ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓ-ມູລຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

ກຖານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕຕິ ກຖາສມຸທາຍສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເອກເທສານໍ ໂອກາສຠາວໍ ວທຕິ. ສມຸທາເຍ ຫິ ເອກເທສາ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ. ເຍນ ປກາເຣນ ສງ຺ເຂເປນ ອເທສຍິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕິກາຐປເນເນວ ຐປິຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ.

ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ

ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ປຣິນິພ຺ພານເມວ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕຣໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາຍ ວາ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອຘິຄຕາຍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ຊາຕໍ, ສາ ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິວູປສມສ຺ສ ກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ທຸພ຺ພລປກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ກາຬາໂສກໍ ວິຍ ພລວນ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ເອກມຓ຺ຑລິກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີອຘມ຺ມວາທີວິເສສຊນນສມຕ຺ຖາຍ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ທຸພ຺ພລຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍເຍວາຕິ ພາຫຸລິຍານເມວ, ພຫຸສ຺ສຸຕິກາຕິປິ ນາມໍ. ຠິນ຺ນກາຕິ ມູລສງ຺ຄີຕິໂຕ ມູລນິກາຍໂຕ ວາ ຠິນ຺ນາ, ລທ຺ຘິຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຫິ ລິງ຺ຄາກປ຺ເປຫິ ຈ ວິສທິສຠາວໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມູລສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕິກສງ຺ຄີຕິໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຄຫິຕາຕິອາທີສຸ ທີຆາທີສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຄຫິຕໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣາສິໂຕ ຕໍ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຣິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ຄຫິຕໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກຕ຺ຖຈິ ອກຣິໍສຸ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ອກຣິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ປາຬິຎ຺ຈ. ວິນເຍ ນິກາເຍສຸ ຈ ປຎ຺ຈສູຕິ ວິນເຍ ຈ ອວເສສປຎ຺ຈນິກາເຍສຸ ຈ.

‘‘ທ຺ເວປານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໘໙) ປຣິຍາຍເທສິຕໍ. ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ຫິ ສນ຺ຕສ຺ມິໍ ປຓີເຕ ສຸເຂ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປຣິຍາໂຍ. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາ ສຸຂາ ທຸກ຺ຂາ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໙-໒໕໑) ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສິຕໍ. ເວທນາສຠາໂວ ຫິ ຕິວິໂຘຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕາ. ‘‘ສຸຂາປິ ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໓) ນີຕຕ຺ຖໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໒) ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫິ ຊມ຺ພຸທີປກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ’’ຕິອາທິກໍ (ອ. ນິ. ໙.໒໑) ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ຐປຍິໍສຸ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເທເວສຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິອາທິກໍ (ກຖາ. ໒໗໐) ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ຐປຍິໍສູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ (ປຸ. ປ. ມາຕິກາ ໔.໒໔) ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ສຸຎ຺ຎຕາທິອຕ຺ຖໍ ພຫຸໍ ວິນາສຍຸໍ.

ວິນຍຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິ ວິນເຍ ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ເອກເທສໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເລສວິນເຍນ ວາ ຄມ຺ຠີຣໍ ເອກເທສໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍານຸຣູປໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕປຕິຣູປກໍ ວາ ອສຸຕ຺ຕໍ. ເອກຈ຺ເຈ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ສກລໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ ອຠິຘມ຺ມໍ ຉປ຺ປກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສວິວາທຕ຺ເຕປິ ອວິວາທານິ ຉປ຺ປກຣຓານິ ປຐິຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ຕານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຫິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຉປ຺ປກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໂຕ ວາ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວເສນ ‘‘ຉປ຺ປກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎານີຕິ ອຎ຺ຎານິ ອຠິຘມ຺ມປກຣຓາທີນິ. ນາມນ຺ຕິ ຍໍ ພຸທ຺ຘາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ ມຎ຺ຊຸສິຣີຕິອາທິກໍ, ຕໍ ນິກາຍນາມໍ. ລິງ຺ຄນ຺ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນາທິວິເສສກຕໍ ສຓ຺ຐານວິເສສໍ. ສິກ຺ກາທິກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ. ອາກປ຺ໂປ ຐານາທີສຸ ອງ຺ຄຏ຺ຐປນວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຣຓນ຺ຕິ ຈີວຣສິພ຺ພນາທິກິຈ຺ຈວິເສໂສ.

ສງ຺ກນ຺ຕິກສ຺ສປິເກນ ນິກາເຍນ ວາເທນ ວາ ຠິນ຺ນາ ສງ຺ກນ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ກນ຺ຕິການໍ ເຠທາ ສຸຕ຺ຕວາທີ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠິຊ຺ຊຖ ຠິຊ຺ຊິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິນ຺ນວາເທນາຕິ ຠິນ຺ນາ ວາທາ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຠິນ຺ນວາໂທ, ເຕນ ອຠິນ຺ເນນ ເຖຣວາເທນ ສຫ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິນ຺ນວາເທນາຕິ ວາ ຠິນ຺ນາຍ ລທ຺ຘິຍາ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ສຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖຣວາທານມຸຕ຺ຕໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖຣ-ອິຕິ ອວິຠຕ຺ຕິໂກ ນິທ຺ເທໂສ. ເຖຣານໍ ອຍນ຺ຕິ ເຖໂຣ. ໂກ ໂສ? ວາໂທ. ເຖໂຣ ວາທານມຸຕ຺ຕໂມຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວາເທ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຣປ຺ປວາທມຖນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວາທານໍ ປຏິເສຘນລກ຺ຂຓຠາວໂຕ ‘‘ອາຍຕິລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ປຸຄ຺ຄລກຖາ

໑. ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑. ມາຍາຍ ອມຓິອາທໂຍ ມຓິອາທິອາກາເຣນ ທິສ຺ສມານາ ‘‘ມາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຠູເຕນ ມຓິອຸທກາທິອາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມານາ ມາຍາມຣີຈິອາທໂຍ ອຠູຕຎ຺ເຎຍ຺ຍາກາຣຕ຺ຕາ ອສຈ຺ຈິກຏ຺ຐາ. ໂຍ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມາຍາ…ເປ… ຠູຕຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຄຍ຺ຫມາໂນ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ຕາທິໂສ ເຎຍ຺ໂຍ ນ ປຣມຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ປນ ປຣມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນຸສ຺ສວາ…ເປ… ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຉລວາທສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ວຈນສາມຎ຺ເຎນ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຣູປາທີຫິ ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ໂສ ສຈ຺ຈິ…ເປ… ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ‘‘ຉລວາທສ຺ສາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ຫິ ລທ຺ຘິ ຉລນ຺ຕິ. ໂອກາສໍ ອທທມາໂນຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ. ຍທິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຣູປາທໂຍ ວິຍ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ຕຖາ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕ ນ ຕວ ວາໂທ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ‘‘ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ, ໂສ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິຠາເວນ ທີປິໂຕ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອາຄໂຕ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ເຕນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນາກາເຣນາ’’ຕິ ວທໂຕ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠມານໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠມານໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຕໂຕຕິ ຕສ຺ສ ເຕນາກາເຣນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ໂກ ປເນຕິສ຺ສາ ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາຍ ຈ ວິເສໂສຕິ? ປຸຣິມປຸຈ຺ຉາຍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວິໂຘ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ຍຖາ ຠູເຕນ ສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ໂສ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ເຍນ ຣຸປ຺ປນາທິສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິອາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ກິໍ ເຕນາກາເຣນ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ເອສ ວິເສໂສ. ຍຖາ ປນ ຣູປໍ ວິຍ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠມານາ ເວທນາ ນ ຣຸປ຺ປນາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ວິຍ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຣຸປ຺ປນາທິສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິອາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ສກ຺ກາ ປຣວາທິນາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອໂຈທນີຍໍ ເອຕໍ ສິຍາ. ອວຊານນຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄໂຫ ຈ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມປ຺ປເຠທໂຕ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຘມ຺ມປ຺ປເຠທາກາເຣເນວ ໂຈເທຕິ. ອວຊານເນເນວ ນິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸຊານນາວຊານນປກ຺ຂາ ສາມຎ຺ຎວິເສເສຫິ ປຏິຎ຺ຎາປຏິກ຺ເຂປປກ຺ຂາ ອນຸໂລມປຏິໂລມປກ຺ຂາ ປຐມທຸຕິຍນຍາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ເຕນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອວຈເນ ໂທສໍ ປາເປຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປາປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ເອວເມຕໍ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຈ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາປນາໂຣປນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິກໍ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປນ ທ຺ວີຫິ ຐປນາຫິ ສຫ ສຕ຺ຕເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍວຊ຺ຊເນ ວາ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຐປນາ ນາມ ປຣວາທີປກ຺ຂສ຺ສ ຐປນໂຕ ‘ອຍໍ ຕວ ໂທໂສ’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຐປນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ວາ ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ວາ ປາກຏຠາວກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໒). ເຕນາຘິປ຺ປາເຍນ ອິຘາປິ ຐປນາທ຺ວຍໍ ວຊ຺ເຊຕິ. ຍຖາ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຏິກມ຺ມປຎ຺ຈກຠາວໍ ອວຕ຺ວາ ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ, ເອວມິຘາປິ ນິຄ຺ຄຫຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ສຸທ຺ຘິກນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປນ ນິຄ຺ຄຫປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທສຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫວ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ‘‘ອຍຖາຠູຕນິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ປຏິກມ຺ມໍ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທຸຕິເຍ ວາທມຸເຂ ນິຄ຺ຄຫຈຕຸກ຺ກຠາໂວ ປຏິກມ຺ມປຎ຺ຈກຠາໂວ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໒. ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐເມວາຕິ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສຸທ຺ຘສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ວາ ປຣມຕ຺ຖມິສ຺ສກໍ ວາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ’ຕິ ປຸນ ອນຸໂຍໂຄ ປຣວາທິສ຺ສາ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໖). ຕຕ຺ຖ ຍທິ ປຣວາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ, ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາກາເຣນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວທນ຺ເຕນ ສມານລທ຺ຘິໂກ ນປ຺ປຏິເສຘິຕພ຺ໂພ, ກຖາ ເອວາຍໍ ນາຣຠິຕພ຺ພາ. ອຖ ສກວາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ອຘິປ຺ເປຕສຈ຺ຈິກຏ຺ຐໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ປຣວາທີ ‘‘ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ສກວາທິນາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍເຍວ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ອຸຠຍໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ປຸນ ‘‘ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈານິ ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາປິ ເອວມາຫາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ. ຍທິ ຈ ທ຺ເວປິ ສຈ຺ຈານິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖາ, ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐກເທເສນ ອຸປລທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິອາທິ ອນຸໂຍໂຄ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ຈ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐກເທເສນ ອນຸໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ເວທຍິຕາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠມານາ ເວທນາ ຣຸປ຺ປນາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ນ ຈ ປຣວາທີ ຣຸປ຺ປນາທິສຠາວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖເມວາຕິ. ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ວິຊ຺ຊມາເນ ນາສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຕາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ. ອສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐໂວຫາຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ວທນ຺ຕານໍ ໂວຫຣິຕສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕສຈ຺ຈິກຏ຺ຐຕາ ນ ຍຸຕ຺ຕາ. ໂວຫຣິຕປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈິກຏ຺ຐານຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐຠາເວ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ ໂທໂສ. ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠມານຎ຺ຈ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ. ຍທິ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ອຖ ນ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ, ຕໍວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖາກາໂຣ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ຍຖາ ຣູປາທໂຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈທ຺ວຍາກາເຣນ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕ ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍເມຕໍ ສິຍາ, ນ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ເອກເທເສນ ປຣມຕ຺ຖາກາເຣນ ອນຸປລພ຺ຠນີຍຕາ ອນຸຊານນສ຺ສ ນ ກາຣຓໍ, ເອວໍ ເອກເທເສນ ສມ຺ມຸຕິຍາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠນີຍຕາ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ຈາຕິ ມຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ ເອຕ຺ຖາປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອິທເມວ ວຈນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ເອຕໍ ຉລວາທໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕສ຺ເສວ ອນຸຊານນປຏິກ຺ເຂເປຫິ ອຫໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕສ຺ເສວ ອນຸຊານນປຏິກ຺ເຂເປຫິ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ສາມຎ຺ເຎນ ອສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ກປ຺ປນໍ ປເນຕ຺ຖ ຉລວາໂທ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ເຕນ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ຉລວາທສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ຉລວາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕຎ຺ຈ ຉລວາທຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຐປນາ ນິຄ຺ຄຫປ຺ປຏິກມ຺ມານໍ ປາກຏຠາວກຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປກ຺ຂຏ຺ຐປເນນ ວິນາ ປຸຣິມໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອວຊານນໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອວຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມານຸຊານນໍ ມິຈ຺ຉາຕິ ສກ຺ກາ ອາໂຣເປຕຸນ຺ຕິ.

໓. ຕວາຕິ, ປຏິຊານນ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ສາມິອຸປໂຍຄວຈນານີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ ປຏິຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

໔-໕. ຈຕູຫິ ປາປນາໂຣປນາຫິ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຸປນີຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິຕາ ຈ ໂຫມ, ຫຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິນາ ຕຍາ ມມ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ, ມຍາ ຕວ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ ວິຍ ມິຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ເຕນ ອນຸໂລມປຎ຺ຈເກ ຈຕູຫິ ປາປນາໂຣປນາຫິ ກຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ເຕນ ນິຍາເມນ ທຸກ຺ກຏຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກຕນິຄ຺ຄເຫນ ສຫ ອຸປນີຕຕ຺ຕາ ອນິຄ຺ຄຫຠາວສ຺ສ ວາ ອຸປຄມິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວເມວ ເຕນ ຫິ ຍໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ ຫຎ຺ຈິ…ເປ… ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິ ເອຕສ຺ສ ອນິຄ຺ຄຫຠາວນິຄມນສ຺ເສວ ນິຄ຺ຄມນຈຕຸກ຺ກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ

໗-໑໐. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຣມຕ຺ຖວເສນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຠາວໂຕ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ ຍທິ ກໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຍມສ຺ສ ລທ຺ຘີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ນາຍໍ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນ ອຸປລທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິຄ຺ຄູຫິຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ລທ຺ຘິວເສນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປຸຣິມປຏິຎ຺ຎາຍ ອວິໂຣຘິຕຕ຺ຕາ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ລທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ລທ຺ຘິຍາ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ປຣລທ຺ຘິຍາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຣລທ຺ຘິ ຄຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ.

ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈິກຏ຺ຐວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂອກາສສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑໑. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສຣີເຣຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສໍຂິຕ຺ຕປາເຐ. ຍສ຺ມາ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຣີຣໂຕ ພຫິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈນີເກ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສາຕິ ເອເຕນ ນ ເກນຈິ ສຠາເວນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ເກນຈິ ສຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ສຣີຣຕທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປລທ຺ຘິໂອກາໂສ ອຕ຺ຖີຕິ.

໓. ກາລສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑໒. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຊາຕິກາລຎ຺ຈາຕິ ມຊ຺ຌິມຊາຕິກາເລ ອຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຊາຕິກາເລສຸ ອຸປລທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສໍ ປຐມນເຍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ປຐເມ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນເຍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ, ກິໍ ຕໍ? ປາຐສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ຕຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປິ ຫິ ຍສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ພທາ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກທາ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈນີເກ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໔. ອວຍວສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິຍນເຍ ຈ ຍສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພສຸ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈນີເກ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາທິສເມວາ’’ຕິ.

ໂອກາສາທິສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໒. ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຕຕ຺ຖ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສາຕິອາທິມ຺ຫິ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫປຎ຺ຈກໍ, ປຈ຺ຈນີກນ຺ຕິ ຈ ປຏິກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິປາຬິໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ສຣູເປນ ອວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໑໑) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຈ຺ຈນີກສ຺ສ ຈ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປຏິກມ຺ມກຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ປຏິກມ຺ມາທິປາຬິໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ອາທິມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ອາຄເຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ອນຸໂລເມ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໑໑) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ຕີສຸ ມຸເຂສູຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອນຸໂລມປຎ຺ຈກມູລກາ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພານຸໂລມປຈ຺ຈນີກປຎ຺ຈກປາຬິ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສ ປາຬີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ປຈ຺ຈນີການຸໂລມປຎ຺ຈກປາຬິ ຈ ປຈ຺ຈນີກສ຺ສ ປາຬີຕິ. ຕໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ປຏິກມ຺ມວເສນ ອາຄເຕ ສຣູເປນ ອວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິເກ ປຈ຺ຈນີເກ ‘‘ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິເກ ອນຸໂລເມ ຈ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ສຸທ຺ຘິກສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໑໗-໒໗. ຣູປາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນໍ, ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ວາ ຣູປາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ຈ-ກາຣສ຺ສ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຍຖາ ຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ໂຎ ອນຎ຺ໂຎ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ລທ຺ຘິ ສມໂຍ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕເມຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິກໍ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໑໖) ສຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຎ຺ຎາຍມາເນ ຕທຸຠຍວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສມຍສຸຕ຺ຕວິໂຣຘໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ.

ຘມ຺ມໂຕຕິ ປາຬິໂຕ. ‘‘ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກາທີນິ ສໍຂິຕ຺ຕານິ. ປຣວາທີ…ເປ… ທສ຺ສິຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕິ…ເປ… ອາຊານາຫິ ປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ປາໂຐ ທິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຏິຊານາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາ ມຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຈ ຕຍາປິ ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຏິຎ຺ຎາຍ ໂຈທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖານໍ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕປຎ຺ຫສ຺ສ ຐປນີຍຕ຺ຕາຕິ ອພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ປເຣນປິ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ລທ຺ຘິເມວ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ໂສປິ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ປໂຣ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ກຎ຺ຈິ ສຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐປນີຍຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສຕິ ຈ ສຠາເວ ຐປນີຍຕາ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມຸຕິ ປນ ໂກຈິ ສຠາໂວ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວສ຺ສ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕປຎ຺ຫສ຺ສ ຐປນີຍຕໍ ວທນ຺ໂຕ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ສກວາທິນາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ.

ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໒໘-໓໖. ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາ ຈາຕິ ອິທຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານຕາ ໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠນີຍຕາຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກວີສາຘິການີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ວີສາຘິການີຕິ ປນ ປຐິຕພ຺ພໍ.

໓໗-໔໕. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປນ຺ເຕນ ອຸປລທ຺ຘິ ອນຸຊານິຕາ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຫ ‘‘ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ວີສາຘິການິ ນວ ປຏິກມ຺ມປຎ຺ຈກສຕານິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທເນປິ ‘‘ອາຊານາຫິ ປຏິກມ຺ມ’’ມິຈ຺ເຈວ ປາໂຐຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍຎ຺ຈ ວາທມຸເຂສຸ ສຸທ຺ຘິກສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ‘‘ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ‘‘ປຏິກມ຺ມປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ.

ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຈຕຸກ຺ກນຍສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໔໖-໕໒. ເອກຘມ຺ມໂຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣູປາທິເອເກກຘມ຺ມວເສນ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສມຸທາຍໂຕ ຫິ ອຍໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກເທສໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນ ນິຄ຺ຄຫາຣໂຫ ສິຍາຕິ ເອຕໍ ວຈໂນກາສໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອນຸໂຍໂຄ’’ຕິອາທິມາຫ. ສກລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວິໂຘ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວາ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວາ ເອວໍ ສກລໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສກລໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິວເສນ ອນຸໂຍຄລກ຺ຂຓສ຺ສ ຐປິຕຕ຺ຕາ ສກລປຣມຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວາ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫາໂຣປນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຠາຄວິນິພ຺ໂຠຄໂຕຕິ ຣູປໂຕ ອຎ຺ຎສຠາຄຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພຘມ຺ມາຕິ ຣູປວຊ຺ເຊ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ວທຕິ. ‘‘ຣູປສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍວິນາເສ ວິນາສາປຕ຺ຕິຠເຍນ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຠເຍນ ເຈວາ’’ຕິ. ຕີສຸ ປນ ສມຍວິໂຣເຘນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ນ ຫິ ໂສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອປິຈ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຠເຍນ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີສຸ ຫິ ປຎ຺ເຈວ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ, ເສສາສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂຍຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຣູປວາ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸກ຺ກນຍສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ.

໘. ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໕໔. ປຈ຺ຈນີການຸໂລເມຕິ ອິທໍ ຍໍ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຉລວເສນ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘ອາຊານາຫິ ປຏິກມ຺ມ’ນ຺ຕິອາທີ’’ຕິ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໕໔), ເຕນ ປນ ນ ສເມຕິ. ປຈ຺ຈນີການຸໂລເມ ຫິ ປຈ຺ຈນີເກ ‘‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ‘‘ປຏິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ

໕໕-໕໙. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕເທວ ເອກຕ຺ຕໍ ປເຣນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕໍ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິ ອວິຠຊິຕພ຺ພຕໍ, ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕສ຺ສ ວິຠຊິຕພ຺ພຕໍ ວທນ຺ໂຕ ວິຠຊິຕພ຺ພາວິຠຊິຕພ຺ພຕ຺ຖານໍ ອຸປລພ຺ຠຕິປຸຄ຺ຄລ-ສທ຺ທານໍ ກຖໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ? ຍຖາ ຈ ວິຠຊິຕພ຺ພາວິຠຊິຕພ຺ພຕ຺ຖານໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ-ຣູປ-ສທ຺ທານໍ ຕໍ ວິຠາຄໍ ວທໂຕ ຣູປໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ກິຎ຺ຈິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຍໍ ປສງ຺ໂຄ ນາປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ເອຕສ຺ສປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄໍ ວທໂຕ ຍຖາອາປາທິເຕນ ປສງ຺ເຄນ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໐. ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕) ເອເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ຖີຕິປິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໖໑-໖໖. ຣູປກາຍາວິຣຫໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຣູປກາຍສພ຺ຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຣູປິໂນ ວາ ອຣູປິໂນ ວາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຖາຣູປາຍ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ. ວີຕຣາຄສພ຺ຠາວໂຕຕິ ກາມີຠາວສ຺ສ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ກາມຘາຕຸຍາ ອາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ຈ ‘‘ກາມີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໗. ກາຍານຸປສ຺ສນາຍາຕິ ກາຣຓວຈນເມຕໍ, ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ກາຣຓຠູຕາຍ ເອວໍລທ຺ຘິກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕເມຕໍ ມຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໒໘) ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕໍ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ຄຕິອນຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໖໙-໗໒. ‘‘ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ປນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໙໑. ເຍນ ຣູປສງ຺ຂາເຕນ ສຣີເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ‘‘ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ເຍນາກາເຣນ ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ອິທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອສຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ນິຣຍູປຄສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສຎ຺ຎູປຄສ຺ສ ອຣູປູປຄສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ຈຸຕິໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ຈຸຕິກາເລ ອຸປປຕ຺ຕິກາເລ ຈ ອສຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິກາເລ ຈ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕສຸ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎູປຄສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາຠວຠາວໂຕ ‘‘ອສຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິ ອເວທນາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

໙໒. ອເວທໂນຕິອາທີສຸ ຕທຎ຺ຎນ຺ຕິ ສຎ຺ຎຠວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອສຎ຺ຎາເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຸປປຕ຺ຕິໍ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນປິ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໙໓. ຍສ຺ມາ ຣູປາທິຘມ຺ເມ ວິນາ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ອິນ຺ຘນຸປາທາໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ອິນ຺ຘເນນ ຣູປາທິອຸປາທາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປາທິນາ ວິນາ ນຕ຺ຖີຕິ ລທ຺ຘິວເສນ ວທຕິ.

ຄຕິອນຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໙໗. ນີລໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ນີໂລຕິອາທີສູຕິ ‘‘ນີລໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ນີລກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຸຏ຺ໂຐ ນີລໍ ອຸປາທາຍ ນີໂລຕິ, ຕທາທີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໘. ເຉກຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເຉກຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ກຸສລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ‘‘ກຸສລໍ ເວທນໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໑໒. ອິທານິ …ເປ… ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຣຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫາຕິ ປຸພ຺ພປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣມາຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໑໕. ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປໍ ໂສ ຣູປວາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໑໖. ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນາຕິ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຣິທີປິຕສ຺ສ ສຣາຄາທິຈິຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໑໘. ເຍນາຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ‘‘ເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຣຓໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸເມວ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສຍຠາວູປຄມນເມວ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ປຸຣິສກາຣານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໑໒໓. ກຣຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມານໍ ນິປ຺ຜາທກປ຺ປໂຍຊກຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ.

໑໒໔. ປຸຣິມກມ຺ເມນ ວິນາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຊາຕິ, ຊາຕສ຺ສ ຈ ວິຊ຺ຊຏ຺ຐານາທີສຸ ສມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາ ວາ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມເມວ ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໑໒໕. ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມກາຣກສ຺ສ ໂຍ ກາຣໂກ, ເຕນປິ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ກາຣເກນປິ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ອນຸປຈ຺ເຉທໍ ວທນ຺ຕິ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາຣໂກ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕໍ. ມາຕາປິຕູຫິ ຊນິຕຕາທິນາ ຕສ຺ສ ກາຣກໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມກາຣການໍ ກາຣກປຣມ຺ປຣາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທຎ຺ຈ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

໑໗໐. ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘຠເຍນາຕິ ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ ໂສ ປຏິສໍເວທຍຕີຕິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີຫິ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໖) ວິໂຣຘຠຍາ.

໑໗໑. ‘‘ອິຘ ນນ຺ທຕິ ເປຈ຺ຈ ນນ຺ທຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໘) ວຈນໂຕ ກມ຺ມກຣຓກາເລ ວິປາກປຏິສໍເວທນກາເລ ຈ ໂສເຍວາຕິ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຈ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຍໍກຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ? ມາ ເຫວໍ ກສ຺ສປາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວິໂຣຘາ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໘) ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

໑໗໖. ລທ຺ຘິມຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ ໂສເຍເວໂກ ເນວ ໂສ ໂຫຕິ ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ອິທໍ ປນ ນຕ຺ເຖວ, ຕສ຺ມາ ເອວໍວາທິໂນ ອສຍໍກາຣນ຺ຕິອາທິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປິຈາຕິອາທິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ນ ປຣສ຺ສ ອິຈ຺ຉາວເສເນວ ‘‘ໂສ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິ ອນຸໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ‘‘ໂສ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ເອກໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອິຕຣໍ, ຕຎ຺ຈ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ເອວໍ ກາຣກເວທກິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ຕໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຉາຍ ອາປນ຺ນວເສນາປີຕິ. ອຖ ວາ ນ ເກວລໍ ‘‘ໂສ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ເອເກກສ຺ເສວ ຈ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຍໍ ອນຸໂຍໂຄ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອິຘ ນນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ປຏິຊານນາທິກາຣຓໍ ເອກໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸຣິສກາຣານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກລ຺ຍາຓວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໔. ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍຄາທິວເສນ ອຣຫຕ຺ຕສາຘນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນນຸ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອິທ຺ຘິໍ ວິກຸພ຺ພຕີ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາອນຸໂຍໂຄ ຈ ‘‘ຫຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອິທ຺ຘິໍ ວິກຸພ຺ພຕີ’’ຕິ ຐປນາ ຈ ‘‘ເຕນ ວຕ ເຣ’’ຕິອາທິ ປາປນາ ຈ ອາທິສທ຺ທສງ຺ຄຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ປເນຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕທຠິຎ຺ຎາວໂຕ ອຣຫໂຕ ສາຘນໍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕສາຘນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຣຫໂຕ ຫິ ສາຘນາ ຕພ຺ຠາວສ຺ສ ຈ ສາຘນາ ໂຫຕິເຍວາຕິ.

ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕-໑໘. ຎາຕການຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ຕຖາຣູປສ຺ສາຕິ ຕຕິຍໂກຏິຠູຕສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອສຈ຺ຈິກຏ຺ຐໍ ຕຕິຍໂກຏິຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຕາທິສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ເຕນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ກສ຺ມາ? ຕຖາຣູປສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ ປຏິກ຺ເຂປາຣຫຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິຄູຫິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຎາຕການຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໙. ປຏິເວຘານຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ

໒໑໘. ປຣິຄ຺ຄຫິຕເວທໂນຕິ ວຈເນນ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕເວທນສ຺ສ ‘‘ສຸຂິໂຕສ຺ມິ, ທຸກ຺ຂິໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ຊານນໍ ປຊານນໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ສຸຂຸມານມ຺ປິ ເວທນານໍ ປຣິຈ຺ເຉທນສມຕ຺ຖຕຎ຺ຈ.

໒໒໘. ລກ຺ຂຓວຈນນ຺ຕິ ຣູປພ຺ຠນ຺ຕຣຄມນໍ ສຫຣູປຠາໂວ, ພຫິທ຺ຘາ ນິກ຺ຂມນໍ ວິນາຣູປຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໓໗. ອິມາ ໂຂຕິ ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ອຣູໂປ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ອິມາ ໂລກສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ຍາຫິ ຕຖາຄໂຕ ໂວຫຣຕິ ອປຣາມສໍ, ໂຍ ສຈ຺ໂຈ ໂມໂຆ ວາ ສິຍາ, ຕສ຺ມິໍ ອນຸປລພ຺ຠມາເນປິ ອຕ຺ຕນິ ຕທນຸປລພ຺ຠໂຕເຍວ ປຣາມາສໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ໂລເກ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ປວຕ຺ຕໂວຫາຣວເສເນວ ໂວຫຣຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂລກໂວຫາເຣນ ອຕ຺ຖິຕໍ ວທນ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ໂກຈິ ສຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຕິ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ອຕ຺ຖິຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ, ນ ໂລກໂວຫາເຣນາຕິ. ອິມິນາ ປນ ຍຖາ ສເມຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣາມາໂສ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຸຣິມາ ຈ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ໂລກສມ຺ມຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຕຖກາຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມານໍ ຕຖຕາຍ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຏິເວຘານຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸຄ຺ຄລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຣິຫານິກຖາ

໑. ວາທຍຸຕ຺ຕິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເສກ຺ຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໑໘໕) ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຣຫໂຕ ປຣິຫານິລທ຺ຘິຍາ ນ ນິສ຺ສໂຍ, ອຖ ໂຂ ອນາຄາມິອາທີນໍ ປຣິຫານິລທ຺ຘິຍາ, ຕສ຺ມາ ອຣຫໂຕປິ ປຣິຫານິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ອນາຄາມິສ຺ສປິ ສກທາຄາມິສ຺ສປີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕຕິຍສ຺ມິມ຺ປິ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຣິຫານິ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘີ’’ຕິ ປຸຣິມປາໂຐ, ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍສ຺ເວວ ປນ ອຘິປ຺ເປເຕສຸ ປຣິກ຺ເຂໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ກໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຕິຍສ຺ມິມ຺ປິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຣິຫານິ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

ອໂຍນິໂສ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນເຍວ ນິຍໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສເຍວ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ນ ອິຕເຣຕິ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ‘‘ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຍໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫີຕິ ປນ ວທນ຺ຕິ.

ວາທຍຸຕ຺ຕິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສໍສນ຺ທນປຣິຫານິວຓ຺ຓນາ

໒໔໑. ຍໍ ປເນຕ຺ຖາຕິອາທິມ຺ຫິ ທສ຺ສນມຄ຺ຄຜເລ ຐິຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ, ຕໂຕ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈ ຐານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ວາຍາເມນ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕໍ.

໒໖໒. ອວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຌານລາຠີຕິ ເສກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປນ ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ສມຍວິມຸຕ຺ຕອສມຍວິມຸຕ຺ຕຕນ຺ຕິຍາ ອຄ຺ຄຫິໂຕ, ຠຊາປິຍມາໂນ ປນ ສມາປຕ຺ຕິວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານໍ ກິເລສານໍ ວເສນ ສມຍວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ຠເຊຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສໍສນ຺ທນປຣິຫານິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຸຕ຺ຕສາຘນປຣິຫານິວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ອຸຕ຺ຕມຫີນເຠໂທ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຍາຍໍ ປຏິປທາ ສຸຂາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ, ສາ ອຸຠເຍເນວ ປຓີຕາ ອກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ (ທີ. ນິ. ໓.໑໕໒) ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ມຸຕສທ຺ໂທ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຜຸສນາຣຫ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໗. ອປ຺ປຕ຺ຕປຣິຫານາຍ ເຈວ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານສ຺ສ ສມຍວິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສຸຕ຺ຕສາຘນປຣິຫານິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາ

໑. ສຸທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ‘‘ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວ ອຸປາທາຍ ຕທຸປຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໒໑) ປນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈເນນ ເຫຏ຺ຐາປິ ມຄ຺ຄຠາວນມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

໒໗໐. ‘‘ຄິຫີນຎ຺ເຈວ ເອກຈ຺ຈານຎ຺ຈ ເທວານໍ ມຄ຺ຄປຏິລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປນ ໂອກາສວເສນ ປຸຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍທິ ຈ ຕສ຺ສາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ສກວາທິນາ ສມານາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໗໑. ເອກນ຺ຕຣິກປຎ຺ຫາຕິ ປຣວາທີສກວາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕຣິກາ ປຎ຺ຫາ.

ສຸທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສໍສນ຺ທນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗໓. ຣູປາວຈຣມຄ຺ເຄນ ຫິ ໂສ ອິຘວິຫາຍນິຏ຺ໂຐ ນາມ ຊາໂຕຕິ ອິທໍ ‘‘ອິຘ ຠາວິຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ອນາຄາມີ ອິຘວິຫາຍນິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິເກນ ລທ຺ຘິກິຕ຺ຕເນນ ກຖໍ ສເມຕີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພ ປນ ອນາຄາມີ ເອວ ອນາຄາມີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ຌານານາຄາມິໂສຕາປນ຺ນາທິໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອິເຘວ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕໍ ‘‘ອິຘປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຘ ປນ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖປຣິນິພ຺ພາຍີ ອຣຫາ’’ຕິ.

ສໍສນ຺ທນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂອຘິໂສກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗໔. ໂອຘິໂສ ໂອຘິໂສຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກເທເສນ ເອກເທເສນາ’’ຕິ ອາຫ.

ໂອຘິໂສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຊຫຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ນສຸຕ຺ຕາຫຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໐. ກິຈ຺ຈສພ຺ຠາວນ຺ຕິ ຕີຫິ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫີນຕໍ. ຕໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ຍທິ ເຕເນວ ມຄ຺ເຄນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ລທ຺ຘິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ເອວ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ປຫີນາຕິ ລທ຺ຘີຕິ ເອຕໍ ນ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ປຫີນານມ຺ປິ ທສ຺ສນມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຸນ ກທາຈິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ກິຈ຺ຈໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນສຸຕ຺ຕາຫຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຊຫຕິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິກຖາ

໑. ວາທຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໒໘໒. ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສິຣສິ ປາທາ ປຈ຺ຉໂຕ ຈກ຺ຂູນີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ພາລກາເລ ຍຸວຕາ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ພາລຕາ, ເອວໍ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາເລ ສພ຺ພໍ. ສພ຺ເພນາກາເຣນາຕິ ນີລາກາເຣນ ປີຕໍ, ປີຕາກາເຣນ ໂລຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ໂສຕໍ, ໂສຕສ຺ມິໍ ຆານນ຺ຕິ ເອວໍ. ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຄຣຫິຕໍ ວທຕິ, ຕໍ ປນ ເອກສຠາວໍ. ກຖໍ ປນ ເອກສຠາວສ຺ສ ໂຍຄຣຫິຕຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນານາສຠາວານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຫິ ນານາສຠາວານໍ ອງ຺ຄຸລີນໍ ເມຓ຺ຑການໍ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຍໂຄ ໂຫຕິ, ນ ເອກສ຺ເສວ ສໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ນານາສຠາເວສຸ ໂຫຕິ ໂຍໂຄ, ເຕນ ຣຫິຕໍ ເອກສຠາວໍ ອໂຍຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ປຣວາທີທິຏ຺ຐິຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວາທຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາລສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໒໘໕. ອຕີຕານາຄຕໍ ປຫາຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປເມວ ອປ຺ປິຍໍ ອວິຠຊິຕພ຺ພໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ເທນ ຣູປສທ຺ເທນ ຈາຕິ ອຸໂຠຫິປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອວິຄຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ນ ຣູປປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ວຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສຠາວປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປວຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຸພ຺ພາປຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຣູປສມູຫໍ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຠາວສ຺ສ ໂອທາຕຠາວວິຄເມ ວິຄມາວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ຍຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ຣູປຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວວິຄເມ’’ຕິ.

ກາລສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ

໒໘໘. ອນາຄຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາຄຕໍ ອນາຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີຕິ, ຕຖາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫນ຺ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອນາຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິໍ ເຕ ຕມ຺ປິ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີຕິ ຕພ຺ຠາວາວິຄມໂຕ ຫຸຕ຺ວາໂຫຕິຠາວານຸປຣມໍ ອນຸປຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຫຸຕ຺ວາ ຠູຕສ຺ສ ປຸນ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕຕິ ອນາຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠູຕສ຺ສ ປຸນ ອນາຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຠາວໂຕ.

ຍສ຺ມາ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຠູຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສ຺ມາ ອນາຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫນ຺ຕໍ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຣຫຕີຕິ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ປນ ຘມ຺ເມ ຫຸຕ຺ວາໂຫຕິຠາວານຸປຣມໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອຘມ຺ເມ ສສວິສາເຓ ນຫຸຕ຺ວານ ໂຫຕິຠາວານຸປຣໂມ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຖ ນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນເຍນາຕິ ກາລນານຕ຺ເຕນ. ປຏິຎ຺ຎາຕນເຍນາຕິ ອຕ຺ຖານານຕ຺ເຕນ. ອຕ຺ຖານານຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປນ ອນາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິຠາວໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ອນາຄເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາຠາວໍ ກຖໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖານານຕ຺ຕເມວ ຫິ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອນາຄເຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ວາ ອນາຄຕຠາໂວຕິ. ປຸຣິມໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຎ຺ຫໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕປຎ຺ຫສ຺ສ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕິ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີຕິ ໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອວຸຕ຺ຕໂທສໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຎ຺ຫໍ ປຸນ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ໂຈເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖານານຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາໂຫຕີຕິ ອນຸຊານນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ກາລນານຕ຺ຕາເຍວ ອນາຄຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂເປນ ກຖໍ ໂຫຕີຕິ? ຕສ຺ເສວ ອນຸຊານນປຏິກ຺ເຂປໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອເກກນ຺ຕິ ອນາຄຕມ຺ປິ ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປີຕິ ຕທຸຠຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອເກກໍ ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕິ ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອເກກເມວ ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕິ ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ‘‘ເອເກກໍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕິ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈເນປິ. ອນາຄຕສ຺ສ ຫິ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ນາມໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ເວປິ ນາມານິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕິ ຫຸຕ຺ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂຈທິຕໍ, ຕຖາ ‘‘ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕິ ນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພໂຕ ອນ຺ຘກາເຣນ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນ ປຏິຊານິຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມນເຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠູຕສ຺ສ ປຸນ ຫຸຕ຺ວາໂຫຕິຠາໂວ ໂຈທິໂຕ, ທຸຕິຍນເຍ ອນາຄຕາທີສຸ ເອເກກສ຺ສ ຫຸຕ຺ວາໂຫຕິນາມຕາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຕີຕຎາຓາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໐. ປຸນ ປຸຏ຺ໂຐ…ເປ… ອຕ຺ຖິຕາຍ ປຏິຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓໍ ເຕນາຕິ ເອເຕນ ອນຸວຕ຺ຕມານາເປກ຺ຂນວຈເນນ ກຖໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຕີຕຎາຓາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.