ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກຣຓ-ມູລຏີກາ

໑. ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໑. ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ຕິກທຸກວເສນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິຠງ຺ເຄ ຂນ຺ຘາທິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຖາສງ຺ຄຫິຕວິຠຕ຺ຕານໍ ຘາຕຸກຖາຍ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫາທິປ຺ປເຠທໍ ວຕ຺ວາ ຍາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ສຠາວໂຕ ອຸປາທາຍ ຈ ປຎ຺ຎາປນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອາຣທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ຘມ຺ເມ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາເນ ອສຠາວສມູຫວເສນ ອຸປາທາຍ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ, ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ, ເທໂວ, ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິອາທິກາ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ພາຫິຣຣູປນິພ຺ພານານໍ ສສຠາວສມູຫສສຠາວເຠທວເສນ ປຎ຺ຎາປນາ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິກາ ປຎ຺ຈວິຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາຍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸ ວິຠຕ຺ຕາ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສພ຺ພາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ສມຍວິມຸຕ຺ຕາທິປ຺ປເຠທາຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄເຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິສຠາວຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຘານາຍ ‘‘ວິຫາໂຣ ມຎ຺ໂຈ’’ຕິອາທິກາ ຈ ສພ຺ພາ ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ. ຕາ ເອວ ຫິ ໂວມິສ຺ສາ ອິຕຣາ ຈຕສ຺ໂສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ທສ຺ສເນນ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ປນ ຉສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອທສ຺ສິຕປ຺ປເຠທໍ ອິເຘວ ຈ ທສ຺ສິຕປ຺ປເຠທໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍ ຘມ຺ເມ ອິຘ ປຎ຺ຎເປຕຸກາໂມຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ປຎ຺ຎາປນໍ ກໂຣຕິ, ວຕ຺ຖູຫິ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕີຕິ.

ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຎາປນາຕິ ອິທໍ ຂນ຺ຘາຕິ ຣູປໍ ປຖວີຕິອາທິກາ ສພ຺ພາປິ ສາມຎ຺ຎປ຺ປເຠທປຎ຺ຎາປນາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຎ຺ຎາປນາຕິ ເອຕສ຺ສ ປນ ທສ຺ສນາ ຐປນາຕິ ເອເຕ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ປກາສນາ ນິກ຺ຂິປນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອິທເມວໍນາມກໍ ອິທເມວໍນາມກນ຺ຕິ ຕໍຕໍໂກຏ຺ຐາສິກກຣຓໍ ໂພຘນເມວ ນິກ຺ຂິປນາ, ນ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພານໍ ມຎ຺ຈາທີນໍ ວິຍ ຐານສມ຺ພນ຺ຘກຣຓໍ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຫິ ທສ຺ເສຕິ ຈ ຐເປຕິ ຈາ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ໂສ ຠາວຠູຕາຍ ກຣຓຠູຕາຍ ວາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ທິຏ຺ຐຕາຍ ຐປິຕຕາຍ ຈ ຕໍນິມິຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິອາທິນາ ວຈເນນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາຬິມຸຕ຺ຕເກນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຸສລາກຸສລສ຺ເສວາຕິ ກຸສລາກຸສລສ຺ສ ວິຍ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສໂຕຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠູຕສ຺ສາຕິ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສໂຕຕິ ວາ ວິຊ຺ຊມານຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມ຺ຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕນ ອວິຊ຺ຊມານຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິ ຍຖາ ກຸສລາທີນິ ອກຸສລາທິສຠາວໂຕ, ຜສ຺ສາທໂຍ ຈ ເວທນາທິສຠາວໂຕ ວິນິວຕ຺ຕສຠາວານິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ເຍ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ອຸປລທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ເຕ ອປເນຕ຺ວາ ເຕຫິ ວິນິວຕ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິອາທິສຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອສມ຺ຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປເນຕສ຺ສ ‘‘ເຕນາກາເຣນ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸເກ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ສຠາເວ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຠິນິເວເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຄຫຓສພ຺ຠາວາ ‘‘ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິມຕ຺ຕສິທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ສາຠິນິເວເສນ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ຄຍ຺ຫມານໍ ປຎ຺ຈມສຈ຺ຈາທິກໍ ນ ສຠາວໂຕ, ນາປິ ສງ຺ເກເຕນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພາກາເຣນປິ ອນຸປລພ຺ຠເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ອິມສ຺ມິໍ…ເປ… ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ສຣູປໂຕ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອາຄຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐກຖານຍສ຺ສ ອວິໂຣເຘນ ອາຈຣິຍວາທາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເຈສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ສຠາວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພມ຺ປິ ຫິ ສສຠາວໍ ຕຊ຺ຊປຣມຕ຺ຖນາມລາຠໂຕ ນ ປຣໂຕ ລຠິຕພ຺ພໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນາມໍ ລຠຕິ, ນິສຠາວໍ ປນ ສຠາວາຠາວໂຕ ນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ນາມໍ ລຠຕີຕິ. ສຕ຺ໂຕຕິອາທິເກນ ນາເມນ ປຎ຺ຎປິຕພ຺ພມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມໍ ລຠຕິ, ນິສຠາວາ ຈ ສຕ຺ຕາທໂຍ. ນ ຫິ ສສຠາວສ຺ສ ຣູປາທີຫິ ເອກຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ວາ ອນຸປລພ຺ຠສຠາວຕາ ອຕ຺ຖີຕິ.

ກິຣີຏໍ ມກຸຏໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກິຣີຏີ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາຈຣິຍວາເທ ອນູເນນ ລກ຺ຂເຓນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພສໂມໂຣໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍນ຺ຕິ ເອວໍປກາຣາ ຫິ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕກປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ສງ຺ຂາຕພ຺ພປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຉປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ຠຊຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ, ອິຕຣາ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ຕໍ ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ທ຺ເວ ຕີຓີຕິອາທິ ປນ ສງ຺ຂາ ນາມ ກາຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາສໍ ອຸປາທາສນ຺ຕຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຍຖານິທສ຺ສິຕານໍ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຫ ‘‘ເສສາ ອວິຊ຺ຊມານປກ຺ຂຎ຺ເຈວ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປກ຺ຂຎ຺ຈ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ທ຺ເວ ຕີຓີຕິອາທີນໍ ອຸປນິຘາອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕກປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວເມວ ມຎ຺ຎຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຐມາທິກໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ເຈກາທິກສ຺ສ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ຕຎ຺ຈ ສງ຺ຂານໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ. ຕຖາ ສນ຺ຕຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈ. ນ ຫິ ອສີຕິ ອາສີຕິໂກ ຈ ວິຊ຺ຊມາໂນຕິ.

ເອກຈ຺ຈາ ຠູມິປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ກາມາວຈຣາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກາມາວຈຣາທີ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາໂມຕິ ປນ ໂອກາເສ ຄຫິເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນນວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອສາ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ, ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຄຫິເຕສຸ ວິຊ຺ຊມາເນນວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ວຈນສງ຺ຂາຕາຍ ວຈນສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາສງ຺ຂາຕາຍ ວາ ກິຣິຍາຍ ຠາຓໂກຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ, ເອວໍ ກິໂສ ຖູໂລຕິ ຣູປາຍຕນສງ຺ຂາເຕນ ສຓ຺ຐາເນນ ປຸຄ຺ຄລາທີນໍ ປຎ຺ຎາປນາ ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ ຣູປາຍຕເນ ອຄ຺ຄຫິເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຣູປໍ ຜສ຺ໂສຕິອາທິກາ ປນ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນາທິກິຈ຺ຈວເສນ ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕຘມ຺ມນາມວເສນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອວໂຣເຘຕພ຺ພາ. ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕາສຸ ຕາສໍ ໂວມິສ຺ສຕາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອິຕຣາປິ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອາຈຣິຍວາໂທ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒. ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຎາປເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ຍາວຕາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອວໍ ປາຬິໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ເຂປປ຺ປເຠທວເສນ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ, ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຎາປເນນ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ຍາວຕາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປນ ‘‘ປເຠທໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິເກນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປເຠທນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ເຕນ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມາວຈໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ‘‘ຍາວຕາ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ເພຫິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ຕຕ຺ຕກາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຕໂກ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຕປ຺ປເຠທານຎ຺ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ປເຠໂທ, ຕຕ຺ຕໂກ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠໂທຕິ ປກຣຓນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຍາວຕາ ອາຍຕນານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ.

໗. ເອກເທເສເນວາຕິ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ຌານງ຺ຄາເນວ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວິໂມກ຺ຂສຫຊາເຕນ ນາມກາເຍນາ’’ຕິ. ເຍນ ຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິອາທິນາ ປຐມໍ ສມງ຺ຄິຠາວຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຜສ຺ເສນປິ ຜຸຏ຺ຐາເຍວ ນາມາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອປິເຈສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍໍ ສມ຺ຜສ຺ເສນ ຜຸສນຕ຺ຖໍ, ອິຕເຣຫິ ອິຕເຣ ກາຣຓຕ຺ເຖ. ສມງ຺ຄິຠາວຜຸສນກາຣຓຠາວາ ຫິ ຜຸສນາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ປຸນປິ ປຐມຕ຺ຖເມວ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຐເປຕ຺ວາ ຕານິ ອງ຺ຄານິ ເສສາ ອຕິເຣກປຓ຺ຓາສຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທນາໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ເວທນາໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສຸຂສ຺ສ ຜຸສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ເຕສໍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕເນວ ຕສ຺ສ ຜຸສນາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ເວທຍິຕາຘິປຕິຍຏ຺ເຐຫິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຠາວປຏິລາຠສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຕານິ ອງ຺ຄານີຕິ ອງ຺ຄານໍ ພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ. ເຕສຸ ປນ ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ ‘‘ວິຕກ຺ກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຂໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ໂຍຊນາຍ ເສສາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕຣາສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ. ສພ຺ພໂຍຊນາສຸ ຈ ຕໂຍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒. ໂຍ ອສມຍວິໂມກ຺ເຂນ ເອກຈ຺ເຈຫິ ອາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອສມຍວິໂມກ຺ຂູປນິສ຺ສຍລາເຠນ ຈ ສາຕິສເຍນ ສມຍວິໂມກ຺ເຂນ, ໂສ ເອວ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ເຕນ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຌານລາຠີ ເສກ຺ໂຂ ຣູປາຣູປຠວໂຕ ອປຸນຣາວຏ຺ຏໂກ ກາມຣາຄາທີຫິ ຕຖາວິມຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕີຕິ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປນ ຌານລາຠີ ປຸນຣາວຏ຺ຏກຘມ຺ໂມ ປຸນ ກາມຣາຄາທິສມຸທາຈາຣຠາວໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນາຣຫຕິ, ເຕນ ໂສ ‘‘ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣຫໂຕ ປນ ອປຣິກ຺ຂີຓາ ອາສວາ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມຕ຺ຕາ ຫິ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ນ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ວາ ກາຣຓໍ. ຕທກາຣຓຠາວເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເຫວ ໂຂ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ເສວ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ ອຣຫາ ອສມຍວິມຸຕ຺ໂຕຕິ. ພາຫິຣານນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ພຫິຠູຕານໍ, ໂລກິຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓. ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິພ຺ພານມຕ຺ຕວາຈໂກ ອຣູປສທ຺ໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປໂຕ ອຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສນ຺ຕິ ສມາຘິໍ. ອຠິຎ຺ຎາທີນຎ຺ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປາທກຠາເວນ ສມາຘິ ມຎ຺ຊູສາສທິໂສ ໂຫຕິ. ອທ຺ຘານໍ ຜຣິຕຸນ຺ຕິ ທີຆກາລໍ ພ຺ຍາເປຕຸໍ, ປວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາທຣສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕເຠໂທຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ວຕ຺ຕເຠທມຕ຺ເຕນ ນຏ຺ຐາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີຫິ ນຏ຺ຐາ ວິຍ ນ ກິຎ຺ເຈນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ ມນ຺ທປາຣິປນ຺ຖກຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕສມິຕກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອປ຺ເປນ຺ໂຕວ ນິສີທີ’’ຕິ ອາຫ.

໔. ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປນ ປມາເທນ ວີຕິນາເມນ຺ຕານມ຺ປິ ສມາປຕ຺ຕິ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ປຣິຫີໂນ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍາສງ຺ເຄ ປຏິສໍຫຏມຕ຺ເຕ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອນ຺ຕຣາຍາຍາຕິ? ຍາ ຫິສ຺ສ ສາ, ອານນ຺ທ, ອກຸປ຺ປາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ນາຫໍ ຕສ຺ສາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ວທາມິ. ເຍ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາ ອຘິຄຕາ, ເຕສາຫມສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ວທາມີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໗໙) ປນ ສມເຍນ ສມຍໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ປຣິຫຣິຕພ຺ພານໍ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂວິຫາຣານໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍາສງ຺ຄກາເລ ອນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນສ຺ສ ເຕນ ອວິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕. ຘມ຺ມານໍ…ເປ… ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຘ ຫິ ຕາຫິ ສມາປຕ຺ຕີຫິ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ຘມ຺ເມຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຫານມ຺ປິ ອປຣິຫານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປມາທມາຄມ຺ມ ຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ກຸປ຺ປນໍ ອກຸປ຺ປນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ປຣິຫານຘມ຺ມານເມວ ວິນາໂສຕິ ວຈນນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວຈນຕ຺ຖນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວາ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໗-໘. ເຈຕນາ ສມາປຕ຺ຕິເຈຕນາ ຕທາຍູຫນາ ຈ. ອນຸຣກ຺ຂຓາ ສມາປຕ຺ຕິອຸປກາຣານຸປກາຣປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ປຎ຺ຎາສຫິຕາ ສຕິ. ຕາຫິ ເຈຕິຍມານອນຸຣກ຺ຂິຍມານສມາປຕ຺ຕີນໍ ຠພ຺ພາ ເຈຕນາຠພ຺ພາ ອນຸຣກ຺ຂຓາຠພ຺ພາ.

໑໐. ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສິກ຺ຂໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຄຕາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາ ຫິ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍານຸປຈ຺ເຉເທນ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

໑໑. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ຈ ວຏ຺ຏຠຍໂຕ ປຎ຺ຎຸພ຺ເພເຄນ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊເນຫິ ອຸປຣໂຕຕິ ຠຍູປຣໂຕ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ຠຍູປຣຕາ’’ຕິ.

໑໒. ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາວິຣຫິຕາ ‘‘ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຄຫິຕາຕິ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ ເກຈິ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິມິນາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ຄຜລູປນິສ຺ສຍາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ວິນາ ນ ຕທຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ.

໑໔. ຍຕ຺ຖ ນິຍຕານິຍຕໂວມິສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ນິຍຕຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ຕທຠາວາ ນິຍໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາ ປນ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໑໖. ເຕຣສສຸ ສີເສສຸ ປລິໂພຘສີສາທີນິ ປວຕ຺ຕສີສຎ຺ຈ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານິ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສາທີນິ ປຣິຍາທການິ, ປຣິຍາທກຜລໍ ໂຄຈຣສີສໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕຜລວິໂມກ຺ໂຂຕິ. ປຣິຍາທກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ຂາຣສີສໍ ສງ຺ຂາຣວິເວກຠູໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານໍ ປຣິຍາທກຜລາຣມ຺ມຓານໍ ສຫ ວິຍ ສໍສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ ສມສີສິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໗) ເຕຣສ ສີສານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘ ປນ ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຕສຸ ກິເລສປວຕ຺ຕສີສານເມວ ວເສນ ໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິເລສສີສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕສີສມ຺ປິ ວຏ຺ຏໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ຍທິປິ ປຣິຍາທິຍຕິ, ຍາວ ປນ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ປວຕ຺ຕສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກິເລສປຣິຍາທາເນນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ຈ ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໘; ສໍ. ນິ. ໓.໑໒, ໑໔) ວຈນໂຕ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິສມາປເນນ ກິເລສປຣິຍາທານໍ ສມາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ປຣິສມາປນໍ ຍທິ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຊີວິຕປຣິສມາປນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣຈຸຕິສມຕາຍ ກິເລສປຣິຍາທານຊີວິຕປຣິຍາທານານໍ ອປຸພ຺ພາຈຣິມຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວາຣສມຕາຍາ’’ຕິ. ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານຈິຕ຺ຕເມວ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໗. ມຫາປໂຍໂຄຕິ ມຫາກິຣິໂຍ ວິປຕ຺ຕິກຣຓມຫາເມຆຸຏ຺ຐານາກາຣວິນາໂສ. ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ວິນາໂສ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘. ອຣຓີຍຕ຺ຕາຕິ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

໒໐. ຍາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ອຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ອຘິຄຕາຍ ເຕວິຊ຺ຊຕາຠາໂວ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕາ, ສາ ຈ ອາຄມນວເສນ ສິທ຺ຘາ ສາຕິສຍາ ເຕວິຊ຺ຊຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຄມນີຍເມວ ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ.

໒໒. ຕຕ຺ຖ ຈາຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣຠາເວ ວາ. ຕຕ຺ເຖວ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

໒໓. ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຈ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ສຈ຺ເຈສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໘; ໓.໓໑໒; ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙; ຘ. ສ. ໒໔໘) ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຍທິປິ ມຫານິທານສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ຕວເສນ ສພ຺ພອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ‘‘ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຫຊາຕນາມກາເຍນ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ ຫິ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ, ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໒) ອຣູປສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ໂຐ ຈ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓປປຕ຺ຕິໂຕຕິ. ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ອາສວາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ທສ຺ສນກາຣຓາ ປນ ປຣິກ຺ຂີຓາ ທິສ຺ວາ ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂຍຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ທສ຺ສນໍ ປຸຣິມກິຣິຍາ ໂຫຕີຕິ. ນາມນິສ຺ສິຕໂກ ເອໂສຕິ ເອໂສ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຣູປໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ປຸນ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ‘‘ນາມນິສ຺ສິຕໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ກາຍທ຺ວຍໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕ ຫິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອຸປສີວພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຄວຕາ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ມຸນິ ອກ຺ຂາໂຕຕິ.

ປຐມຕ຺ເຖຣວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ອຸຠໂຕ ຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ, ຕຕິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທເນຫິ ວາ ກາຍທ຺ວຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຣູປາວຈຣໍ ປນ ນາມກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ນີວຣຓທູຣີຠາເວນ ນາມກາຍໂຕ ຣູປຕຓ຺ຫາວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກເທເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູຕໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕນາມລາຠສ຺ສ ກາຣຓໍ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໕. ເອເຕສຸ ຫິ ເອໂກປິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ ນ ໂຫຕີຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ຣູປກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕໍ ເອກມ຺ປິ ວິໂມກ຺ຂໍ ອນຘິຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຣູປາວຈເຣສຸ ຫິ ເອກມ຺ປິ ອຘິຄໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວກາຣຓປຏິລາຠໂຕ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສນ ເຕນ ຕໍນາມທາເນ ສມຕ຺ເຖນ ‘‘ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໒໖. ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໕) ວິຍ ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ.

໒໗. ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

໒໘. ອິມໍ ປນ ນຍໍ ‘‘ໂນ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເຍນ ວິເສເສນ ໂສ ວິເສໂສ ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມໍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາສູຕິ ຈ ວຈເນນ ອາຄມນີຍນານຕ຺ຕສນ຺ນິຏ຺ຐານເມວ ຖິຣໍ ກໂຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙. ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕີຕິ ປຎ຺ຎໍ ສາຕິສຍໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາ ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຫຕີຕິ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ຄເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ເອວໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີຕິ ອຍໍ ອປິ-ສທ຺ໂທ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນນຸ ອຣິເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ໂຫຕີຕິ ຕທາ ເອວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນາມາຕິ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ? ນາປນ຺ນໍ. ມຄ຺ເຄນ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທິສສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ໂສໂຕຕິ ນາມໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຕນປິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໂຕ, ໂສເຕນ ວາ ມຄ຺ເຄນ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອປຣິຫີເນນ ຜລຏ຺ໂຐປິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ ນາມ, ນ ຈ ເຕນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຍ ໂສໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຍມາໂນ, ຕສ຺ມາ ສມາປນ຺ນໂສຕຕ຺ຕາ ປຐມຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນາ, ສພ຺ເພ ເຕ ໂສຕາປນ຺ນາ. ເຕສໍ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ນິຏ຺ຐາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໔). ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຜລຏ຺ຐາທີນໍ ວິສຸໍ ນາມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຐມຜລຏ຺ໂຐ ເອວ ອິຕເຣຫິ ວິເສສິຍມາໂນ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ເອວ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ເຄນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອເຕນ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ນິສ຺ສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຫິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ. ທຸຕິເຍນຕ຺ເຖນ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ຄຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

໓໒. ເກວເລນ ກຸລສທ຺ເທນ ມຫາກຸລເມວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາໂຠຄກຸເລສຸເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໓໓. ຂນ຺ຘພີຊໍ ນາມ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ. ອິຫຏ຺ຐກນິຊ຺ຌານິກວເສເນວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຖິຕາຕິ ສຊ຺ຌານໂກ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນສມຸຈ຺ເຉເທ ອກເຕປິ ອນາຄາມິສຠາໂຄ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ອິຘ ຄຓນູປໂຄ ນ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ສໍສຣຓໂກ ກາມຠວຄໂຕ ຫີນຊ຺ຌານໂກ ອິຘ ຄຓນູປໂຄຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໔. ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ຕນຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ອຸປປນ຺ນໍ ວາ ສມນນ຺ຕຣາຕິ ອຸປປນ຺ນໍ ວາ ເອເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ໂຫຕິ, ອຖ ສມນນ຺ຕຣາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສຎ຺ຊເນຕິ. ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ເວມຊ຺ຌໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສຎ຺ຊເນຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປາຬິອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ນທີ’’ຕິ ວິຍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຣສທ຺ທໂຍເຄ ປຣໂຕ ຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສທ຺ໂທ ວຈນເສສຠູໂຕ ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໗. ອຸປຫຈ຺ຈາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ເວມຊ຺ຌາຕິກ຺ກໂມ ກາລກິຣິໂຍປຄມນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເວມຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໔໐. ອຸທ຺ຘໍວາຫິຠາເວນາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ວຫຕີຕິ ອຸທ຺ຘໍວາຫີ, ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕໍ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ເຕນ ອຸທ຺ຘໍວາຫິຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວິເຫສຸ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ນ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕຸ, ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ປນ ຕສ຺ສ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິຕາ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິຕາ ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ທສ ອນາຄາມິໂນ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຕປ຺ປາທີສຸປິ. ອນຸປຫຈ຺ຈຕລາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕຕລາ. ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີນໍ ລຫຸສາລຫຸສຄຕິກາ ເອວ ປຣິຕ຺ຕວິປຸລຕິຓກຏ຺ຐຌາປກປປ຺ປຏິກາສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ນິພ຺ພາຍນກາທີຫິ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ວິຍ ສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍນກໂຕ ອນຘິມຕ຺ຕຕາ ວິຍ ຈ ອນ຺ຕຣາ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຫິ ອຸທ຺ຘໍໂສຕໂຕ ຈ ອຘິມຕ຺ຕານຘິມຕ຺ຕຕາ. ເຕ ເອວ ຫິ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນຕິ. ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕເຣຕິ ວຈນໍ ຕິຓກຏ຺ຐຌາປນສມຕ຺ຖປປ຺ປຏິກາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນ ອຘິມຕ຺ຕ ນາຘິມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ.

ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທິກໍ ເຫຕຸປຎ຺ຈກໍ ໂນ ຈ ອສ຺ສ, ວິຎ຺ຎາຓາທິກໍ ອິທໍ ຜລປຎ຺ຈກໍ ວຕ຺ຕມານໍ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຕີຕຠວສໍສິທ຺ຘິໂຕ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໂຕ ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍທສ຺ສນປຏິປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍທິ ເອຕຣຫິ ເຫຕຸປຎ຺ຈກໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ຜລປຎ຺ຈກໍ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ວຍທສ຺ສນປຏິປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເອຕຣຫິ ອນາຄເຕ ຈ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍນິວາຣຓວເສນ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິປຕ຺ຕິ ວາ ຈຕູຫິປິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທຕ຺ຖີຕິ ຍໍ ອຕ຺ຖິ. ຠູຕນ຺ຕິ ສສຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວາ ຍຖາທິຏ຺ຐອຸທຍພ຺ພຍໍ ຍຖາທິຏ຺ຐສຸຎ຺ຎຕໍ ວາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ປຣິກປ຺ປິຕອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຕ຺ຕາທິຠາວຣຫິຕໍ ນາມຣູປມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາຍ ວິວຏ຺ຏມານໂສ ຕໍ ຠູຕໍ ປຊຫາມີຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ, ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອຸເປກ຺ຂໂກ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ອວິສິຏ຺ເຐ ວິສິຏ຺ເຐ ຈ ຠເວ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ຠໂວ ຠໂວ, ອນາຄໂຕ ຊາຕິຍາ ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕ ສມ຺ຠໂວຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຠໂວຕິ ຠູຕເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ຠໂວ ຕທາຫາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ເສກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠູເຕ ຫິ ສສມ຺ຠເວ ຈ ວິຣາໂຄ ເສກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຠູຕມິທນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ຠູຕມິທນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕທາຫາຣສມ຺ຠວນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ທິສ຺ວາ ຕທາຫາຣສມ຺ຠວສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ…ເປ… ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕທາຫາຣນິໂຣຘາຍ ຍໍ ຠູຕໍ, ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ທິສ຺ວາ ນິໂຣຘຘມ຺ມສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເສກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໑). ອຖຸຕ຺ຕຣີຕິ ອຖ ເອວໍ ອຣຊ຺ຊມາໂນ ອຸຕ຺ຕຣິ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ປທໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄເນວ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພສ຺ສ ຕສ຺ສ ເຕນ ອສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖໓. ກສ຺ສຈິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ກສ຺ສຈິ ກຖຎ຺ຈິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ກາມຠໂວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນໍ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນ.

໘໓. ກາຣເຓນ ວິນາ ປວຕ຺ຕຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ອກາຣຓວຈ຺ຉໂລ. ອນາຄຕມ຺ປິ ປໂຍຊນໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ ປຸຣິມຄ຺ຄຫິຕໍ ຕໍ ກຕໍ ອຸປາທາຍ ກຕຎ຺ຎູ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປຸພ຺ພກາຣີຕິ ອາຫ ‘‘ກຣິສ຺ສຕິ ເມ’’ຕິອາທິ. ຕໂມໂຊຕິປຣາຍໂຓ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອນຸປຊີວນ຺ໂຕ ເອວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ປຸພ຺ພກາຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອິຓໍ ເທມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣຕີຕິ ເອວໍສຎ຺ຎໍ ອກໂຣນ຺ໂຕປິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໖. ອຈ຺ຉມໍສໍ ລຠິຕ຺ວາ ສູກຣມໍສນ຺ຕິ ນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕີຕິ ອຈ຺ຉມໍສນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ສູກຣມໍສນ຺ຕິ ນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕິ, ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໙໐. ຕິຕ຺ໂຕຕິ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ໂກ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໑. ເສສສໍວຣເຠເທນາຕິ ມໂນສໍວຣເຠເທນ, ສຕິສໍວຣາທິເຠເທນ ວາ. ອກຸສລສີລສມນ຺ນາຄເມນາຕິ ‘‘ກຕເມ ຈ ຖປຕິ ອກຸສລາ ສີລາ? ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປາປໂກ ອາຊີໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄເມນ. ຕສ຺ສ ຫິ…ເປ… ເອວໍ ສາສງ຺ກສມາຈາໂຣ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ສາສງ຺ໂກ ສມາຈາໂຣ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໔. ສມານວິສຍານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິເສສທສ຺ສນວເສນ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິອາທິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໗. ສມາຘິ ວາ ອາທີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສາສນນ຺ຕິ ຕທຕ຺ໂຖ ປາທກສມາຘິ ຕສ຺ສ ອາທິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທາສນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ສ ມູເລກເທສຕ຺ຕາ ມຄ຺ໂຄ.

໑໐໘. ອຸຈ຺ຉງ຺ໂຄ ວິຍ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄສທິສປຎ຺ຎຕາຍ ເອວ ປຎ຺ຎາ ວິຍ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອຸຈ຺ຉງ຺ໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມານໍ ອຈິຣຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອຸຈ຺ຉງ຺ຄສທິສປຎ຺ໂຎຕິອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໑໐໙. ຍຖາ ຈ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄສທິສາ ປຎ຺ຎາ, ເອວໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊກຸມ຺ຠສທິສາ ປຎ຺ຎາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ອນວຏ຺ຐານໂຕ.

໑໑໓. ຈິຣຏ຺ຐານໂຕ ຖິຣຏ຺ຐານໂຕ ຈ ປາສາຓເລຂສທິສາ ປຣາປຣາຘນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂກຘເລຂາ ຍສ຺ສ ໂສ ປາສາຓເລຂູປມສມນ຺ນາຄໂຕ ປາສາຓເລຂູປໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອິຕເຣປິ.

໑໑໘. ສຸຕາທິວຕ຺ຖຸຣຫິໂຕ ຕຸຈ຺ຉມາໂນ ນໂຬ ວິຍາຕິ ‘‘ນໂຬ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ອຸຄ຺ຄໂຕ ນໂຬ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸນ຺ນໂຬ.

໑໒໒. ‘‘ສີລກຖາ ຈ ໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລກຖາຠວນໍ ປຐມາຣມ຺ໂຠປິ ທຸສ຺ສີເລນ ສຫ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ເນວ ສີລກຖາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໑໒໓. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຎ຺ຎາຍ ໂສເຘຕພ຺ເພ ຈ ວຑ຺ເຒຕພ຺ເພ ຈ ອຘິກສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໔. ຄູຖກູໂປ ວິຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ຄູຖສທິສຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໐. ໂນ ຈ ສມ຺ມາ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຖາຄເຕ ຕສ຺ມິໍ ອນາທຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຠາວໍ ວາ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປູຣຓາທໂຍ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໓. ປເຣນ ກຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ປໂຍເຄນ ກຕນ຺ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ປາປສ຺ສ ທາຍາໂທ ‘‘ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒສ຺ສ ທາຍາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໔໕. ອຍນ຺ຕິ ‘‘ເຕສຸ ປຐໂມ’’ຕິອາທິກໍ ນຍໍ ວທຕິ.

໑໔໘. ເທສນາຍ ຘມ຺ມານໍ ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖຠາວສມ຺ປາທນໍ ຎາຓຸຄ຺ຆາຏນໍ. ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍາຕິ ອຸທາຫຏເວລາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໒. ຕນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣວຈນໍ ວທຕິ. ‘‘ກຕໂມ ໂລໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຫິຕ຺ວາ ຐິຕວຈນໍ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ. ລຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂລໂກຕິ ກາຣຓຍຸຕ຺ຕໍ.

໑໕໖. ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສາຕິ ສຫິຕາສຫິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທເນຕິ ວາ. ທ຺ເວເຍວາຕິ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາເຍວ. ເທສກສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂພເຘຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ສຠາວຘມ຺ມກຖິກາ, ສຈ຺ຈຘມ຺ມກຖິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໗. ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາສນາຠາວນາ ວາສຘຸຣໍ. ອຍໍ ປາປປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຐໂມ. ປຐໂມ ຫິ ອວິສໍວາເທຕຸກາໂມ ເວຣຎ຺ຊພ຺ຣາຫ຺ມຓສທິໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ.

໑໕໙. ປຸຄ຺ຄເລປິ ອຣິຍານໍ ອຠິກ຺ກມນາທິສທິສຕາຕິ ປຸຄ຺ຄເລ ອຠິກ຺ກມນາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອຠິກ຺ກມນາທິສທິສຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຣິຍານໍ ອຠິກ຺ກມນາທິນາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທິສຕາຕິ ວາ ສທິສາຠິກ຺ກມນາທິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໖. ທຸສ຺ສີລໍ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຠູຕໍ ຠາສຕິ ນາມ. ປາຓາຕິປາເຕນ ທຸສ຺ສີລໍ ອທິນ຺ນາທາເນນ ທຸສ຺ສີໂລຕິ ອວຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາເຕເນວາຕິ ວທນ຺ໂຕ ຕຈ຺ຉໍ ຠາສຕິ ນາມ. ຍມິທໍ ‘‘ກາເລນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ, ໂຍ ‘‘ກາເລນ ຠຓຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ກີທິໂສຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາລຎ຺ຎູ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍມິທໍ ກາເລນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໖໘. ອາຄມນວິປຕ຺ຕິ ນາມ ກມ຺ມໍ, ປຸພ຺ພຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕິ ສຸກ຺ກໂສຓິຕໍ. ປວຕ຺ເຕ, ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຍາ ປວຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ, ອາຫາຣາທໂຍ. ໂຊເຕຕີຕິ ໂຊຕິ, ອາໂລໂກ. ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາທີຫິ ໂຊຕມາໂນ ຈ ໂຊຕິ ວິຍາຕິ ໂຊຕິ.

໑໗໓. ປຫີນາວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາປິ ເຍຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ, ເຕສໍ ທສ຺ສນວເສນ ວິມຸຕ຺ຕິທສ຺ສນເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ເອກູນວີສຕິວິຘໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໔. ຍານິ ການິຈິ ຕນ຺ຕາວຸຕານນ຺ຕິ ຕນ຺ຕາວຸຕານໍ ວຕ຺ຖານໍ ຍານິ ການິຈິ ວຕ຺ຖານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຍໍ ຕຕິຍໍ ອສ຺ສາຕິ ສາຍຕຕິໂຍ. ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ອນຸໂຍໂຄ. ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ.

໑໗໘. ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນຠາເວນາຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສາຊີເວ ຈ ສິກ຺ຂນຠາເວນ. ສິກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕຕິ ສີລສໍວຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ. ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ‘‘ນາມກາໂຍ ປທກາໂຍ ນິຣຸຕ຺ຕິກາໂຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຈ ທ຺ວຍໍ ‘‘ສິກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຊີວານຕິກ຺ກໂມ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕໂຕ ຫິ ຍາວ ມຄ຺ຄາ ສໍວຣປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ. ວິນາສນຠາວໂຕຕິ ຫິໍສນຠາວໂຕ. ຫລິທ຺ທິຣາໂຄ ວິຍ ນ ຖິຣກໂຖ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖາຍ ອຏ຺ຐິຕຠາເວນ ຫລິທ຺ທິຣາຄສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

໑໗໙. ທາຣຸມາສໂກຕິ ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ເອວໍປກາເຣ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ທສຄ຺ຆນກໍ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຄ຺ຆນກສ຺ສ ທານໍ.

໑໘໑. ອວິກິຓ຺ຓສຸຂນ຺ຕິ ຣູປາທີສຸ ສຸຠາທິປຣິກປ຺ປນວເສນ ອວິສຏສຸຂໍ.

໑໘໗. ຂນ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄຜລລາເຠນ ປຏິລທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ ຕທລາເຠນ ອນວຏ຺ຐານໂຕຕິ ມຄ຺ຄຜລລາຠີ ເອວ ‘‘ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາລາຠີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄຜລຎາຓເມວ ຈ ອຘິກປຎ຺ຎາຠາວໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ວເຣ ນິພ຺ພາເນ ເອວ ວາ ວິສິຏ຺ຐທສ຺ສນຠາວໂຕ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໑໘໙. ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນຕິ ຍຖາສຸເຕນ ວາ ອຕ຺ເຖນ ວາ ນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ປຐມປຎ຺ຈເກ ອຸທ຺ເທເສເນວ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຍຖາ ເຕສຸ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຍ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອາຣມ຺ຠສທ຺ໂທຕິ ອາຣມ຺ຠກິຣິຍາວາຈໂກ ສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈວເສນ ຜລເມວ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຍາຈນສາຘູຕິ ນ ປສໍສນາທິສາຘູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙໒. ອາທິໂຕ ເຘຍ຺ຍໍ ຐເປຕພ຺ພໍ ອາເຘຍ຺ຍໍ, ທສ຺ສນສວນປຏິວຈນທານວເສນ ມຸເຂນ ວິຍ ປວຕ຺ຕໍ ຄຫຓໍ ມຸຂນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍ ມຸຂໍ ອາເຘຍ຺ຍໍ, ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປກຕິມຸຂເມວ ວາ ອາເຘຍ຺ຍໍ ຍສ຺ສ ໂສ ອາເຘຍ຺ຍມຸໂຂ, ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ອາທິກຖາຍ ເອວ ຐປິຕຄຫໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໙໔. ຣຊຄ຺ຄສ຺ມິນ຺ຕິ ຣຊຄ຺ຄຠາເວ.

໑໙໙. ຄວາ ຂີຣໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີຕິ ນ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປນ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສຸ ສປ຺ປິມຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ຄຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຄວາ ຂີຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄາວິໂຕ ຂີຣໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໒. ຉກ຺ເກ ເອກນ຺ຕໂຕ ປາກຏາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາທໂຍ ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ສາມໍ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕິພເລສຸ ຈ ວສິຠາວປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ສພ຺ເພນ ສມຸທິເຕນ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພມິທໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສາມໍ ສຈ຺ຈາຠິສມເຍນ ພເລສຸ ຈ ວສິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠາວາ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາຈຣິຍເກນ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິເຕນາຕິ ວຈເນນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສາຈຣິຍກຕ຺ຕໍ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຏິເສເຘຕິ, ນ ສາຈຣິຍກໍ ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາທິຕຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ນ ຫິ ຕໍ ຕາທິສໍ ນິວາເຣຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ສທ຺ຘາ ນາມ ສາຘຸລທ຺ຘິກາຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອເຕນ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ, ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ວາ ອຘິໂມກ຺ຂຠູຕາ ສທ຺ຘາ ສາຘູຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານໍ ກຸສລໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອວໍ ຫິຣີຍາທີສຸ ຈ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕາຍ ຕທຸປກາຣຕາຍ ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕິ ສາຫຸ ສທ຺ຘາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິອາທິນາ ສທ຺ຘາທີນໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນປຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຕສ຺ສ ສາ ສທ຺ຘາ ເນວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາຫຸ ສທ຺ຘາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ວາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປກາຣກໍ ອານິສໍສທສ຺ສນໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສທ຺ຘາສງ຺ຂາຕເມວ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈງ຺ກວາເຣຕິ ຣຊການໍ ຂາຣປຣິສາວເນ. ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິສນ຺ຕຕິ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕວາໂຣຕິ ຈຸຕິໂຕ ອນນ຺ຕໂຣ ຍຖາຄຫິໂຕ ທຸຕິໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣນາ’’ຕິ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕາຍ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕາ ອເນເກ ປຸຄ຺ຄລາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ເອໂກປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕຕິຍປຸຄ຺ຄລາທິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ສຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕີຕິ.

ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ນິຏ຺ຐາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຣູປາຣູປຠເວ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ຐາປກ຺ຂໍ ຠຊມານາປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນານໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນສາຘາຣເຓ ຈ ຐາເນ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ນ ຄຫິຕາ. ອສາຘາຣຓຏ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີອາທໂຍ ເອວ ‘‘ອິຘ ວິຫາຍ ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກຣຓ-ມູລຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.