍານິ ສນ຺ຕິ, ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສມາຘິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໑໓) ‘‘ວີຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໑໑໑) ວຈນໂຕ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ຍຖາ ສມາຘິເລໂສ ເອກຄ຺ຄຕາ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ວີຣິຍເລໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫິ ເອກນ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘາວີຣິຍສຕິປຎ຺ຎາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເອກຄ຺ຄຕາ ປນ ສມາຘິເລໂສ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ – ຍຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ເກສຸຈິ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ສມາຘິວີຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານິ ຈ, ເອວມິຘ ສມາຘິວີຣິຍານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສມາຘິວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍານເມວ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອເຫຕຸກນ຺ຕຣໂຕ ວິເສເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມາຘິວີຣິຍານິ ປນ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານີ’’ຕິ ສມາຘິເລສສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວີຣິຍເລສສ຺ສ. ວິເສສນຎ຺ຫິ ວິເສສິຕພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຍສຸ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘາວີຣິຍສຕິປຎ຺ຎາໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ຍາວ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ຄພ຺ຠຄຕານໍ ອຈກ຺ຂຸການໍ ຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ສເຫຕຸການໍ ອຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກວເສນ ເຈວ ອຣູປີວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາປິ ປນ ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈກ຺ຂຸກາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສຈກ຺ຂຸການໍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ກາມຘາຕຸຍໍ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິການໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ ຈ ອຈກ຺ຂຸກາ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍສນ຺ຕານານມ຺ປິ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປາໂທ, ຈຸຕິວເສນ ນິໂຣໂຘ ພາຫຸລ຺ລວເສນ ທສ຺ສິໂຕ. ກທາຈິ ຫິ ເຕສໍ ປຐມກປ຺ປິກາທີນໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍາວສາເນສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍມູລຍມເກສຸ ປຐມປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນຫິ ຄຫິເຕຫິ ອຸປປຕ຺ຕິຈຸຕິວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ປວຕ຺ຕິວເສນປິ ລພ຺ຠມານານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈຸຕິວເສເນວ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນຫິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໙໐. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິສມານຄຕິກໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສເນວ ຄຈ຺ຉຕິ ສນ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘທສ຺ສນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ໂສມນສ຺ສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕສຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຍຖາລາຠວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ເຕສຸ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີສູຕິ ເອວໍ ຍຖາລາໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ເຉເທເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຫສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຣູປທສ຺ສເນນ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ເຉໂທຕິ ນາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ວິນາ ໂສມນສ຺ເສນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ໂສມນສ຺ສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອວຈນໍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິສມານຄຕິກຕໍ ທີເປຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸປປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ອຸປ຺ປາໂທ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ. ‘‘ວິນາ ໂສມນສ຺ເສນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິວເສນ ເຕ ຈ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນາ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ອນຸປ຺ປາໂທປິ ປເນຕສ຺ສ ຈຸຕິອຸປປຕ຺ຕີສ຺ເວວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ປວຕ຺ເຕຕິ. ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສປິ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ, ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິວເສນ ເຕ ຈ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນາ ນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ສຍຕ຺ຖເກ ຈ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນາ ນ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ ນ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ‘‘ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ໂອກາສທີປກໍ, ນາປິ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ, ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວິຍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທກ຺ຂຓທີປກໍ, ອຖ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລທີປກເມວາຕິ.

ອຕີຕກາລເຠເທ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ, ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໒໗໗) ເອຕ຺ຖ ວິຍ ‘‘ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ໂສມນສ຺ສມນິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂສມນສ຺ສຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ອຸປປຕ຺ຕິສມງ຺ຄິໂນເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຫິ ວເສນ ຍາວ ປຐມຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘຣຕິ, ຕາວ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓນ ນິທສ຺ສິຕໍ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ນ ນິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ຂເຓສຸ ລພ຺ຠມານໍ ສພ຺ພປຐເມນ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓນ ນິທສ຺ສິຕໍ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອນາຄຕກາລເຠເທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສມາເນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສມານຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລເຠເທ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສໍສຍເຠເທຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ປຸຈ຺ຉິຕານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ, ນ ເອວມິຘ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ປຸຈ຺ຉິຕານໍ ເຕສໍ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາໂທ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິໂຣຘວາເຣປິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອປິ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ. ນ ຫິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈຸຕິໂຕ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍນິໂຣໂຘ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຐມປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ໂຖ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖນິສ຺ສໂຍ ມາທິໂສວ ອຸປປຕ຺ຕິອຸປ຺ປາທິນ຺ທ຺ຣິຍວາ ອຸຠຍຸປ຺ປາທິນ຺ທ຺ຣິຍວາ ອຕ຺ໂຖ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍຕິ ເອວໍ ວິຍ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖເມວ ນິຍເມຕິ, ນ ຕຕ຺ເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອນາຄຕຠາວມຕ຺ເຕນ ສຣູປໂຕ ຄຫິຕໍ ອຸປ຺ປາທໍ ວາ ນິໂຣຘໍ ວາ ສໍສຍຕ຺ຖນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈວໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສ຺ສ ນິຍໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໒໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ນິໂຣຘວາເຣປິ.

ປຏິໂລເມ ປນ ຍຖາ ອນຸໂລເມ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ອນາຄຕາ ສຣູປວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍປເທນ ຄຫິຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິມູລເກສຸ ໂຍຊິຕາ, ນ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຫິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຈ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ໂຍເຊຕຸໍ, ນ ເອວໍ ອນຸປ຺ປາທານິໂຣເຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຈ ອນຸປ຺ປາທານິໂຣຘາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຠູຕາຠາວສ຺ສ ອຠູຕາຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຈ ສມ຺ຠວານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ອຠູຕຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຠາໂວ ຈ ປຏິໂລເມ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ວິເສສຣຫິຕສ຺ສ ອຠູຕາຠາວສ຺ສ ວຕ຺ຕມານານໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ວິຍ ກາລນ຺ຕຣໂຍຄາຠາວໂຕ ຍາທິສານໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ສນ຺ນິຈ຺ຉິໂຕ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍາ ຕາທິສານໍເຍວ ອຸປປຕ຺ຕິຈຸຕິອຸປ຺ປາທນິໂຣຘານໍ ຊີວິຕາທີນມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາທານິໂຣຘາ ສໍສຍປເທນ ປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໓໐໘) ຈ, ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ.

ເຍ ຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ໂສເປກ຺ຂປຏິສນ຺ຘິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ເຍ ຈ ອຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາສວຈເນນ ຕໍສມານລກ຺ຂຓຕາຍ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຍ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ເຍສຸ ອາທິມໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຕີຕານາຄຕວາເຣ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ຘມ຺ມຍມເກ ວິຍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາຕິກ຺ກມວເສນ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ. ເຍສຸ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຕີຕວາເຣ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພວເສນ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ເອວ ສຸນ຺ທຣຕໂຣຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ

໔໓໕-໔໘໒. ປຣິຎ຺ຎາວາເຣ ໂລກິຍອພ຺ຍາກຕມິສ຺ສການິ ຈາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ເນຫິ ເອກນ຺ຕປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂລກິຍອພ຺ຍາກເຕຫິ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ຕານິ ອຸປາທາຍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ໂຫຕິ, ກສ຺ມາ ຘມ຺ມຍມເກ ‘‘ໂຍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວຕິ, ໂສ ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ອພ຺ຍາກຕປເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍມການິ ນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ຍຖາ ‘‘ກຸສລໍ ຠາເວມິ, ອກຸສລໍ ປຊຫາມີ’’ຕິ ກຸສລາກຸສເລສຸ ຠາວນາປຫານາຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ຕຖາ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອນິຈ຺ໂຈ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘາທີສຸ ປຣິຊານາຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣິຊານິຕພ຺ພາ, ເຕ ຈ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຊານິຕພ຺ພາ, ນ ອພ຺ຍາກຕຠາວນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠາຊນີເຍ ອາຄຕສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພຕາວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ, ນນຸ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ກຸສລາກຸສລຠາເວນ ອຄ຺ຄຫິຕາ ກຸສລາກຸສລາປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຍຖາ ປນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ ຠາເວຕພ຺ພປຫາຕພ຺ພຠາເວຫິ ວິນາປິ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຠາໂວ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວິນາ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພຕາວ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອກຸສລໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ປຫາຕພ຺ພເມວາຕິ ເອເຕນ ປຫາຕພ຺ພເມວ, ນ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພເມວ ນິວາເຣຕິ, ນ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕພ຺ພນິຏ຺ຐໍ, ນ ປນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຠາເວຕພ຺ພຠາໂວ ເອວ ຕສ຺ສ ຄຫິໂຕຕິ. ‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິອາທິ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ປຣິຊານາຕີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປຣໂຕ ລິຂິຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ລິຂິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍມູລກຎ຺ຫິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍມູລເກ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ປຊຫນ຺ຕິ ໂນ ຈ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໔໐).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ອຏ຺ຐ ຈ ອຣິຍາຕິ ນວ ປຸຄ຺ຄລາ. ເຕສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠພ຺ພາຠພ຺ພວເສນ ທຸວິໂຘ, ໂສ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ຉ ປຸຄ຺ຄລາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານິຕ຺ຖ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ປຊຫິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ ຈ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ‘‘ເຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໔໙, ໕໑-໕໒) ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ປຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ປຊຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໕໑) ຈ ຠພ຺ໂພ ເອວ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ‘‘ເຍ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມຄ຺ຄໍ ນ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໑.ສຈ຺ຈຍມກ.໕໑) ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫິສ຺ສນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ນ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໕໕) ຈ ອຠພ຺ໂພ ເອວ. ອຄ຺ຄຜລສມງ຺ຄີ ຈ ປຐມຜລສມງ຺ຄີ ອຣຫາ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ. ໂສປິ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ຠາວິຕ຺ຖ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ປຊຫິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໔໔) ຈ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ‘‘ໂຍ ອຄ຺ຄຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໔໖) ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ‘‘ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຊຫິຕ຺ຖ, ໂນ ຈ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຈ຺ຉິກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໔໔) ຈ ປຐມຜລສມງ຺ຄີ ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ‘‘ໂຍ ອຄ຺ຄຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສີ’’ຕິ (ຍມ. ໓.ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກ.໔໔໓, ໔໔໖) ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ອິຕໂຣວາຕິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລເຠທໍ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ຄຫິຕປຸຄ຺ຄເລ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ປຣິຎ຺ຎາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຍມກປກຣຓ-ມູລຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.