໑. ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ຌານງ຺ຄາເນວ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວິໂມກ຺ຂສຫຊາເຕນ ນາມກາເຍນາ’’ຕິ. ເຍນ ຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິອາທິນາ ປຐມໍ ສມງ຺ຄິຠາວຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຜສ຺ເສນປິ ຜຸຏ຺ຐາເຍວ ນາມາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອປິເຈສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍໍ ສມ຺ຜສ຺ເສນ ຜຸສນຕ຺ຖໍ, ອິຕເຣຫິ ອິຕເຣ ກາຣຓຕ຺ເຖ. ສມງ຺ຄິຠາວຜຸສນກາຣຓຠາວາ ຫິ ຜຸສນາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ປຸນປິ ປຐມຕ຺ຖເມວ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຐເປຕ຺ວາ ຕານິ ອງ຺ຄານິ ເສສາ ອຕິເຣກປຓ຺ຓາສຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທນາໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ເວທນາໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສຸຂສ຺ສ ຜຸສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ເຕສໍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕເນວ ຕສ຺ສ ຜຸສນາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ເວທຍິຕາຘິປຕິຍຏ຺ເຐຫິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຠາວປຏິລາຠສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຕານິ ອງ຺ຄານີຕິ ອງ຺ຄານໍ ພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ. ເຕສຸ ປນ ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ ‘‘ວິຕກ຺ກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຂໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ໂຍຊນາຍ ເສສາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕຣາສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ. ສພ຺ພໂຍຊນາສຸ ຈ ຕໂຍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒. ໂຍ ອສມຍວິໂມກ຺ເຂນ ເອກຈ຺ເຈຫິ ອາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອສມຍວິໂມກ຺ຂູປນິສ຺ສຍລາເຠນ ຈ ສາຕິສເຍນ ສມຍວິໂມກ຺ເຂນ, ໂສ ເອວ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ເຕນ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຌານລາຠີ ເສກ຺ໂຂ ຣູປາຣູປຠວໂຕ ອປຸນຣາວຏ຺ຏໂກ ກາມຣາຄາທີຫິ ຕຖາວິມຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕີຕິ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປນ ຌານລາຠີ ປຸນຣາວຏ຺ຏກຘມ຺ໂມ ປຸນ ກາມຣາຄາທິສມຸທາຈາຣຠາວໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນາຣຫຕິ, ເຕນ ໂສ ‘‘ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣຫໂຕ ປນ ອປຣິກ຺ຂີຓາ ອາສວາ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມຕ຺ຕາ ຫິ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ນ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ວາ ກາຣຓໍ. ຕທກາຣຓຠາວເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເຫວ ໂຂ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ເສວ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ ອຣຫາ ອສມຍວິມຸຕ຺ໂຕຕິ. ພາຫິຣານນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ພຫິຠູຕານໍ, ໂລກິຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓. ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິພ຺ພານມຕ຺ຕວາຈໂກ ອຣູປສທ຺ໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປໂຕ ອຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສນ຺ຕິ ສມາຘິໍ. ອຠິຎ຺ຎາທີນຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປາທກຠາເວນ ສມາຘິ ມຎ຺ຊູສາສທິໂສ ໂຫຕິ. ອທ຺ຘານໍ ຜຣິຕຸນ຺ຕິ ທີຆກາລໍ ພ຺ຍາເປຕຸໍ, ປວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາທຣສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕເຠໂທຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ວຕ຺ຕເຠທມຕ຺ເຕນ ນຏ຺ຐາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີຫິ ນຏ຺ຐາ ວິຍ ນ ກິຎ຺ເຈນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ ມນ຺ທປາຣິປນ຺ຖກຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕສມິຕກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອປ຺ເປນ຺ໂຕວ ນິສີທີ’’ຕິ ອາຫ.

໔. ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປນ ປມາເທນ ວີຕິນາເມນ຺ຕານມ຺ປິ ສມາປຕ຺ຕິ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ປຣິຫີໂນ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍາສງ຺ເຄ ປຏິສໍຫຏມຕ຺ເຕ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອນ຺ຕຣາຍາຍາຕິ? ຍາ ຫິສ຺ສ ສາ, ອານນ຺ທ, ອກຸປ຺ປາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ນາຫໍ ຕສ຺ສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ວທາມິ. ເຍ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາ ອຘິຄຕາ, ເຕສາຫມສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ວທາມີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໗໙) ປນ ສມເຍນ ສມຍໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ປຣິຫຣິຕພ຺ພານໍ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂວິຫາຣານໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍາສງ຺ຄກາເລ ອນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນສ຺ສ ເຕນ ອວິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕. ຘມ຺ມານໍ…ເປ… ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຘ ຫິ ຕາຫິ ສມາປຕ຺ຕີຫິ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ຘມ຺ເມຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຫານມ຺ປິ ອປຣິຫານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປມາທມາຄມ຺ມ ຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ກຸປ຺ປນໍ ອກຸປ຺ປນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ປຣິຫານຘມ຺ມານເມວ ວິນາໂສຕິ ວຈນນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວຈນຕ຺ຖນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວາ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໗-໘. ເຈຕນາ ສມາປຕ຺ຕິເຈຕນາ ຕທາຍູຫນາ ຈ. ອນຸຣກ຺ຂຓາ ສມາປຕ຺ຕິອຸປກາຣານຸປກາຣປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ປຎ຺ຎາສຫິຕາ ສຕິ. ຕາຫິ ເຈຕິຍມານອນຸຣກ຺ຂິຍມານສມາປຕ຺ຕີນໍ ຠພ຺ພາ ເຈຕນາຠພ຺ພາ ອນຸຣກ຺ຂຓາຠພ຺ພາ.

໑໐. ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສິກ຺ຂໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຄຕາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາ ຫິ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍານຸປຈ຺ເຉເທນ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

໑໑. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ຈ ວຏ຺ຏຠຍໂຕ ປຎ຺ຎຸພ຺ເພເຄນ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊເນຫິ ອຸປຣໂຕຕິ ຠຍູປຣໂຕ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ຠຍູປຣຕາ’’ຕິ.

໑໒. ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາວິຣຫິຕາ ‘‘ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຄຫິຕາຕິ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ ເກຈິ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິມິນາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ຄຜລູປນິສ຺ສຍາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ວິນາ ນ ຕທຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ.

໑໔. ຍຕ຺ຖ ນິຍຕານິຍຕໂວມິສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ນິຍຕຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ຕທຠາວາ ນິຍໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາ ປນ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໑໖. ເຕຣສສຸ ສີເສສຸ ປລິໂພຘສີສາທີນິ ປວຕ຺ຕສີສຎ຺ຈ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານິ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສາທີນິ ປຣິຍາທການິ, ປຣິຍາທກຜລໍ ໂຄຈຣສີສໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕຜລວິໂມກ຺ໂຂຕິ. ປຣິຍາທກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ຂາຣສີສໍ ສງ຺ຂາຣວິເວກຠູໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານໍ ປຣິຍາທກຜລາຣມ຺ມຓານໍ ສຫ ວິຍ ສໍສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ ສມສີສິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໗) ເຕຣສ ສີສານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘ ປນ ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຕສຸ ກິເລສປວຕ຺ຕສີສານເມວ ວເສນ ໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິເລສສີສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕສີສມ຺ປິ ວຏ຺ຏໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ຍທິປິ ປຣິຍາທິຍຕິ, ຍາວ ປນ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ປວຕ຺ຕສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກິເລສປຣິຍາທາເນນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ຈ ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໘; ສໍ. ນິ. ໓.໑໒, ໑໔) ວຈນໂຕ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິສມາປເນນ ກິເລສປຣິຍາທານໍ ສມາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ປຣິສມາປນໍ ຍທິ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຊີວິຕປຣິສມາປນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣຈຸຕິສມຕາຍ ກິເລສປຣິຍາທານຊີວິຕປຣິຍາທານານໍ ອປຸພ຺ພາຈຣິມຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວາຣສມຕາຍາ’’ຕິ. ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານຈິຕ຺ຕເມວ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໗. ມຫາປໂຍໂຄຕິ ມຫາກິຣິໂຍ ວິປຕ຺ຕິກຣຓມຫາເມຆຸຏ຺ຐານາກາຣວິນາໂສ. ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ວິນາໂສ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘. ອຣຓີຍຕ຺ຕາຕິ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

໒໐. ຍາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ອຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ອຘິຄຕາຍ ເຕວິຊ຺ຊຕາຠາໂວ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕາ, ສາ ຈ ອາຄມນວເສນ ສິທ຺ຘາ ສາຕິສຍາ ເຕວິຊ຺ຊຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຄມນີຍເມວ ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ.

໒໒. ຕຕ຺ຖ ຈາຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣຠາເວ ວາ. ຕຕ຺ເຖວ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

໒໓. ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຈ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ສຈ຺ເຈສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໘; ໓.໓໑໒; ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙; ຘ. ສ. ໒໔໘) ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຍທິປິ ມຫານິທານສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ຕວເສນ ສພ຺ພອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ‘‘ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຫຊາຕນາມກາເຍນ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ ຫິ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ, ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໒) ອຣູປສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ໂຐ ຈ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓປປຕ຺ຕິໂຕຕິ. ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ອາສວາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ທສ຺ສນກາຣຓາ ປນ ປຣິກ຺ຂີຓາ ທິສ຺ວາ ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂຍຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ທສ຺ສນໍ ປຸຣິມກິຣິຍາ ໂຫຕີຕິ. ນາມນິສ຺ສິຕໂກ ເອໂສຕິ ເອໂສ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຣູປໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ປຸນ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ‘‘ນາມນິສ຺ສິຕໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ກາຍທ຺ວຍໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕ ຫິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອຸປສີວພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ມຸນິ ອກ຺ຂາໂຕຕິ.

ປຐມຕ຺ເຖຣວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ອຸຠໂຕ ຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ, ຕຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທເນຫິ ວາ ກາຍທ຺ວຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຣູປາວຈຣໍ ປນ ນາມກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ນີວຣຓທູຣີຠາເວນ ນາມກາຍໂຕ ຣູປຕຓ຺ຫາວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກເທເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູຕໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕນາມລາຠສ຺ສ ກາຣຓໍ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໕. ເອເຕສຸ ຫິ ເອໂກປິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ ນ ໂຫຕີຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ຣູປກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເອກມ຺ປິ ວິໂມກ຺ຂໍ ອນຘິຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຣູປາວຈເຣສຸ ຫິ ເອກມ຺ປິ ອຘິຄໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວກາຣຓປຏິລາຠໂຕ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສນ ເຕນ ຕໍນາມທາເນ ສມຕ຺ເຖນ ‘‘ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໒໖. ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໕) ວິຍ ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ.

໒໗. ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

໒໘. ອິມໍ ປນ ນຍໍ ‘‘ໂນ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເຍນ ວິເສເສນ ໂສ ວິເສໂສ ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມໍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາສູຕິ ຈ ວຈເນນ ອາຄມນີຍນານຕ຺ຕສນ຺ນິຏ຺ຐານເມວ ຖິຣໍ ກໂຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙. ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕີຕິ ປຎ຺ຎໍ ສາຕິສຍໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາ ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຫຕີຕິ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ຄເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ເອວໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີຕິ ອຍໍ ອປິ-ສທ຺ໂທ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນນຸ ອຣິເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ໂຫຕີຕິ ຕທາ ເອວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນາມາຕິ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ? ນາປນ຺ນໍ. ມຄ຺ເຄນ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທິສສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ໂສໂຕຕິ ນາມໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຕນປິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໂຕ, ໂສເຕນ ວາ ມຄ຺ເຄນ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອປຣິຫີເນນ ຜລຏ຺ໂຐປິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ ນາມ, ນ ຈ ເຕນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຍ ໂສໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຍມາໂນ, ຕສ຺ມາ ສມາປນ຺ນໂສຕຕ຺ຕາ ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນາ, ສພ຺ເພ ເຕ ໂສຕາປນ຺ນາ. ເຕສໍ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ນິຏ຺ຐາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໔). ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຜລຏ຺ຐາທີນໍ ວິສຸໍ ນາມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຐມຜລຏ຺ໂຐ ເອວ ອິຕເຣຫິ ວິເສສິຍມາໂນ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ເອວ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ເຄນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອເຕນ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ນິສ຺ສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຫິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ. ທຸຕິເຍນຕ຺ເຖນ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ຄຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

໓໒. ເກວເລນ ກຸລສທ຺ເທນ ມຫາກຸລເມວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາໂຠຄກຸເລສຸເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໓໓. ຂນ຺ຘພີຊໍ ນາມ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ. ອິຫຏ຺ຐກນິຊ຺ຌານິກວເສເນວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຖິຕາຕິ ສຊ຺ຌານໂກ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນສມຸຈ຺ເຉເທ ອກເຕປິ ອນາຄາມິສຠາໂຄ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ອິຘ ຄຓນູປໂຄ ນ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ສໍສຣຓໂກ ກາມຠວຄໂຕ ຫີນຊ຺ຌານໂກ ອິຘ ຄຓນູປໂຄຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໔. ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ຕນຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ອຸປປນ຺ນໍ ວາ ສມນນ຺ຕຣາຕິ ອຸປປນ຺ນໍ ວາ ເອເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ໂຫຕິ, ອຖ ສມນນ຺ຕຣາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສຎ຺ຊເນຕິ. ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ເວມຊ຺ຌໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສຎ຺ຊເນຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປາຬິອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ນທີ’’ຕິ ວິຍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຣສທ຺ທໂຍເຄ ປຣໂຕ ຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສທ຺ໂທ ວຈນເສສຠູໂຕ ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໗. ອຸປຫຈ຺ຈາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ເວມຊ຺ຌາຕິກ຺ກໂມ ກາລກິຣິໂຍປຄມນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເວມຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໔໐. ອຸທ຺ຘໍວາຫິຠາເວນາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ວຫຕີຕິ ອຸທ຺ຘໍວາຫີ, ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕໍ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ເຕນ ອຸທ຺ຘໍວາຫິຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວິເຫສຸ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ນ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕຸ, ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ປນ ຕສ຺ສ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິຕາ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິຕາ ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ທສ ອນາຄາມິໂນ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຕປ຺ປາທີສຸປິ. ອນຸປຫຈ຺ຈຕລາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕຕລາ. ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີນໍ ລຫຸສາລຫຸສຄຕິກາ ເອວ ປຣິຕ຺ຕວິປຸລຕິຓກຏ຺ຐຌາປກປປ຺ປຏິກາສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ນິພ຺ພາຍນກາທີຫິ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ວິຍ ສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍນກໂຕ ອນຘິມຕ຺ຕຕາ ວິຍ ຈ ອນ຺ຕຣາ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຫິ ອຸທ຺ຘໍໂສຕໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕານຘິມຕ຺ຕຕາ. ເຕ ເອວ ຫິ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນຕິ. ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕເຣຕິ ວຈນໍ ຕິຓກຏ຺ຐຌາປນສມຕ຺ຖປປ຺ປຏິກາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນ ອຘິມຕ຺ຕ ນາຘິມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ.

ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທິກໍ ເຫຕຸປຎ຺ຈກໍ ໂນ ຈ ອສ຺ສ, ວິຎ຺ຎາຓາທິກໍ ອິທໍ ຜລປຎ຺ຈກໍ ວຕ຺ຕມານໍ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຕີຕຠວສໍສິທ຺ຘິໂຕ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໂຕ ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍທສ຺ສນປຏິປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍທິ ເອຕຣຫິ ເຫຕຸປຎ຺ຈກໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ຜລປຎ຺ຈກໍ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ວຍທສ຺ສນປຏິປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເອຕຣຫິ ອນາຄເຕ ຈ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍນິວາຣຓວເສນ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິປຕ຺ຕິ ວາ ຈຕູຫິປິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທຕ຺ຖີຕິ ຍໍ ອຕ຺ຖິ. ຠູຕນ຺ຕິ ສສຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວາ ຍຖາທິຏ຺ຐອຸທຍພ຺ພຍໍ ຍຖາທິຏ຺ຐສຸຎ຺ຎຕໍ ວາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ປຣິກປ຺ປິຕອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຕ຺ຕາທິຠາວຣຫິຕໍ ນາມຣູປມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາຍ ວິວຏ຺ຏມານໂສ ຕໍ ຠູຕໍ ປຊຫາມີຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ, ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອຸເປກ຺ຂໂກ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ອວິສິຏ຺ເຐ ວິສິຏ຺ເຐ ຈ ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ຠໂວ ຠໂວ, ອນາຄໂຕ ຊາຕິຍາ ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕ ສມ຺ຠໂວຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຠໂວຕິ ຠູຕເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ຠໂວ ຕທາຫາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ເສກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠູເຕ ຫິ ສສມ຺ຠເວ ຈ ວິຣາໂຄ ເສກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຠູຕມິທນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ຠູຕມິທນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕທາຫາຣສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ທິສ຺ວາ ຕທາຫາຣສມ຺ຠວສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ…ເປ… ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕທາຫາຣນິໂຣຘາຍ ຍໍ ຠູຕໍ, ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ທິສ຺ວາ ນິໂຣຘຘມ຺ມສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເສກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໑). ອຖຸຕ຺ຕຣີຕິ ອຖ ເອວໍ ອຣຊ຺ຊມາໂນ ອຸຕ຺ຕຣິ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ປທໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄເນວ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພສ຺ສ ຕສ຺ສ ເຕນ ອສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.